Cách Çây khoäng tám, chín næm, tôi có nhÆn ÇÜ®c hai tÆp truyŒn do NguyÍn TÃn HÜng gªi t¥ng, M¶t ñ©i ñ‹ H†c và M¶t Thuª Làm "Trùm" . Sau Çó, tôi vi‰t thÖ cám Ön tác giä và nói lên m¶t vài cäm nghï riêng tÜ vŠ hai quy‹n sách này. Tôi nh§ có nói vŠ m¶t Çi‹m quan tr†ng trong cÃu trúc câu chuyŒn: th©i gian tính. Tôi Çã so sánh th©i gian mà nhân vÆt chính sÓng trong hai truyŒn này có tính cách tâm lš hÖn là vÆt lš. ThÆt vÆy, tác giä Çã sÓng låi nh»ng quãng Ç©i khác nhau cûa m¶t thÜ sinh và sau Çó cûa m¶t quân nhân trong nhiŠu bÓi cänh xã h¶i khác nhau. Có nh»ng xung Ƕt trong cu¶c sÓng h¢ng ngày Çôi khi anh không bi‰t phäi hành Ƕng nhÜ th‰ nào Ç‹ tránh cái th‰ trên Çe dܧi búa. Có nh»ng d¢ng co trong tÜ tܪng ÇÜa anh ljn ch‡ giäi quy‰t theo cái th‰ ch£ng Ç¥ng ÇØng. TØ Çó có nhiŠu mÄu Ƕc thoåi ngÆp ngØng, ÇÙt Çoån bÎ bÕ lºng không k‰t thúc, vì nhân vÆt chính không phäi chÌ ÇÓi thoåi v§i ngÜ©i khác trên con ÇÜ©ng Çi tìm công lš xã h¶i mà còn ÇÓi Çáp tr¿c diŒn v§i chính mình n»a. Anh nghï cái tôi së trª thành Çáng ghét n‰u t¿ mình không làm theo lÜÖng tâm mình. Anh Çã ÇÜÖng ÇÀu v§i nhiŠu khó khæn trong cu¶c sÓng th¿c t‰ ngoài Ç©i mà không m¶t ÇÎnh ÇŠ toán h†c, m¶t nguyên lš khoa h†c hay m¶t giáo ÇiŠu Çåo ÇÙc nào h†c hÕi ª nhà trÜ©ng giúp anh khä dï tìm m¶t lÓi thoát. Tác giä Çã diÍn tä tâm tÜ mình qua m¶t lÓi hành væn giän dÎ. ViŒc bÓ cøc câu chuyŒn Çû hÃp dÅn Ç‹ lôi kéo ngÜ©i Ƕc theo dõi n¶i dung quy‹n sách tØ ÇÀu ljn k‰t thúc. Tuy nhiên ª m¶t vài Çoån trong sách, Ƕc giä có cäm giác là các bi‰n cÓ không xäy ra theo m¶t trình t¿ luÆn lš. Chính cái trình t¿ luÆn lš này Çã bÎ William Faulkner chÓi bÕ trong khi s¡p x‰p th©i Çi‹m cho cÃu trúc câu chuyŒn The Sound and The Fury. Ngày hôm nay trong truyŒn không phäi là ngày ti‰p nÓi cûa ngày hôm qua và nó cÛng chÜa h£n là m¶t d†n ÇÜ©ng cho ngày mai. Th¿c s¿, không có m¶t ranh gi§i vÆt lš rõ rŒt nào Ç‹ Çóng khung các k› niŒm trong Ç©i m¶t ngÜ©i cä. Nh»ng ngày tháng næm mà nhân vÆt Çã sÓng qua chÌ là nh»ng vay mÜ®n th©i Çi‹m tÜ®ng trÜng Ç‹ tác giä dán nhãn hiŒu cho tØng loåi k› niŒm êm ÇŠm có, d¢n v¥t tâm tÜ cÛng có. ñ‹ nói theo Mai Thäo, Çó là nh»ng chen lÅn không æn nhÆp cûa m¶t trí nh§ quá chÒng chÃt, thêm vào là nh»ng ng¡t Çoån, chuy‹n Çoån, Çäo l¶n trÆt t¿ th©i gian sº døng hÖi nhiŠu, khi‰n ngÜ©i džc khó theo dõi...

     HiŒn nay, NguyÍn TÃn HÜng không b¢ng lòng v§i nh»ng hành trình ng¡n Çoån mà anh Çã Çi qua trong các tÆp truyŒn ng¡n, anh quy‰t ÇÎnh làm m¶t hành trình dài hån cûa m¶t l» khách, m¶t ngÜ©i hành hÜÖng trên ÇÜ©ng Çi tìm š nghïa cûa cu¶c Ç©i, m¶t homo viator cô Ƕc ÇÒng hành bên cånh nh»ng ngÜ©i bån ÇÜ©ng. Anh b¡t ÇÀu cu¶c hành trình dài trong M¶t GiÃc MÖ Tiên , m¶t trÜ©ng thiên ti‹u thuy‰t gÒm hai tÆp: thÜ®ng và hå. TÆp thÜ®ng gÒm 4 quy‹n. Tôi Çã džc hai quy‹n 1 và 2. Anh nh© tôi vi‰t Båt cho quy‹n hai trong tÆp thÜ®ng.

     Gi»a NguyÍn TÃn HÜng và tôi có nh»ng k› niŒm chung nÖi m¶t vùng ÇÃt nhÕ thân yêu cûa quê hÜÖng: MÏ Tho và Ç¥c biŒt là TrÜ©ng NguyÍn ñình Chi‹u cûa thÆp niên 60. Anh HÜng Çã nói nhiŠu vŠ vùng ÇÃt có con sông TiŠn uÓn khúc chäy ngang và ngôi trÜ©ng này räi rác trong các tác phÄm cûa anh, ngôi trÜ©ng có trên træm næm lÎch sº giáo døc, nÖi mà anh Çã dùi mài kinh sº trong nh»ng næm trung h†c.

     Trܧc h‰t, phäi công nhÆn tác giä là ngÜ©i có khä næng sáng tác Ça dång. Anh vi‰t nhiŠu th‹ loåi khác nhau: væn, thÖ và nhåc. GÀn Çây tôi có dÎp džc nhiŠu bài thÖ trong các tÆp M¶t Thoáng Trong MÖ và M¶t LÀn ñi, Anh Yêu. Anh cÛng Çã ph° nhåc m¶t sÓ thÖ do anh sáng tác. Anh vi‰t rÃt nhiŠu và vi‰t ÇŠu Ç¥n. Anh vi‰t tØ trܧc 75 tåi quê nhà. Lúc ÇÀu vi‰t væn, làm thÖ chÌ là m¶t hobby làm trong lúc nhàn r‡i, anh vi‰t sau nh»ng ngày tháng lênh Çênh trên bi‹n cä. NhÜng sau Çó tØ khi ljn MÏ, vi‰t væn ÇÓi v§i NguyÍn TÃn HÜng trª thành m¶t nhu cÀu, nó cÛng thi‰t y‰u nhÜ cái job anh Çang làm tåi sª hay hÖn th‰ n»a m¶t career mà anh phäi theo Çu°i trong suÓt cu¶c Ç©i cûa anh.

     Quy‹n hai tÆp thÜ®ng cûa trÜ©ng thiên M¶t GiÃc MÖ Tiên có t¿a M¶t Ngày ñËp Tr©i. Nhân vÆt chính là Hi‰u sÓng ª Saigon vào nh»ng næm ÇÀu cûa thÆp niên 60. Anh sinh viên Çåi h†c sÜ phåm này chia xÈ tình cäm v§i ba thi‰u n»: ª tÌnh lÈ có, ª thành thÎ cÛng có và thu¶c nhiŠu gi§i khác nhau. Cu¶c sÓng tình cäm cûa anh cÛng g¥p nhiŠu sóng gió, ngang trái. Nh»ng vÃn ÇŠ b°n phÆn, trách nhiŒm, Çåo ÇÙc xung Ƕt lÅn nhau nhÃt là khi bi‰t bån gái anh có bÀu...

     Sông mÖ sông mÆn sông Çào
     Ba con sông Ãy chäy vào sông... si
     Vì trót thÜÖng anh bøng em phát phì
     ThuÓc thang Çâu khÕi, vÆy thì chºa thôi
     ThÜÖng anh dÍ ÇÙng khó ngÒi...

     Anh không bi‰t tính sao Çây, thôi thì uÓng thuÓc liŠu cho xong, t§i Çâu hay Çó. Sau cùng ª Çoån k‰t khi anh hùng thÃm mŒt, Hi‰u bèn châu vŠ hiŒp phÓ v§i ngÜ©i con gái quen bi‰t ª tÌnh nhà. Anh rÌ tai ngÜ©i tình ngÜ©i thÜÖng anh vô sÓ, nhÜng anh chÌ... m¶t lòng v§i em! Chen vào nh»ng bi‰n Ƕng trong Ç©i sÓng tình cäm cûa nhân vÆt chính, NguyÍn TÃn HÜng Çã lÒng khung các bi‰n cÓ chính trÎ ÇÜÖng th©i, nh»ng hoåt cänh xã h¶i ª miŠn Nam, nhiŠu mÄu ÇÓi thoåi vŠ n‰p sÓng hiŒn tåi, vŠ cäm nghï cûa gi§i trÈ lúc bÃy gi© và cä s¿ so sánh gi»a nh»ng con ngÜ©i m¶c måc, chÃt phác miŠn quê bên cånh nh»ng anh du kích cú v† miŒt vÜ©n. Væn ÇÓi thoåi cûa tác giä rÃt giän dÎ, n‰u không muÓn nói là bình dân. NgÜ©i ÇÓi thoåi nghï sao nói vÆy, không cÀn phäi l¿a l©i nói chäi chuÓt, gút m¡c làm gì: "–i, ÇÒ cái thÙ con nít ÇÈn, hÌ mÛi chÜa såch mà Çã h†c thói trù ông håi bà, ÇÃu mË tÓ cha, nói có tr©i, tao Ìa cøc cÙt tao còn dòm ch§ còn ba cái lÛ bá vÖ Çó hä, cho vàng tao cÛng không thèm ngó." N‰u TuÃn, Chàng Trai Nܧc ViŒt cûa NguyÍn VÏ có m¶t thái Ƕ nhÆp cu¶c vào các bi‰n cÓ chính trÎ và chÃp nhÆn m¥c nhiên nh»ng Ç°i m§i xã h¶i ÇÜÖng th©i, thì Hi‰u cûa NguyÍn TÃn HÜng cÛng không thø Ƕng chÃp nhÆn m†i s¿ viŒc xäy ra chung quanh mình. Anh là nhân chÙng th©i cu¶c v§i m¶t thái Ƕ phän kháng nhÜ L'homme révolté cûa Albert Camus. Hi‰u chÌ trích m¶t cách b¿c b¶i tØ ch‰ Ƕ gia Çình trÎ cûa Ông DiŒm ljn cÃp lãnh Çåo th©i cÖ sän phÄm cûa bi‰n cÓ tháng 11, 1963, rÒi ljn nh»ng hoåt Ƕng trÃn áp dân lành cûa c¶ng sän. Anh là m¶t ngÜ©i chung thân bÃt mãn coi tr©i b¢ng vung.

     Tôi thích m¶t sÓ Çoän væn dÅn nhÆp vào các chÜÖng, nhÃt là các Çoån tä cänh. N‰u vào m¶t bu°i chiŠu thì ª m¶t góc vÜ©n vòng Çai quanh nhà, ch‰ch bóng phía tr©i tây, ánh m¥t tr©i cÖ hÒ Çong ÇÜa, khuÃt lÃp sau r¥ng cây xum xuê cành lá... Vào lúc sáng thì ánh n¡ng ban mai tÜÖi hÒng tÕa rång phía tr©i Çông. Qua màn sÜÖng lºng lÖ m© nhåt, bóng m¥t tr©i tròn trÎa, ºng ÇÕ trên cao... ñ†c nh»ng Çoån væn này g®i låi cho tôi nh»ng hình änh ÇËp cûa thôn làng ngày xÜa trong cänh thanh bình cûa xÙ sª qua các ngòi bút cûa nhóm T¿ L¿c Væn ñoàn. NguyÍn TÃn HÜng cÛng ÇÜa vào truyŒn nhiŠu ca dao. T§i Çây thì ª låi Çây, bao gi© bén rÍ xanh cây hãy vŠ... ThÜÖng anh em cÛng Çánh liŠu, cÀm b¢ng nhÜ th‹ thä diŠu... ÇÙt dây. NgÜ©i ta cÛng thÃy s¿ hiŒn diŒn cûa Trång Trình NguyÍn BÌnh Khiêm qua các câu ta dåi ta tìm nÖi v¡ng vÈ, ngÜ©i khôn ngÜ©i ljn chÓn lao xao... ho¥c rÜ®u ljn gÓc cây ta së nh¡p, nhìn xem phú quí t¿a chiêm chao... Thêm vào ÇÃy là nh»ng câu hò ÇÎa phÜÖng:

     Hò Ö...
     Gái nào hiŠn cho b¢ng gái Ch® Gåo
     Trai nào xåo cho b¢ng trai Gò Công
     N‰u em muÓn vËn ch» tòng
     Hãy mau mau th£ng xông xÙ MÏ... ©
     Hò Ö...
     Hãy mau mau th£ng xông xÙ MÏ
     Cho anh khÕi u°ng công... Ö... Ç®i ch©...

     CÛng có nh»ng Çoån væn nghiên cÙu sº ÇÎa nhÜ trÜ©ng h®p vi‰t vŠ ÇÒng b¢ng sông Saigon hay con kinh Ch® Gåo v§i nhiŠu chi ti‰t ÇÀy Çû k‹ cä næm xuÃt xÙ. NguyÍn TÃn HÜng không phäi vi‰t ti‹u thuy‰t Ç‹ chÌ nói lên nhân sinh quan cûa mình mà còn muÓn ÇÜa vào ÇÃy nh»ng cái hay, cái ÇËp cûa nŠn væn hóa dân gian. Tuy nhiên, bên cånh Çó tác giä cÛng có vài Çoån væn tä chân, nh»ng Çoän væn mà Francoise Sagan dùng ljn khi mô tä s¿ va chåm gi»a hai làn da th§ thÎt. Có lë anh muÓn pha tính chÃt ti‹u thuy‰t cho tác phÄm mình, nên Çã thêm vào câu chuyŒn m¶t chút Lê Xuyên chæng? Th¿c ra, n‰u bÕ Çi nh»ng Çoän væn Çó cÛng không làm cho câu chuyŒn thay Ç°i gì cä nhÜng trái låi có th‹ làm tæng thêm cäm tình cûa Ƕc giä khó tính. NhÜng không bi‰t NguyÍn TÃn HÜng muÓn nh¢m lÃy lòng khÓi Ƕc giä nào? Dù sao, Ç‹ nói theo HÒ TrÜ©ng An, væn chÜÖng häi ngoåi có nhiŠu khuynh hܧng thì m§i có th‹ là m¶t væn chÜÖng phÒn thÎnh. Theo tôi thì chúng ta muÓn thÃy NguyÍn TÃn HÜng vi‰t ÇŠu Ç¥n và vi‰t nhiŠu n»a, Çó là dÃu hiŒu tÓt Ç‹ làm giàu thêm cho væn chÜÖng häi ngoåi.

San Diego, nh»ng ngày cuÓi Xuân 1997
TrÀn Quang Minh

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---