Go: [ MAIN PAGE ]
Fonts: [ VIQR ] [ VNI ] [ UNICODE ] [ VISCII ] [ VPS ]
Tp K S Vn Hc: Mt Li Mi Mc
Nguyn Tn Hng
* * *
Mc Lc
01. Mi džc Trm Hng Hnh Phc
back to top
01. MI C: TP TRUYN TRM HNG HNH PHC CA HONG DU THY
NGUYN TN HNG
Trܧc 75, Hong Du Thy c bi vit cc bo Lܧt Sng, Tui Ngc v mt vi t bo ca cc binh chng khc. hi ngoi, ch bt u cm bt tr li vi bo Ph Thng trong nm 86, ri chnh thc ܮc gii thiu l ngܩi vit mi trn Lng V n vi bi i Ta vo thng 10, nm 87 v trn Vn vi bi Sng Khng Ra Bin vo thng 10, nm 88.
S xut hin ca Hong Du Thy ngay bܧc u tht ra cng chng gy mt ting vang no ln. Nhng vi lot bi lin tip sau ng trn Lng Vn gm Bng Hng Trn ܩng Walkley, Mt Ngy Rt Mi, Bui Ch Tan, Gic Min Trܩng, Ngy u a Con i Nh Tr (Th) ... v trn Vn vi nhng bi m Trng, Chc Mng Nm Mi, m (Th), Gi Tnh Yu ... Hong Du Thy nghim nhin l mt ngi sao sng trn vn n. D ch trong mt thi gian rt ngn.
Trong l th NJ ngy 30 thng 5 1989, Hong Du Thy nhn nh vi ti rng: S l do s xi bo ca anh, bng nhin Thy c nh ra mt tp truyn... Sn y, Thy gi ljn anh xp bn tho cun TRM HNG HNH PHC , nh anh džc v nhun sc gim. Xong, nu c th ܮc, xin anh vit cho Thy vi dng gii thiu...
Vit bi gii thiu? Sao li c chuyn ny? Vy ch nhng nh vn ln xa nay vn thܩng hay vit ta nh V Phin, Mai Tho, Nguyn Mng Gic, H Trܩng An... u, sao khng nh m li nh ti? Thit tnh, ngoi s ngc nhin ra ti cn gp phi ci lng tng! V ti t bit thn phn mnh cha lng cnh th lm sao m lm chuyn bay bng nh vy. Ti vit th gii by cng ch v c thm mt cu thng: Ti cha hiu r ch ch vi dng gii thiu l nh th no... Vi kh nng ca ti, c vi cao cho lm th ch vit ni cho ch ci Bt m thi, coi nh l cm ngh ca mt Ƕc gi sau khi džc tc phm vy.
Th phc p NJ ngy 21, thng 6 1989, Hong Du Thy thn tnh cho ti bit: Chc mnh ch xin anh ci Bt thi, vn NJ gii thiu thy ra khng cn thit cho lm. C hai l do. L do th nht l Thy thch tung tc phm mnh ra theo kiu "th ni," ty Ƕc gi ph phn. Nu c li gii thiu, khng nhiu th t Ƕc gi s b nh hܪng bi ng hay b gii thiu. Cn l do th hai, l do m Thy nh anh vit Bt l... ti v... V sao? V vn phong ca ch l vn phong min Nam v ti l mt cy bt min Nam? Vy ch nhng bc n anh ca ti nh H Trܩng An, Kit Tn, V K in, Nguyn Vn Sm... khng ai hi iu kin sao? Nhng thit tnh nu em ti ra m so snh v chiu theo cng tm m ni, r rng cc bc n anh ny khng ai c mt tm mc, kch thܧc ng vi tiu chun do ch NJ ra, mi kh. Bi... ti v anh l lnh bin, m truyn ca Thy nghing v lnh bin nhiu hn. V li, anh l ngܩi u tin ܮc hn hnh lm bn vn vi Thy .
Th ra vy. S phn ti d u, d lnh vc no ri nh cng c ngܩi dnh sn cho mnh mt ch... ng. Ti ngang nhin c ܮc ci c hi hc lm ngܩi vit Bt. Kinh nghim t ng Mai Tho cho bit Nj rt ngn li nhng ܩng t v ni lin li nhng xa cch, vn chng vn c ܮc cho n v cho ngܩi ci hiu lc tuyt vi , ci "hu duyn thin l" gia nhng ngܩi cm bt vi nhau. Bng th t. V bng in thoi, vi mt ging ni rt cn e p. Cng nh kinh nghim t H Trܩng An cho bit phi džc cun sch hai ln mi vit ni cho Hng mt ci Bt c hn . Vy ti phi džc TRM HNG HNH PHC ljn bao nhiu ln y? Hc thuc lng lun chng? Ni g th ni, ti khng li dng vic vit Bt cho mt ngܩi bn Nj ni ln ci quan im rng ln ca mnh i vi vn chng, cng khng trnh by nhng nhn xt ca thy dnh cho hc tr hay ca n anh ni vi n em nh nhiu ngܩi i trܧc lm. y, d khen hay ch th cng ch l nhng tm tnh gia mt ngܩi cm bt vi mt ngܩi cm bt, ca mt bn vn i vi vn chng ca bn mnh m thi. , u cng l ci im rt hay ca s "th ni" vy.
Hong Du Thy thuc dng di hong tc, mt Cng Tng Tn N. Thm vo nhng Cng Tng Tn N i trܧc nh Cng Tng Tn N H Khng (Tn N H Khng), Cng Tng Tn N Tri Tc (C Thng Ging), Cng Tng Tn N oan Trang (Qunh Giao), Cng Tng Tn N Nh (Qunh Nh), Cng Huyn Tn N Nha Trang (Thanh Nhung)... cho vܩn vn ngh hi ngoi thm phn hng sc. Nhng, Cng Tng Tn N... Hong Du Thy l mt Cng Tng Tn N mt gc, mt qun cha cha h ǥt chn ln t thn kinh bao gi. Trong qu kh c th ni Hong Du Thy ch l mt hc sinh duyn dng ca trܩng n Gia Long v l mt sinh vin c v p mn m d gy sng gi ca trܩng i Hc S Phm m thi.
Nhng, džc xong TRM HNG HNH PHC ti c cm ngh g y? Nhiu lm!
Trܧc ht, TRM HNG HNH PHC gm mܩi ba truyn ngn rt d thng, mܩi ba a hoa c sc quyn r mun loi ong bܧm xa gn, ngoi ln t tm lng bao la ca bin. Hong Du Thy, qua mܩi ba truyn ngn tiu biu ny, chng t l mt nh vn c vn sng rt di do v phong ph v mt tnh cm. Khng ring g tnh yu m lun c tnh mu t, tnh v chng, tnh bn b, tnh chm xm, tnh ng hng, tnh nhn loi..., v tnh bng bnh vi ch ngha vi m mng gi trng... NJu thot ra ngn ngt trong vn chng ca ch. im cng nn bit l ngoi tr ci truyn ngn dt do yu thng u tin, Sng Khng Ra Bin , ܮc gii thiu trn tp san Vn , mܩi hai truyn ngn cn li cha h ng bo, cha h trnh lng. iu ny cho thy sc sng tc ca Hong Du Thy rt mnh, rt vng cho mt bܧc ng trnh di, y ha hn trong tng lai.
Vi li vn k chuyn rt gin d v trong sng, Hong Du Thy d dng li cun ngܩi džc vo truyn ca mnh, nhng truyn c tnh cch sng tht nh ngoi ǩi. Bn džc cm thy gn gi vi tc gi hn qua tng nhn vt, qua tng hon cnh trng hung ang xy ra trܧc mt nh mt on phim. C th ni bn nam c Kit Tn v ti, by gi bn n c ch, thch phi by trn trung ci ti ca mnh. Ci ti thܩng rt ng ght nh nhiu ngܩi quan nim, nhng bit s dng ng ch ng lc, th ci ng ght kia i khi li thnh ci d thng. Cng nh ti cm thy gn gi Nguyn Xun Hong vi T Truyn Ca Mt Ngܩi V Tch S hn l nhng truyn khc ca anh. Hoc vi mt Nguyn Thun cng vy, Ngܩi Lnh Cn Li . Ch khc Kit Tn v ti im l Hong Du Thy c tnh gi ghm v a ci ti ca mnh vo nhiu nhn vt chnh khc nhau, trong nhiu khng gian v thi gian khc nhau. Tuy nhin, vi mt ci kho nhn, ngܩi džc s nhn ra ngay. Bi vy mc d khng hon ton l t truyn, truyn ca Hong Du Thy mang nng tnh cht t truyn. V chnh ci tnh cht t truyn chn tht n to nn gi tr cho quyn sch.
Hong Du Thy l nh vn c khiu vit v truyn tnh. Dng li nhng mi tnh xa xa cng nh lm nn nhng mi tnh thi i. Nhng, nhng tnh tit v nhng xy ljn trong cc truyn tnh ny NJu khng th tm thy trong my quyn tiu thuyt vit theo kiu feuilleton . V n sng thc. V n khng l h cu, tܪng tܮng. Trong mܩi ba truyn, ht su truyn l truyn tnh. V vi mt tm hn lng mn v dm sng, Hong Du Thy bng mt din t trn trng v thit tha, a Ƕc gi vo tui tnh yu vng di, hn nhin ca thi hc tr ( Sng i, Chy V u ), vo nhng ln a gin vi tnh yu cng nhng anh chng lnh tu trong thi tri chn ( Sng Khng Ra Bin v Chuyn K Sau Mܩi Lm Nm ), vo nhng theo ui, tm ti, cn nhc trong gi dn tnh ǩi ni x l qu ngܩi ( Cnh Ca Cha Khp Kn v Mu Quan San ), cng nh vo mt ln no b li dng trn tro trong cnh bun bn ch tri Vit Nam ( Vt Chm ). Truyn tnh ca Hong Du Thy nhn chung khng my g thc lon, ch l nhng khi khi bung th theo dng ǩi. Nhng, theo ti, nhng chuyn tnh ny rt p. p nh nhng g cn st li, c džng li thnh mt k nim kh qun, ca mt thi sng qua trong tui tnh yu m chng ta ai ai cng c. Ging vn cng chng mc, t ch, km gi khng cho b cun ht vo mt x y no ca tm hn. Vy m cm Ƕng. V ci p l s thu trn li, khng cho rt xung ca mt ht l long lanh. Truyn tnh vit ܮc nh th l hay . Chnh ng Mai Tho c li khen nh vy.
Hong Du Thy l nh vn thch ln x vo cuc ǩi. Bng nhng kinh nghim sng c th t chnh bn thn mnh, ch vit li nhng sinh hot bn l x hi mt cch rt trung thc. Trong s mܩi ba truyn ngn, gn phn na bt u t mt bi cnh Vit Nam v kt thc trn x ngܩi, Canada. Cnh sng qu nh sau 75 hin ra mn mt. Mt cch tang thng, ti nhc. Nhng ch khng h cha mi di vo ch Ƕ v bn cm quyn, ch ch a ra nhng hu qu no n m ngܩi dn phi chu. Bng hnh nh nhng tn sinh vin ba mi nhy ra ln lp lm tr h trong cc trܩng i hc ( Truyn Vit Li T Bn Tho B Qun v Ch Sm ). Bng cc v lܩng gt tn tnh ca bn u nu vܮt bin. S tn tn lng tm khng nhng xy ra trong xm ging thn thuc vi nhau ( Truyn Vit Li T Bn Tho B Qun ) m lun c cho nhng ngܩi t c th va mi ܮc th v ( Lng Tin ). Bng nhng n on giang h trn t ch tri dn d tr thnh nh mt phong tc mi ( Vt Chm ). Bng nhng tnh ton, li dng khng tnh ngܩi trong nhng gia nh c cnh Bc Nam sum hp trong X Hi Ch Ngha Vit Nam ( N Sanh Ngoi Tc ). V bng ci cnh cha m gi ta ca trng con, ch chu. Nhng a con vܮt bin ra i khng bao gi tr li, cng nh nhng a chu mi sinh ra trn t ngܩi khng bao gi ܮc thy mt ( Cho Bui Chiu Sp Tt ). Vi ngn y hn Ƕn ca sn khu cuc ǩi, vt ljn sau cuc ǰi ǩi, ܮc Hong Du Thy din t sc nt mi phng din. Bi ch l nh vn snh tm l, khng nhng ngܩi tr k gi m lun c nam ln n na.
m Chong n l mt ty bt vit v mt ngy tri qua cho mt tm hn tr tri ni t l qu xa, gi t mt c hi bt ng dn dt tc gi ljn giy pht ܮc phi chong n, say sa džc quyn m Chong n ca H Trܩng An.
V sau cng, Trm Hng Hnh Phc l mt kt cuc rt tuyt vi, rt nn th. Ca mt gia nh na chng xun ni chung v ca mt ngܩi cm bt ni ring. Tm s thm kn ca mt ngܩi v, ngܩi m l s ln lt dn thn vo vn chng, lp lnh trong ton b tp truyn, ܮc gii ta mt cch tt p nh nhng nh nhng vn th ru con. Mt mnh cm ci sng tc trong m thm che du, nhng ri cng c ngy bc l ra. V ljn lc cn phi chng t cho ngܩi bn ǩi, cho ng phu qun ca mnh bit qua mt iu. Th no l ni vinh hnh ca mt ngܩi n ng ang nm trong tay mnh mt tri tim mng m quyn r ca mt nh vn n... Th hi ai dm ni y khng phi l t truyn ca Hong Du Thy?
By gi, nu i su vo chi tit th tc phm no li khng c nhng on vn bng by, trong sng, gy xc Ƕng trong lng ngܩi džc ng trch dn lm bng, cng nh nhng on vn rܩm r, ti ngha Ƕc gi džc ln i khi khng hiu tc gi mun ni g, gi gm tm s mnh cho ai... Nhng ti khng th lm vic im sch trong khi vit Bt ܮc, cho nn ch bit nhܩng ch cho bn džc lܧt qua cnh ca va h m, bܧc vo mt th gii mi c hoa thm c l ca vܩn vn.
Li ni sau cng ca ring ti vi Hong Du Thy, TRM HNG HNH PHC tuy l tc phm u tay nhng l tc phm Nj ǩi ca mt nh vn n.
Winston-Salem, NC, vo Thu nm K T
02. MI C: TP TRUYN CHUYN MIT VЩN CA H TRЩNG AN
NGUYN TN HNG
Xa nay, Ta hay Bt thܩng do nhng ngܩi i trܧc vit Nj gii thiu nhng k i sau. Nhng do gn y, nhiu ngܩi i sau cng hay vit Bt cho nhng ngܩi i trܧc. Bi l, ngoi phn gii thiu, cn Nj ghi li mt thn tnh, mt k nim gia nhng bng hu thm giao.
Vi H Trܩng An, v chng chng ti c ci may mn ܮc gp anh mt ln ti t gia nh vn n Nguyn th Thanh Bnh. Mt m hi ng th ng hn, v cng vi gia ch, chng ti bn lun chuyn vn chng, u lo chuyn trong lng ljn gn sng trng mi chu tan hng i ng. Tuy mt ln thi m t anh em chng ti coi nhau nh o vin kt ngha. cng l ln duy nht cho ljn nay, H Trܩng An ljn Hoa K, th Hoa Thnh n, nhn dp bui ra mt sch Giai Thoi Hng ca anh, do Trung tm vn bt Min ng bo tr. C l chnh v vy m sau Nguyn Ngc Bch, Thch Nh in, V nh, V Phin... th ljn phin ti, ring ti, ܮc ci hn hnh vit vi dng cho tc phm ca anh chng?
Cng ng thi vi vn phong min Nam, im chung; nhng, nhng cy bt min Nam NJu c v tr ring bit ca mnh v np sng v suy t ca h khng ging nhau, im ring. L Bo Trn, Phm Thng, Xun Tܧc... nghing v phong tc tp qun v tm tnh ngܩi dn min Nam; qua cc anh, Ƕc gi s tm ܮc ǩi sng v kin thc ca dn qu min Nam thi trܧc. Anh Vn, Hi Bng, V K in, Xun V... cng din t v x hi min Nam v ǩi sng dn min Nam nhng thin v chng Cng, chng X hi ch ngha. Ha Honh, mt mnh mt ci, vi s k v a l lng trong vn chng nhm ghi li nhng a linh, nhng nhn kit, nhng chng tch m nt min Nam. Nguyn vn Sm, Trn Long H... nh c i tm nhng khc khoi, suy t qua hnh nh ngܩi dn min Nam trong np sng th thnh ln ni thn d. Nhng ngܩi cn li, cng rt quen thuc vi Ƕc gi, nh Cao Bnh Minh, Hong Du Thy, Hunh Hu Cu, Kit Tn, Ng Nguyn Dng, Nguyn c Lp, Nguyn L Hng Hng, Nguyn Tn Hng, Nguyn th Long An, Nguyn th Ngc Dim, Nguyn th Ngc Nhung, Nguyn vn Ba, Phan th Trng Tuyn, Phng Nhn, S Lim, Trn Kim Vy, Trn th Kim Lan, V Nam, Ngn... NJu c t nhiu k li nhng bun vui, nhng ring t, nhng xm nhp t ngoi cnh, nhng bc ph t ni tm ca mnh.
c bit hn ht, ci vn chng ca H Trܩng An, chng ta li ri vo mt th gii khc, rt khc: th gii ca n b, rt n b min Nam. ci vn chng , khi Ƕc gi džc H Trܩng An ngh sao ti khng bit, ch ring ti, ti cm thy chung quanh mnh quy qun bi mt by tin n ln ln vi mt m h ly tinh. K lng l m mng, ngܩi hin thc du dng. K chng n trn qun, ngܩi chn ch ht bt. K nhanh nhu ling thong, ngܩi cc mch qu ma. K ngi l i mch, ngܩi t ni nghim minh... Vi ti, ai cng ng yu ht. V tt c NJu ܮc xy dng trn nn tng gia nh thn tc, t nܧc qu hng thm ܮm tnh ngܩi.
Nhng, ch l ni ljn nhng ngܩi nh ti, džc v bit qua vn phong ca H Trܩng An; ch cn ai khng cn bit Bc Trung Nam, n ng hay n b, ngܩi gi hay k tr m mi džc anh ln u, tc phm u, quyn sch u th chc chn h s b anh m hoc, hp hn bi li din t tinh vi t m nhng phong ph v hp dn v nhng son phn la l, o qun nn ny, mu m kiu v, n trang vng vng, hoa qu cy king, bnh tri mn n... Ai cng b ging kn ting quyn ca vn chng anh lm cho say sa, no nh chung quanh mnh khng thy thiu mt th g trn ci ǩi ny. Tc phm anh, theo ti, c th l nhng liu thuc an thn rt tt cho nhng ngܩi ang sng ly lt trong th gii cng sn, x hi ch ngha ngy nay. Khng cn cao lng m v g ht, ch cn "gio u" bng my con mm thi (truyn ngn La Hng m Tm Li ), th cng thm chy nܧc ming v "nhc nhi" lm ri:
Sng vng qu gn vng ai thnh ph, con c l rau c sn, v chng em NJ hu hܪng th in vin. Gn Tt em mua c cm Nj lm mm nm, mm pht, mua c linh Nj lm mm c linh bn lai rai trong vng v bn cho vng ln cn. Mn nem c cm ca em do b ngoi em truyn li lm dn trn tnh m lm, tm ti Nj mua v nh n vi bn, tht phay, rau xt ghm. Em cn lm mn mm tp chua trn u . Mn ny lm bng tp bc cn sng nhy loi choi, ch bng khng, dng tp cht th k nh hng nng. Con tp cn sng th vo rܮu np hng th tht n ng nn mu hܩng nh san h. Khi ܮc ܧp mui, cng ti, ring th ton thn con tp dy ln men dn dn, ngon nhc nhi, mu hܩng san h khi ln vo u chn hܩm xt ch vn cn gi sc thm nguyn s trong keo, trong h thy tinh trong vt. Nh cht hoa tay lm mm m em kim bn tin song song vi hu li rung vܩn.
Tc phm Chuyn Mit Vܩn ca H Trܩng An gm: La Hng m Tm Li; Xun Trng Vܩn Mc Lan; Tru Xanh Cau Thm; Tnh Ghen Thn D; Sng L Sui Hin; Xun Tt V Chng; Xun Thi Sng Trong Bin Lng; Chic Vng Bt Bu; Thu Nguyn n Ti Hng; Thai Nghn; Hc Tr M Hon; iu Hu Tnh Ngy Xun; Tn, Th, Hn Danh; Khi u Cn Gi Bi; Hai Nng Ca S; v Anh Sui Trai, Ch Sui Gi . Trong , xen k vi nhng truyn ngn, Tnh Ghen Thn D; Chic Vng Bt Bu; iu Hu Tnh Ngy Xun; v Anh Sui Trai, Ch Sui Gi l nhng kch th c tm vc.
Ti ngh anh H Trܩng An chc c dng g y khi trao tuyn tp truyn ngn v kch th ny cho ti, mt dn mit vܩn tm thܩng nh mi dn mit vܩn khc, vit Bt. V ti thy hnh nh anh ang chn lc ton nhng truyn Ƕc o, nhng kch th gi tr Nj ng li thnh mt cun sch Nj ǩi. Vi ti, xc Ƕng hn na, v phn ln nhng sng tc ny ܮc ly bi cnh trn phn t M Tho, qu hng ca ti m cng l qu ngoi ca anh. Nhng a danh Trung Lng, o Thnh, o Ngn, Bn Cha, Vnh Kim, Xoi Ht, Cai Ly, Ci B... rt gn gi thn thng. Ri t anh mi a tm tnh mnh bng qua kinh Ch Go chy xung G Cng, vܮt dng Tin Giang xui v Vnh Long, qu ni ca anh, ln qua sng Hu thng ti rung ng Cn Th, Rch Gi... V, hin nhin, no c thiu Si thnh hoa l. Nht l Si thnh hoa l trong thi nh th chin, thi bo h Php phn hoa gi to sp ljn ngy tn (truyn Khi u Cn Gi Bi v Hai Nng Ca S )... thit! C phi v vy, thm mt l do na, ti ܮc anh dnh cho ci hn hnh vit vi ng v tc phm Chuyn Mit Vܩn ca anh?
Cch dng truyn ca H Trܩng An xem ra tht rt d dng. Ct chuyn hu nh khng ng k. V lm khi ch dܧi dng thc mt bc th, mt li tm s, mt Ƕc thoi mt chiu... c cho nhn vt ca mnh thao thao bt tuyt k li chuyn ǩi ring t cng vi mt ngܩi ch du hay mt c em chng, hoc mt ngܩi b con ang sng xa. Nhng m ri ht, nh ci n x ci kia, dy c ra dy mung. Trong , no l tnh cnh gia nh, cha m, anh ch em, c bc, lng ging, chm xm cho ljn nhng m cܧi m hi, nhng ngi l i mch, nhng tai vch mch rng, nhng nu nܧng la ci, nhng n tra n chiu, nhng tm ra git gi... i thi, rt l n b, hn c n b, džc tht ch s... u c, suy t ca mnh v ca Ƕc gi na ch, ri li phi ha ra... n b lun!
y, thm mt on lm qu, dܧi ngi bt H Trܩng An trong truyn Thai Nghn , ci n ung hng dng, hung bo ca my b m nghn (hai ch em bn du, trong trܩng hp ny) ang cn thm m b b gi chng ra lnh n chay cu phܧc cho con, nh th ny:
Hai ci gi cun chm tng trn ti t cha u. Cho thm hai ci b cun na i b Nm. Ch, nܧc mm t njm da kiu x nh trng ngon mt qu! Cha thm thp g sau khi n hai ci b cun. Thi th cho con mng x ny mt t bn b xo i. C x x khng? Cho mt chai i, nh cho thm nܧc nghen. Tht b xo c hnh, s t, thm ic mi, li cn thm mi u phng rang gi nh na. a, tui mi va lm vi ming m t bn ht mau qu. Thi th b Nm cho thm ci bnh xo, nh ly thm rau sng, da leo. chu choa, bng mnh bt u nng nh chic ghe ch khm ri y. Mnh n nh La St, Chng Tinh. Ci ming mnh l ming c mp, c x, nhng ci bao t ca mnh th c gii hn. Ngy mai mnh s ra y tm n bnh cng, n m, honh thnh, cho thp cm... n cho ti tn gia bi sn, bn chng Ǯ con lun... Ch c mt ba ng mn m c hi hܧc ca mnh bt u khai trin ging nh c c ng chng tri i t hi ca mnh. By gi mnh no cnh hng, mnh yu ǩi qu! Ka c hai chic nem chua, Nj lm chi cho xn mt? Bn lun cho con m cha ny i b Nm. B b ch tui n khng ni na h? N, b coi n... Hm nay tui ng mn m. Tui n ngon mc, n ho hng cng nh Tng Giang, L Qu n tht tru, ung rܮu vy. Mt khi n b cha n hng, tc l a con trong bng m cng ܮc n lun. Bi vy tui mau i lm. Hng chng cht na tui quay tr li "nch" thm mt chc bnh kht cun rau sng, chm nܧc mm cay, hoc tui "kha" thm vi cun ch gi. Tui khng n th thi, ch mt khi m nhng m vo ri th ti n nh tm n ln, tui tp nut nh heo ni tp cm s trong ng vy.
Tip theo vic cha th, i vi n b, khng g khc hn l chuyn ghen. Mi ngܩi ghen mt cch, k d dn nh s t H ng, ngܩi hin lnh nh Ma S, nhng vo lc tt c NJu tr nn trm tnh, mu m, xo quyt. Tuy nhin, kt qu ca chuyn bt ghen, nh ghen i khi cng cܩi ra nܧc mt nh trong truyn Hc Tr M Hon (Hon Th ni r hn):
M Phm nh cy chui b n ngt, ng rp xung. V vin i y r ln:
- Qu thn thin a i, ch ny t xu trn ng ct ch ri. i bt ghen kiu ny coi b x qu x.
Mt M Phm trng bch bc, mt nhm nghin. Mt m bnh ko nng ngi dy. Mt mng phn ch dnh sau lng chic o di mu xm vy c thu ca nng.
Trong khi v Hai Php u c th gi sn sc, khuyn nh em du ca mnh? Ch xng ti thng chng dm bn v ngܩi n b l. Hai Php c kinh v ln chic qun sa-teng ca m tnh nhn mc vo ri chy v m lau sy. M tnh nhn bnh tnh hn, vi chic qun tc-gan ca Hai Php mc vo chy theo sau, khng qun m theo m qun o giy dp. H li vo m sy rng minh mng. V Hai Php h ht l bn rܮt theo, nhng h ch dm xng vo m bp. V trܧc cnh tܮng khi hi , h m bng cܩi ln, cܩi trc m bng, chy nܧc mt, khng ngh ti vic truy n Nm Lch v c b nh ca anh ta.
Vn chng H Trܩng An l vn chng chuyn k, nhng s d khng khi no Ƕc gi cm thy n iu hay pht ngn l ti v nhng phn chuyn k ܮc ni lin vi nhau bng mt cht men ܧt t cnh tnh. Chnh nhng on vn t tnh, t cnh lp lnh lung linh trong sng lm cho vn chng anh tr nn c hn, c thn, c kh phch. Ri rc khp mi ni mi ch, chng ta lun lun bt gp hng hng lp lp nhng dng ch tiu biu tuy ngn ngi, gn gng nhng nh mnh vo con tim ngܩi džc. Nhng dng ch m (ly trong truyn ngn Xun Thi Sng Trong Bin Lng lm th d), theo ti, khng th no khng lm Ƕc gi sng s, ngn ng:
Mt nm qua, th t i bn trao ǰi vi nhau tha tht. Gi y, nhn cy mai m nhng chm n nh nh mi kim an o, c T Tuyt Nga cm thy gic mng la i ca mnh tuy c hng ho nng mi, nhng hy vng ca mnh thn mn tn phai nh nh t dng...
Ri ca dao, truyn tu, sch tܧng, tung vng c, tung ht bi, sch nghin cu c, su tm da ht xa, v.v. tt c NJu nm gn trong tr nh ca anh. Chnh nhng th ny gip cho anh c mt kin thc su rng bao trm ln nhiu lnh vc, a ht m i lc, anh khng ngn ngi a lun vo truyn mnh (trong Tru Xanh, Cau Thm ), cho nhn vt mnh ln ting lm nng vi chng nh vy:
Ging c T B (trong da ht) nhng nho, d thng chi l. Khi va chy dt mt da th thy y t Cnh v ti. C Hai Phng Kiu trܧc Nj dnh sn mm rܮu tht tm tt cho chng. Thy Cnh va ci giy, trng i gip vo l c mc thau nܧc mt, cha tm khn thm sch cho chng ra mt. C bt chܧc ging c T B (trong da ht) Nj hi chng nh xp xm n hay thua:
- Mun tu b h, va thy b h nhp thnh th lng thip vui mng khng xit k. Chng hay trn tin i chin vi Chu binh, thng bi l no vy a b h?
Mt on vn Ƕc o khc ca H Trܩng An nhm din t nhng ging ht "qu khc thn su" ca thi i 20 cu vng c nm xa (ch khng phi 6 cu ngn gn nh by gi), tng vang bng mt thi vi nhng hng da Path, Bka, Asia (truyn Hai Nng Ca S ):
Ging ht ca Nm Ho Phi l lm, sang sng m nha nha, ht theo dy ln theo ngha tm nguyn l dy chui theo dy ǩn b, tc l dy dnh cho ǩn b ht. H kp no ca vng c chung vi Nm Ho Phi, ti phin ng s ht l nhc cng phi ǰi ǩn bt sang dy dnh cho ǩn ng, phi ln cao cung bc, nu khng, ng s ht nght hi nght hng. Nm Ho Phi vn c cp mt xanh, bit gi ngc. Qua thn hnh kh khan nh ci mo cau ca con Li, y ta bt gp mt nhn dng rt th, rt ngh thut. V ging ht ca con nh l mt cht thp qu bu c th c rn nn thanh gm tr danh. Y ch cho con Li nhng ci lt lo ca nhp ni, nhp ngoi, song lan. Y ging cho n bit cch s dng hi, phi bo mng ln hi cch no, lc no trong cu ht, phi ht cch no cho ting thm vang lng v ny bt nhng m hܪng lm t ing ngܩi nghe, v phi ht th no to nn mt cm gic chi vi cho thnh gi vi tng thong ng vng nh t ci xa xm a v.
V thnh thong c nhiu bc th vit rt hay, ngn t ch l, n on t phn (nht l trong truyn ngn Xun Tt V Chng ). Ti ngh Ƕc gi, nht l Ƕc gi n b, dm c ngܩi s s dng nhng bc th ny nh mt th kim ch nam, Nj vit th cho bn b, bng hu v nhng ngܩi thn lm!
Bܧc sang lnh vc kch th, nu khng mt nܧc, vi cc mn kch th ca H Trܩng An, chc hn s c mt ci cch ln trong lng sn khu trnh din kch th ca min Nam, ni tip theo dng kch th gy ting vang t min Bc, vi nhng ngi sao son kch th sng chi trong thi tin chin nh Trn T Anh ( Na m Truyn Hch ), Thao Thao ( Qun Bin Thy ), Nguyn Bnh ( Bng Giai Nhn ), V Hong Chng ( Vn Mui ), Khi Hng ( Tc Ly ), Hong Cng Khanh ( Bn Nܧc Ng B ), Bnh Nguyn Lc (trong Tm Trng Hng )... Rc tic, sn khu v kch th khng c t dng v hi ngoi, khng th ng u vi nhng show nhc vng, nhc rock-and-roll, nhc new-waves. Tuy nhin, nu truyn ngn khng ǥt trng tm vo ct chuyn, kch th, ct chuyn lm lc gy xc Ƕng bt ng. Nh v Chic Vng Bt Bu chng hn, b m chng dng "chic vng vng chm hnh bt bu" Nj th thch ba nng du, bng cch ra cuc thi thu mt gi v ai thng s ܮc tng lm qu. Nhng kt cuc li nh sau:
B Ph Th (vui v):
M mng chng bit ni sao
Ba du tng i trܧc sau mt lng
(m chic hp sn son thp vng ly thm hai chic vng)
Thit ra m c ba vng
Thܪng lng hiu tho, n cng s g
M gi nh bng t huy
Nay cn, mai mt, m ty sn ch
Mng nh chia st m no
Vui cnh ha thun, trܧc gi bung xui
Con Hai, con Ba, b by
Cng con du t xe tay nhn vng
Nhn chung, kch th ca H Trܩng An mang sc thi nhng cu ca dao, cu h min Nam nhng c ng . Ca dao no li khng ng , c phi? Chng ta c th xem y l nhng bi ng ngn vn vn, Nj rn ǩi hay din t nhng tnh cm chn tht hin ha, nhng cch t tnh dung d mc mc ca trai tt gi lnh quanh nm sng min qu sng nܧc ph sa.
Trong mt bi vit ngn, qu tht, khng cch g ni ln ht ܮc nhng ci hay ci p ca mt quyn sch ba bn trm trang.
Gi, nu i xa hn mt cht na, nn ni thm v trit l sng trong vn chng H Trܩng An. Vi s hiu bit hn hp ca ti, ti c th nhn ra hai lung t tܪng chnh. Th nht, tc phm H Trܩng An a ra ci trit l sng, ci nhn sinh quan ca ngܩi min Nam. Mt cch sng, mt cch nhn rt gn gi, rt ha hp vi thin nhin v t tܪng Lo Trang. Ci tnh xu xa, bc trc, i n kht ung, khng thch ra lm vic phi lm ca ngܩi min Nam, h khng phi l s kt džng ca ngun t tܪng v vi hay sao? V t tܪng , chc ai ai cng cng nhn, n bng bc v tri khp mi tng lp, gc cnh ca ch ngha H Trܩng An! K ljn l tinh thn Bt nh ca nh Pht. C th ni khng mt sng tc no ca H Trܩng An m khng v ln i b thin c, tt xu cn k, en trng phn minh. ri ln no cng vy, tc gi lun lun i vo ci kt lun c hu, phng pht "tuy hai m mt" kia! ng l H Trܩng An ri sng trit l Pht gio, thuyt php cng ngܩi džc m khng h v khng cn v ln hnh ng Pht hay ǡp tܮng Bt!
Sau ht, vn chng ch ngha vit theo li chung chung thܩng s d b ln ln, m phai ri dn dn ri vo qun lng. Mun c mt ch ng ring cho mnh trn vn n, nh vn phi c mt hܧng i ring, mt li nhn ring v mt cch vit ring. Vy th Nj kt lun, qua tc phm Chuyn Mit Vܩn , nhng g ti trnh by trn y h khng phi l nhng ci ring ca H Trܩng An, duy nht cho H Trܩng An, cu Ba Thing c (xem truyn Tn, Th, Hn Danh ), m khng ai c th lm hoc thay th ܮc hay sao?
Winston-Salem, ngy Lao Ƕng Quc t, 1992
03. MI C: CC TP TH CA LUN HON
NGUYN TN HNG
Rt l tnh c, ti ܮc nh th gi tng cng mt lc ba tp th: Ng Ngc Ci Ngܩi, a Nhau V n u , v Cm n t Tr Th, Lng Ta Ht Bi Vu V Bm Hoi . ng l bn, cho b va xut bn ti hi ngoi nh anh cho bit, nhng v tp th Hi Th Vit Nam bn ht t lu. Km theo th ring cn c mt cu thng, i Nj: "c i v lܮm ra nhng ci vng v, p thng tay cho mt bi tht rt da, ng v n nh cc bn khc..."
Thit tnh m ni, ti c hi ngc nhin v mng r. Cho chnh bn thn ti thi. Th ra mnh vit rit cng c ngܩi bit ljn, tm kim lm quen. Nht l ܮc mt nh th ln nh anh. Khng ln sao ܮc khi anh c ljn hn mܩi tp th xut bn trong v ngoi nܧc, trܧc v sau 75! Nhng Ǣng sau ci vui ti cn ng phi ci lo! Ci bn phn phi "p" hay "g" hoc "v" nn vi dng cm tܪng p l. Khng p l sao ܮc khi bn th c tnh ngh ljn bn vn! C th ni nim au thng ray rt nht ca k cm bt chnh l lc nng niu mang tc phm mnh em tng cho ngܩi, m ngܩi ܮc tng khng thm gh mt džc mt ch, thm ch, hng h ljn Ƕ khng bun bung mt ting cm n.
C ngܩi ni: "Mܩi ngܩi cm bt, nu c cht cht thc ti v chu kh kin tr c gng, th trong nm by nm sau c th s tr thnh mܩi nh vn." Cu ny hnh nh chng c g sai. Ri: "Trong nm by nm na, mܩi nh vn s tr thnh ba nh ph bnh, nm nh va ph bnh va vit vn, v cn li vn vn ch c hai ngܩi vit vn thun ty thi." Cu ny th cha chc hon ton ng hn. Tuy nhin, mc d khng hon ton ng hn, ti vn mun ܮc lm mt trong hai "ng thn" vit vn thun ty cn li ! Ti khng mun lm... nh ph bnh. i vi ti, th ai lm cng hay ht v vn ai vit cng gii ht. Hnh nh cng trnh ra xa ci vng khen ch ln qun th cng ǫ phin, ti ngh!
Nhng mun l mt vic m lm ܮc hay khng l mt vic khc. V nu ti cam tm lm nh vy th ha ra ti l k ng bn l, chng c bng hu tm giao g vi ai ro tri, c phi? Bi th cho nn, c l trܧc sau g ti cng s ri vo trܩng hp ca nm "ng thnh" va vit vn va ph bnh kia. Cn vic vui chi vi ba ng "thi thܮng lo qun" th chc cn lu, ha hon mܩi lm hai chc nm k tip na, v ch khi no ti ht cn li Nj vit vn th ti mi tnh sang chuyn ܮc... qun, xin li, ring v hon cnh ca cc nh ph bnh chuyn nghip th li khc mt tri mt vc, ti khng dm lm bn y.
Tnh ti li thch c k d ngng v ba ci giao tnh, k nim vui bun gia bng hu vi nhau. K s vn hc, vit theo kiu Mt Ln Xung Ni cho ǩi thm vui vy thi. Thnh th, vi ti, phn ni v vn th ca bn b ti quen, ch l phn ph thuc. Trt trng chng mng. Lm khi ch l vi li "bc thm" cho bn mnh vui l ri. V li khi ni ljn th, nh trܩng hp ca anh Lun Hon y, coi vy ch m kh. "Bc thm" khng phi ch li cng thm trt ܩng ry nghen. i, m cng u ai dm bt b g mnh iu g, v vi th, mi ngܩi c quyn thܪng thc mt cch m l.
coi, Ng Ngc Ci Ngܩi l tp ghi li tm s hi au thng ca mt ngܩi ri b qu hng t nܧc, ra i... bng my bay, v ni nim ng ngc khi lao ao sng gi ni x l qu ngܩi. a Nhau V n u , ng l tp th tnh chnh hiu con nai vng. V Cm n t Tr Th, Lng Ta Ht Bi Vu V Bm Hoi l nhng dng hoi hng, ni tip nhau bng nhiu hnh nh, a danh quen thuc. Nhiu nht quanh vng Nng - Qung Nam, d nhin, ni chn nhau ct rn ca nh th. V c mt i ln lang bang ti Si Gn, Bnh Dng, Bn Tre...
Nhn chung, qua ba tp th tiu biu va k trn, theo ti, th Lun Hon c nt "th hc tr" ca Nguyn Sa qua "o nng vng anh v yu hoa cc, o nng xanh anh mn l sn trܩng," v "th tin chin" ca Hu Loan trong nim au thi i "nhng khng cht ngܩi trai khi la, m cht ngܩi gi nh hu phng..." Vi anh, rng th l:
Em c nh trong sn trܩng ba y
Gi ra chi em phi nng chiu ng
hoc:
Thi ng ni ta i y, tm bit
Nh v cng d nh Nj bun nn
V kch ln din trong nh ht ln
Hnh nh cui cng tng k c n
nh rng, mt "th hc tr" v "th tin chin" ca Lun Hon, cng nh ca Phan Ni Tn, Trn Mng T, ng th Qu Phܮng, Cao Bnh Minh..., cha chc lm hi lng nhng ngܩi v ang i tm nhng ܩng nt mi l - lm khi i ljn cu k qui n hoc kh hiu - trong th... chng hn t nhng ting th c ch ng ring trn vn n hi ngoi nh Trn Sa, Hn Song Tܩng, Nguyn th Thanh Bnh, Nguyn c Bt Ngn, Thܩng Qun, Khim..., nhng vi ring ti, ti vn cn thy thch lm. V nu ti khng thch, khng mn yu ci tui hc tr v ci thi tin chin, th chc ti khng vit ln Mt i Hc ! Ci khng kh hc tr v tin chin n vn cn nh nhng v gi cm nh do no. Bi vy, c rt nhiu cu th ca Lun Hon h džc qua mt ln l ti c nh hoi, t nh:
Mua trm vui lp mt su
Ph ru lp mi gc su vn xanh
i m thi, nu bn k th Lun Hon th chc phi vit thnh sch. V hin nhin ti khng khoi lm vic ny. Ti mun ni chuyn ring t gia Lun Hon v ti thi... Lc ti c sp "p" vi ch cm tܪng cho th anh th ti ܮc in thoi.
- Hello.
- Hello, "ng Trm" h?
Tri t, gi ny th cn ai gi giy ni cho ti vy c! Mt nhm mt m, ti cng ct ct:
- Hng y, xin li ai u giy vy?
- Lun Hon! Anh ang lm g ? C nhn ܮc my tp th ti gi tng cha?
Thi cht ri, nhn hm ry cng hai ba tun, nhng inh ninh l c Nj , chng no lm xong "bn phn cng dn" th s gi qua thng bo lun. Khng ng anh ang bn khon lo lng d. M ni cho ngay, g ch chuyn th t, sch v t bn Gia N i gi qua M b tht lc lin min, hoc trc trc v nhn vin bu in nh cng, vn xy ra di di nn anh gi hi thm cho chc n th cng phi. Ti tr li ngay:
- D, nhn ܮc ri anh. Sp džc xong!
- Vy cng mng... , bn anh by gi my gi ri?
Ti lic qua nhng con s trn ng h d quang:
- D, gn hai gi.
- Cht cha, b ang ng h? Thi ng li i! Xin li nghen, ti c tܪng bn anh cng gi vi gi Cali...
Li thm mt m m m mng mng! u lm sao ng li d dng khi m ... na khuya thc gic! M k cng l, tung nh l c hung vy. V do gn y ti c b bng hu, b con bn tri u bun tnh ring dng dy vo lc canh hai, canh ba lia chia. anh khi ng ngng, ti hi li:
- Anh ang lm g bn ?
- i chi mi v.
Chng bit v ngy ng hay v l g khc, ti bng t nhin ni khi khi:
- Mi i ch v !
- i chi ch khng phi i ch. Ch ba g gi ny. Thi, ng i. Bye.
- Bye.
t lng nm xung giܩng, ngm ngh hoi, khng hiu v sao m ti nghe ch "chi" ra ch "ch" cho ܮc ch? Chng l mnh b hearing problem ? Mt hi lu, ti nghim ra, c th ti v th ca anh hnh nh phn no n su vo tm tr ca ti. T lc mi ng bo, trong nhiu trܩng hp. V vy, mc d cha gp anh ln no nhng trong u ti c l cng v ra mt Lun Hon, mt anh chng ti ngy ch bit lo vic ch ba, cm nܧc, git gi cho v nh. Bi l:
Trn cht tnh ta vo bt git
V nh nhng bi lo s em au
Ri nu c rnh ri th li th hn mnh hܧng v qu hng lm th thng nh:
Treo lng ln mi Chn My
Lim dim nghe ting l cy tr mnh
. . .
Treo lng ln nh Hi Vn
Nghe sa dip thch bn thn th ra ...
hoc l lm th tnh:
Mi ln sp sa yu ai
T nhin mt mi tc tai l lng
Tܪng nh c triu vi trng
Ngo ngoe i ܮc nh nhung vi mnh ...
Vy th th hi lm sao m anh khng qun gi gic cho ܮc? Lm sao m khng lm th thit nhiu v d dng nh th cho ܮc? Thi th, ti phi Nj anh hy tip tc th thn na i, i ch, i chi na i...
04. MI C: TP TRUYN TNH NGHA THY TR CA S LIM
NGUYN TN HNG
Vi nhng ai khc th sao ti khng bit, ch ring ti, ܮc džc bn tho v vit bt cho mt tc phm, k ra, phi ni l mt hn hnh khng nh cho ngܩi cm bt. Nht l khi vit bt cho tc phm u tay ca mt bn vn m mnh yu mn. l trܩng hp gia S Lim v ti.
S Lim l mt cy bt min Nam, vi vn phong min Nam r rt, cho nn cng cn nhc s qua cc cy bt min Nam Nj t ra thy ܮc v tr ca anh trong bt nhm ny, v sau , trn vn n hi ngoi.
Nu tnh theo tui tc th nhng ngܩi cho ǩi vo thp nin 21-30 tr v trܧc cn cm bt sng tc, v i khi sng tc mnh na l khc, th c Phm Thng, Tha Phong, Xun Tܧc, Xun V. Lp sinh ra vo khong 31-40 th c Anh Vn, Hi Bng, H Trܩng An, Hunh Hu Cu, Ha Honh, Kit Tn, L Bo Trn, Nguyn th Long An, Nguyn vn Sm, S Trung, Thy Khanh. Lp u thai trong thi chinh chin t 41-50 c Ng vn Th, Nguyn Bch Mai, Nguyn c Lp, Nguyn Tn Hng, Nguyn vn Ba, Phng Nhn, Trn th Kim Lan, V K in, Ngn, v mi y cn c... Hng Lan. Lp sanh sau mun hn mt cht, t 51-60, c Cao Bnh Minh, Hong Du Thy, Ng Nguyn Dng, Nguyn L Hng Hng, Nguyn th Ngc Dim, Nguyn th Ngc Nhung, Phan th Trng Tuyn, Trn Kim Vy, Trn Long H, V Nam. V sau cng, lp cho ǩi tr na, t 61 tr i, th duy nht, c l ch c mi mt mnh... S Lim, con ca tiu thuyt gia ni ting S Trung, m thi. ng la, ng thi vi Ngc Khi v Trn V, hai bu bn tm giao cng vi anh trn t Php.
Vi ti, S Lim t ra rt thn tnh qua nhng ln th t, in thoi xuyn i Ty Dng. V c l v vy m anh ginh cho ti ci nhim v NJ bt cho a con tinh thn u ǩi ca anh chng?
Tc phm Tnh Ngha Thy Tr gm mܩi truyn ngn V Du Tnh Bu Mun Thi, au n Phn Gi, Trng X n M, Git Gin, Thng Nh Mt T, X L Qu Ngܩi, Tnh Bun Cu Vng C, 425 Quan, Tnh Ngha Thy Tr, v Con Chim Thi Tit . Phn ln cc truyn ngn ny ܮc ng ti trn cc tp ch vn hc ngh thut thun ty, ng ǡn nh Lng Vn, Vn, Vn Hc .
Nu cho rng "džc vn bit ngܩi" th trܩng hp S Lim cng khng thot ra khi thng l , m tri li cn hn ln m nt, v hu ht truyn ca anh NJu c tnh cht sng thc ging nh t truyn. Qua tc phm Tnh Ngha Thy Tr chng ta thy anh l mt con ngܩi chn tht, qu cm, cha lm mt gia ph min Nam (truyn ngn Git Gin ), giu sc chu ǿng, lun lun chng chi cng nghch cnh vi thi Ƕ canh cnh bn lng cu: Kin ngha bt vi v dng gi. Lm nguy bt cu mc anh hng . V anh cng tng khng qun li thy dn, dc tm sng theo kiu: Ngho cho sch, rch cho thm. Trng ngha khinh ti. Sau ny c cng thnh danh toi th phi khim nhܩng vi mi ngܩi chung quanh. Nghe khen ng nn mng vi v ch cng ng ly lm bun. Tin bc, vt cht l ph du o nh. C ri mt . Ch c ci tnh l cn li... (truyn ngn Tnh Ngha Thy Tr ).
Vi ti, hnh nh nh vn c tm vc khng th hnh thnh trong bng mt, thp ng m ch c th v phi ܮc un c, dy cng ti luyn trong trܩng ǩi y sng gi. Trong chiu hܧng , bng mt vn sng di do ngay t thu nh cng vi mt ging vn trong sng, gy gn, d dm, d džc d hiu, cng nh nhng nhn xt t m tinh vi, s thu o tm l nhn vt k tr ngܩi gi, n ng ln n b, v mt bng ca dao bnh d mc mc... S Lim a vo tc phm u tay ca mnh mt dn tri su rng v x hi v bi cnh lch s Vit Nam vo cui th k. Qua mܩi truyn ngn tiu biu ny, Ƕc gi s bung mnh vo cnh gii m v tm tnh hin ha ca ngܩi min Nam, Nj d dng nhn ra s bin dng ca th thi nhn tnh, ca tr ǩi bc bo, khi m con ngܩi ta phi sng theo li giam lng trong ngc t x hi ch ngha hoc bt buc phi tri ni theo kip ly hng. Tuy nhin, chnh trong nhng hon cnh au thng , nhng a hoa tm cm ca cuc ǩi, nhng ci "ch c ci tnh l cn li" , mi c dp nghim chng v lng l, m thm, bng bc n ra trong tn cng bng m tm ti.
Ci "tnh" l g? y, theo ti, c l tc gi mun ni ljn nhiu th lm!
Phi chng l tnh ngha v chng ? Vi s hy sinh v b bn v lng thy chung gn b i vi chng con ca ngܩi ph n Vit Nam, cho d ngܩi chng c phn bi mnh ljn th no i na, rng: Nhng tnh c hin lnh khng mun c chuyn rm beng e thin h ch cܩi. C rng cn rng chu ǿng khng than phin, nh ghen tm lum t la, xu h cho chng con. C ch cn bit cu tri khn Pht cho cu Ba c tr v vi gia nh... (trong V Du Tnh Bu Mun Thi ). Hoc qua s thng yu, m bc, h h c nhau ci tui tc bc da mi, c n t lnh ni x tm dung, v: T ngy di tn sang Ty, x ngܩi u cn nh bn nh, tnh li xm lng ging mt hn. Ai nh ny. L gp th gt u cho cho c l ch thn thit g. Sng bnh mt ra th mi ngܩi i lm, chng ai c th gi Nj ljn ai. Thm ch c nhng ngܩi cng mt chung c m khng bao gi thy mt nhau. ng b Tm sang y thy cnh tnh nh vy m pht n... (trong X L Qu Ngܩi ).
Phi chng l tnh cha m con ci ? khng cn nguyn vn trong vng l gio, knh cha hiu m nh qu nh, m l phi thay ǰi, hi nhp, v lm khi phi chu ǿng na trܧc s ng ha mnh lit ca np sng v vn ha mi trn qu hng th hai, bi v: B Nm The sng m tm hn nh ngܩi cht. B li i ra, i vo than vn, than di. C ci ti-vi m b u c bao gi r ti. B c hiu ti n ni ci g trng u n. Ti ngy b c m ci my cassette nghe ton l ci lng, h qung. Nghe ri b khc, khc ri b nghe. Nhiu lc b thy b ging nh mt con ca c Hai Lܮt. B nu cm cho n n, n cn ch mn, ch lt. n xong n khng thm dn xung ph, n xch mng i li gh sa lng nm di, nm nga coi ti-vi, mc cho B Nm dn dp, ra chn. B Nm The cng u c thm phn nn. B thng con, thy con lm cc kh, b sn sng phng s "m chng" ca b. C Hai Lܮt thit l t lu ht sc. Thy m mnh gi c nh vy, ng l phi chnh tay c lm mi ng. Ch u Nj... Thit l ht ch ni! (trong au n Phn Gi ).
Phi chng l tnh bng hu ? Trong tui tr vui a, thm lm chuyn "anh hng t ch ch hng no t," Nj lm lc khng ngn ngi hy sinh tm thn m yu ca mnh cho nhng bm dp roi n, ti v: Trong lng a no cng dy cao ngn sng tham lam: phi git cho bng ܮc my c s ln nht. l ca tao, ca ring tao. D b p cht gia cuc git gin tao cng chu! Chin thng v tr thnh "anh hng" hay chin bi, ha ra v dng, g cht NJu do ni kt qu ca trn chin git gin sp n ra trong chc lt na y. Khe mnh, to con nh tru cui, nh b mng cha . Gy yu m gan l, gii chu ǿng s au ǧn dܧi hng tn tht ngܩi v dm nh nhau vi cc tay du ng, nhng ǥc tnh mi tr thnh anh hng. (trong Git Gin ). Hoc mt mnh c n ni gc tr trn x l qu xa, gp lc kt tin ng tin nh m khng tm u ra b bn, Nj phi lao ao ln n: Tnh ti, tnh lui, tnh hoi, tnh mi cng cha tm ra bin php no hu hiu, an ton hn l i mܮn. Ni thit i mܮn l mt iu au kh cho ti v cng. C th ni l mt iu nhc nh cho ti th ng hn. Nhng gi pht ny, mt ty ri, ngy mai l b ch nh s g ca phng ti cp cp. Nu ti khng thanh ton ng k hn, b s khng ngn ngi g m mi ti i. Khng v khng, ti khng Nj cho ngܩi Ty h khi d ngܩi Vit Nam mܧn phng m khng c tin tr. Trong hai ci nhc, ti phi chn mt ci nhc l i mܮn. M mܮn ai? (trong 425 Quan ).
Phi chng l tnh thy tr ? cho thy mt gn gi, thng mn, thng cm ln nhau gia thy v tr nh hai ngܩi bn ng hnh tay trong tay trn mt on ܩng kh khn, kh i ci ǩi ny (phng pht ci hi hܧm bun bun k nim ca hai bn ng mn trong Tnh Ngha Gio Khoa Th ca Sn Nam), bng ci nhp NJ bung khung du vi:
My nm qua, c mi ln Tt sp ljn, ti nhn ܮc tm thip Xun ca thy Nm t bn Texas gi qua Php cho ti. Tm thip ǥc bit, do chnh tay thy v. Nm u, thy v mt cu trai mi ln, khun mt ging nh khun mt ti ang vn cnh mn hng o sai tri. Nm th hai, thy v cu trai ngi v v xe p dܧi gc mn hng o. Nm th ba, thy v cu trai xch gi mn i bn. Km cc hnh v lun lun l ch Cung Chc Tn Xun t kim nh lng lnh.
Nm th t, thy v ci da ǿng bn tri mn, v thy ghi trong tm thip: "C em v hai em ca em vܮt bin ljn tri Songkla, thy bo lnh c em ljn Texas ri."
Nm nay thy v ci da ǿng ti nm tri mn. Ti on l c ti sp c thm t nhau na. Qu vy, thy cho bit c ang mang bu.
Thy tr ti gi th cho nhau rt t, nhng th no cng di nh mt truyn ngn... (trong Tnh Ngha Thy Tr ).
Phi chng l tnh gia nh thn tc ? Gia cu chu, b con xa vi nhau, cho d c xu xa gh l i na, ch v mt s thch chung khng th thiu ܮc: Xuyn qua nh trng m nht, ti thy cu T ct tng ming xoi xp hng ln da bn. Cu mt ming, ti mt ming. Ting xoi tܮng v gia hai hm rng nghe tht dn. V chua chua cng vi v mn mn, ngt ngt, cay cay lm ti ngy ngt. Va nhai va ht h, ti nghe khu v mnh tro dng mt cm gic m l lng. Thong mt ci hai cu chu nut gn ht tri xoi tܮng ln bng c chn. Cu T nhܩng ci ht cho ti. Chm ht xoi vo nܧc mm ܩng ǥc ko, ti cp sch ljn tn v cng ca n. Cu T bo ti a ht xoi cho cu ri cu tm ht v xoi i thng ra ngoi vܩn. (trong Thng Nh Mt T ).
Phi chng l tnh ng nghip ? Ch c trong cnh bun bn ch tri ca x hi ch ngha? Tuy nhin, cho d kh cc, gian trun th no i na h vn lun tm cch m bc, gip ǫ ln nhau, nh vo mn hng ǥc bit: T ngy mua ܮc con chim thi tit, dn bn ch tri thot ܮc ci cnh tri ma bt thܩng. Ti thܩng ly bi "Tng T" ca Nguyn Bnh m cm NJ nh th ny:
Ch tri bun bc, bn ng
Mt ngܩi ngi bn ngi trng mi ngܩi
Nng ma l bnh ca tri
Con chim thi tit bit tri nng ma.
C h con chim ǰi mu hܩng, ti tc tc chy ra khi gian hng la ln:
- Tri sp ma b con i! Con chim ǰi mu hܩng ri! (trong Con Chim Thi Tit ).
V sau na, phi chng l tnh yu trai gi ? Nht l mi tnh u tin ca mt ngܩi con gi ngy th, chng bit ua i, sng n gin trong con ph nh, bng dng mt hm n b ting st i tnh v gi con tim cho ngܩi trai cng xm, v: Ni xong cu Ba chy l v nh. C Hai Kim Hoa ng nhn theo cܩi sung sܧng. T nh ti ln y l ln u tin c b con trai "d" nn vui qu chng, qu LJi. n b con gi cng k cc lm! Khng ai "d" th bun, m "d" th chi, chi ri tic hi hi. C Hai gi qun o va phi, va mong cho thi gian qua l Nj ngy mai xem cu Ba ng phim. (trong V Du Tnh Bu Mun Thi ). Hoc l mi tnh tr th trong ni c n mang thn i Ǯ v trong hon cnh xem nh ci ct c m ln cha, Nj: Ti lin k cho con T (tn con b ranh mnh) nghe t s, khng du mt iu g. C hai nh quen nhau t lu lm ri vy. Con T nghe ti k, nܧc mt n cng rng rng. T ngy b ti cht chy cho ljn by gi, ch c con T l ngܩi u tin nh cho ti nhng git nܧc mt thnh tht. T ti c mt ngܩi bn tm u. Hai a kt thn vi nhau. Con T l ngun an i ca ti sau nhng ngy thng c cc ... Vy m ri sau , ngܩi bn tr v phܧc kia li chng i ljn mt quyt nh chn ci au kh cho ring mnh, l nh phi xa nhau, ch v khng mun mt nghch cnh ca cuc ǩi li phi ti din ln th hai, th ba nh s kip vay tr tr vay, nh lun hi mi mi (trong Trng X n M ). V thm mt mi tnh ngang tri khc, mc du c ci kt cuc tht l tang thng v c hai cng cht, nhng li thp thong ci hi hܧm bun bun k nim ca Sn Nam trong tuyt tc giai nhn sao n mc bnh nan y Hng Rng C Mau , nh on dܧi y:
Anh T Du lc u, mt bun hiu:
- Em cn nh em hng hiu u!
Thy anh khng mun ni, ti cng khng gng hi na. Nhng t khi chuyn v y, lc no anh cng trm ngm. Anh khng r ti hi bn n vi mm sng, t xanh, cm ngui na. Ti ngy anh c ngm nga ca vng c, ton l nhng cu bun su ai on, nghe mun t rut, nt gan. Ti ch c nܧc nhn anh ri th di thܩn thܮt.
Cn ch Hai Bp v cha m p ung, phi ly ng ch o, ln hn ch mܩi su tui, xu khng ra xu, p khng ra p, nhng khun mt lm l, cch n ni phch li nn xm ging NJu ght. Ch o giu c nh bit lm p phe vi M. ng ta b tin ra Nj m ch Hai Bp mua my xay tri cy v m qun bn nܧc sinh t, v cc th gii kht khc... (trong Tnh Bun Cu Vng C ).
Xuyn qua nhng th "tnh" h, cn st li , chng ta cn thy cng ng thi vi mt vn phong min Nam, nhng lp lnh trn ton b tp truyn, S Lim s dng nhiu ngn t v mt li din t mi l, d i su vo cm xc, tr nh ca Ƕc gi. Chng hn nh: B Nm The gi c th xc ln tm hn. Nܧc mt b tun chy thnh ging nhng khng sc lm m li ci lnh t but gi ca x ngܩi (truyn ngn au n Phn Gi ). Chng hn nh: Thi'm h tin ngay vi bn thn mnh. Nh ch thi'm m c ta cao lm ln l do ti bn tro i tru, vt chy ra nܧc ca thi'm Nm (truyn ngn Trng X n M ). Chng hn nh: Ti cm cun sch nht v lng qun x ln, nm tay con T ko ngi xung b ao. Chic lc bnh ng li ngm hai tm hn tr th nh mun ni mt iu g, nhng khng ni, ri lng l tri i (truyn ngn Trng X n M ). Chng hn nh: vn vn v vn vn.
Xen k trong , c nhng on t mn n phi ni cng hp dn nh V Bng, H Trܩng An! Ch cn džc qua ba on t n xoi sng nܧc mm ܩng (tuyn ngn Thng Nh Mt T ), n bn chua, mm sng, t xanh, cm ngui (truyn ngn Tnh Bun Cu Vng C ) v n xi trt u xanh tn nhuyn, rc da no, u phng gi nh, mui m v ܩng ct m g (truyn ngn Con Chim Thi Tit ) l chng ta thy ci hng v, ci thm thung lm nܧc ming chy ra y ming.
V cn nhiu iu ng ni na trong tp truyn a dng ny, nhng xin nhܩng li cho Ƕc gi Nj t khm ph, thܪng thc ly! Lun c nhng ch i lc hi v tnh lp , hay cܩng iu, ni qu, lm khi khng cn thit!
Tm li, S Lim, chng ta bt gp mt vn sng ring, mt li dng truyn ring, mt cch din t ring, v mt nim tin ring nhm vo nhng gi tr ca cuc ǩi phin toi ny, v chnh nhng th gip anh c mt ch ng ring trn vn n.
Mt li cui cho S Lim, ging nh hi no ti nhn nh vi Hong Du Thy, rng, tuy y l tc phm u tay nhng s l tc phm Nj ǩi ca mt nh vn tr, v tc gi ca n sng tc bng tt c con tim, bng vi tt c nhit tnh ca thu ban u thnh cng rc r khi va mi bܧc chn vo vܩn vn mun mu nghn sc.
Winston-Salem, H 1992
05. MI C: TP TRUYN BN NY BC TЩNG B LINH CA V NAM
NGUYN TN HNG
Sau hai tc phm ܮc trnh lng l Sau Ngy Tang v Bn Dng Sng Donau do Vin Gic, trung tm vn ha x hi Pht gio Vit Nam ti c, xut bn v pht hnh, tn tui ca V Nam khng cn xa l g vi Ƕc gi bn phng. Trong vn gii cng vy, qua cc truyn ngn m p tnh ngܩi, tnh qu hng, tnh yu trai gi ng ri rc nhng mܩi nm qua trn cc tp ch vn hc ngh thut thun ty, ng ǡn nh Vn, Lng Vn, Vn Hc, Sng, Nng Mi, c Lp, Vin Gic ... bt hiu V Nam cng dn dn tr nn quen thuc vi mi ngܩi.
Tuy nhin, mt iu ng nu ln l khng phi Ng Nguyn Dng, khng phi Th Giang, cng khng phi bt c mt ngܩi cm bt no c..., m tht ra chng ta c th ni, chnh V Nam mi l ngܩi ghi li ܮc nhiu hnh nh v chi tit nht v ci hot cnh x hi ca cng ng ngܩi Vit t nn ti c. ng k hn na l trong nhng nm gn y, vi s sp ǰ ca bc tܩng B Linh, biu tܮng mt thi ca ngn chia gia T Do v Cng Sn, gy chn Ƕng khng ring g vng ng u m l khp th gii nm chu, th s ra ǩi ca tc phm Bn Ny Bc Tܩng B Linh ca V Nam khng nhng p ng ܮc i hi v pha ngܩi Vit m cn l mt nh du kh r nt v bn cht u m, l, gian xo ca ci tp on ht thi Cng Sn Vit Nam, u dy mi nh cho nhng lm than, kh au, ngho i ca c dn tc trong gn sut hai thp nin qua.
Bn Ny Bc Tܩng B Linh l tp truyn gm mܩi truyn ngn vi truyn u tin cng tn ly lm ta sch v cc truyn Bc Th Nh Nh Bo Chuyn, Bܧc Trn Thm C, Nhng Dng Sng Chy Ngܮc, m Ri Cng Qua, m B Linh, Ma Xun n Mun, Hai Mnh i Bn y Cnh Rng, Dܧi Rng Albe , v Ngܩi K S Tm Hn . Mܩi truyn ngn tnh cm, cht cha thng yu, c vc dng ca nhng a hoa hng vn ln t kh cn si , nhng bt hnh ca cuc ǩi.
Mt trong nhng bt hnh l cuc sng th lng, v v trong cnh "gi thiu trai tha" ca nhng a con trai t nn Ƕc thn. Th lng v v v ljn Ƕ ch khi no bc tܩng B Linh sp ǰ mi mong c c hi ܮc lp gia nh. V cc c em i "lao Ƕng x ngܩi" khng ngn ngi lnh xa Bc ng v ch thuyt bn cng ha nhn dn, vܮt qua nhng hng ro ngn cch Nj ǰ x tm m trai tr, n ng ly lm chng hu ܮc li vi T Do. Vy m trong th "l tay cn chm tay mt" bn vn cn tic thng cho hon cnh hm hiu ca bn:
T lu, Cng vn ngh, d khng ni ra, bn mnh vn lun lun b ci thng tt y n dy v, d anh c to cho mnh mt ǩi sng lc quan, khng phin mun. Nhng lm sao bn c th che y, dng dng, vi ci thng tt y trong mi gi khc i qua. Bn nh mt thn cy h ng chen trong m rng y cy c quanh nm ti tt, v th bn phi c n nhn, chu ǿng s thua thit ca mnh trong yn lng. Th nn khi va nghe chnh t ming bn mnh tha thit ni ljn chuyn thng yu, chng hi ng ngng. (truyn ngn Bn Ny Bc Tܩng B Linh , trang 32)
R rng, c sng trong cnh c n mi thy chuyn la i l hnh phc, vng ngc. C sng trong thiu thn tn cng mi thy nhng cn thit vn vt l qu gi, trn chu. Th hi, c my ai nghim ܮc ci ngho kh trong cnh giu sang bao gi? n b, cho d l im i na, vn lun lun l nhng ho quang chi li trong th gii con trai Ƕc thn:
Nng nh hn ti nm by tui. Ti quen nng giy pht tht k l trong mt ci bar. i sng ti l nh vy ! Nhng bui chiu cui tun bun b, ti thܩng mua vui nhng ni ny! Ngi xem trn mn nh nh nhng phim "con heo" r tin, lu cm, c mm, ljn Ƕ mun m mt. Nhng nhng khi y, chuyn phim khng cn l chuyn quan trng, m ci quan trng chnh l c mt vi ting ngܩi, hi ngܩi l nhng ngܩi con gi, d mnh xc y nܧc hoa nng nc vn cho ti ci hi hܧng xc tht n b, cn hn l ci mi my mc c tun trong hng, hoc mi tܩng vch trong cn phng ti c ng. (trch trong Ma Xun n Mun , trang 127)
Mt trong nhng bt hnh l cnh ngang tri ca tnh yu, em ni ny anh ni kia. Rt l thܩng tnh, ci g vut khi tm tay th mi gy cho mnh nim nui tic. C sng trong cnh xa nhau mi thy nhng nh nhung, ray rt, bc ph ca tm hn. Nhng, nhng dng ch sau y khng khi lm ngܩi džc xc Ƕng, ngm ngi:
Em s st i din mi ngܩi, ngay c vi ngܩi thn trong gia nh. Em khp ǩi mnh trong cn phng Ƕc thn do tri pht. Em ch ra ngoi khi cn i mua sm, i bc s hoc i vng vng quanh tri nhng tra h nng nc hoc khi chiu xung. Nhng bui nh th, b con trong tri thܩng a ra ngi trn c, dܧi bng mt ca nhng tn cy ln, nܧng tht, chuyn tr, n ung... Ring em mt mnh li thi gn hng ro. em s nhn ngm ci khung cnh bao la vng v ca ng rung, nh nng ri trn nhng m bp, trn nhng a hoa mt tri vng rc. Tri cao, xanh thm thm, vi m my trng mng tri lng l... Cnh vt ni y vn vy, ht ng sang h, ch c lng em thay ǰi vi kh no mun trng. (truyn Bc Th Nh Nh Bo Chuyn , trang 48)
Hoc ngܮc dng thi gian, tr v mt ni chn xa xa, khi ngܩi yu ca mnh l lnh trn tin n, Nj thy lng ngܩi ang yu lun mi mn bng khung bn hnh bng c:
Qua nhng li th ca anh ti cng thm tha cho cuc ǩi ca nhng ngܩi lnh, v th lng ti cng dng ln nim thng mn anh m . Ti yu anh, ti ngh rng c ǩi ti khng th ri gng mt anh ang chp chn trong tr no. Tnh anh i vi ti nh n su vo k c, nh nhng vin ko ngt ngo trong tm giy thi gian, ch cn bc gi tm giy thi gian y ra, ti s tm thy ngay ci ngt ngo ca vin ko k nim tui th ngy trܧc. (trong Nhng Dng Sng Chy Ngܮc , trang 84)
Hoc hi tܪng li trong cnh tin a, k ngܩi i:
Gn mt thng sau, k t ngy tin Trang ln phi c v Vit Nam, y l ln u tin Thit nhn ܮc th ny. Nt ch rt p vit trn kh giy hc tr mu ng. Chng c ng l s khng bao gi nhn ܮc th Trang, v thi gian qua lu, bng u li nhn ܮc. Tm thn chng li thy sng khoi, nh mt t kh cn nt n trong h, gi lin lc li sau nhng cn ma. (truyn ngn m B Linh , trang 115)
Mt trong nhng cnh bt hnh l s l lng duyn phn. Ca bit bao nhiu ngܩi v hin, trn ܩng vܮt bin, khng cn thy mt chng khi ljn bn. Bng dng tr thnh son gi, ga ba mt ǩi v bn hi tc Thi Lan d th hnh ngܩi. Ci gi phi tr cho T Do i khi qu ǡc, vy m cng khng ngn cn ܮc hng trm ngn, hng triu ngܩi b x ra i ch v khng ngi ni mi thin ܩng Cng Sn... Ri vi liu thuc thi gian nhim mu, lng ngܩi lm lc cng lng džng, ngui ngoai:
Nhng dn d, c lu lu gp g, c bn b li ni ra ni vo, c gp nhng c ch n cn v nhng li thm hi chn tnh ca Ho, ri nng cng thy lng xao xuyn tht. Ni xao xuyn nh cnh hoa cng n trܧc cnh bܧm p. S tht, khi nng cn sng bng nhp th, bng con tim; khi mu vn cn lu thng trong c th th nng vn cn cm nhn ܮc nhng cay ǡng, ngt bi trong cuc ǩi. ri t t, mi ngy, ci xc Ƕng cng tng tin mi khi gp Ho; ri dn dn cng thm mun mt vng tay n ng m p, ch che, nht l nhng ngy cui tun yn vng, nhng chiu hm khi tri ǰ tuyt bn ngoi. Thi gian c qua, hnh bng chng cng ngy cng m phai, th hnh bng Ho ngܮc li cng ngy cng hin r, r ljn ni nh Ho ha nhp vo hnh bng chng nng, v che n m khut. (trch trong m Ri Cng Qua , trang 94)
Cng khng thiu hnh nh cc c gio lng m thm sng trong cnh "ta bng trng chng" Ǣng Ǥng bao nm, Nj ri ln hi dng ǩi lng l tri qua, thm mt ln na chuyn mnh trong ngang tri, tr tru:
Ri chng li s cha m chng s bun, khi hay tin chng ang theo ui mt c gi c chng l lnh cht trn. Nn ci yu thng Liu ch m trong lng chng, ch chng cha dm tit l vi ai. Nhng ngy sau khi i dy, nhng lc phi gp Liu, Tng hay gi lm nhng Ƕng tc v ni nhng cu ni tha thi, Nj kha lp ci ting lng chng thc gic bn trong, khi i din vi nng. Chng vn phi c tip tc ng kch l mt ngܩi ng nghip gng mu trܧc ngܩi bn gi ga chng. Nhng thc ra th Liu bit v Nj ljn vic ri. Nng cng thy lng lng lng, ci xc Ƕng tht nh nhng. Mi khi gp Tng, lng nng rung Ƕng nh git sng lung linh trong nh nng. (truyn Ngܩi K S Tm Hn , trang 181-182)
V nhng bt hnh y cn nhiu, bng bc trong ton b tc phm. Nh cnh mang bu ri ph thai v s cn b gi tr v Vit Nam ca nhng thiu n bt buc phi i truyn b khu hiu "lao Ƕng l vinh quang" ni x l qu ngܩi. Nh cnh chui rc trong nhng cn nh t nn xp x, c mc, khng m dܧi bng gi ma ng m cc c quan thin nguyn cp cho. Nh vn vn v vn vn...
Tm li khng cn phi ni nhiu, qua nhng dng ch nn th m NJm, tuy i lc c hi u bun ri r, va trch dn nh trn, mt ln na chng ta c th xc nhn rng, th gii vn chng ca V Nam l th gii ca tnh yu trong nghch cnh. Nhng nghch cnh xem ra vi vi, lung linh nh nhng cnh hoa ti t trong ma tuyt ri. Nhng nt chm ph p ca cuc ǩi c pha trn t nhiu tnh cht thng au cho thn phn con ngܩi.
Trong thn phn y, qua V Nam, chng ta cn bit thm rng nhng ngܩi i lm lao cng x ngoi khng phi l nhng ngܩi ngho kh, m phn ln chnh ra l con chu ca nhng k c "hng hn chuyn" trong qu kh:
Du ljn Tip Khc lm vic khng phi v nng l mt cng nhn vin hay cn b nh nܧc xut sc; khng phi con ca "anh hng lit s"; cng khng phi l ngܩi tng tham gia cch mng. Nng ܮc i ljn Tip Khc lm vic ch v trܧc nm 75 cha nng l mt ngܩi nm vng cho Vit cng. Ci tinh thn cch mng t trܧc y c dy m r m ko di mi cho ljn sau ny. V ba nng cng v c ci l lch cch mng y m "m nheo" y Ban Nhn Dn huyn Nj cho nng i Tip lao Ƕng. (trong Dܧi Rng Albe , trang 165)
ri, tip theo , mi c nhng cnh vܮt bin ܩng b trn x ngܩi gia bin gii Tip Khc v ng c vi Ty c:
Nhng con ܩng mn hin trn bn gia m rng, l nhng ܩng di mu trng an cho nhau. Nhng v Quang mt phn Nj trܧc khi i, mt phn v nhn theo nh mt tri, nn cuc vܮt bin bng ܩng rng cng khng vt v lm. T Tip qua Ty c, th rng tht vng v lnh ljn rn ngܩi. Nh ma h, mt tri ln sm, nn cnh rng sm trn tr sinh kh, nh mt tri len qua nhng ngn cy nh nhng ha chu m chiu sng, to thm ci vui cho hai ngܩi. i ljn u mt th ngi ngh, ung nܧc, ri tip tc i. Khi qua mܩi hai gi tra th trong ܩng rng ang i bng u nghe ting xe hi t xa chy li. L lng, Quang nm tay Sng ko vi vng np vo bn l ܩng. Xe chy qua, hai ngܩi nhn theo th i, cn g vui mng bng! Chic xe mi toanh mang bng hiu Ty c. (truyn Hai Mnh i Bn y Cnh Rng , trang 153)
V V Nam, cng khng thiu mt tm t tm. Hy nghe anh gi trn tm tnh mnh v mt cnh cha qu hng khut lp:
Hnh nh cc bc thang t dܧi chn ni Nj i ln cc ngi cha mu xm bng, b mi nhn dܧi bܧc chn pht t, khch thp phng, vn cn lng y trong u chng. Nhng cng c xanh non xen trong nhng k , Ƕi trn u long lanh nhng git sng m, ch cn mt s ng chm nh bi cc bܧc chn cng c th ri xung thm l t trn cc phin . Nhng con cun chiu mu nu bng b ngang qua cc bc tam cp Nj i, khi ng chm vi cun vo y ht nh mt tm thm trn mu nu nho nh, ܮc dt vi nhng ܩng nt mu trng ng. Thܩng th hai bn li i nhng loi hoa rng vn ln trn nhng cnh l, cho mt t hng thm. Thnh thong mt vi cy mai n mun vi cnh nhnh tht thanh tht du... (truyn ngn Bܧc Trn Thm C , trang 60-61)
Sau cng, Nj kt lun, li thm mt nhn xt c phn ch quan, l mc d thnh thong c vi ch hi ri rm, lum thum tung nh tc gi vit vi vng v khng c th gi kp sa cha, nhng Bn Ny Bc Tܩng B Linh , vi gi tr lch s ca n, ri s l mt trong nhng tc phm Nj ǩi ca V Nam. Winston-Salem, H 1993
06. MI C: TP TRUYN SAU CUC I I CA DNG TIN NH
NGUYN TN HNG
Sau nhng ln NJ bt cho Hong Du Thy, H Trܩng An, Lun Hon, S Lim, V Nam..., lu lm ri ti khng c c hi džc bn tho v vit li gii thiu cho mt tc phm u tay no. Mt du hiu cho thy s mt mi ca th h tr ang cm bt hi ngoi? Rt c th, vi sng tc tut dc v mc in n chm lm nh hin nay!
Tuy nhin, bn cnh nhng ngi sao ang t t lu m th cng c nhng ngi sao ang le ln bng sc. V y l trܩng hp ca anh bn ti, nh vn Dng Tin nh. Anh xut hin trn vn n k ra cng lu, t nm 1985, nhng v khng c cng tc vi cc tp ch tm gi l vn hc ngh thut thun ty nh Vn ca Mai Tho, Vn Hc ca Nguyn Mng Gic, Lng Vn ca Nguyn Hng & Nguyn Hu Ngha, Th K 21 ca Ngc Yn..., nn t ngܩi Nj , bit ti.
Lc anh c nh nh ti NJ ta cho tp truyn u tay, ti c hi ngc nhin. V anh l dn Hu, chng l khng quen bit g vi nhng V nh, Ty Hng, ip M Linh, Nguyn th Hong Bc, Hong Xun Sn, H nh Nghim... Well, c l b con xa khng bng lng ging gn! V cng may l trong thi gian qun ng, ti li ܮc i v sng nhiu min Trung nn ti mi dm nhn! Trong th NJ ngy 9 thng 10, 1996 anh c vi dng vn tt vi ti... "nh trnh by vi anh trn in thoi, hm nay ti xin gi ljn anh tp bn tho Sau Cuc i i , mong anh vit cho ti ci ta cng sm cng tt Nj in cho kp trong nm nay..." Th l ti, mc d rt bn bu vi th vn th nhc ha, cng phi bt tay vo vic džc v vit cho bn b!
Tp truyn Sau Cuc i i gm 12 truyn ngn mang ta NJ Anh Su H Hi, B Ci To, Ngy Th, Miu Linh ng, Vܮt Bin, Gi No L Gi Chng Ghen, im Chy, Ting Chung Ngn m Thnh V Cng, Ghp "Form", i i, Tnh Mng v B Ch Tch Mt Tch m Ging Sinh , hu ht NJu vit v NJ ti... chuyn di x hi ch ngha sau 75. i cng, cng ging ging nh nhng mu truyn ngn chng Cng ca ng in, V K in, ty Ngn, Nguyn Ngc Ngn, mt thi no trn bo Lng Vn .
Ti džc tp truyn sut mt lo khng phi v chu kh hay n bn m l v s hp dn, li cun ca tc phm. Rt c th y ch l trܩng hp ca ring ti v ti khng li sau 75, khng i t ci to nn c nhu cu tm hiu, hc hi! Nhng vi ging vn gy gn trong sng, khng cu k rc ri, d džc d hiu, cng thm phn d dm..., bo m, ngܩi džc khng b nhm chn.
Nhn chung, ging vn ca anh c m hܪng ca ging vn min Nam. C l v anh sng nhiu Si Gn, trong tui trܪng thnh, hn l thnh ph Hu, vi tui hc tr ni tr, b cm cung. Ngoi nhng i thoi c tnh cch a phng "m t rng ra," m nt trong truyn Miu Linh ng , ri rc khp tp truyn anh s dng nhng t ng bnh dn ca min Nam, nh "biu ", "ln cn," "cܩi gi l," "cc ca cc cm," "bun rܩi rܮi,"... xem ra rt nhun nhuyn.
Th ljn, cng l mt im nh hܪng bi vn chng min Nam, l truyn ca anh vit NJu... c hu. n NJn on tr, tri cao c mt. Con ngܩi cng iu ngoa, gian c bao nhiu th s nhn lnh nhng nghip qu cng ch, au ǧn, d khc d cܩi... do chnh h to ra by nhiu. c nhng truyn c hu, mc du truyn ca Dng Tin nh i khi c nhiu ch qu ... "cay ǡng mi ǩi," xin li nh vn H Biu Chnh, nhng cui cng ri ngܩi džc s cm thy tm hn mnh thoi mi, d chu hn.
Tip theo, truyn ca anh vit l... truyn c ct chuyn ng hong. Rt sng tht, rt gn gi. Khng my ba ǥt, thm bt. iu ny chng t Dng Tin nh c nhiu vn sng v, nh vy, dn tri tm tnh mnh trn trang giy mt cch d dng, linh Ƕng hn. Gn nh mi truyn l mt ng ngn cho cc "nh cao tr tu loi ngܩi," mt thin bi k s ca ci "x hi t ngܩi xung vܮn," xin li nh th Nguyn Ch Thin, cha tng thy trong lch s Vit Nam.
Ngoi ra, i su vo chi tit, anh cn c bit ti t nhn vt v tm l nhn vt. Rt c hn, chng hn nh on sau y:
Anh Su c ci bit danh l "Su H Hi." Trong tri ny ting tm anh ni nh cn. Anh l ngܩi chng chc, thng thn, ci m v lun lun lc quan. Cha bao gi thy anh Su bun ru lo lng. Anh quan nim chnh ngha l l tt thng. Anh thܩng mang nim tin v hy vng ljn cho ngܩi chung quanh, cho nn khi thy ai au kh, anh lin tm cch an i v v. Trong khi mi ngܩi tuyt vng, chn nn th anh vn tin tܪng vo ngy mai ti sng. Anh tng hp, phn tch mt cch sc bn tnh hnh quc t, quc ni vi lp trܩng vng chc. Anh khng bao gi buc ti M b ri chng ta. Anh ni y ch l mt chin lܮc giai on, "bt chin t nhin thnh" bng cch dng "ming tht b tm thuc Ƕc Nj tiu dit con cp hung tn." Anh Su v min Nam nh ming tht b, min Bc ni ring v Cng Sn ni chung l con cp... (trong truyn Anh Su H Hi ).
Anh cn c kh nng, khng phi "nhn" m l "vt cch ha," bin m t ci to thnh... by b, ng thi to nn nhng ci v l, bt ng rt l th. Nh on ny ca... b Y-Bun:
"Tui u phi l Fulro. Ri h nh au qu, tui phi nhn l lnh Fulro. Ri h cng chng chu, nh thm, tui phi nhn l Trung s Fulro. H cng chng chu, nh na, tui phi nhn l Thiu y Fulro. H cng cha chu, nh mi, tui phi nhn l Thiu t Fulro. Lc h mi thi nh. M thit tnh tui c bit Fulro l ci g u? H nh cng au th tui cng nhn thm cho h ng nh na." (trong truyn B Ci To ).
V, thm vo , anh din t tm tnh ca mt k i xa va tr li qu nh cng rt l thm thit tnh ngܩi. Khng km phn ngm ngi, man mc nh sau:
My va n, ܮc y lui ri t t ri bn. Ti nhn li tng hn , t, tng lm cy, mi nh v tng cnh ng la ng chy dc theo ging sng m ra bin. Ti c quay v vi k nim. y l bn nh, ni h hn u tin vi ngܩi tnh b bng lc cn cp sch ljn lp, kia l nc gio ܩng c knh, m ti thܩng ng nhn ti rm rm nܧc mt i qua chuyn Snh ljn trܩng ni tr Tiu hc theo nin hc mi. Chng c g thay ǰi c. My ngn nm cnh vt vn nh vy, nhng sao con ngܩi chng ǰi thay, ljn ni nhng ng hng ngi trn chng nhn ܮc ra ti, v chnh ti cng chng cn nhn ra ti na l!" (trong truyn Miu Linh ng ).
V khng mun lm chuyn tm lܮt ct chuyn tng truyn mt gip Ƕc gi, nn ti ch nu ln nhng im son chung, thp thong trong ton tp, v trch ra mt vi on tiu biu nh trn, Nj mi bn džc thm nh, thܪng thc s qua. Phn cn li, ln lao v y hn, xin dnh cho nhng khm ph ring t ca tng ngܩi.
Thm mt iu na ti mun nu ra l, mc d y l tc phm u tay, nhng rt trn y, khng c nhiu khuyt im v iu ny chng t tc gi nm vng phn k thut.
Sau ht, ti c li cm n anh v ln, cho ti thy r hn... ci x hi ch ngha qu l ti t, bi t, thng kh vi nhng nghch l lm khi khng th tܪng tܮng ܮc ca n. Rt mong ch ngha v ch Ƕ ngoi lai ny s sp ǰ trong mt sm mt chiu Nj mi ngܩi cn tm li nhng gi tr nhn bn m t mnh bt buc phi nh mt Nj sng cn trong thi gian qua.
Vi ring nh vn Dng Tin nh, ti c li chc anh bn lng vi ch ngha vn chng Nj tin trin v thnh cng hn na trong nhng tc phm sp ti.
Naperville, IL, ngy 14 thng 10 nm 1996
07. K NIM VI "S PH"*
NGUYN TN HNG
Lin tip my ngy sau khi hay tin ng Mai Tho mt, ti gi in thoi nhiu ln cho anh Nguyn Xun Hong m khng gp. Ri ljn lc gp, khi c th k trao phone, ti lin vt ming:
- y, anh Nguyn Xun Hong phi hn? Mun gp anh kh qu m...
- D d..., tha ng... ng cn iu chi ...
Ti cܩi:
- Nguyn Tn Hng y, anh khng nhn ra ting thng em ?
Anh ni:
- a, Hng h? My ngy qua anh bn qu Hng i. Mt cht na y anh phi chy ra nh qun. By gi cc anh em vn ngh s coi anh nh con tha t, anh phi ph sng, džc iu vn...
Ti ngt ngang:
- Vy ch anh xem cn ai c th th ch cho anh ܮc y? Anyway , nh gi anh xem bn c lm ci g chung chung cho mnh k hay khng, nhng tr qu, ti ny gi FTD gi hoa cng ring tin a "s ph" ri. Anh bit , hi ngoi ny ng Mai Tho vit cho ta sch u tay c my ngܩi thi. Hnh nh Nguyn th Ngc Nhung vi m Ri Cng i Qua , Nguyn th Thanh Bnh vi i Sng Ny , ri mnh vi Mt i Hc v Nguyn th Long An vi Bn Sng Vm C ...
Chng bit anh Hong c Nj tm vo cu chuyn ti ang k hay khng, hay l u c cn vn v nh qun, m ti nghe anh c "Vy sao, vy sao..." Ti tip tc t on:
- Ch anh khng theo di, džc bo g ht ? Ti ny cn gi ng l "s ph," khng nhng ngoi ǩi m trong bi vit na...
Nh cht nh ra iu g, anh Hong ct:
- Hng i..., vit gp mt bi cho ng Mai Tho i. Mnh d tr s Vn ti s l s ǥc bit cho ng...
Ti p ngay:
- Bit vit g by gi? My anh ln sng nhiu vi ng, k nim nhiu vi ng th nn vit ch thng em th ch qua li s si thi. i, m bn b trang la, cng thi vi ng thiu g... anh sao kho lo...
Anh Hong gp :
- Th nhng ngܩi i trܧc vit v ng hng thiu g nn cn c nhng bi vit ca nhng ngܩi i sau. Vit l ln i nghen, trong vng mt hai tun thi ...
Lc cp phone ti ngm ngh li anh Hong ni ng... Bi ca nhng ngܩi i sau vit cho ng Mai Tho chc khng nhiu. Ti l mt trong nhng "i nj t" ( wow! ) ca ng m khng vit th ai vit y? Thanh Bnh c bi, rt trang trng bn ljn Ta Thy Hnh Ta Nhng Miu n , cn ti th ri rc y trong cc bi k s vn hc v cc chuyn du hnh qua Cali, NJu c bng dng "s ph," nhng cha c mt bi vit ring. Thi th ln ny, nn ngi li vy...
C th ni trong thp nin 85-95, nhng t bo vn hc ngh thut thun ty ܮc nhiu ngܩi cng tc, nhiu ngܩi bit ljn phi k l Vn ca Mai Tho, Lng Vn ca Nguyn Hng - Nguyn Hu Ngha, Vn Hc ca Nguyn Mng Gic, Th K 21 ca Ngc Yn... Nhng ngܩi cm bt khi vit hi ngoi thܩng theo di cc bn vn cng thi v hay khu nhau rng... c y, b y, ng y, bn y... "xut thn" t "l" no vy? Nhm vo s ng bi u tin hoc gi ܮc gii thiu l ngܩi vit mi ca my t bo k trn. V vi ring ti, ti vn hnh din l mnh xut thn t l Vn , ri mi vit ln sang Lng Vn, Vn Hc, Th K 21 ..., i khi nh vy. Cng theo th t ny, t Vn , do cng ca ng Mai Tho, l t dn u v vic khm ph v gii thiu cc cy bt mi, nhng ti nng mi. By gi ai rnh rang chu kh lm mt thng k nh th chc... vui lm!
M tht s, nu i ngܮc thi gian xa hn mt cht, th t khuya ti nm trong l Vn ri. V ti c bi ng trn Vn trܧc nm 75, khong 70-71 g . Truyn ngn Nhng Ngy... , vit v ci cht trn ca ng anh, Phc v vng Nguyn vn Tn chnh v thn ch, t s bt nht ng ngot, Mu Thn nin ... S l do b ch ti m džc Vn , mua Vn trn b, v ti džc k. T džc k sang vit k (cha dm vit thit u) cng gn. Cho nn lc bt gp Vn tc bn hi ngoi, v tnh c bܧc vo mt tim sch Washington D. C., ti mng qu tri.
Nhng ngay bܧc u, ti nh... ngng bt, khng vit na. Ti gom gp bn tho ca nhng g ti vit trܧc 75, m may phܧc hi chy lon b x ti c mang theo, gi cho ng Mai Tho v hi ng ti mun in thnh sch Nj k nim th ti phi lm sao? Ri mc d chng bit mt, chng nghe tn nhng c l thy ti l ngܩi c ca Vn nn ng vit th thn tnh tr li, rng th l, i khi... "bao nhiu cha cho mt cun sch mng, nn vit tip th hay hn..."
Ti cng lm ng, dng dng, v bit vit g na y? Trong khi cng n vic lm, v con nheo nhc, u tt mt ti? Tuy nhin, bng mt hm ti thy ng ng truyn ngn Dng Sng Ca Tng trch trong tp bn tho . ri tnh c ngi džc li sng tc ca mnh sau mܩi my nm, ti nghim ra... a, mnh vit cng ܮc qu m, nhng chng gp thi nn khng ln ni (mo khen mo di ui)! Tht s, cng chng d g ln Vit Nam nu khng c ai dn dt, ǫ u! Hm, bit u gp thi th th thi phi th! Ci s ti tung nh phi chy ra x ngܩi lm li cuc ǩi, lm li s nghip vn chng hay sao y!
Th l ti bt u vit! Vit li! Khi u t thi i hc ca mnh! S hc ln tiu hc, trung hc, i hc, s quan hi qun, s quan tnh bo..., ri chy qua M hc tip ban cn s, c nhn, cao hc, v.v.... Ni no ngay, khng hn l chuyn hc hnh thi c m l chuyn g ln lao, hn su trong k c thi im , giai on m thi. Ch nhng ngܩi no t tn t i, t ho mnh l thin ti th h mi dng li, ch nhng ai chu kh tm ti, hc hi th s tin mi, ti quan nim nh vy.
V khng ng li thnh cng, ng Mai Tho ng di di ht chng ny qua chng khc. Khng my chc ti hon thnh tp truyn di u tay Mt i Hc . S d ti gi l tp truyn di v mi chng l mt truyn ngn Ƕc lp hon ton mun ngt ra em i ng bo no cng ܮc. Nhng chng ny tip chng kia v cng nhng nhn vt v xy ra lin tc theo th t thi gian. Sau ny, ti vit trܩng thin cng theo li... nhiu tp truyn di kt li. Gi nhn li qu trnh sng tc ca mnh, ngoi vic ti dm ǥt bt lm th vit nhc t hi trung hc, nhng g ti c ܮc ngy hm nay s khng c nu v ti khng em theo xp bn tho, v ng Mai Tho khng nng ǫ, khuyn khch.
Do hnh nh cc hng VN Lab, VNI cha thnh lp nhng ti nghin cu, sng ch ra cch nh my v lm typesetting ch Vit, c ng my bi trn bo Vn Hc . Thnh th chuyn in tc phm ra giy trng mc i vi ti khng c g tr ngi c. Ti in ra mt bn trܧc gi cho ng Mai Tho nh vit ta v du sao Vn ng gn ht. V ng Mai Tho nhn li ngay. Ti cng in thm mt bn khc gi qua Lng Vn Nj thng lܮng gi c. Khi hai bn ng th ch c thng khng thy ci ta ca ng Mai Tho. Nguyn Hu Ngha by k:
- ng gi cho ng mt cp rܮu l ng vit lin h...
Tri t, ti nghe ni ng thch ung rܮu nhng u bit ng "cn" rܮu ljn Ƕ nh vy. G ch mt cp rܮu i l th d dng qu m. V, thit tnh, khi c rܮu v ri ng ngoi l lm v cn gi bi vit cho ti next-day express-mail na (ht na chai rܮu ri). K cng vui...
By gi ai ni ti thiu t tin, vit xong tc phm u tay phi tm ngܩi vit ta cho chc n, th ti xin chu. Song, ܮc mt nh vn ln nh ng Mai Tho, ngܩi tng nh hܪng trc tip cho rt nhiu ngܩi i sau, vit ta gii thiu l mt hnh din ch chng phi chi. Mt "cu chng ti ta," theo ti, na l Ǣng khc. V sau ny, qua kinh nghim bn thn trong vn NJ vit bt vit ta cho nhng ngܩi i sau, ti cng nm ba bn t chi kho. C nh ng Mai Tho, V Phin... th cc bc tin bi ny t chi kho bit bao nhiu ngܩi ri... Thnh th, ngoi chuyn quen bit thn tnh, vit ta hay khng vit ta phn ln l do... chnh tc phm c gi tr hay khng. Chng ai ngu di g m vit ta, NJ bt cho mt tc phm dܧi trung bnh.
C iu, khng bit my " nj" kia ngh nh th no v nhng li ng Mai Tho vit cho mnh, vi ring ti th sau ny Bi Bo Trc, V nh, L Nht Thng, Phm Thng... khi gii thiu tc phm ca ti, NJu trch nhng li vng ngc ca ng. V, l tt nhin, cn l li ch dy, khuyn bo m sut ǩi ti cn phi noi theo gn gi na. Chng hn nh:
... Mc du mܩi my nm tri dt, mt tri dt rt d dng y vo tht lc, mc du Vit Nam nghn dm, qu nh nghn trng, bn vit Nguyn Tn Hng, gia th ngi l th xa l, vn ǥt ܮc vo ng hܧng ng tm vi ging ni v t nܧc xa. Khng bao gi ti xa, chng bao gi ti qun, chng bao gi ti khc. Th gii c nghn bin nghn tri nhng ti ch c v ch sng vi mt tri mt bin.
... chng v ci bn u mt ǩi khng ri b ca Nguyn Tn Hng, vi mt bn vit dng u th cng l phn t qu hng, vi mt hܧng vit hܧng ti hܧng no th cng t mt tm th Vit Nam m vit.
Th cho ljn gi pht ny ti c gi gn, nn "vn ǥt ܮc vo ng hܧng ng tm vi ging ni v t nܧc xa" v lc no "cng t mt tm th Vit Nam m vit."
Well , nhng iu nu trn l thuc th gii vn chng. Cn ngoi ǩi th b x ti v ti c dp ljn thm "s ph" hai ln. Ln th nht, khong h 1991, khi ng cn trn lu. C gp anh Qu Ton ri thy tr cng nhau ra qun Song Long n nhu, tn gu. Giai on ny ti vit nhiu trong bi k s Ty Du K, on Kt gi khng k li lm chi. Ln th hai, khong h 1996, khi ng dn xung t. C gp anh nh Tun. Lc ny "s ph" yu qu nh da bc xng, ngi mt ch, lng da vo tܩng ph ph khi thuc. Giai on ny ti cng k r trong bi k s V Cali nn cng khng lp li lm g. Nhng rt cuc ri b x ti li c tm hnh chp chung vi "s ph" m ti li khng c mi l l thit...
Nhn chung, quyn sch thnh cng ln ca ti khng phi l cun Mt i Hc do ng Mai Tho vit ta m tht ra l quyn Mt Thu Lm "Trm" do anh H Trܩng An vit bt, ljn Ƕ bng quang Ƕc gi cng nh vn gii thܩng bit ti qua bit danh "ng Trm." Tuy nhin, ni g th ni, khng c bܧc u th lm sao c bܧc th hai, bܧc th ba...
Ti khng dm lm bn v ch ngha vn chng ca "s ph", dnh li cho nhng ai c thm quyn hn. Ch ghi li y vi dng k nim vi "s ph" nh thp ln mt nn nhang lm hnh trang tin a "s ph" bܧc qua th gii mi, th gii khng cn khen ch, nguyn ra, th phi...
* Giai thoi "s ph" khi i t bi k s Mt Ln Xung Ni ng trn Vn s 85.
08. MI C: TP TH CUI NO ЩNG HNH PHC CA V THI AN
NGUYN TN HNG
Cm mt bn tho tp th cn thm mi giy mc ln džc. c ht, džc k. Xong, bn ngh g? Khi bn l ngܩi s vit li vo tp? Bn c th t chi kho v tp th cha t ܮc tm vc. Theo ring rt ch quan ca bn, l d nhin. Hoc gi, bn li hoang mang khng bit phi vit g y Nj gi trn tm tnh ca tc gi trong mt bi vit ngn, v l mt tp th hay, c th rt hay. L d nhin, cng theo ring rt ch quan ca bn! Ti hin ang trong tm trng hoang mang !
Trܧc y, ti c dp vit ta, vit bt, li giao cm cho cc bn vn th thn quen. Cc tc phm vn xui hay tp ghi ca nhng Hong Du Thy, S Lim, V Nam, Lun Hon, H Trܩng An, Dng Tin nh... Tuy nhin, y l ln u tin ti mon men vit bt cho mt tp th, Cui No ܩng Hnh Phc , thi phm th hai ca nh th n, tr p, duyn dng, hn nhin V Thi An. Em c cu rut ca Thy V, H Trܩng An v em c cu h vi Trn Long H, nhng tn tui quen thuc trong lng ch ngha, vn chng. Tht qu l mt hn hnh v kh khn khng nh!
Xt v mt k thut, džc qua li NJ bt ca mt tp truyn ngn, mt quyn truyn di, bn džc d nhn ra tm lng ca ngܩi gii thiu i vi tc gi! i Nj, s si v d dng nht l tm lܮc tng ct truyn. Chu kh hn mt cht th tm ra nhng on vn hay Nj trch v khen. Tc l ch dn ch ny hay v ti sao hay. Ch c nhp tm vi tc phm v c kh nng mi ra cng vit mt bi lt trn ht ni lng, cm ngh, t tܪng... ca tc gi m chng thm trch mt cu... Cc bn c ng vi ti khng? Nhng y l ni v vn xui, v thi ca th chc phi c mt ngoi l no ch?
Khc vi tn vn, nu b qua phn vn iu k thut cn bn phi c, ni chung th l nhng tm tnh c džng m tc gi t nhiu du gim, c n trong tng ch, tng cu. Cm thng ܮc th l gii r ܮc tm lng ca tc gi cht cha trong . T ǥt mnh vo bi cnh, nhn vt, i tܮng ca bi th. Nam ra n hoc n ra nam, nhng khi cn. V hiu theo mnh, hin nhin. Lm khi hiu sai hoc ngܮc li nhng g tc gi mun gi gm. Nhng cng khng sao, chng h g ht. Gn 200 nm qua, tn bit bao nhiu giy mc Nj tranh lun bn ci, liu cc nh bin kho, bnh ging bit chc ܮc nhng g Nguyn Du tht s gi gm trong Kiu? Ngoi tr chnh tc gi?
Trong chiu hܧng ti mi bn cng ti i tm kim nhng im son trong vܩn th Cui No ܩng Hnh Phc ...
Trܧc tin, c th ni tc gi l mt trong nhng ngܩi cm bt i din cho th h tr c tm lng vi ch ngha v ging ni. Th hi c bao nhiu tr em ri nܧc vo thi 75, vi tui 12, 13 m cn ni v vit thng tho ting Vit? Hung h bn ljn chuyn tm , ghp ch, la vn Nj lm th rc rng ting m m th h "gi" xem qua phi t lng ngܫng m? u cng l mt iu ng ngi khen! V u cng l ging mu ngh s ܮc un c bi tin nhn, ng b, cha m!
Ri t bn cng sng s hn khi chm trn vi nhng vn th tnh t qu hng. hay, l thay, tui tr ngy nay u c t. Tung nh cc bc cha ch, c d i trܧc cha c dp tm hiu thu o hay sao y. Th y, sau bao nm di mi kinh s, cng n vic lm n nh, tui tr bit tm v ci ngun, mun ng gp mt cht g cho qu m Vit Nam:
Ti ngܩi Vit nhp tch vo dn M
Ting M cha rnh, ch Vit qun
Tui tr nhit thnh, ti mun vn ln
Gip t quc ǫ ngho nn khn kh...
...
Ngܩi ny ni ra, ngܩi kia chp m
Dn vn ngho, nܧc vn km vn thua
G nh nhau, k xi gic lm vua
Vt Trnh Nguyn ngy xa by li c...
(trong Ti Ch Mun , trang 24)
Khi i t nhng m thao thc, tr trn, thng nh qu nh. Tܪng chng nh thn xc nm y m linh hn th gi trn v ni chn xa xa:
Nhng k nim nh que dim b ti
Thp sng lng khi gi lnh c n
m tht bun trn con ܩng dong ri
Ta m thm tm mnh v linh hn...
(trong Nhng Que Dim K Nim , trang 64)
V nhng mnh v linh hn dܩng nh lc no cng gn lin vi qu ngoi, ni m hu nh mi ngܩi NJu cm thy bnh yn, thanh thn:
Tr li em dng sng min qu ngoi
C hng da soi bng nܧc nghing nghing
Theo nhp vng m hin ru m i
Dng phng gng, ǩi lng l bnh yn
(trong Xin Tr Cho Em Mt Ngy Thi , trang 68)
Qu hng thn thng cn gi ln qua hnh nh n s ca mt c bn ch hin lnh mc mc. Vi th ch nghe m bt thm: ch u en, ch ht sen bch qu, ch u xanh nܧc ct da, ch thng, v.v.:
Anh thm ch u
C bn ch ba mu
Anh mua, lng hn h
dnh u c sao...
...
Anh vܮt bin qua M
Lu lm khng n ch
Chiu ngonh v c l
Thng c bn ch gh...
(trong C Bn Ch , trang 92)
i xa hn, tui tr cht nhn ra nhng nghch l ca b du. Bi v u m c s cch bit ca cc th h, v hon cnh, m phi sng tha hng. Bi v u m con chu khng cm thng, ng iu vi cha ng:
Ngy qua i, cha gi thm
Chn ht cng, khng mm
Ting M khng rnh, ch M khng vit
Chu con khng cn bit
Trong nh hin c mt ng gi
Tai dn ic, mt dn la
L ng nh lng ting gi bn tri xa tp
Qun hin ti dn dp
Sng hon ton trong d vng xa xm
Nh bng ma trong gc ti m thm...
(trong Cha Gi Vܮt Thi Bnh Dng , trang 20)
Chnh v nhng un khc nu trn m khng ring g tui gi, tui tr cng mun tr li qu hng sau bao ngy xa cch. nhn tn mt mnh nhng ǰi thay. Nhng ǰi thay, lm khi, li x nt lng ngܩi:
Sao c mi nhn ln thp chung?
Nhn ngi trܩng c ht hiu bun?
Phi chng k nim cn vng nng
Cha nht nha theo kip gi sng?
Ny ng khch l ngm tri my
Lu lc t u ljn ch ny?
i mt ngng v thung lng ti
C ngܩi ng cnh vn khng hay...
(trong ng Khch L , trang 61)
Ngay c tui th v ti cng khng cn nhng ngy th mng c. M ǰi li ch l nhng git nܧc mt rng rng trong lng Ƕc gi:
Em b Vit Nam thm i hc
Em ch c mt b thi: <