Con NgÜ©i Và Bút Pháp
cûa NguyÍn TÃn HÜng
qua "M¶T N™I BU—N RIÊNG"*

     ChiŠu nay tôi låi ÇÜ®c cái vinh hånh lÃn chi‰m Çài phát thanh, nói theo ki‹u KiŒt TÃn, Ç‹ gi§i thiŒu nhà væn kiêm chû nhân nhà xuÃt bän MiŒt VÜ©n NguyÍn TÃn HÜng v§i quy‹n M¶t N‡i BuÒn Riêng m§i ra lò còn thÖm phÙc mùi giÃy m¿c.

     Tôi quen bi‰t v§i NguyÍn TÃn HÜng qua thÖ tØ trao Ç°i cho nhau tØ næm 1988, khi anh hoàn thành tÆp truyŒn ÇÀu tay M¶t ñ©i ñ‹ H†c và gªi t¥ng. Tôi džc xong và bi‰t r¢ng HÜng së là m¶t cây vi‰t có hång, không nh»ng vì nghŒ thuÆt vi‰t lách, vì lÓi væn trôi chäy mà Çi‹m n°i bÆt ª tác giä là cái sÙc sÓng phi thÜ©ng, cái nghÎ l¿c phi thÜ©ng hi‰m hoi ª m¶t nhà væn m§i b¡t ÇÀu sáng tác. Cái Üu Çi‹m nÀy vÅn ÇÜ®c th‹ hiŒn ÇŠu Ç¥n ª các tác phÄm sau. Khi anh nh© tôi vi‰t båt cho cuÓn M¶t Cänh Hai Quê (1989) tôi cÛng hÙa liŠu, nhÜng trong bøng tin r¢ng anh không th‰ nào th¿c hiŒn n°i. Làm sao trong m¶t næm mà vi‰t ÇÜ®c ba bÓn cuÓn liên ti‰p. M¶t ñ©i ñ‹ H†c, M¶t Thuª Làm "Trùm", M¶t Chuy‰n Ra KhÖi ... Tôi vÓn làm bi‰ng l¡m và không có thì gi© nhiŠu. Nhè Çâu m§i vØa hÙa xong thì bän thäo ÇÜ®c gªi ngay ljn n¢m chình ình trên bàn vi‰t v§i bÙc thÖ nhÕ kèm theo - "... bi‰t anh bÆn l¡m nhÜng rán giúp dùm th¢ng em." RÒi sau Çó næm, bäy cuÓn n»a tác giä gªi t¥ng ào ào, džc vØa h‰t cuÓn nÀy thì nhÆn ti‰p theo cuÓn kia, nhÜ vÆy là tác giä NguyÍn TÃn HÜng ª góc tr©i Winston-Salem kia vi‰t không kÎp thª và bån bè cùng Ƕc giä, trong Çó có tôi, džc cÛng không kÎp thª. VØa qua, tôi nhÆn ÇÜ®c quy‹n kš s¿ M¶t LÀn XuÓng Núi rÒi ti‰p sau Çó vài tuÀn là tÆp truyŒn M¶t N‡i BuÒn Riêng . Trong bao thÖ gªi kèm t© giÃy nhÕ, ôi cái t© giÃy oan nghiŒt có m¶t câu vi‰t khi‰n tôi xao xuy‰n - "... h°ng chØng th¢ng em së ra m¡t sách ª Montréal..."

     Quí vÎ cÛng bi‰t theo luÆt giang hÒ cûa væn gi§i, m¶t tác giä chÌ nhÆn xét phê bình hay vi‰t t¿a, vi‰t båt cho tác giä bån chÌ m¶t lÀn và duy nhÃt m¶t lÀn thôi. ñiŠu nÀy không b¡t bu¶c nhÜng là m¶t thông lŒ, m¶t qui ܧc. Tåi sao vÆy? Khi nhÆn ÇÎnh vŠ m¶t tác giä nh»ng nét chính y‰u, Üu khuy‰t Çi‹m phäi ÇÜ®c tìm ra, ghi nhÆn ÇÀy Çû. N‰u vi‰t thêm lÀn n»a, thì cÛng lÆp låi nh»ng š Çó mà thôi. Tôi yên chí, džc sách chùa cûa bån gªi cho mà không s® bÎ b¡t làm công quä. Tôi Çã vi‰t cho NguyÍn TÃn HÜng bài båt quy‹n M¶t Cänh Hai Quê rÒi, tØ næm 1989 lÆn!

     Nhè Çâu, m¶t hôm ông Chû tÎch Væn Bút Québec khŠu tôi cÜ©i cÜ©i:

     - Nói cái nÀy anh nghe, có ba tác giä "ngoåi quÓc" muÓn qua Montréal mình ra m¡t sách, vui l¡m, toàn là anh em thân tình, tôi Çã nhÆn l©i h‰t rÒi...

     Tôi vØa nghe vØa run, chÜa kÎp hÕi gì h‰t thì ÇÜ®c nghe ti‰p:

     - TÃt cä có ba ngÜ©i: Thøy Khanh, NguyÍn væn Ba, NguyÍn TÃn HÜng... thì mình cÛng có ba ngÜ©i.

     Tôi hÕi:

     - Mình cÛng có ba ngÜ©i, ai vÆy?

     Ông Chû tÎch LÜu NguyÍn cÜ©i và nói tÌnh røi:

     - Thì anh Trang Châu, anh ñ‡ Quš Toàn v§i anh nè...

     Tr©i ÇÃt! Cái vø Võ ñình vØa m§i xäy ra, rÒi kéo dài thêm nh»ng vø r¡c rÓi bên lŠ, anh em Væn Bút ViŒt Nam Häi Ngoåi v§i Væn Bút Québec muÓn khùng luôn hÖi sÙc Çâu còn vi‰t lách v§i nói næng. NhÜng dÀu sao thì bån LÜu NguyÍn Çã hÙa rÒi, m†i chuyŒn Çâu vào Çó nhÜ "ván Çã Çóng hòm" làm sao mà cåy cho ra. Tôi suy nghï thiŒt khôn ngoan giành trܧc - Tôi ch†n nói cho Thøy Khanh. DÀu sao thì Thøy Khanh cÛng ÇËp Çë, duyên dáng hÖn hai ông bån "miŒt vÜ©n" cûa tôi. M¶t bên là dân Parisiense sang tr†ng quí phái, m¶t bên là dân ª Nha Mân, Sa ñéc v§i QuÖn Long, Bình Phøc NhÙt, MÏ Tho, các bån nghï coi mình phäi ch†n ai? DÍ quá mà!

     NhÜng ª Ç©i, mÜ©i chuyŒn mình muÓn thì h‰t chín không nhÜ š. ViŒc công viŒc tÜ dÒn dÆp, thành ra tr©i xui ÇÃt khi‰n sao Çó loay hoay anh Trang Châu Ç¥t c†c cô Thøy Khanh, ñ‡ Quš Toàn xí phÀn NguyÍn væn Ba, và ông Trùm NguyÍn TÃn HÜng l†t vô vòng tay thÀy giáo làng là tôi Çây. Tôi Çâm nghi ng© có s¿ âm mÜu s¡p x‰p cûa ông Chû tÎch LÜu NguyÍn v§i ông T°ng thÖ kš Lê TÃn L¶c trong vø nÀy. Thôi không bi‰t là duyên hay n®, cÛng Çành rán mà ôm ông Trùm, ch§ thiŒt tình trong bøng, muÓn ôm ngÜ©i khác! Thành ra hôm nay tôi nói hay hay dª ông Trùm rán mà gÒng mình chÎu trÆn. M¶t lÀn cho tªn t§i già... NhÜng cuÓi cùng thì tôi thÃy hình nhÜ m†i s¿ có bàn tay cûa ÇÎnh mŒnh an bài. Hôm g¥p KiŒt TÃn trong cÖn say nhè, anh ta chÌ vào m¥t tôi nói - HÒ TrÜ©ng An, NguyÍn væn Ba, NguyÍn TÃn HÜng thu¶c væn chÜÖng miŒt vÜ©n, còn Võ Kÿ ñiŠn không phäi, bån thu¶c væn chÜÖng miŒt cù lao. Tôi ng§ ra, sau vài phút m§i hi‹u, mình ÇÜ®c sanh ÇÈ ª cù lao Phú QuÓc rÒi låi vi‰t vŠ cù lao Bidong, hiŒn Çang sinh sÓng ª cù lao Montréal. Væn chÜÖng cù lao Çi chung v§i væn chÜÖng miŒt vÜ©n là xÙng Çào xÙng kép. Thôi vÆy cÛng hay. Thành ra hôm nay là bu°i nói chuyŒn cûa nhà væn cù lao Võ Kÿ ñiŠn nói vŠ con ngÜ©i và tác phÄm cûa nhà væn miŒt vÜ©n NguyÍn TÃn HÜng.

     Trܧc khi Çi vào câu chuyŒn, tôi xin phép ÇÜ®c nêu lên Çây vài thuÆt ng» mà tôi së phäi dùng vì Çó là nh»ng ch» riêng biŒt cûa NguyÍn TÃn HÜng. Nói vŠ NguyÍn TÃn HÜng mà không dùng nh»ng ch» cûa NguyÍn TÃn HÜng thì làm sao trình bày h‰t ÇÜ®c con ngÜ©i NguyÍn TÃn HÜng!

     ñó là nh»ng ch» "Çàn anh, Çàn em." NguyÍn TÃn HÜng b¡t ÇÀu làm quen v§i væn gi§i lúc còn ª bên quê nhà, hÒi còn Çi h†c rÒi Çi lính. Theo nhÜ tôi bi‰t, anh Çã vi‰t cho báo Væn cûa Mai Thäo và có ljn tòa soån Ç‹ g¥p nhà væn nÀy. B¤ng Çi m¶t giai Çoån dài - Çi lính, chåy gi¥c, tœ nån, Çi h†c låi - anh b¡t ÇÀu cÀm bút låi và bài vª có Çæng kh¡p trên các m¥t báo häi ngoåi. Và tôi cÛng cÄn thÆn ghi chú là anh dùng ch» "Çàn anh, Çàn em" không có nghïa là vi‰t cao vi‰t thÃp, vi‰t hay vi‰t dª, cÛng không phäi là vi‰t trܧc vi‰t sau mà là cæn cÙ vào tu°i tác. HÍ l§n tu°i là anh mà nhÕ tu°i là em, nói theo ki‹u nhà binh, trong quân trÜ©ng, khóa Çàn anh, Çàn em. Tôi may m¡n ÇÜ®c sanh ra trܧc HÜng vài ba næm nên ÇÜ®c làm anh, ngon lành. Còn ông bån NguyÍn H»u Chung tuy l§n tu°i hÖn tôi n»a nhÜng vì ª xa låi không quen bi‰t nhau, có lë th‰ hŒ cûa anh Chung là th‰ hŒ "già" quá rÒi nên HÜng không bi‰t, tính tu°i l¶n gÀn mÜ©i næm, kêu Chung b¢ng Çàn em ngon Ö! LÀn ÇÀu tiên khi džc ngang qua ch‡ sai sót nÀy, tôi khoái h‰t sÙc làm im thinh thích, không cho HÜng hay, trong bøng muÓn Ç‹ ông bån già NguyÍn H»u Chung làm Çàn em cûa tôi luôn, lâu chØng nào hay chØng nÃy, cÀu tr©i khÄn PhÆt ÇØng có ai nh¡c nhª Ç‹ NguyÍn TÃn HÜng Çính chánh, mÃy thuª ÇÜ®c làm Çàn anh cûa m¶t ngÜ©i n°i ti‰ng nhÜ NguyÍn H»u Chung!

     Danh tØ thÙ hai mà NguyÍn TÃn HÜng Üa nh¡c Çi nh¡c låi là ch» "Væn chÜÖng miŠn Nam." Anh tha thi‰t ch» nÀy cho ljn n‡i hai lÀn anh lên Washington D.C. là hai lÀn anh nh¡c ljn nó trong nh»ng bài nói chuyŒn - LÀn ÇÀu trong bu°i ra m¡t sách Giai Thoåi HÒng cûa HÒ TrÜ©ng An, HÜng Çã thuy‰t trình ÇŠ tài ñôi L©i VŠ Væn ChÜÖng MiŒt VÜ©n (tåi trÜ©ng ñåi H†c George Mason, thû Çô Washington vào ngày 25-6-1989).

     LÀn thÙ hai, bu°i ra m¡t hai quy‹n Tuy‹n TÆp Nh»ng Cây Vi‰t MiŠn Nam và M¶t Chuy‰n Ra KhÖi , NguyÍn TÃn HÜng Çã nh¡c låi vÃn ÇŠ nÀy trong bài Tính ChÃt Chung Quy‰t Trong Væn ChÜÖng MiŒt VÜ©n . Trong các nhà væn có væn phong miŠn Nam, NguyÍn TÃn HÜng là ngÜ©i dan díu, mê man mÃy ch» "MiŠn Nam" lÅn "MiŒt VÜ©n" nhÙt. NguyÍn væn Ba cÛng có niŠm say nÀy nhÜng xét ra thua cái Çam mê cûa NguyÍn TÃn HÜng xa l¡m. Do Çó mà sau loåt bài nói chuyŒn vŠ ÇŠ tài nÀy, ông Trùm bÎ m¶t Ƕc giä là ông NguyÍn Hoàng làm m¶t bài thÖ dÛa m¶t mách te tua, Çåi š cho là kÿ thÎ Nam B¡c. Th¿c ra theo ch‡ tôi thÃy, HÜng không bao gi© có š xÃu nÀy, anh kính tr†ng Mai Thäo chÖi v§i NguyÍn M¶ng Giác, Hà HuyŠn Chi, Duy Lam... nghïa là ai anh cÛng quí tr†ng nhÜ nhau, Çâu có phân biŒt nhÜng vì anh thích vi‰t theo lÓi væn phong ÇÎa phÜÖng quá sÙc, thành ra Üa nh¡c Çi nh¡c låi mà thôi. Vì anh thÜ©ng dùng lÅn l¶n ch» "væn chÜÖng miŠn Nam" v§i "væn phong miŠn Nam" nên m§i có s¿ hi‹u lÀm Çó. Væn phong miŠn Nam là m¶t khuynh hܧng nhÕ, m¶t cách vi‰t v§i gi†ng væn cûa miŠn Nam, n¢m trong m¶t nŠn væn h†c miŠn Nam. Væn chÜÖng miŠn Nam, là m¶t nŠn væn chÜÖng gÒm tÃt cä các cây vi‰t Nam Trung B¡c... tÃt cä cùng Çóng góp công sÙc tài næng nghŒ thuÆt cûa mình cho quê hÜÖng, ÇÃt nܧc. Nh»ng nhà væn nÀy sÓng bên b© sông Gianh nhÜ ñào Duy TØ, NguyÍn CÜ Trinh, NguyÍn H»u Hào th©i TrÎnh NguyÍn ho¥c bên nÀy vï tuy‰n 17, sau næm 1954 nhÜ Mai Thäo, Thanh Tâm TuyŠn, Doãn QuÓc SÏ, Bình Nguyên L¶c, SÖn Nam...

     ñ‹ trä l©i cho s¿ hi‹u lÀm nÀy, ông Trùm Ç¥t tên luôn cho nhà xuÃt bän cûa mình là nhà xuÃt bän MiŒt VÜ©n . NguyÍn TÃn HÜng cÛng không tha thÙ cho bÃt cÙ ai Çøng chåm t§i anh em cÀm bút cûa nhóm nÀy nhÜ trÜ©ng h®p TrÀn VÛ nhÆn ÇÎnh trong bài Nh»ng Vòng TÜ©ng Ghetto Çæng trên H®p LÜu sÓ 2 và ông Trùm Çã ÇÆp låi th£ng tay nhÜ sau - "... m§i có m¶t hai tác phÄm trình làng mà dám vi‰t m¶t bài nhÜ vÆy thì còn ch» nào Çúng hÖn hai ch» l¶ng ngôn Ç‹ dùng, phäi không quí vÎ!"

     Danh tØ thÙ ba cûa NguyÍn TÃn HÜng là danh tØ ông Trùm. ñây là tên mà tác giä t¿ Ç¥t cho mình qua nhan ÇŠ cûa tác phÄm M¶t Thuª Làm "Trùm" . Quy‹n nÀy gây xao Ƕng trong dÜ luÆn væn gi§i, cÛng có kÈ chê, cÛng l¡m ngÜ©i khen. DÀu khen hay chê, tác phÄm nÀy là m¶t tác phÄm n°i ti‰ng làm nên tên tu°i cûa NguyÍn TÃn HÜng. Danh hiŒu ông Trùm n°i bÆt, bån bè g†i mãi thành tên. NguyÍn TÃn HÜng bi‰n thành ông Trùm. Trùm Çây là trùm tình báo, Trܪng Phòng Nhì Vùng 4 Duyên Häi, ñ¥c Khu Phú QuÓc. Ch» "trùm" ÇÜ®c Çóng trong ngo¥c kép vØa có š nói lên s¿ thÆt mình là cÃp trên cûa m¶t sÓ Çàn em thân tính vØa có š mÌa mai, giÍu c®t cái chÙc vø an ninh tình báo...

     ñåi khái NguyÍn TÃn HÜng có thói quen dùng nh»ng ch» thoåt m§i nhìn qua thì có vÈ ngang tàng nhÜng xét kÏ thì thÃy nét dÍ thÜÖng cûa nó. Nét dÍ thÜÖng cûa m¶t ngÜ©i còn mang trong mình dòng máu ru¶ng vÜ©n miŠn Nam. NhÜng nh»ng ngÜ©i nông dân miŠn Nam cÛng có chung gÓc gác là nông dân ÇÃt B¡c, vì nghèo kh° (làm ru¶ng, Çi lính, bÎ Çày...) nên phäi måo hi‹m làm cu¶c Nam ti‰n theo chính sách ÇÒn ÇiŠn cûa chúa NguyÍn, tìm ÇÃt m§i khai phá Ç‹ sÓng còn. H† vØa chi‰n ÇÃu vØa cày cÃy. Tính tình do Çó mà nÄy nª phát sinh theo hai chiŠu hܧng ÇÓi nghÎch. Khi thiŒt hiŒn tánh chÃt phác, khi thiŒt ngang tàng, d» d¶i, càng ngày càng khác biŒt v§i n‰p sÓng n‰p suy nghï cûa ngÜ©i giàu có, ngÜ©i trí thÙc còn låi ª ÇÃt Thæng Long ngàn næm væn vÆt. Bªi vì nh»ng ngÜ©i nông dân miŠn Nam Çó vØa làm dân, vØa phäi làm h‰t. NguyÍn TÃn HÜng thØa hܪng tr†n vËn hai Ç¥c tánh nÀy cûa ÇÃt Nam Kÿ Løc TÌnh hÖn các bån væn cûa anh. Chúng ta hãy nghe anh Võ ñình nhÆn xét - "NhÜng NguyÍn TÃn HÜng có nh»ng Ç¥c biŒt khác v§i nh»ng ngÜ©i kia là NguyÍn TÃn HÜng Çã l§n lên, Çã trܪng thành trong quân Ƕi... là cái Çi‹m rÃt Ç¥c biŒt mà nh»ng ngÜ©i kia, nh»ng Võ Kÿ ñiŠn, KiŒt TÃn, NguyÍn væn Sâm, NguyÍn væn Ba... không có. HÒ TrÜ©ng An cÛng tØng ª trong quân Ƕi nhÜng HÒ TrÜ©ng An chÌ là sï quan væn phòng, tØng thú nhÆn là tôi chÌ ngÒi chÖi lai rai vÆy thôi. ChÙ còn ông NguyÍn TÃn HÜng nÀy thì phäi lên tàu, trôi dåt kh¡p Çó Çây."

     Cái dòng máu lính thú cûa t° tiên th©i TrÎnh NguyÍn ÇÜ®c tæng cÜ©ng b° xung b¢ng nh»ng næm gia nhÆp binh chûng häi quân rÒi thêm nh»ng næm theo ngành khoa h†c, ngành ÇiŒn tº ª ñåi H†c Çã khi‰n cho NguyÍn TÃn HÜng xông xáo, læn xä, bÃt chÃp m†i trª ngåi. Con ngÜ©i lš trí vÜ®t tr¶i con ngÜ©i tình cäm. NguyÍn HÜng QuÓc có lÀn Çã nói - Có nhà væn thiên vŠ tâm, có nhà væn thiên vŠ trí. Theo tôi, NguyÍn TÃn HÜng là m¶t nghŒ sï Ça tài - anh vi‰t væn, làm thÖ, vi‰t biên khäo, Ç¥t nhåc - nhÜng dù b¶ môn nào lš trí anh cÛng vÜ®t tr¶i hÖn tình cäm. Chúng ta thº nghe Çôi l©i than thª, chÌ hÖi buÒn mà không có nܧc m¡t rÜng rÜng:

     Chàng còn Çâu n¶i ngoåi Ç‹ vŠ. ñ‹ vi‰ng thæm trong nh»ng khi r‡i ränh hay Ç‹ tá túc trong nh»ng khi hoån nån. N¶i ngoåi cûa chàng gi© ª xa l¡m, mút tÆn bên kia b© Çåi dÜÖng. Cái cÖn bão ngoài Ç©i dÅu có ch®t ljn rÒi cÛng ch®t Çi, nhÜng nh»ng cÖn bão trong lòng QuÓc thì hình nhÜ mãi mãi không bao gi© t¡t lÎm. Ngày nào còn C¶ng sän ng¿ trÎ trên miŠn ÇÃt nܧc thân yêu thì ngày vŠ låi cÓ hÜÖng, tìm g¥p nh»ng ngÜ©i thân thÜÖng cûa QuÓc nhÜ mãi mãi còn xa (truyŒn ng¡n M¶t N‡i BuÒn Riêng trang 33).

     ho¥c:

     Thình lình, m¡t Gia b‡ng hoa lên v§i cänh vó câu. RÆp rình chi‰n mã, gÜÖm Çao. BÃt giác, chàng không còn nh§ gì n»a, l¡p b¡p hát luôn câu k‰t, nhÜ cÓ tình muÓn ÇÜa cái dï vãng không mÃy vàng son cûa th©i Çåi mình, thÆt nhanh chóng, vào lãng quên (truyŒn ng¡n ñÜa Dï Vãng Vào Lãng Quên trang 47).

     Có nh»ng giây phút ränh r‡i, NguyÍn TÃn HÜng nh§ vŠ ViŒt Nam thân yêu, nh§ mänh vÜ©n nhÕ ª quê n¶i, quê ngoåi, nh§ lu nܧc mát sau hè, nh§ cây cau già trܧc ngõ, nh§ chi‰c võng cho th¢ng SÖn Nhái, nh§ thÜÖng Ç©i sÓng binh ngÛ häi hÒ. CÙ coi cách anh miêu tä, anh thÜÖng m‰n nó bi‰t bao nhiêu vÆy mà khi k‰t luÆn anh vi‰t tÌnh queo theo nhÜ trong QuÓc Væn Giáo Khoa ThÜ:

     Chàng ngºa m¥t thì thÀm trong bóng Çêm:
     - Ôi, không có cänh biŒt ly nhÜng sao mà buÒn vÆy!

     Ho¥c Çã nÜÖng theo câu v†ng c°:

     RÒi Çành cam th† tº vì m¡c k‰ cûa L» Mông...

     Cái tình cäm dào dåt phong phú cûa ngÜ©i nông dân ru¶ng vÜ©n bÎ cái lš trí cûa ngÜ©i khoa h†c, ngÜ©i quân nhân chÆn ÇÙng. NguyÍn TÃn HÜng Çã kìm hãm ÇÜ®c s¿ xúc Ƕng. Lúc nào cÛng vÆy, Ç©i anh là m¶t chu‡i ngày phÃn ÇÃu vui sÓng vÜÖn lên trên n‡i kh° Çau. Do Çó mà có lÀn tôi Çã vi‰t cho HÜng: "Cái lš trí lÃn áp tình cäm trong tÆp truyŒn là m¶t khuy‰t Çi‹m ÇÒng th©i cÛng là m¶t Üu Çi‹m. TØ lâu trong ti‹u thuy‰t cûa ta chÙa Ç¿ng nhiŠu nܧc m¡t quá, m‡i lÀn džc xong m¶t tác phÄm, cä ngÜ©i nhÜ muÓn bÎnh. Tôi muÓn thÃy nø cÜ©i thay cho nܧc m¡t... thÃy ÇÜ®c niŠm vui sÓng, dù Çang ª trên xÙ ngÜ©i. ChÌ cÀn bao nhiêu Çó nhà væn NguyÍn TÃn HÜng cÛng Çû ÇÜ®c m†i ngÜ©i trân tr†ng quš m‰n."

     NhÜng có phäi cái lš trí, cái sÙc månh tinh thÀn Çó làm nên nhà væn NguyÍn TÃn HÜng? Không phäi. NguyÍn TÃn HÜng sª dï ÇÜ®c n°i ti‰ng mau lË nh© ª bút pháp Ç¥c biŒt. Ngòi bút cûa NguyÍn TÃn HÜng khÕe månh, tung hoành, trôi chäy. Võ ñình Çã ghi nhÆn cách vi‰t cûa anh nhÜ sau: "lúc nào cÛng vi‰t m¶t cách rÀm r¶, vui vÈ và thoäi mái nhÜ vÆy, khÖi khÖi nhÜ vÆy." ñ‹ thÃy rõ nét cái bút pháp Ç¥t biŒt NguyÍn TÃn HÜng, chúng ta thº làm cu¶c so sánh nho nhÕ v§i vài tác giä cùng nhóm thu¶c væn phong miŠn Nam.

     Theo tôi thì không ai có Çû thÄm quyŠn nói vŠ ÇiŠu nÀy hÖn HÒ TrÜ©ng An h‰t. Có lÀn trong cu¶c phÕng vÃn, HÒ TrÜ©ng An Çã nhÆn ÇÎnh vŠ væn mình... Væn tôi hÖi giÓng væn cûa KiŒt TÃn, cûa NguyÍn ñÙc LÆp và cûa NguyÍn TÃn HÜng ª vài ch‡. Có lë bªi vì KiŒt TÃn, NguyÍn TÃn HÜng và tôi ÇŠu ª trên phÀn ÇÃt TiŠn Giang (tÌnh MÏ Tho và tÌnh Vïnh Long) nên có cùng m¶t ngôn ng» chæng?

     Tôi ÇÒng š Çi‹m ghi nhÆn nÀy ª câu "... giÓng m¶t vài ch‡." Bån HÒ TrÜ©ng An Çã kÏ lÜ«ng khi vi‰t chÌ có bÃy nhiêu vì KiŒt TÃn, HÒ TrÜ©ng An và NguyÍn TÃn HÜng, xét vŠ bút pháp khác xa nhau nhiŠu l¡m. NguyÍn TÃn HÜng nghï sao vi‰t vÆy, câu væn khÕe månh, trôi chäy, t¿ nhiên không trau chuÓt. Xét theo tính cách giáo khoa thì væn NguyÍn TÃn HÜng rÃt g†n gàng, gÒm có chû tØ, Ƕng tØ, túc tØ... minh båch. Trong khi Çó væn cûa KiŒt TÃn rÃt nhiŠu trång tØ, tïnh tØ (NguyÍn HÜng QuÓc Çã vi‰t "Ông không mØng, ông mØng húm. Ông không khoái, ông khoái chí tº, ông không quên, ông quên tuÓt luÓt, ông không hôn, ông hôn chùn chøt)...

     Riêng væn cûa HÒ TrÜ©ng An vì mê HÒ Bi‹u Chánh nên trong væn có hÖi hám cûa lÓi biŠn ngÅu, tÙ løc th©i quÓc ng» phôi thai ÇÀu th‰ k›. HÒ TrÜ©ng An vi‰t "tim bäy l‡ héo khô, gan bäy lá héo h¡t" ho¥c "chÜa chi mà chÎ Ç° hô con hai Túy Hoa nÀy h‡n d», bºa ÇÀu mãnh h‡, bóp c° Thiên Lôi, xé Çôi gÃu ng¿a, vÆt ngºa Ch¢ng Tinh."

     Không cÜ©ng ÇiŒu ÇÀy xúc cäm nhÜ KiŒt TÃn, không dài dòng ÇÓi ch†i mÏ miŠu nhÜ HÒ TrÜ©ng An, NguyÍn TÃn HÜng không vi‰t thì thôi mà hÍ vi‰t thì nhÜ "lên xe sang sÓ và Çåp h‰t ga, chåy th£ng m¶t måch không quanh qua quËo låi, không bi‹u diÍn uÓn éo gì ráo. N‰u g¥p chܧng ngåi vÆt, nhÜ có ai láng cháng chê t§i chê lui, là tài x‰ phóng xe lên cán luôn, ch‰t bÕ rán chÎu." VÆy mà låi hay, m§i lå ch§! Chúng ta thº džc m¶t Çoån anh tä cänh bão tÓ:

     BÃt thình lình, trên tr©i nhÜ có m¶t Çoàn chim s¡t Çang bay t§i, rÃt Çông: h... ùm, ùm ùm... Dܧi ÇÃt cÛng vÆy, m¶t Çoàn tàu Çang chåy ngang qua: h... ùm, ùm ùm... Mang theo nh»ng ti‰ng sét ÇÒng loåt n° long tr©i, và nh»ng l¢n ch§p xanh ma trÖi bûa vây tÙ phía. Có lë tr©i Çang sÆp thiŒt. QuÓc thÃy mình nhÜ Çang låc vào chÓn ÇÎa Çàng cûa loài khûng long, v§i nh»ng ti‰ng gào thét thÃt thanh trܧc khi lâm chi‰n, tº nån. Chàng chåy låi khung cºa kéo, slide door, r†i Çèn pin ra ngoài. Nh© bóng tÓi bên trong mà chàng thÃy rõ h‰t. Tr©i ÇÃt, nh»ng håt mÜa n¢m ngang dÀy Ç¥c, vùn vøt bay không ng§t dܧi sÙc månh cûa cuÒng phong. Nh»ng thân cây to l§n ª bìa rØng phía sau nhà cong vòng nhÜ nh»ng cây sào cûa các l¿c sï ÇiŠn kinh. Ng†n nhÎp lên nhÎp xuÓng nhÜ ng†n cÀn câu c¡m Çang bÎ cá æn. Nh»ng con Çom Çóm bay Çêm Çã bÎ Çánh råt xuÓng l§p cÕ, Çang n¢m im m¶t ch‡ thoi thóp ch§p ... (truyŒn ng¡n M¶t N‡i BuÒn Riêng trang 21).

     Có th‹ xem Çây là m¶t Çoån væn tiêu bi‹u cho bút pháp NguyÍn TÃn HÜng, lÓi vi‰t ÇÖn giän nhÜ nói chuyŒn "có lë tr©i ÇÃt Çang sÆp thiŒt" th‹ hiŒn ÇÜ®c cái tánh tình vØa chÖn chÃt vØa dÍ thÜÖng. Chúng ta cÛng dÍ dàng b¡t g¥p nét ru¶ng vÜ©n bÎ lai giÓng v§i óc khoa h†c phÓi h†p v§i tinh thÀn xông xáo. S¿ quan sát bén nhåy, trí nh§ sáng suÓt NguyÍn TÃn HÜng Çã hÃp thø và ÇÒng hóa cu¶c sÓng ª MÏ rÃt nhanh, khác h£n v§i các bån væn khác cu¶c sÓng ª xÙ ngÜ©i khó khæn, l®n c®n nhÜ nܧc v§i dÀu. ViŒc nÀy chúng ta thÃy rõ anh dùng nhiŠu tØ ng» ÇÎa phÜÖng m¶t cách t¿ nhiên, không cÓ š. Tuy nhiên do änh hܪng n‰p sÓng m§i, m¶t hiŒn tÜ®ng lå là anh låi ít dùng ca dao, câu hò, câu hát nhÜ phÀn Çông cây vi‰t miŠn Nam, bån anh. Tôi nói anh dùng nhiŠu tØ ng» ÇÎa phÜÖng có hai š. TØ ng» ÇÎa phÜÖng cÛ là nÖi anh Çã sÓng nºa Çoån Ç©i ÇÀu ª Bình Phøc NhÙt, ª MÏ Tho... và tØ ng» ÇÎa phÜÖng m§i, là vùng ÇÃt anh ÇÎnh cÜ ª MÏ, Winston-Salem. Anh nói ti‰ng ÇÎa phÜÖng miŒt vÜ©n HÆu giang, TiŠn giang khÖi khÖi, ÇÒng th©i anh nói ti‰ng MÏ, chºi thŠ ti‰ng MÏ... cÛng khÖi khÖi.

     Ta džc thº m¶t Çoån:

     ... duy nhÃt chÌ có s¿ dÅn nhiŒt tØ tØ, heat transfer, tØ Çi‹m nóng ljn Çi‹m lånh t¿a hÒ nhÜ nh»ng phân tº không khí Çã Ç¥c låi thành chÃt cÙng. Máy lånh. Rõ ràng chàng cÀn gÃp m¶t cái máy lånh. Chàng ÇŠ máy, máy n° ng†t ngào. Gåt cÀn ÇiŠu chÌnh air-conditional tØ vÎ trí normal qua gåch maximum, chàng mª quåt ª tÓc Ƕ thiŒt l§n, high. HÖi nóng phä vào m¥t thi‰u ÇiŠu muÓn cháy râu, phÕng trán.

     - Damn it!

     (truyŒn ng¡n M¶t N‡i BuÒn Riêng trang 12).

     Trong m¶t Çoån ng¡n 9, 10 dòng, NguyÍn TÃn HÜng Çã dùng t§i 6 ti‰ng MÏ anh nói ti‰ng trÖn tru nhÜ chúng ta nói... ti‰ng ViŒt. ñây là m¶t hiŒn tÜ®ng m§i phát xuÃt ª trong các tác phÄm häi ngoåi. Tôi cÛng tìm g¥p nhiŠu tác giä khác ª MÏ thì vi‰t xen tr¶n ti‰ng MÏ (Anh), ti‰ng Pháp ª bên Tây, ti‰ng Hòa Lan ª xÙ ÇÃt thÃp và ti‰ng ñÙc ª xÙ sª cûa Hít Le... Tôi không có š ki‰n vŠ viŒc pha tr¶n nÀy. Tuy nhiên vì tôi là thÀy giáo, ngày xÜa có dåy h†c, tôi không th‹ tܪng tÜ®ng ÇÜ®c n‰u các nhà giáo ViŒt Nam mình bây gi©, g¥p phäi m¶t bài væn mà ÇÀy ti‰ng MÏ, ti‰ng Tây, ti‰ng ñÙc, ti‰ng Na Uy... thì các vÎ Çó là sao džc, làm sao hi‹u và làm sao giäng dåy cho h†c trò?

     ñiŠu nhÆn xét cuÓi cùng, chúng ta cùng nhau bàn vŠ tánh cách thành th¿c cûa NguyÍn TÃn HÜng. Nhà phê bình NguyÍn HÜng QuÓc Çã vi‰t "Tiêu chuÄn quan tr†ng nhÃt Ç‹ Çánh giá tÜ tܪng m¶t tri‰t gia là tính chÃt Ƕc sáng. Tiêu chuÄn quan tr†ng nhÃt Ç‹ Çánh giá tÜ tܪng m¶t nhà væn là s¿ chân thành." Và ông Çã Çánh giá và tin tܪng nhà væn KiŒt TÃn là thành thÆt nhÙt. Ông cÛng tÕ š hoài nghi vŠ s¿ thành thÆt cûa các nhà væn khác. Riêng tôi, tôi cÛng tin là nhà væn KiŒt TÃn trong tác phÄm chÙa ÇÀy s¿ thành thÆt nhÜng n‰u so sánh kÏ v§i ông Trùm thì e r¢ng chúng ta phäi cùng nhau xét låi. Nói chung các nhà væn miŠn Nam ít hay nhiŠu ÇŠu b¶c l¶ nét m¶c måc, thành thÆt. Hình nhÜ tÃt cä ÇŠu có nhu cÀu b¶c båch tâm s¿, k‹ l‹ chuyŒn Ç©i riêng tÜ cûa mình khác h£n Ça sÓ các nhà væn gÓc Trung, gÓc B¡c. Vì lë Çó, ta džc trong truyŒn cûa h†, nhân vÆt chánh xÜng "tôi" dÍ dàng t¿ nhiên. Trong tác phÄm, KiŒt TÃn Çã vi‰t vŠ gia Çình mình, cha mË, anh chÎ, cùng các ngÜ©i yêu rÃt rõ, rÃt kÏ. NhÜng anh Çã vi‰t vŠ nh»ng cänh sÓng nghèo kh° ª nÖi thâm sÖn cùng cÓc, cha mË anh gÓc nông dân thÆt quê mùa không mi‰ng ÇÃt c¡m dùi, ngÜ©i chú thÙ chín thì câm, ngÜ©i anh tuy h†c giÕi nhÜng nghèo phäi bÕ h†c Çi làm th® m¶c, còn các ngÜ©i yêu cûa anh là Tuy‰t bán quán ª b¡c MÏ ThuÆn, Hoa b‰n Çò Råch MiÍu, mÃy em HÒng, Tuy‰t ª Ngã Næm, Ngã ba... cho ljn khi du h†c thì ngÜ©i yêu cûa KiŒt TÃn cÛng là nh»ng em ÇÀm Diane, Danielle và m¶t Çám yêu n» tóc vàng, m¡c xanh g¥p trên tàu, ª quán rÜ®u... NhÜng th¿c t‰ thì bån KiŒt TÃn Çã giÃu Çi phân nºa tài sän mà ông có. KiŒt TÃn Çã bÕ qua giai Çoån thành công, giàu sang cûa gia Çình anh. NhÜ tiŒm bán ÇÒ g‡ cûa ba má anh l§n nhÙt nhì ª Vïnh Long, ngÜ©i anh vào quân Ƕi làm quÆn trܪng m¶t quÆn l§n, anh Lê TÃn L¶c và KiŒt TÃn ÇŠu h†c giÕi và Çi du h†c ª Paris và khi vŠ nܧc thì gi» các ÇÎa vÎ tr†ng y‰u trong chánh quyŠn, và hÀu nhÜ trong tÃt cä truyŒn ng¡n, truyŒn dài cûa KiŒt TÃn hình änh ngÜ©i v® chÌ xuÃt hiŒn Ç‹ canh chØng ông chÒng hoang Çàng, rÜ®u chè be bét... Anh giÃu Çi mÃt biŒt bà KiŒt TÃn, m¶t th©i là hoa khôi cûa tÌnh Vïnh Long, bà KiŒt TÃn ÇËp cho ljn n‡i dÀu anh Çi næm sông bäy suÓi, cuÓi cùng cÛng phäi quay trª vŠ cÀu Cái Cá tình nguyŒn Ç¥t dܧi quyŠn sai khi‰n, c¢n nh¢n cûa bà. NhÜ vÆy KiŒt TÃn chÌ thành khÄn khai báo v§i Ƕc giä có phân nºa. Trong khi Çó thì ông Trùm tuy làm nghŠ tình báo nhÜng cu¶c Ç©i có bao nhiêu ÇŠu khai ra tuÓt luÓt h‰t. Anh cÛng nói vŠ cái quê mùa nghèo kh° cûa gia Çình (cha mË ª thôn quê, làm nghŠ buôn g‡, lúc nhÕ Çi tr† h†c ª MÏ Tho vÃt vä... rÒi cu¶c Ç©i tœ nån ÇÀy mÒ hôi, nܧc m¡t). Anh vi‰t luôn nh»ng tánh xÃu nhÜ khi làm Trùm æn hÓi l¶, tham nhÛng... NhÜng NguyÍn TÃn HÜng thành thÆt hÖn các bån khác khi anh can Çäm vi‰t vŠ nh»ng cái tÓt, cái hay cûa mình, cùng v® và con.

     NgÜ©i ViŒt Nam ta, mÃy ngàn næm änh hܪng væn hóa Trung Hoa nên sÓng khép kín. ñiŠu gì thu¶c vŠ mình, v® và con cùng nhà cºa phäi giÃu thiŒt kÏ và n‰u cÀn phäi nói thì nên bÕ b§t Çi, hå thÃp xuÓng. Nhà thì tŒ xá, v® thì tiŒn n¶i, còn mình thì kÈ hèn nÀy, bÌ nhân, tåi hå... Thoåt nhìn thì nhÜ vÆy là khiêm tÓn nhÜng xét ra cho cùng là giä dÓi, thi‰u s¿ thành thÆt. Con mình ÇËp, v® mình ÇËp tåi sao låi phäi giÃu biŒt Çi, tåi sao låi nói xÃu? Nhà mình l§n, sang tr†ng, tåi sao låi nói nhÕ hËp, mình h†c giÕi, b¢ng cÃp l§n tåi sao phäi nói ngÜ®c låi? Tôi ÇÒng š v§i NguyÍn TÃn HÜng hoàn toàn khi anh trình bày rÃt chính xác tài næng h†c hành anh Çang có, cái nhan s¡c tÜÖi m«n ÇËp nhÜ rau non m§i hái ngoài vÜ©n cûa v® anh và ÇÙa con gái l§n xinh x¡n, ÇËp Çë mà v® chÒng anh sung sܧng dÅn con Çi d¿ giäi tuy‹n l¿a hoa hÆu cûa ti‹u bang (truyŒn ng¡n Hoa HÆu XÙ DÜÖng ñào trang 147).

     NhÜ vÆy rõ ràng NguyÍn TÃn HÜng là nhà væn thành th¿c nhÃt trong sÓ nh»ng ngÜ©i thành th¿c. Anh Çã vÜ®t lên trên s¿ khiêm tÓn giä v© cûa m¶t quan niŒm già nua, cÛ kÏ ÇÒng th©i ÇiŠu nÀy cÛng xác nhÆn ÇÜ®c tính cách h¶i nhÆp mau chóng vào xã h¶i th¿c t‰ cûa ÇÃt B¡c MÏ cûa anh. Và cÛng nh© cái Ç¥c tánh nÀy, nŠn væn h†c ViŒt Nam ª häi ngoåi có ÇÜ®c thêm m¶t ngòi bút Ç¥c biŒt... khi chÖn chÃt, lúc båt mång, nói theo ki‹u phê bình cûa TrÀn VÛ!

     Riêng tôi, tôi yêu quí và trân tr†ng ngòi bút "khi chÖn chÃt, lúc båt mång" cûa ông Trùm NguyÍn TÃn HÜng bi‰t bao nhiêu!

Võ Kÿ ñiŠn
     * Bài nói chuyŒn ra m¡t sách M¶t N‡i BuÒn Riêng cûa NguyÍn TÃn HÜng tåi Montréal ngày 17-10-1992.

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---