ñHñ: Xin anh cho bi‰t qua m¶t chút ti‹u sº.

     NTH: Tôi tên là NguyÍn TÃn HÜng, sinh ngày 8 tháng 5 næm 1945 tåi làng Bình Phøc NhÙt, quÆn Ch® Gåo, tÌnh MÏ Tho; là con cûa ông NguyÍn væn SÕi và bà Võ thÎ Trang; hiŒn cÜ ngø tåi... MÏ. Trân tr†ng ÇŒ ÇÖn này kính xin ông Chánh Løc S¿ tòa SÖ ThÄm MÏ Tho... Anh thÃy Çû chÜa? Hay phäi thêm... trong khi ch© Ç®i s¿ chÃp thuÆn cûa anh mong anh nhÆn nÖi Çây lòng thành kính và bi‰t Ön cûa tôi...

     N‰u nói rõ hÖn thì tôi xuÃt thân tØ trÜ©ng NguyÍn ñình Chi‹u, MÏ Tho. Xong tú tài 2, lên Sài Gòn ghi danh l§p Toán-Lš-Hóa (MPC, Math-Phy-Chem) ª phân khoa Khoa H†c. Vì thi ngành r§t lÎch bÎch. Hai næm Çåi h†c không làm nên trò trÓng gì, tôi bèn Çi lính. Khóa 17 Sï Quan Häi Quân Nha Trang. Ra trÜ©ng Çi tàu m¶t th©i gian rÒi trª vŠ trÜ©ng Cây Mai h†c tình báo. Làm sï quan tình báo trong Häi quân cho ljn ngày mÃt nܧc.

     Chåy sang MÏ tôi Çi h†c trª låi. B¡t ÇÀu tØ l§p cán s¿ ÇiŒn tº ª trÜ©ng Western Iowa Tech tåi Sioux City, ti‹u bang Iowa. Xong, chuy‹n trÜ©ng h†c lên ban kÏ sÜ ª University of Nebraska tåi Omaha, ti‹u bang Nebraska. Ra trÜ©ng vØa Çi làm cho Western Electric (bây gi© Ç°i thành AT&T), vØa ti‰p tøc h†c lên ban cao h†c ª North Carolina A&T State University tåi Greensboro, ti‹u bang North Carolina. Xong b¢ng Master, bây gi© læm le, ... chÌ m§i læm le thôi, ÇÎnh gi¿t luôn cái Ph. D. ª North Carolina State University thu¶c ti‹u bang nhà, b¢ng cuÓi cùng cûa ngÜ©i h†c trò cho tr†n ki‰p M¶t ñ©i ñ‹ H†c . ñó, thân th‰ tôi chÌ có vÆy.

     ñHñ: M¶t ñ©i ñ‹ H†c Çã xuÃt bän và M¶t Chuy‰n Ra KhÖi s¡p xuÃt bän có phäi là nh»ng quy‹n ti‹u thuy‰t t¿ truyŒn (romans autobiographiques) cûa anh không? Vì sao anh xây d¿ng nó? Anh muÓn gºi gÃm tâm s¿ gì trong 2 tác phÄm Çó?

     NTH: NhÜ tôi vØa m§i nói sÖ sÖ thì anh Çû bi‰t phÀn l§n truyŒn tôi vi‰t là t¿ truyŒn. Mà cÛng lå, nh»ng t¿ truyŒn cûa tôi låi "æn khách" hÖn là nh»ng truyŒn tôi d¿ng lên tØ Çâu Çâu. Chính vì vÆy phäi nói vô tình tôi Çã tìm ra chân lš. Cái chân lš có th‹ chÌ Çúng v§i riêng tôi mà thôi, chÜa ch¡c Çã Çúng v§i bÃt cÙ m¶t ngÜ©i nào khác. Th‰ là tôi khoan thai ti‰p tøc bܧc lên con ÇÜ©ng có chút ÇÌnh thành công: con ÇÜ©ng vi‰t th¿c v§i lòng mình. Không cÀn phäi mÃt công ti‹u thuy‰t hóa cu¶c Ç©i này làm chi cho nó thêm rÜ©m rà mà ch£ng l®i l¶c, b° ích vào Çâu. Anh hÕi tôi vì sao tôi xây d¿ng M¶t ñ©i ñ‹ H†c và M¶t Chuy‰n Ra KhÖi ? ThÆt ra tôi nào có xây d¿ng m¶t cái gì. ChuyŒn Çã có s¤n, tôi chÌ k‹ låi mà thôi. Cu¶c Ç©i cûa m‡i ngÜ©i chúng ta há ch£ng phäi là m‡i b¶ trÜ©ng thiên ti‹u thuy‰t? Tôi chÌ ÇÜ®c cái may m¡n là có khi‰u vi‰t thành væn Ç‹ m†i ngÜ©i cùng chia xÈ nh»ng buÒn vui, nh»ng gian truân phÃn ÇÃu Ç‹ vÜÖn lên cûa m¶t Ç©i ngÜ©i. Thì cÛng giÓng giÓng nhÜ hÀu h‰t nh»ng Ç©i ngÜ©i khác thôi, hình nhÜ ai ai rÒi cÛng phäi träi qua nh»ng giai Çoån bôn ba, l¥n l¶i. ñó không phäi là nh»ng tâm s¿ tôi Çã h‰t lòng gºi gÃm vào truyŒn cûa tôi sao?

     ñHñ: Anh nghï sao vŠ quê hÜÖng cûa anh? VŠ tÌnh MÏ Tho, nÖi mà anh tìm chÃt liŒu và cäm hÙng cho væn chÜÖng?

     NTH: Nh¡c t§i MÏ Tho thì ôi thôi ÇÓi v§i tôi còn nhiŠu chuyŒn Ç‹ mà k‹, nhiŠu truyŒn Ç‹ mà vi‰t l¡m. Tôi Çang Ç‹ dành, lâu lâu Çem ra ng¡m m¶t cái, s© m¶t cái cho thÕa lòng. Dung nhan, ti‰ng nói và tâm tình cûa quê hÜÖng MÏ Tho, tØ thành thΠljn thôn quê, nhÜ Çã æn sâu vào tâm hÒn tôi tÆn xÜÖng tûy. Ch¥t không ÇÙt bÙt không r©i. NhÃt là thành phÓ MÏ Tho. ChÌ vì tôi có m¶t th©i gian dài xa nhà tr† h†c, nên kh¡p hang cùng ngõ hÈm hÀu nhÜ tôi ÇŠu Çã Ç¥t chân t§i. Trong cái thú Çi hoang. ñám bån có gia Çình tåi tÌnh làm gì có ÇÜ®c cái diÍm phúc này. NhÜng nói anh nghe, tôi không dám ôm ÇÒm h‰t vŠ phÀn mình Çâu, phäi chia chát cho anh em n»a ch§. Mà cÛng lå m¶t ÇiŠu là phÀn l§n nh»ng ngÜ©i cÀm bút gÓc miŠn Nam ª häi ngoåi ÇŠu Çã có m¶t th©i sÓng v§i MÏ Tho. Anh Huÿnh H»u Cºu là c¿u h†c sinh trung h†c Le Myre de Vilers , tÙc NguyÍn ñình Chi‹u vào th©i Pháp. Các anh HÒ TrÜ©ng An, KiŒt TÃn cÛng là c¿u h†c sinh trÜ©ng Ông ñÒ, vi‰t nhiŠu truyŒn vŠ tu°i nhÕ, vŠ nh»ng mÓi tình h†c trò hay không ch‡ chê. Còn anh NguyÍn væn Sâm thì Ç¥c biŒt hÖn nhiŠu. Anh không thích làm m¶t môn sinh thuÀn túy dܧi mái trÜ©ng thân yêu c° kính này Çâu, anh Çòi... ÇÜ®c làm thÀy. RÒi các anh Phåm Thæng và NguyÍn væn Ba ÇŠu có bån thân ª MÏ Tho, t§i chÖi hà rÀm. CÛng dám t¡m sông ch‡ chi‰c tàu chìm và cÛng dám bæng qua cÒn RÒng Çi hái mÆn. Ngay cä ông Võ Phi‰n thàng hÆu cÛng bi‰t nhiŠu vŠ MÏ Tho, vì có ngÜ©i cÆu làm Sª HÕa Xa, lúc MÏ Tho còn ÇÜ©ng rÀy xe lºa... NhÜng tôi h‰t sÙc Çau buÒn là nghe nói MÏ Tho bây gi© tiêu ÇiŠu d» l¡m, không còn là m¶t thành phÓ êm ÇŠm mà tôi Çã tìm chÃt liŒu và cäm hÙng cho væn chÜÖng nhÜ anh nói n»a Çâu!

     ñHñ: Xin anh cho bi‰t n‰p sÓng ª nÖi anh ÇÎnh cÜ. Và n‰u có th‹ ÇÜ®c, xin anh cho bi‰t "M¶t ngày cûa NguyÍn TÃn HÜng," Ç‹ Ƕc giä hi‹u rõ anh hÖn.

     NTH: Thành phÓ tôi Çang ª rÃt ít ngÜ©i ViŒt, chÌ Ç¶ khoäng hai mÜÖi gia Çình. PhÀn Ç©i sÓng bên này t¿ nó Çã tåo nên s¿ cách biŒt và phÀn không mÃy ai cùng chí hܧng v§i tôi cho nên hoåt Ƕng c¶ng ÇÒng nói chung, sinh hoåt væn nghŒ nói riêng coi nhÜ không có. M¶t ngày cûa NguyÍn TÃn HÜng låi buÒn hÖn. N‰u không vi‰t lách chút ÇÌnh thì không bi‰t tôi phäi làm cái gì sau tám gi© làm viŒc ª sª. Coi b¶ nó khác m¶t tr©i m¶t v¿c n‰u Çem so sánh v§i Ç©i sÓng bên Cali anh ñán hä?

     ñHñ: Anh nghï gì vŠ nh»ng t© tåp san væn nghŒ ÇÙng Ç¡n ª häi ngoåi nhÜ Væn, Væn H†c, Làng Væn? Xin nói nh»ng Ç¥c Çi‹m cûa ba t© này.

     NTH: Tôi Çã dan díu v§i Væn tØ hÒi ª ViŒt Nam, cho nên qua bên này tôi làm låi cu¶c Ç©i cÛng tØ Væn . Bi‰t ÇÜ®c Væn tøc bän ª häi ngoåi là m¶t s¿ h‰t sÙc tình c©. Trong m¶t chuy‰n du lÎch thû Çô Hoa ThÎnh ñÓn, chính lúc ch© v® tôi l¿a hàng tôi phát hiŒn ra m¶t såp báo. Và tôi bÒi hÒi thÃy cuÓn Væn . Tr©i Öi, cÛng m¶t vóc dáng nhÜ ngày nào. NhÜng, t°ng thÜ kš tòa soån bây gi© là ông Mai Thäo (kiêm chû nhiŒm, chû bút) ch§ không phäi TrÀn Phong Giao... Th‰ là m¶t nÓi ti‰p låi b¡t ÇÀu. Sau Çó ch£ng bao lâu tôi bi‰t Làng Væn là nh© trang quäng cáo m¶t cuÓn sách cûa anh NguyÍn Ng†c Ngån trên Væn . Còn Væn H†c thì do m¶t ngÜ©i bån ª San Jose gi§i thiŒu. Bài vª trên Væn , theo tôi nghï, thì cÛng ch£ng kém phong Ƕ khi xÜa bao nhiêu. Làng Væn hÖi nghiêng vŠ nh»ng sáng tác ÇÃu tranh chính trÎ và tình t¿ quê hÜÖng, ít thÃy nh»ng bài negative . Còn Væn H†c thì hÖi nghiêng vŠ biên khäo, v§i nhiŠu bài nghiên cÙu tuy khô khan nhÜng rÃt công phu và rÃt có giá trÎ. Nói vÆy ch§ nh»ng nhÆn xét này cÛng chÌ có tính cách nhÃt th©i mà thôi. ñiŠu Çáng nêu lên là không ai có th‹ phû nhÆn s¿ Çóng góp h‰t sÙc l§n lao cûa ba t© báo này vào nŠn væn h†c häi ngoåi. Bªi th‰, ngày nào tôi thÃy bài cûa mình có Çæng trên nh»ng t© báo này là ngày Ãy tôi vui.

     ñHñ: Theo anh, m¶t tác phÄm væn chÜÖng Çúng nghïa ra sao?

     NTH: Ý anh muÓn nêu lên s¿ khác biŒt gi»a m¶t tác phÄm væn chÜÖng thuÀn túy v§i m¶t quy‹n ti‹u thuy‰t ba xu hay m¶t cuÓn dâm thÜ? ñiŠu này thì hi‹n nhi‹n tùy thu¶c vào quan niŒm džc cûa Ƕc giä nhiŠu hÖn. Dܧi m¡t ngÜ©i này có th‹ là nh»ng giá trÎ væn chÜÖng, nhÜng dܧi m¡t ngÜ©i kia có th‹ chÌ là nh»ng hình thÙc câu Ƕc giä. Tøc mà thanh và thanh mà tøc, khó lòng giäi thích l¡m.

     ñHñ: N‰u tôi không lÀm, NguyÍn TÃn HÜng là m¶t nhà væn vi‰t dÒi dào mà thÆn tr†ng. Anh nghï sao vŠ nhÆn xét này? Anh thu¶c trÜ©ng phái nào?

     NTH: DÒi dào thì ch£ng bi‰t có dÒi dào thiŒt hay không, ÇÜ©ng dài m§i bi‰t ng¿a hay. Tôi m§i säi vài ba vó thì s§m quá Ç‹ kh£ng ÇÎnh ÇiŠu này. Tôi chÌ s® mình peak , rÒi tØ tØ tu¶t dÓc hÒi nào không hay. Còn thÆn tr†ng thì ch£ng qua chÌ là cái thói quen hay sºa bài cûa tôi thôi. Bây gi© có lë không riêng gì ông Mai Thäo mà các anh NguyÍn M¶ng Giác, NguyÍn H»u Nghïa... cÛng ÇŠu bi‰t cái thói quen lâu ngày thành tÆt này cûa tôi. Nói anh nghe anh ÇØng cÜ©i là ª giai Çoån ÇÀu, cái tÆt này phát hiŒn chÌ vì s¿ nghi ng© tài næng cûa mình. SÓ là bài tôi gºi vŠ Væn cho ông Mai Thäo mà bÎ °ng "ngâm tôm" thì tôi Çoán ch¡c là trong Çó có cái gì không °n, trøc tr¥c. Bèn džc låi, sºa låi, và có khi vi‰t låi. M‡i lÀn làm vÆy thì m‡i lÀn ông Mai Thäo låi Çæng. Thành thº tôi hay džc låi bài tôi vi‰t. Kinh nghiŒm bän thân cho bi‰t và Çúng nhÜ l©i ông Mai Thäo Çã nói, m‡i lÀn sºa là m‡i lÀn bài hay thêm. Các bån væn n‰u ai không tin cÙ khÖi khÖi làm thº m¶t lÀn thì rõ. NhiŠu lÀn tôi bÃt ch®t t¿ hÕi: tåi sao ª ch‡ này, ngay lúc Çó mình vi‰t tŒ nhÜ vÆy. NhÜng không phäi sºa hoài hay hoài, m¶t hai lÀn là trª nên... chán ng¡t. Sau này tåi vì tôi bi‰t làm typesetting nên thi‰u sót m¶t chi ti‰t hay sai m¶t ch», thú thiŒt, không sºa tôi chÎu không n°i. Hóa ra chuyŒn "xuÃt bút thành væn" thì chÌ dành cho nh»ng ai có thiên tài vŠ væn chÜÖng thôi, còn nhÜ tôi thiŒt tình có tÓn công g†t dÛa Çó. Nói nhÜ vÆy thì theo anh, anh x‰p tôi vào trÜ©ng phái nào Çây?

     ñHñ: Trong các tác phÄm anh có bao nhiêu phÀn træm s¿ thÆt? Và n‰u tôi không lÀm, anh gi» nguyên tên các nhân vÆt mà anh cho vào truyŒn cûa anh nhÜ bà Lê thÎ BÃt Tri ch£ng hån.

     NTH: T› sÓ s¿ thÆt trong tác phÄm cûa tôi có lë hÖi cao. Riêng cuÓn M¶t ñ©i ñ‹ H†c thì trên 90 phÀn træm là cái ch¡c. TÃt cä nhân vÆt phø, ViŒt cÛng nhÜ MÏ, ÇŠu là tên thiŒt, ngÜ©i thiŒt. Ngoåi trØ nhân vÆt chính. Anh làm tôi hÖi gi¿t mình khi Ç¥t ÇiŠu hÕi vŠ bà Lê thÎ BÃt Tri. MÃy chÎ BÃt Tri, BÃt Minh... Çã n°i danh m¶t th©i con nhà nghèo h†c giÕi, vÆy mà ngay cä ª MÏ Tho cÛng ít ngÜ©i nh¡c t§i. NgÜ©i ta hay ÇŠ cÆp ljn tên Häi ñÜ©ng bªi cái án mång vì tình rùng r®n ª khu Hãng Xáng. Tôi thÃy không công b¢ng nên tôi lôi mÃy chÎ Ãy vô.

     ñHñ: Trong các nhà væn V.N. anh thích nh»ng ai? Lš do? Và trong các nhà væn quÓc t‰, anh thích nh»ng ai? Ly do?

     NTH: HÒi còn Çi h†c trung h†c tôi thích džc các nhà væn trong nhóm T¿ L¿c væn Çoàn vì cô và thÀy hay khuy‰n khích làm tÆp džc sách. TÆp džc sách là tÆp vi‰t låi sÖ lÜ®c cÓt truyŒn cûa nh»ng sách mà mình Çã džc. Cách trình bày, vë rÒng vë r¡n trong Çó cÛng ÇÜ®c chÃm Çi‹m n»a. Sau này l§n lên tôi thích džc nh»ng cây bút gÓc miŠn Nam nhÜ Bình Nguyên L¶c, SÖn Nam... và nh»ng nhà væn vi‰t trên tÆp san Væn . Tuy nhiên, hÍ g¥p nh»ng gì quá sâu xa, tri‰t lš thì tôi rÃt s¤n sàng làm lÖ. VŠ các nhà væn ngoåi quÓc thì tôi chÌ Ç†c nh»ng cuÓn tiêu bi‹u mà hình nhÜ ai cÛng džc h‰t mà thôi. ñåi khái nhÜ Vô Gia ñình cûa Hector Malot, Nh»ng KÈ KhÓn Cùng cûa Victor Hugo, Lão NgÜ Ông Và Bi‹n Cä cûa Ernest Hemingway, Tình Nghïa V® ChÒng cûa Leon Tolstoi... vv. Ngoài các b¶ truyŒn Tàu nhÜ Tam QuÓc Chí, Thûy Hº..., tôi còn džc truyŒn ki‰m hiŒp cûa Kim Dung, truyŒn liêu trai ma quái cûa BÒ Tùng Linh, truyŒn ng¡n cûa Ba Kim. Lë dï nhiên toàn là sách dÎch ch§ tôi chÜa Çû khä næng džc nguyên tác.

     ñHñ: Anh sinh trܪng ª miŠn Nam, có Ãn tÜ®ng sâu ÇÆm vŠ quê hÜÖng tu°i nhÕ, và Çã dàn träi kš Ùc cûa mình trong tác phÄm m¶t cách sÓng th¿c, xin anh cho bi‰t có m¶t phÜÖng pháp nào, ho¥c áp døng kÏ thuÆt nào, hay chÌ vi‰t m¶t cách t¿ nhiên theo xúc Ƕng tình cäm cûa mình?

     NTH: ñó ch£ng qua là s¿ thành công chung cûa nh»ng cây vi‰t gÓc miŠn Nam. Và Çó cÛng là chân lš mà tôi Çã tìm ra sau nhiŠu lÀn thÃt båi khi b¡t mình quá ti‹u thuy‰t hóa truyŒn cûa mình.

     ñHñ: Theo dõi các trang truyŒn trong M¶t ñ©i ñ‹ H†c m§i xuÃt bän, tôi nhÆn thÃy m¶t cách thú vÎ r¢ng thành phÓ anh Çang sÓng, so v§i nhiŠu nÖi khác ª Hoa kÿ, cÛng giÓng nhÜ m¶t thành phÓ nhÕ so v§i Sài Gòn ngày trܧc. Xin anh cho bi‰t thêm m¶t tí vŠ phong th°, con ngÜ©i và cõi lòng riêng anh ÇÓi v§i ngoåi cänh Ãy, và cäm xúc cûa anh khi bÃt ch®t b¡t g¥p m¶t vài hình änh quê hÜÖng trên vùng ÇÃt tåm dung cûa anh.

     NTH: Ÿ MÏ này Çi Çâu tôi cÛng thÃy nh»ng hình änh quê hÜÖng, nh»ng cây °i tàu cûa ông Võ Phi‰n, là tåi vì tôi b¡t mình chÎu khó nhìn xÙ MÏ v§i c¥p m¡t màu nâu. Tôi muÓn mình nhÜ m¶t sinh viên du h†c. Du h†c có ngày vŠ. ñ‹ b¡t chܧc ông Doãn QuÓc SÏ vi‰t thêm nh»ng SÀu Mây khác. Trong n‡i nh§ nhung hܧng vŠ ÇÃt MË. Tôi không muÓn mình bÎ lai MÏ, tôi chÜa muÓn mình bÎ ÇÒng hóa. Và may m¡n thay, tôi Çã tìm ÇÜ®c nh»ng gì tôi muÓn nhìn. Nh»ng thành phÓ nho nhÕ giÓng nhÜ nh»ng quÆn lœ, tÌnh lÈ thân tình cûa quê hÜÖng ViŒt Nam. NhÃt là ª South Dakota ÇÃt r¶ng ngÜ©i thÜa, diŒn tích không thua gì các ti‹u bang l§n mà dân sÓ không hÖn bäy træm ngàn. VÅn còn nÒng nàn bän tánh hiŠn lành chÃt phác cûa ngÜ©i nông dân lam lÛ. ñ©i sÓng có vÈ hÖi... låc hÆu, nhÜng thanh bình. Phù h®p v§i bän chÃt gÓc miŠn Nam cûa tôi, không thích Çua Çòi bon chen. Chính vì vÆy mà tôi muÓn ÇÜa vào truyŒn nh»ng hình änh ÇÖn sÖ ÇÜ®m nét quê nhà, nh»ng tâm tình m¶c måc hÒn nhiên Çó. ChÌ ti‰c r¢ng vùng này không có job cho tôi.

     ñHñ: Anh vØa vi‰t væn và làm thÖ. VÆy xin anh cho bi‰t thÖ anh ª vào trÜ©ng phái nào?

     NTH: TrÜ©ng phái "ThÖ thÄn." Không bi‰t do ai sáng lÆp, nhÜng anh cÛng bi‰t trÜ©ng phái này l§n l¡m, qui tø hÀu h‰t các nhà væn... thÌnh thoäng quay ra làm thÖ. ThÖ cûa tôi ÇÜ®c coi nhÜ là nh»ng sáng tác tØ cánh tay trái cûa nghŠ tay trái mà thôi. Không Çû š thÖ, tÙ thÖ mà ông NguyÍn HÜng QuÓc thÜ©ng nói Çâu.

     ñHñ: Anh nghï sao vŠ ngôn ng» cûa thi ca qua các th©i Çåi?

     NTH: Anh phäi Ç®i t§i chØng nào tôi chuy‹n thÖ qua tay phäi thì tôi m§i nói cho anh nghe thông suÓt ÇÜ®c. Bây gi© thì ngôn ng» thi ca qua các th©i Çåi ÇÓi v§i tôi chính là nh»ng câu ca dao, nh»ng câu phÜÖng ngôn tøc ng» vÆy.

     ñHñ: Xin anh cho bi‰t khi nào anh vi‰t væn? Khi nào anh làm thÖ? Ho¥c là tùy hÙng thích gì làm nÃy?

     NTH: Làm thÖ thì thông thÜ©ng phäi có hÙng tôi m§i làm ÇÜ®c. NhÜng Çôi khi tôi cÛng thÄn... thÖ ra m¶t hai bài, lúc Çang bÎ bí ÇŠ tài vi‰t væn. ƒy ch‰t, nói nhÜ vÆy nh»ng nhà thÖ chính thÓng nghe ÇÜ®c thì thêm phiŠn. Thôi anh cho tôi ngÜng thÖ ª Çây Çi.

     ñHñ: Xin anh cho bi‰t trong các nhà thÖ V.N., anh thích nh»ng ai? Lš do? Cä các nhà thÖ quÓc t‰ n»a, anh thích nh»ng ai? Lš do?

     NTH: Låi thÖ, anh ñán này khó tính quá. Á, mà câu này trä l©i dÍ nhÜ... æn chè. Anh hãy nghe Çây, nh»ng nhà thÖ ViŒt Nam mà tôi thích thì nhiŠu l¡m. ñ‹ coi lúc mình h†c trung h†c thì b¡t ÇÀu tØ nhà thÖ nào hà. NguyÍn Trãi, Tän ñà, NguyÍn Khuy‰n, NguyÍn Công TrÙ, Cao Bá Quát, HÒ Xuân HÜÖng, ñoàn thÎ ñi‹m, NguyÍn ñình Chi‹u..., NguyÍn Du. ThÖ tiŠn chi‰n cûa Huy CÆn, Xuân ñiŒu, LÜu Tr†ng LÜ, NguyÍn Bính... thì ai låi không thích. ThÖ cÆn Çåi và hiŒn Çåi thì nhiŠu tác giä l¡m không sao k‹ h‰t nên xin miÍn k‹. Còn nh»ng nhà thÖ ngoåi quÓc thì vÓn li‰ng cûa tôi có lë chÌ là nh»ng gì tôi h†c vŠ Væn h†c sº Pháp bÆc trung h†c. ¯a, tôi thích Pierre de Ronsard...

     ñHñ: Trª låi vÃn ÇŠ vi‰t væn, anh có š ÇÎnh vi‰t m¶t quy‹n trÜ©ng giang ti‹u thuy‰t mà nhân vÆt chính không phäi là anh không?

     NTH: NhÜ anh bi‰t ª ngoài Ç©i tôi Çã bao phen thÃt båi m§i có chút chút thành công. Trong væn chÜÖng cÛng vÆy, tôi cÛng bÎ ba chìm bäy n°i m§i ÇÜ®c l© m© ló dång nhÜ bây gi©. Và tôi Çã có m¶t lÀn thÃt båi ª truyŒn dài, sušt chút n»a gi»a ÇÜ©ng gãy gánh, nên tôi hÖi §n. Tôi bèn ÇÈ ra cái lÓi truyŒn dài theo ki‹u cûa tôi nhÜ anh thÃy ª tác phÄm M¶t ñ©i ñ‹ H†c . Ban ÇÀu tôi ÇÎnh Ç‹ là "tÆp-truyŒn-dài" nhÜng s® ch£ng ai hi‹u nó là cái quái gì h‰t, nên Çành Ç‹ truyŒn dài không thôi. Møc Çích cûa hai ch» truyŒn dài chÌ là Ç‹ hܧng dÅn Ƕc giä nên džc nh»ng truyŒn ng¡n theo thÙ t¿ tØ ÇÀu ljn cuÓi. ñØng džc t¡t ngang theo ki‹u tÆp truyŒn ng¡n thì tác phÄm së mÃt Çi phÀn nào š nghïa. Vi‰t truyŒn dài theo ki‹u này vØa dÍ vØa có l®i anh bi‰t không? DÍ vì truyŒn ng¡n dÍ vi‰t hÖn truyŒn dài, có th‹ Çây là trÜ©ng h†p cûa riêng tôi. Còn có l®i là toàn tác phÄm có th‹ ÇÜ®c ph° bi‰n r¶ng rãi trên nhiŠu báo. Thº hÕi anh ÇÜa m¶t cuÓn truyŒn dài cho m‡i m¶t tåp chí, n‰u h† chÎu trích Çæng gi§i thiŒu thì Çæng ÇÜ®c mÃy Çoån? M¶t Çoån thôi thì u°ng công mình quá xá. Dï nhiên n‰u Çæng h‰t tác phÄm thì không thành vÃn ÇŠ, không nói làm chi. Mà không thành vÃn ÇŠ là ÇÓi v§i nh»ng ngÜ©i vi‰t nhiŠu nhÜ các anh NguyÍn Ng†c Ngån, HÒ TrÜ©ng An... ch§ nh»ng ai chân ܧt chân ráo nhÜ tôi, m§i có m¶t hai cuÓn ÇÀu Ç©i nâng niu nhÜ nâng trÙng thì rõ ràng viŒc ph° bi‰n càng r¶ng rãi càng mØng. RÒi bây gi© n‰u tôi gom næm ba cuÓn t¿ truyŒn cûa tôi låi thì không phäi là m¶t b¶ trÜ©ng thiên ti‹u thuy‰t t¿ truyŒn hay sao? ChÌ kËt m¶t Çi‹m nhân vÆt chính cÛng vÅn là tôi hä? Kh° thiŒt. Nói vÆy ch§ tôi Çâu phäi lúc nào cÛng vi‰t t¿ truyŒn. T¿ truyŒn nào vi‰t hoài låi không h‰t. Phäi vi‰t sang gia Çình truyŒn, bån bè truyŒn, làng xóm truyŒn, xã h¶i truyŒn n»a ch§. NhÜng mà thôi, tôi thÃy "væn chÜÖng" cûa tôi vÅn còn n¢m trong giai Çoån phôi thai, còn s§m quá Ç‹ bàn ljn vÃn ÇŠ này.

     ñHñ: Anh có nhÆn xét gì vŠ væn chÜÖng ª häi ngoåi?

     NTH: Tôi nh§ có lÀn anh Võ Kÿ ñiŠn cho r¢ng væn chÜÖng häi ngoåi có ba khuynh hܧng dÍ thÃy là: ÇÃu tranh v§i c¶ng sän, nh§ t§i Ç©i sÓng cÛ ª quê nhà, và h¶i nhÆp cu¶c sÓng m§i ª xÙ ngÜ©i. ñây là m¶t nhÆn xét rÃt trung th¿c, cæn bän. Sau này có ngÜ©i cÛng ÇÜa ra m¶t nhÆn xét tÜÖng t¿ nhÜ vÆy, g†i là nh»ng khuynh hܧng: ÇÃu tranh, hoài c°, và xã h¶i. ñÒng th©i ghi nhÆn thêm hai khuynh hܧng m§i: giao lÜu væn hóa và phóng s¿ xã h¶i. NhÜng vÅn còn thi‰u. Theo tôi, còn m¶t khuynh hܧng n»a rÃt là quan tr†ng: biên khäo và nghiên cÙu. Biên khäo và nghiên cÙu vŠ væn chÜÖng, væn hóa dân t¶c, Çó không phäi là m¶t khuynh hܧng væn chÜÖng sao? Ngoåi trØ khuynh hܧng tôi vØa m§i nêu lên, hÀu h‰t trong các khuynh hܧng kia lÓi væn "hÒi kš" hình nhÜ ÇÜ®c sº døng hÖi nhiŠu. Nói cho ngay, Çã g†i là truyŒn, truyŒn ng¡n cÛng nhÜ truyŒn dài, không ít thì nhiŠu ÇŠu Çã có tính chÃt k‹ låi. Mà muÓn k‹ låi thì phäi nh§ låi, ghi låi. TÙc là hÒi kš? Rõ, chåy tr©i không khÕi n¡ng... Nhìn chung, tôi thÃy nŠn væn chÜÖng häi ngoåi rÃt dÒi dào, phong phú. Và càng ngày càng Çi lên, tôi có cái nhìn låc quan nhÜ vÆy.

     Có m¶t s¿ kiŒn xäy ra h‰t sÙc là ngoån møc, mà anh HÒ TrÜ©ng An không ÇÒng š v§i nh»ng ai hay g†i là m¶t hiŒn tÜ®ng, là s¿ xuÃt hiŒn cûa nhiŠu cây vi‰t gÓc miŠn Nam. Không ngoån møc sao ÇÜ®c khi lãnh v¿c væn chÜÖng thi phú xÜa nay nhÜ dành riêng cho nh»ng ai sinh trܪng ª miŒt Thæng Long thành hay chÓn Thái Hòa ÇiŒn! V§i tôi còn có thêm m¶t s¿ kiŒn xäy ra không kém phÀn ngoån møc n»a. ñó là xÙ láng giŠng cûa tôi, cách nhau chÌ m‡i dòng Cºu Long và cái b¡c Råch MiÍu, b‡ng nhiên ÇÈ ra nhiŠu nhà væn n»: Phan thÎ Tr†ng Tuy‰n, NguyÍn thÎ Ng†c Nhung, Cao Bình Minh, và gÀn Çây NguyÍn thÎ Ng†c DiÍm. M‡i ngÜ©i m‡i vÈ mÜ©i phân vËn... mÜ©i m¶t, nên tôi phäi... Ç‹ š. Chu mËt Öi, rõ ràng cái xÙ B‰n Tre là xÙ âm thÎnh dÜÖng suy (trong væn chÜÖng). B§ các ông già Ba Tri Öi, nhÕm dÆy mà coi! Tôi thÃy hình nhÜ chÌ có m¶t nºa hình hài cûa anh Ngô Nguyên DÛng là chÎu khó... ÇÙng lên Çáp l©i sông núi.

     ñHñ: N‰u cho anh Çi låi tØ ÇÀu, anh së làm gì?

     NTH: Không bi‰t anh có tin ª sÓ mång hay không, ch§ riêng tôi, tôi Çã nhiŠu lÀn ª trong trÜ©ng h†p mình không th‹ quy‰t ÇÎnh cu¶c Ç©i cûa mình. V§i tôi, ngay cä viŒc vi‰t væn, chåy qua MÏ, làm tình báo, Çi lính, xa nhà tr† h†c... tôi Çang Çi søt lùi ÇÃy, cÛng là chuyŒn do duyên may dun rûi hay ÇÎnh mŒnh ÇÜa ÇÄy mà thôi. M¥c dù cu¶c Ç©i tôi có gian truân kh° sª Çó, có lên voi xuÓng chó Çó, nhÜng hình nhÜ lúc nào tôi cÛng yêu Ç©i, cÛng luôn luôn b¢ng lòng v§i hoàn cänh, sÓ ki‰p cûa mình. Cho nên, n‰u cho Çi trª låi tØ ÇÀu thì nói thiŒt anh thÜÖng, tôi chÌ mong ÇÜ®c làm y chang nh»ng gì tôi Çã làm. Quy‰t không thèm làm t°ng thÓng, thû tܧng mÓc xì gì ráo tr†i.

     ñHñ: Xin anh cho bi‰t d¿ ÇÎnh (vŠ væn nghŒ) cûa anh.

     NTH: Tôi Çang trông Làng Væn xuÃt bän tÆp truyŒn ÇÀu tay M¶t Chuy‰n Ra KhÖi cûa tôi xem m¥t mÛi ra sao cái Çã, rÒi m§i tính t§i ÇÜ®c. Có th‹ nghÌ xä hÖi m¶t th©i gian Ç‹ nhìn låi quá trình mình Çã Çi qua tìm Üu khuy‰t Çi‹m, rút kinh nghiŒm cho nh»ng lÀn t§i. N‰u nh»ng lÀn t§i th¿c s¿ có trong tÜÖng lai. Mà thº hÕi có ai bi‰t ÇÜ®c chuyŒn tÜÖng lai?

     ñHñ: Anh cho bi‰t luôn tình trång báo chí ª häi ngoåi.

     NTH: Tôi ª xa các trung tâm báo chí nên tôi không rành mÃy. ChÌ nghe nói sÓ nhà báo ti‰ng ViŒt ª häi ngoåi Çã vÜ®t quá con sÓ 250 và càng ngày càng tæng. NhÜ vÆy thì làng báo chí ta phÒn thÎnh quá mÙc rÒi phäi không anh?

     ñHñ: Xin anh cho bi‰t các thú giäi trí cûa anh.

     NTH: Ngoài tr©i thì tôi mê tennis, chåy b¶, và câu cá. Trong nhà thi thích chÖi guitar, trÓng, và nghe nhåc. Còn trên giÜ©ng thì... džc sách cÛng là m¶t trong nh»ng thú giäi trí thÀn tiên cûa tôi vÆy.

     ñHñ: Anh muÓn nói gì v§i Ƕc giä Làng Væn Çây?

     NTH: Xin thành thÆt cám Ön Ƕc giä Làng Væn , Ƕc giä kh¡p næm châu th‰ gi§i, Çã bÕ chút thì gi© quš báu Ç‹ nghe tôi nói vŠ tôi. Xin tåm biŒt và hËn ngày tái ng¶ n‰u anh ñán dám xâm mình phÕng vÃn tôi lÀn n»a.

ñào Huy ñán

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---