Có nh»ng quy‹n truyŒn ta chÌ Ç†c ÇÜ®c vài t© rÒi nghÌ mŒt, x‰p låi, Ç‹ cho trí óc t¿ do lÖ mÖ m¶t th©i gian rÒi m§i ti‰p tøc thêm ÇÜ®c. Có nh»ng cuÓn sách ta džc nºa chØng rÒi bÕ cu¶c luôn vì lš do nÀy hay lš do khác, thu¶c vŠ ÇŠ tài, kÏ thuÆt hay væn phong; n‰u có ti‰p tøc džc trª låi thì cÛng phäi lâu lâu l¡m. Có truyŒn dài thÆt dài ta låi džc ngÃu nghi‰n, džc cho kÿ h‰t Ç‹ coi diÍn bi‰n ra sao, nhân vÆt chánh cuÓi cùng rÒi së giäi quy‰t nhÜ th‰ nào trong tình huÓng anh Çã bܧc vào... TruyŒn NguyÍn TÃn HÜng ª vào loåi Çó. Ta không th‹ buông sách xuÓng khi chÜa ljn trang chót. Luôn luôn có cái gì Çó m©i g†i, thách thÙc ta bÕ thêm chút thì gi© Ç‹ nghiŠn ngÅm tØng trång thái tâm lš và tØng dòng suy nghï Üu tÜ cÛng nhÜ thܪng thÙc tØng câu nói cûa nhân vÆt. S¿ m©i g†i, thách thÙc Çó, tôi g†i là cái duyên trong truyŒn cûa NguyÍn TÃn HÜng.

     Cái duyên ÇÜ®c k‰t h®p do nhiŠu y‰u tÓ: døc tình cûa nhân vÆt chánh - cái døc tình mà Réné de Balzac nói là khi sáng tác mình ÇÄy månh hÖn xa hÖn Ç‹ có ÇÜ®c nhân vÆt Ç¥c biŒt - và s¿ thuÀn lÜÖng ngây thÖ cûa nh»ng nhân vÆt phø chung quanh, ki‹u nhân vÆt cûa Leon Tolstoi khi vŠ già. Hai trång thái tÜÖng phän nhÜng không ÇÓi kháng nÀy hiŒn diŒn Ç‹ làm nên s¿ bi-Çát-sung-sܧng cûa cu¶c Ç©i mà chính cá nhân nhân vÆt chánh tåo nên. Tác giä không có š nh¡c ljn ch» nghiŒp. Có th‹ tác giä còn muÓn ngÜ©i džc ÇÜa ra ti‰ng chºi rûa "ÇÒ cà ch§n" khi thÃy vai chính tåo ra nh»ng ràng bu¶c, vܧng vít rÒi t¿ chun vào trong cái kén gai góc Çó mà than kh° thª dài. Không có cái ÇÎnh mång, cÛng nhÜ hoàn cänh nghiŒt ngã gây nên thäm trång trong truyŒn. ChÌ có lòng ngÜ©i v§i nh»ng ham muÓn và s¿ buông xuôi cho hoàn cänh. Tôi yêu khía cånh Çó cûa truyŒn NguyÍn TÃn HÜng. ñó là Çi‹n hình thÆt cûa con ngÜ©i, không cÜ©ng ÇiŒu hóa, không công thÙc hóa, không vë ra con ngÜ©i lš tܪng vì nh»ng nhu cÀu chính trÎ hay væn hóa gì gì h‰t. Tác giä mô tä chÖi chÖi. Nhân vÆt lØng l»ng nói næng gi«n h§t. T¿ tiŒn tán tÌnh nhau. TÃt cä nhÜ là Çùa. ñ‹ Çi tìm s¿ sung sܧng, s¿ thÕa män tình cäm hay thân xác. NhÜng rÒi cái nghiŒp cûa h† mang theo sau Çó là cái nghiŒp thÆt, m¶t chuyŒn nghiêm chÌnh: n‡i buÒn cÜu mang không th‹ g« cho chính mình và cho ngÜ©i mình vÜÖng víu ljn.

     ThÀy giáo Hi‰u Çã có v®, hiŒn Çang liên låc thÖ tình k‹ l‹ n‡i nh§ thÜÖng v§i m¶t cô bån tình cÛ ª xa Çang có chÒng có con, låi yêu thích cái trÈ dåi thÖ ngây cûa m¶t cô h†c trò ª gÀn. T¿ mình vÜÖng dài ra ba cánh tay níu kéo vào lòng mình ba ngÜ©i Çàn bà nên Hi‰u bÎ d¢n vÆt, lúng túng, kh° sª triŠn miên m¥c dÀu anh có nh»ng th©i gian hånh phúc sung sܧng khi ÇÜ®c vi‰t thÖ, ÇÜ®c nghe ÇiŒn thoåi, hay ÇÜ®c ôm vào lòng cô h†c trò trÈ. B°n phÆn và m¥c cäm sai trái v§i v®. Tâm trång ÇÜ®c thÜÖng h© và t¶i l‡i phá nát gia cang ngÜ©i khác. M¥c cäm già và không xÙng lÙa. Ba ngÜ©i Çàn bà ÇŠu thÜÖng Hi‰u nhÜng ÇŠu ÇÜa ljn nh»ng trång thái n¶i tâm không dÍ dàng gì cho Hi‰u æn ngon ngû kÏ Ç‹ nhÃm nháp nh»ng tình thÜÖng kia. Và Hi‰u ngøp l¥n trong hai m¥t Çau kh° sung sܧng Çó cho ljn m¶t ngày anh bØng tÌnh trª vŠ v§i con ngÜ©i thÆt s¿ cûa mình: m¶t ngÜ©i lo l¡ng cho hånh phúc cûa v® con. PhÀn này k‰t thúc b¢ng chuy‰n Çi chÖi VÛng Tàu cûa gia Çình Hi‰u.

     NguyÍn TÃn HÜng muÓn vi‰t m¶t truyŒn trÜ©ng thiên, vì vÆy truyŒn së không chÃm dÙt ª Çó. Ta không bi‰t ÇÜ®c thÀy giáo bÎ nhiŠu cám d‡ Hi‰u së còn làm nh»ng gì n»a sau Çó. Anh së Ç‹ các ngÜ©i Çàn bà chung quanh dÅn d¡c anh Çi Çâu, ta không bi‰t ÇÜ®c. Con ngÜ©i là nån nhân cûa hành Ƕng và tánh khí cûa mình, tôi bi‰t ch¡c r¢ng Hi‰u së còn kh° nhiŠu n‰u không là thân xác thì cÛng là n¶i tâm ª nh»ng phÀn ti‰p theo cûa tác phÄm.

     M‡i ngòi bút có nh»ng Ç¥c thù riêng. Cái Ç¥c thù Üu Çi‹m cûa NguyÍn TÃn HÜng ai cÛng nhìn thÃy là væn chÜÖng ng†t ngào, dÍ dãi. Nh»ng khúc m¡c cûa ngôn tØ hay tri‰t lš v¡ng bóng trong câu væn cûa anh - nhÜng không phäi vì vÆy mà truyŒn không mang hÖi hܧm tri‰t lš vŠ cu¶c sÓng nhân sinh. Thêm vào là nh»ng câu thÖ câu hát hò cûa ÇÒng ru¶ng xa xÜa, cûa Çô thành nh»ng næm 60-70. Ôi hai thÙ Çáng yêu mà không phäi ai ai cÛng ÇÜ®c thÃy ÇÜ®c nghe và có cÖ may thܪng thÙc b¢ng tu°i hoa niên cûa mình. Giäi thích s¿ nh§ tØng chi ti‰t nhÕ nh¥t cûa các khung cänh sinh hoåt trong truyŒn cûa NguyÍn TÃn HÜng, tôi cho r¢ng anh Çã cÜu mang m¶t niŠm lân mÅn vô cùng vŠ s¿ Ç°i thay tang thÜÖng trên ÇÃt nܧc nói chung và trên các vùng MÏ Tho, Ki‰n Hòa, Sài Gòn nói riêng. S¿ lân mÅn Çó khi‰n anh vÆn døng tÃt cä trí nh§ cûa mình Ç‹ vë låi nh»ng nét Ç¥c biŒt Çáng yêu cûa tØng ÇÎa phÜÖng, m¶t Üu Çi‹m mà không phäi nhà væn nào cÛng có. Tôi cho r¢ng sau này nh»ng miêu tä cûa NguyÍn TÃn HÜng së ÇÜ®c coi nhÜ nh»ng v‰t tích quá khÙ rÃt quš không bao gi© còn tìm thÃy ÇÜ®c, nhÜ trÜ©ng h®p NguyÍn Tuân trܧc Çây v§i Vang Bóng M¶t Th©i .

     SÓng b¢ng lòng yêu m‰n væn chÜÖng t¶t Ƕ, vi‰t b¢ng m¶t trí tuŒ minh mÅn Ç‹ ÇiŠu khi‹n h®p lš nhân vÆt cûa mình, NguyÍn TÃn HÜng ch¡c ch¡n trong tÜÖng lai së cÓng hi‰n cho chúng ta nhiŠu tác phÄm Ƕc Çáo hÖn n»a.

T‰t K› Mão, 1999, mÒng sáu.
NguyÍn Væn Sâm

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---