R§ t§i m¶t t© báo, Minh có tÆt thích džc ngay nh»ng truyŒn, thÖ cûa nh»ng ngÜ©i vi‰t m§i, nh»ng cây bút m§i. Nh»ng sáng tác Çã träi qua nhiŠu gån l†c, thº thách. Phäi có cái gì m§i lå, hÃp dÅn l¡m m§i ÇÜ®c ch†n Çæng. Minh tin r¢ng nh»ng bài vi‰t ÇÀu tay cûa nh»ng cây bút m§i ch¡c ch¡n së làm Minh hài lòng hay ít ra cÛng không làm Minh ljn n‡i phäi thÃt v†ng.

     CÛ Çi m§i t§i, tre tàn mæng m†c cho phù h®p v§i luÆt Çào thäi cûa thiên nhiên? Không h¤n nhÜ vÆy cho gi§i cÀm bút, Minh nghï. Thông thÜ©ng cÛ chÜa Çi thì m§i Çã t§i, tre chÜa tàn thì mæng Çã m†c. Xen lÅn v§i nhau. Và hÀu h‰t nh»ng ngÜ©i vi‰t, tØ amateur cho ljn chuyên nghiŒp, ÇŠu là nh»ng cây tre không chÎu tàn, ÇŠu là nh»ng dòng m¿c không chÎu cån. Vi‰t nhÜ thª, ngÜng vi‰t là ngÜng thª. Vì vÆy phäi vi‰t ljn ch‰t. RÒi thÆm chí nhiŠu ngÜ©i Çã vi‰t ljn ch‰t mà còn træn trÓi: chÜa vi‰t h‰t ÇÜ®c nh»ng gì mình muÓn vi‰t.

     Hóa ra ngÜ©i cÀm bút có cái tham v†ng còn to l§n hÖn nh»ng ngÜ©i làm chính trÎ n»a. Không ai chÎu vŠ hÜu, không ai thích làm Än sï. Vùng v¢ng không chÎu nhÜ©ng ÇÃt, nhÜ©ng vÜ©n cho th‰ hŒ sau. Tåi sao không giao cho nh»ng ngÜ©i m§i, v§i nh»ng tÜ tܪng m§i, hành Ƕng m§i? Tåi sao không giao cho l§p trÈ, v§i nh»ng khuynh hܧng trÈ, ti‰ng nói trÈ? Nói chính trÎ có khác! Tre không chÎu tàn thì mæng cÛng khó mà m†c. T¶i l‡i. T¶i l‡i là s¿ không cån dòng, càng vi‰t nhiŠu càng kinh nghiŒm càng hay. Tre không tàn mà tre thành c° thø. Th‰ m§i lå. Nh»ng cây c° thø tàn r¶ng xum xê che h‰t nh»ng vùng tr©i. Nh»ng cây c° thø Çó h†a ho¢n m§i thÃy tr° hoa, nh»ng nø hoa Ç‹ Ç©i, vÅn m†c ÇÀy trong nh»ng ban biên tÆp chû l¿c cûa nhiŠu t© báo.

     VÓn là ngÜ©i vi‰t cÛ, Minh hi‹u rõ hÖn ai h‰t và Minh h‰t sÙc m‰n phøc nh»ng ngÜ©i Çã mang ÇÀy t¶i l‡i Çó. Minh nghï r¢ng là m¶t ngÜ©i cÀm bút, không ít thì nhiŠu, trong ngÜ©i phäi có cái chÃt thÀn thánh . Không thÀn thánh sao ÇÜ®c m¶t khi chÌ là sÓ træm trong sÓ triŒu. ñào tåo kÏ sÜ, bác sï n‰u không dÍ thì khó vÅn còn th¿c hiŒn ÇÜ®c, nhÜng Çào tåo m¶t thÀn thánh thì viŒc khó dÍ Çã không còn là vÃn ÇŠ. Ch£ng có trÜ©ng nào Çào tåo nhà væn, nhà thÖ cä. ChÌ là thiêng liêng un Çúc mà thôi. Bªi vÆy, nhiŠu khi džc nh»ng bài bình luÆn væn h†c, džc nh»ng l©i hå bŒ dành cho m¶t thÀn thánh l§n vì hoàn cänh ép bu¶c mà phäi trao thân cho m¶t chû nghïa, m¶t chính trÎ, m¶t xu th©i, Minh thÃy t¶i.

     Riêng Minh v§i næm ba cuÓn sách ch£ng ra hÒn, Minh g†i mình là dead wood danh tØ mà ngÜ©i bån trÈ ngÜ©i MÏ làm gÀn bên hay xài cho Çám già. Minh vui vÈ chÃp nhÆn tình trång dead wood cûa mình vì tØ lâu Minh thÃy mình cån dòng. M¶t trÜ©ng h®p bÃt thÜ©ng cûa nh»ng ngÜ©i cÀm bút? Cái thân cây ch‰t lÎm cûa Minh Çang ÇÙng trÖ tr†i gi»a rØng xanh nhÜ m¶t bi‹u tÜ®ng cûa s¿ låc hÆu, l‡i th©i? Minh không còn vi‰t n»a. ChÌ Ç†c thôi. NhÜ cÓ g¡ng tìm chút sinh khí cho cái thân cây chÌ bi‰t hÃp thø mà không còn phát ti‰t. Ÿ tình trång dead wood cÛng chÜa ch¡c Çã yên. S§m mu¶n rÒi së có ngày bÎ ÇÓn làm cûi, bÎ hå bŒ sát ván. Ngay cä vÃn ÇŠ ngâm nga m¶t hai câu thÖ Ç‹ quên Ç©i, cÛng Ç¥t Minh vào tình trång Çi xuÓng:

     - Than ôi! Tu°i còn xanh sao tóc Çà Çã båc? HÒ trÜ©ng? HÒ trÜ©ng bi‰t Ç° vŠ Çâu? ñ° vŠ ñông PhÜÖng thì xa xôi ngàn d¥m. Mà Ç° vŠ Tây PhÜÖng thì cÛng ngàn d¥m xa xôi...

     - ñây, Ç° vô Çây, Ç° vô h†ng em Çây nè. Hennessy ª bên này coi vÆy ch§ cÛng còn m¡c l¡m anh Minh à. KhÕi cÀn ñông phÜÖng, Tây phÜÖng chi cho xa xôi ngàn d¥m, ngay Çây cho nó th¿c t‰ hÖn. Làm thÖ ÇÜ®c nhÜ anh cÛng là hay l¡m. NhÜng, làm thÖ mà phäi ÇÜ®c næm bäy ÇÒng m¶t gi©, thì em cÛng rán ngÒi làm thÖ nhÜ anh tØ lâu rÒi. Thôi, vô Çi ông Öi. Cøng v§i ông m¶t ly nè...

     RÜ®u không cay mà câu nói chí tình Çó làm Minh cay. Cái th‰ hŒ sau, cái l§p trÈ trôi sông låc bi‹n nÖi xÙ lå quê ngÜ©i này quä tình Çâu cÀn thÖ, væn. Ÿ ViŒt Nam nghŠ cÀm bút là nghŠ ki‰m tiŠn Ç‹ sÓng, bên này nghŠ cÀm bút là nghŠ gì Çây? Là nghŠ hy sinh? Hy sinh cái thì gi© dành Ç‹ ki‰m tiŠn trong cái xã h¶i ki‰m tiŠn là møc Çích chính cûa mình? S¿ hy sinh cûa nh»ng Bá Nha Çã bi‰t triŒu triŒu Tº Kÿ quên Çi cái thú nghe Çàn. Chính vì vÆy mà Minh cån dòng, lui vŠ ª Än. RÒi Çi xa hÖn m¶t bܧc, Minh Çã lùi vŠ cõi ch‰t, tØ lâu ch£ng còn ti‰p xúc v§i ai trong c¶ng ÇÒng ngÜ©i ViŒt.

     VÆy mà Minh låi bi‰t rành rë ng†n nguÒn hÖn ai h‰t nh»ng gì xäy ra trong c¶ng ÇÒng ngÜ©i ViŒt. ChÌ cÀn mÃy cái miŒng Ƕc thân tåi ch‡ ª hãng l¿a ÇÒ vøn cûa Minh là Minh có th‹ bi‰t luôn cä tình hình th‰ gi§i. Ai nói Çàn ông không l¡m chuyŒn? CÛng là niŠm vui cho cu¶c sÓng qua ngày. Minh không ng© cu¶c Ç©i "ngøy quan" cûa mình chÌ còn låi nh»ng ngày tháng nhìn nh»ng l§p vøn v¢n, dÆp dËp, rÖi r§t tØ nh»ng xác xe ph‰ thäi chåy hoài không ngØng trên sàn máy dây chuyŠn. S¡t theo s¡t, nhôm theo nhôm, ÇÒng theo ÇÒng..., và quarter theo quarter , dime theo dime . CÙ th‰ mà bê, mà lÜ®m.

     Minh kéo chæn Ç¡p lên t§i c°, buông m¡t trª låi trang báo džc ti‰p. NguÒn giäi trí duy nhÃt còn låi cûa Minh. Không hi‹u ngÜ©i vi‰t m§i tháng này vi‰t chuyŒn gì mà tâm trí Minh nãy gi© nhäy tuÓt ra ngoài. Là m¶t møc mæng chai, m§i nhú lên khÕi ÇÃt thì û rû, tàn løn cÛng không bi‰t chØng. C¥p m¡t Minh ti‰p tøc ngÃu nghi‰n nh»ng dòng ch» li ti phäi cÀn cái kính già phóng Çåi lên Çôi chút m§i thÃy rõ nét... Chuông ÇiŒn thoåi b‡ng reo vang. Gi© này mà ai g†i bÃt lÎch s¿ vÆy cà? Không s® làm mÃt giÃc ngû cûa ngÜ©i ta sao? ñ®i t§i ti‰ng reng thÙ ba Minh m§i chøp cái Óng nghe, gi†ng ngái ngû:

     - Hello.

     - Hello, bác Minh Çó hä? Månh giÕi bác? Công Çây. Xin báo cho bác bi‰t m¶t tin buÒn: MË cûa anh Trung m§i mÃt lúc chín gi© ª nhà thÜÖng Baptist.

     RÒi, m¶t ngÜ©i Çã thÆt s¿ Çi vào cõi ch‰t, Minh xót xa:

     - VÆy à. T¶i nghiŒp quá hä. MÃy tuÀn trܧc m§i g¥p bà bác, thÃy bä vÅn còn sân sÄn.

     - Vâng, vÆy mà ch‰t rÒi. Tin cho bác hay bác có xuÓng thæm thì xuÓng ngay bây gi© kÈo trÍ. Thiên hå Çang rÀn rÀn ª Çây, kÈ lãnh may ÇÒ tang, ngÜ©i lo nhang khói, nghi lÍ...

     - ñ‹ tôi tính coi. Cám Ön anh Çã báo tin cho tôi.

     MÜ©i m¶t gi© hÖn thì còn tính gì n»a, Minh nhìn ÇÒng hÒ. Ÿ dܧi Çó th‰ nào quân sÜ cÛng nhiŠu, mà thØa tܧng cÛng không thi‰u. NhÜ vÆy Minh có t§i cÛng mu¶n thôi, không ai chia phÀn cho Minh giúp h† Çâu. Ngû lÃy sÙc mai Çi làm, Minh v§i tay t¡t Çèn. Bóng Çêm ch®t ÇÜa cu¶c Ç©i buÒn tÈ, lÈ loi cûa Minh chìm vào quá khÙ.

     Minh không ngåc nhiên vŠ cái ch‰t cûa mË anh Trung. Ch‰t vì y‰u tim, lên tæng xông máu. ChuyŒn m° tim, nÓi Óng dÅn tim, open heart surgery , by pass , là chuyŒn bác sï MÏ làm hàng ngày nhÜ cÖm b»a. NhÜng, ÇØng thÃy vÆy mà coi thÜ©ng. G¥p trÜ©ng h®p này, cÛng nên có š ki‰n thÙ hai, second opinion . ChÌ thÃy mŒt mŒt rÒi nghe l©i dø d‡ cûa bác sï xin Çi m° thì khÓn. By pass cÛng dÍ dàng thành pass away . Tøi MÏ có sÙc, nhiŠu ngÜ©i m§i m° hai ba ngày Çã ra phòng ngoài Çi t§i, Çi lui. Còn ngÜ©i mình Çâu có khÕe nhÜ vÆy. Bà bác m° m¶t tuÀn mà chÜa ra khÕi phòng cÙu cÃp, phòng intensive care . Lš do h‰t sÙc là lå lùng ÇÓi v§i cái xÙ væn minh t¶t ÇÌnh này: sút mÓi nÓi. Máu rÌ xung quanh lÒng ng¿c. TØ tim qua ph°i, rÒi tØ ph°i qua luôn ngÛ tång. SÙc già mà m°, rÒi m° låi lÀn n»a, lÀn n»a thì làm sao mà sÓng. VÆy mà miŒng anh Trung lúc nào cÛng cái gi†ng làm tÌnh:

     - Bà già tôi khÕe nhiŠu rÒi, s¡p ra khÕi phòng hÒi sinh.

     ñó chÌ là l©i nói trÃn an. ChÜa ra khÕi phòng hÒi sinh thì làm sao mà khÕe ÇÜ®c. ñ‰n lúc Çi thæm bà bác Minh m§i thÃy tÆn m¡t cái cänh chi‰n ÇÃu vô hiŒu quä cûa nh»ng døng cø ÇiŒn tº, nh»ng medical hi-tech . L¿c lÜ®ng ngæn chÆn bܧc ti‰n tº thÀn. M¥c dù bÎ c¶t vô giÜ©ng b¢ng nh»ng s®i bæng tr¡ng mà tay chân bà già vÅn quÖ quào nhÜ ngÜ©i chåy xe Çåp trên không.

     - MË tôi bây gi© th‰ nào anh?

     - What can I say, men.

     Ti‰ng trä l©i cøt ng£n cûa ngÜ©i y tá làm Minh rÃt LJi ngåc nhiên, ljn Ƕ phäi bu¶t miŒng lên ti‰ng:

     - What ? Th¢ng này nó nói cái gì kÿ cøc vÆy Trung?

     NgÜ©i y tá MÏ muÓn chÙng tÕ mình nghe hi‹u ÇÜ®c ti‰ng ViŒt, quay qua ti‰p chuyŒn luôn cä Minh:

     - You really don't understand what I say, men! The same thing, men. Nothing changes. Nothing improves.

     Trung xen vào:

     - ñØng thèm nói chuyŒn v§i th¢ng khùng Çó chi cho mŒt. Mình hÕi t§i hÕi lui hoài, tøi nó phát Çiên h‰t rÒi.

     - Ê, Çám này làm æn lÜÖng ch§ Çâu phäi volunteer , Trung. Tܪng ª ViŒt Nam m§i có thÙ y tá loåi này, ai dè bên MÏ cÛng lŠnh khênh. Bác ch¡c Çâu có nhÆn ra mình hä Trung?

     - Bà già không bi‰t gì Çâu. Tay chân cº Ƕng nhÜ vÆy chÌ là do hŒ thÀn kinh ÇiŠu khi‹n thôi. Bây gi© Ç« rÒi, hÒi sáng bä gi¿t d» l¡m ch§ không nhË nhàng nhÜ vÆy Çâu. Ch‡ này là ch‡ h‰t cÜ©i t§i khóc anh Öi, lúc tøi nó nói vÀy lúc tøi nó nói khác, không hi‹u cái Çám bác sï ª Çây nó làm æn ra sao. Thôi mình Çi ra Çi, Ç‹ bà già nghÌ cho khÕe...

     ChiŠu ngày sau Çi làm vŠ, cÖm nܧc xong xuôi Minh m§i xuÓng chia buÒn cùng gia Çình ngÜ©i ch‰t. M¶t ngÜ©i ViŒt Nam ch‰t ÇÀu tiên trong vùng. T¶i cho bà bác m§i ÇÜ®c chính thÙc Çoàn tø gia Çình v§i con cháu chÜa ÇÀy næm. M¶t th©i gian ng¡n nhÜ vÆy mà ông bà bäo tr® dám nói bà Çã enjoy ÇÀy Çû cái hÜÖng vÎ cûa Ç©i sÓng MÏ. CÛng tåi Çám bác sï không có lÜÖng tâm chÙc nghiŒp. N‰u còn ª låi ViŒt Nam, bà già dám chÜa ch¡c Çã ch‰t. Xe cûa ngÜ©i quen ljn chia buÒn ÇÆu khít khít d†c hai bên lŠ, Minh nÓi Çuôi vô chi‰c cuÓi. Tän b¶ tØ Çàng xa, Minh thÃy bà con trong phÓ ÇÙng ÇÀy ngoài sân, xen lÅn v§i nh»ng ngÜ©i m¥c ÇÒ tang. Có ngÜ©i Ƕi mÃn, cÀm gÆy tre n»a. Anh ´t, chû tÎch h¶i Ái H»u NgÜ©i ViŒt v¶i vã chåy låi b¡t tay:

     - Sao anh Minh, lúc này khÕe không anh? Lâu quá tôi không g¥p anh...

     - Cám Ön anh, tôi vÅn bình thÜ©ng, vÅn ngày hai bu°i sáng vác ô-tô Çi chiŠu vác vŠ. Còn anh thì sao?

     - MŒt l¡m anh Öi. Con cái ngày m¶t l§n, lo không kÎp v§i tøi nó... à, anh Trung có nh© tôi nói giúp, gia Çình anh Çang cÀn tiŠn m¥t Ç‹ thanh toán chi phí cho Çám tang, thành thº bà con mình ai muÓn phúng Çi‰u thì chÌ cÀn ÇÜa phong bì thôi nghe anh Minh.

     - VÆy hä? CÛng tiŒn cho mình, khÕi phäi ra tiŒm Ç¥t vòng hoa, vòng cÜ©m gì h‰t.

     Anh chû tÎch này m§i qua næm 82 nhÜng vŠ m¥t chính trÎ thì thâm niên hÖn Çám lão làng ª Çây nhiŠu. ChÌ ª m¶t næm mà tØ thÜ©ng dân lên phó chû tÎch, rÒi qua næm sau n¡m luôn chÙc chû tÎch. NgÜ©i ViŒt làm th® hàn chung m¶t hãng v§i anh ta Çông l¡m, làm gì không th¡ng phi‰u. Ÿ gh‰ chû tÎch m¶t næm, theo ÇiŠu lŒ cûa h¶i là phäi bÀu låi, h¡n ta l© luôn không triŒu tÆp bÕ phi‰u gì cä. H†c sách Marcos, h¡n ÇÎnh làm chû tÎch cho ljn khi có m¶t ngÜ©i Çàn bà n°i dÆy. ñàn bà bên này là sÓ m¶t mà. ñàn bà không có mà Çàn ông cÛng không có, hình nhÜ ch£ng ai màng ljn cái chÙc vø quan tr†ng không lÜÖng Çó. ChÌ ông TriŒu là không vui, vì nhiŠu lÀn læm le cái chÙc Çó mà gi¿t không ÇÜ®c. ˜ng hay phàn nàn:

     - BÀu bán làm chi, nhiŒm kÿ life time cÛng Çâu có ch‰t Tây, Ma-rÓc nào Çâu. MÃy th¢ng tiŠn hÆu bÃt nhÃt Çó mà nói làm gì.

     Minh b¡t tay, nói vài câu xã giao v§i ông TriŒu. RÒi ti‰p tøc nhÜ vÆy v§i nh»ng ngÜ©i khác Çang ÇÙng thành hàng. Minh nhÜ ông tܧng Çi duyŒt binh, không cÀn bi‰t ai lå ai quen. Thoáng thÃy bóng th¢ng Hoàng ª cuÓi hàng thì may hÒn nó chuÒn Çâu mÃt. Nó Çang hÆn Minh tím gan thì làm sao tay b¡t m¥t mØng. Th¢ng Hoàng này thì còn hÖn anh chû tÎch m¶t b¿c, chÜa già mà cÙ hæm he vuÓt râu, nh° râu mÃy tay già. ChÌ không ljn d¿ Çem då vÛ do nó t° chÙc mà Minh cÛng bÎ nó làm l§n chuyŒn:

     - Tåi sao mÃy lÀn trܧc ngÜ©i ta t° chÙc thì anh Çi, mà t§i phiên Hoàng t° chÙc thì anh không ljn. Anh nói Çi, lš do cûa anh th‰ nào?

     M©i ngÜ©i ta, ngÜ©i ta Çi hay không là quyŠn cûa ngÜ©i ta. Tåi sao ngÜ©i ta không Çi là ÇiŠu mình phäi nhÙc ÇÀu mà suy nghï lÃy. V® ÇÈ, con Çau, sình bøng, Ìa chäy, personal business ... thi‰u gì lš do Ç‹ nói. H‡n láo. T°ng thÓng Reagan cÛng không dám ngang nhiên Ç¥t cái câu hÕi v§ vÄn Çó v§i Minh. Ai låi ngÜ®c Ç©i, ngu ngÓc nhÜ vÆy.

     - Anh thÃy không cÀn thi‰t phäi trä l©i câu hÕi cûa Hoàng, Hoàng muÓn hi‹u sao thì hi‹u.

     - Anh chÖi nhÜ vÆy thì chÖi v§i ai. TØ rày vŠ sau Hoàng thŠ có tr©i, Hoàng không thèm chÖi v§i anh n»a.

     DÍ s® chÜa. ChÌ tåi Minh làm l§n mà qua låi v§i Çám nhÕ thì phäi chÃp nhÆn cái thiŒt thòi, thua l‡ vŠ l©i æn ti‰ng nói mà thôi. RÒi nó së hÓi hÆn, së xin l‡i. I am sorry , Hoàng Çã nói câu Çó nhiŠu lÀn v§i Minh rÒi thì nói thêm m¶t lÀn n»a cÛng ch£ng sao... NgÜ©i cuÓi hàng bây gi© không phäi là Hoàng mà là Trung, xùng xình trong b¶ ÇÒ tang m§i may b¢ng väi mùng. M¥t mày còn bÖ ph©, hÓc hác vì nh»ng Çêm canh bŒnh không ngû. Minh hÕi trܧc:

     - Ê, không s® Çäng Ku Klux Klan ÇÓt nhà hay sao mà dám æn m¥c nhÜ vÀy?

     - Anh khÕi nh¡c, tøi nó Çã g†i ÇiŒn thoåi cho tôi rÒi. Ch¡c là Çám MÏ Çen vòng vòng quanh Çây. Nó hÕi tôi nhÆp Çäng hÒi nào ch§...

     - RÒi Trung giäi thích ra sao?

     - Giäi thích cái gì? Tôi bäo tøi nó t§i Çây tôi cho m¶t cái hòm KKK mang vŠ mà chôn.

     - ThÆt vÆy hä? Ê, rÒi vø chôn cÃt thÆt s¿ cho bác thì bà con mình lo liŒu nhÜ th‰ nào Çây?

     - Tøi MÏ nó thÀu h‰t rÒi, mình chÌ lo tiŠn thôi. Xác bà già Çã chuy‹n tØ nhà thÜÖng ra nhà quàn Vogler. T¡m rºa, tÄn liŒm, nhÆp quan, xe c¶, chôn cÃt, gì gì... Çám Çåo tÿ ª Çó lo h‰t. Mua luôn thành m¶t package , rÈ m¡c tùy theo túi tiŠn. TÓi mai, gia Çình tôi có chÜÖng trình ti‰p khách và thân nhân ljn chia buÒn ª ngoài Çó. TØ bäy gi© ljn chín gi©. TrÜa ngày sau, mÜ©i m¶t gi©, quan tài së ÇÜ®c ÇÜa vô nhà th© làm lÍ, khoäng m¶t ti‰ng, rÒi ÇÜa th£ng ra nghïa ÇÎa Old Town.

     - NhÜ vÆy ª nhà Çâu có làm bàn th©, cúng ki‰n, vái låy gì hä? à, mà gia Çình anh Trung công giáo thì Çâu có møc này?

     - Tôi cÛng không rành n»a. Nghe bà chÎ nói có làm bàn th© ª nhà quàn. Nhang Çèn thì ch¡c cÛng có cho h®p v§i phong tøc ngÜ©i mình. Ai låy thì tôi låy trä, ai xá thì tôi xá trä.

     - Không ai låy Çâu, theo tôi nghï, qua bên này cÛng nên ch‰ b§t... ñám Çàn ông ª ngoài sân, vÆy ch¡c Çám Çàn bà ª trong nhà hä Trung? ñ‹ tôi bܧc vô chào bà con luôn m¶t th‹.

     KhÕi cºa, Minh g¥p ngay bà chû tiŒm may Meiweh Çang ngÒi chÀn dÀn trong phòng khách. Meiweh là ti‰ng MÏ Ç†c tråi tØ tên cûa ngÜ©i ÇËp, Mây Huê, Çang diŒn cánh áo hÒng bông to t° bÓ nhÜ Çi æn Çám cܧi.

     - ChÒng tao là bác sï. ñã làm bác sï ÇÜ®c thì làm cái gì låi không ÇÜ®c.

     ñó là l©i tuyên bÓ cûa em dành cho anh, còn l©i tuyên bÓ cûa em dành cho em thì còn quÌ khóc thÀn sÀu hÖn n»a:

     - Tao nói ti‰ng ViŒt không rành, nhÜng chºi l¶n ti‰ng ViŒt thì tao chÜa ch¡c Çã thua con mË nào Çâu nha. ñÙa nào ch†c tao là ÇÙa Çó t§i sÓ.

     V® lai Tàu cûa m¶t c¿u y sï quân Ƕi VNCH chåy qua bên này phäi Ç°i lÓi æn nói theo ki‹u dùi Çøc chÃm m¡m ? Trܧc khi ra tiŒm, bà ta cÛng có m¶t th©i gian làm công h†c nghŠ ª m¶t tiŒm may ngÜ©i Greek. Trong th©i gian này có bÓn bà ViŒt Nam làm chung, k‰t cu¶c m¶t bà di tän xuÓng Texas, m¶t bà chåy qua Cali, m¶t bà nhäy qua hãng dŒt, và m¶t bà Çæng kš thÃt nghiŒp. Thâu thÆp kinh nghiŒm cûa nh»ng ngÜ©i Çi trܧc, bà thÙ tÜ chÎu Ç¿ng ÇÜ®c m¶t th©i gian k› løc, ba tháng, rÒi cÛng phäi tuyên bÓ ÇÀu hàng:

     - Làm chung v§i con mË Çó, suÓt ngày tôi không dám hª môi, ngÒi nín nhÜ nín ÇÎt vÆy mà con mÈ cÛng ki‰m chuyŒn... T¿ nhiên con mÈ phát thanh: ngày hôm qua th¢ng chÒng bác sï cûa tao æn gà tây rÒi trong bøng kêu cúc, cúc, cúc... Có phäi thiŒt là lãng xËt hôn. VÆy rÒi nó dÎch ra ti‰ng MÏ cho mÃy con mË MÏ nghe, cÜ©i tôi n»a ch§. Nó phäi bi‰t, phäi kiêng tên cûa bà n¶i nó là Cúc m§i phäi.

     G¥p Çám Çàn ông, bà ch¢n lºa này cÛng ch£ng tØ. Ngó th¢ng lé làm Ön ÇØng li‰c ngang li‰c d†c, Ç¢ng này nhè ông Væn m¥t r‡ hoa mè mà bà ta Çành Çoån hå m¶t câu không thÜÖng ti‰c:

     - Ông vŠ ông cà cái m¥t ông cho láng Çi rÒi hãy t§i Çây nói chuyŒn v§i tôi.

     Thiên hå s® quá không ai dám qua låi thành thº bà ta chÌ còn nܧc chÖi v§i MÏ. ChÖi v§i MÏ thì thành Tàu lai MÏ. Chính cha mË ru¶t còn chÎu không thÃu thì huÓng hÒ gì ngÜ©i dÜng. Bäo tr® qua ÇÜ®c m¶t tuÀn thì tÓng khÙ ông bà già vŠ Cali b»a Çói b»a no v§i bån bè vì s® cái private life bÎ xâm phåm... Minh cÛng s® h†a vào thân, lên ti‰ng trܧc:

     - Chào chÎ Mây Huê, chÎ månh giÕi chÎ?

     - Chào anh. Anh månh giÕi?

     - ...

     NgÒi ti‰p theo bà Mây Huê là Çám gia Çình ông LÄu. Gia Çình này rÃt có phܧc, con cái qua Çây ÇÙa nào cÛng h†c thành tài. B¢ng bÓn næm, kÏ sÜ, programmer . Ch¡c vì vÆy nên Çám này t¿ cao t¿ Çåi, coi thiên hå ª Çây già trÈ ÇŠu ch£ng ra gì. T§i nhà nó, nó dòm mình nhÜ dòm khÌ vÆy ta Öi , có ngÜ©i phân trÀn nhÜ vÆy. Th¢ng con trai trܪng nhÕ hÖn Minh næm bäy tu°i mà cÙ g†i Minh tr°ng b¢ng tên, không anh ông chú bác gì h‰t. Thành thº Çám này cÛng n°i ti‰ng, mŒnh danh là Çám tiên h†c væn hÆu h†c lÍ ... Minh vÅy tay t°ng chào m†i ngÜ©i rÒi tiŒn ÇÜ©ng Çi luôn xuÓng nhà æn. Tránh voi ch£ng xÃu m¥t nào. Minh g¥p ngay Çám Ƕc thân tåi ch‡, ÇÀu tàu là ñæng Çang cÜ©i toe tét:

     - Ê, Minh, lâu quá không g¥p. Låi Çây ngÒi uÓng nܧc trà nói chuyŒn Ç©i coi.

     Minh kéo gh‰ ngÒi:

     - Sao, lúc rày làm æn có khá không ñæng?

     - CÛng vÆy thôi, có khá lên cái gì Çâu. Làm lao Ƕng c¿c thÃy mË mà cái xÜÖng sÓng vác tre rØng hÒi mình Çi cäi tåo nó không chÎu h®p tác. Khá hay không là tùy cái Çám chiropractic Çó Minh Öi. Tøi nó bÈ xÜÖng Çã l¡m, không bÈ nó nhÙc chÎu không thÃu. KËt cái là hãng bäo hi‹m sÙc khÕe nó không chÎu trä m¶t træm phÀn træm. Minh qua Çây trܧc, không có Çi cäi tåo, Ç« quá mà. Minh bi‰t hôn, tre ÇÓn không s® mà lúc vác vŠ m§i s®, cái xÜÖng sÓng cûa mình phäi Ëo qua Ëo låi Ç¥ng lách cây tre qua nh»ng cây khác mà Çi...

     - Ai cÛng có sÓ phÀn h‰t ñæng Öi. HÒi 75 tôi Çâu có tính chåy qua MÏ Çâu. Tôi ª Çäo, tôi xin Çi vŠ ÇÃt liŠn mà vŠ không ÇÜ®c Çó ch§. Tøi tài công lái ghe låc ÇÜ©ng rÓt cu¶c tøi Thái v§t, ÇÜa tôi vŠ Thái Lan luôn. B¢ng không thì tôi cÛng có cÖ h¶i n‰m mùi tù ViŒt B¡c v§i ñæng rÒi.

     - Ê, nghe ÇÒn s¡p sºa Ç°i Çi ch‡ khác hä? Ÿ låi Çây cho vui, Minh Çi mÃt thêm m¶t ngÜ©i bån già cùng lÙa. ñám già mình ngÒi nói chuyŒn v§i nhau còn hi‹u nhau chút chút ch§ còn Çám nhÕ, mình tÃp vô không h®p gu chút nào h‰t.

     - Ai ÇÒn mà lË vÆy. MuÓn vŠ Cali còn phäi ch© cái sÓ cûa mình nó có t§i hay không n»a ch§. Th©i bu°i này công æn viŒc làm ª bên Çó cÛng Çâu phäi dÍ ki‰m. Ch¡c tôi së hÜu trí, dÜ«ng già ª cái xÙ này thôi...

     Nh© cái Çám ma mà ngÜ©i ViŒt trong c¶ng ÇÒng Burlington này có cÖ h¶i g¥p nhau. Minh cÛng có cái cÖ h¶i nhÆn diŒn nhiŠu khuôn m¥t m§i qua, Çã thay Ç°i nhanh chóng theo s¿ Çi lùi cûa nŠn væn hóa dân t¶c. ViŒt Nam ª Çâu cÛng vÆy, càng Çông càng nhiŠu chuyŒn , câu nói này Çi Çâu cÛng nghe. Nhìn chung, thành phÓ Burlington này là ít l¶n x¶n nhÃt.

     Ÿ thành phÓ l§n Durham, còn có nhiŠu nhân vÆt n°i ti‰ng hÖn n»a. ñ¥c biŒt nhÙt là ông Ðng làm ª cÖ quan xã h¶i, Ç¥c trách giúp Ç« dân tœ nån ViŒt Miên Lào. T¿ nhiên trª thành cha nuôi cûa Çám con mÒ côi, Çám trÈ dܧi tu°i vÎ thành niên chåy qua Çây không cha mË anh em. V® con Çó mà ông dám cä gan dÅn con gái nuôi Çi bi‹n chÖi cä tuÀn. ñ‰n lúc ông Vïnh vÜ®t biên chåy qua m§i té ra ông cha ru¶t là bån thân cûa ông cha nuôi. Lôi nó ra tòa, phäi lôi nó ra tòa. May là có nhiŠu ngÜ©i khuyên can, cho nên ông cha ru¶t nghï tình, d¢n lòng bÕ qua. ChuyŒn này nh© vÆy mà chÜa t§i tai ngÜ©i MÏ, Ç« tai ti‰ng cho Çám dân ViŒt lÜu vong. XÙ Durham Çúng là xÙ xô bÒ, lính lên quan, thÜ©ng dân thành tri phû, master ra doctor . ñó là chÜa dám Çá Ƕng t§i mÃy bà ngày xÜa lÃy MÏ, nhÃt là bà Dangerfield hay khoe cûa, khoe h¶t xoàn, và khoe luôn cái gái nhà lành cûa mình. ChÌ có ai thiên lôi Çánh ba búa không ch‰t m§i dám tin.

     Qua ngày sau Minh nghÌ làm nºa bu°i Ç‹ ÇÜa bà bác ljn nÖi an nghÌ cuÓi cùng. CÛng là dÎp tÓt Ç‹ Minh bi‰t thêm viŒc chôn cÃt máy móc ª bên này nhÜ th‰ nào. ChuÄn bÎ tÜÖng lai cho chính mình, Minh nghï. TØ nhà quàn, cänh sát có còi hø hܧng dÅn Çoàn xe vŠ nhà th©. Linh cºu ngÜ©i ch‰t ÇÜ®c ÇÜa vô chánh ÇiŒn cho Cha làm phép. Hát vài bài ca xÜng tøng Chúa, giúp ngÜ©i quá cÓ vui vÈ vŠ chÀu thiên Çình.

     Sau Çó, Çoàn xe låi ti‰p tøc nÓi Çuôi nhau ra nghïa ÇÎa. Là m¶t ng†n ÇÒi tr†c thì Çúng hÖn. CÕ ÇÜ®c c¡t sát m¥t ÇÃt ph£ng lì nhÜ m¶t l§p thäm xanh. Nghïa ÇÎa mà sao không có m¶ bia? Nhìn k› m§i thÃy m¶ bia Ç‹ n¢m, làm b¢ng thép thÆt dÀy. Møc Çích không phäi Ç‹ chÓng låi sÜÖng gió mà là Ç‹ chÎu Ç¿ng cái sÙc n¥ng cä chøc tÃn cûa mÃy chi‰c xe c¡t cÕ n¥ng nhÜ máy cày. MuÓn làm m¶ bia ÇÙng cÛng ÇÜ®c, nhÜng phäi tÓn thêm tiŠn. NhiŠu hÖn tiŠn mua ÇÃt là cái ch¡c. Tåi vì loåi bia tháo ra lÃp vào này dù g†n gàng cách mÃy cÛng gây trª ngåi lÜu thông ít nhiŠu cho ngÜ©i và xe c¡t cÕ.

     ñi‹m hËn cûa m†i ngÜ©i là cái tent s†c xanh ve chai d¿ng lên gi»a ÇÒi. Quan tài ngÜ©i ch‰t ÇÜ®c máy hå huyŒt gi» thæng b¢ng bên trên cái l‡ vuông vÙc góc cånh Çã ÇÜ®c Çào s¤n cÛng b¢ng máy tØ lâu. Cha làm phép lÀn cuÓi. Cái bình hÜÖng b¢ng ÇÒng, khói bay nghi ngút ÇÜ®c l¡c t§i l¡c lui vòng vòng huyŒt. Minh låi gÀn, nhón chân chÒm qua vai mÃy ngÜ©i ÇÙng trܧc nhìn xuÓng. Trong huyŒt Çã có s¤n cái kim tÌnh b¢ng xi mæng khoäng vài phân bŠ dÀy trông nhÜ m¶t cái hòm cÛ. Hå huyŒt. BÓn s®i dây dù to bän ª bÓn góc tØ tØ dài ra theo ti‰ng khóc cûa Çám con cháu.

     Có ngÜ©i khóc mà phäi quay m¥t Çi không ÇÜ®c nhìn quan tài. Các quân sÜ, thØa tܧng Çã bÃm Ƕn cho bi‰t bà già ch‰t gi© trùng không h®p v§i phái n». Con cháu gái lë ra không cho ÇÜa Çám nhÜng phút cuÓi cùng quÀn thÀn Ç°i š, viŒn c§ gi© giÃc tính theo Tây phÜÖng chÜa ch¡c Çã linh nghiŒm thÆt s¿. Ti‰ng khóc lên ljn nÃc cao t¶t ÇÌnh khi chi‰c xe fork lift bê cái nÃp xi mæng úp lên thùng kim tÌnh. ñ©i Ç©i cách biŒt. M¶t cành hoa, m¶t n¡m ÇÃt räi lên phÀn m¶ nhÜ dÃu hiŒu vïnh viÍn chia tay. Ti‰ng chi‰c xe ûi ÇÃt n° máy s¤n sàng phía bên ngoài Çã vô tình t¡t h‰t nh»ng l©i khóc than ai oán.

     TØ lâu, Minh Çã sÓng âm thÀm trong cõi ch‰t. VÆy mà cái ch‰t thÆt s¿ cûa bà bác låi ám änh Minh liên ti‰p mÃy hôm sau. Minh thÃy mình nhÜ lên tæng xông máu. ThÃy mình Çau tim, s¡p ch‰t ljn nÖi. Ch‰t trùng hay là m¶t s¿ trùng h®p oái oæm? Minh không ch‰t mà ông thân sinh cûa Minh ch‰t. Tr©i PhÆt, sao không ai Çánh ÇiŒn tín cho Minh hay h‰t vÆy cà. "... ChÎ bi‰t nói sao Çây? Ba mÃt ngày... Ba lên nhà chÎ chÖi, mÃy ngày trܧc Çó chÎ thÃy Ba Çi t§i Çi lui vÅn bình thÜ©ng. Không ng© qua ngày sau Ba bÎ ki‰t, Çi tiêu ra máu. ChÎ chª Ba vô phòng cÙu cÃp ª nhà thÜÖng Ça khoa, bác sï vô cho Ba chai nܧc bi‹n và Ba tØ tØ tÌnh låi. NhÜng trÜa hôm sau, chÎ phát hiŒn hai chân Ba lånh ng¡t, m¶t chân bÀm tím, mÒ hôi trên trán rÎn ra thiŒt nhiŠu. ChÎ lo quá chØng. MÜ©i gi© Çêm, Ba mŒt, tæng xông máu lên 20, 21... bác sï cho Ba thª b¢ng bình dÜ«ng khí. Ba thŠu thào: G« Óng này Çi, Çem Ba vŠ nhà Çi con. RÒi Ba kêu tên tØng ÇÙa con m¶t, mª m¡t nhìn chÎ hÒi lâu không nói thêm ti‰ng nào, tØ tØ nh¡m låi. ChÎ xin cho Ba ÇÜ®c thª b¢ng bình dÜ«ng khí ch© cho con cháu ª xa vŠ thÃy m¥t. Sáng ngày sau, bình dÜ«ng khí vÅn còn hÖi, nhÜng Ba Çã t¡t thª tØ lúc mÜ©i gi©. Con PhÜÖng Lan ª Sài Gòn vŠ không kÎp. Ba chÌ bÎnh có hai ngày rÒi ch‰t, không Çòi hÕi m¶t s¿ kh° c¿c nào cûa con cháu. Cái ch‰t cûa Ba quá bÃt ng© làm gia Çình không ai chuÄn bÎ, tuy nhiên chÎ em cÛng cÓ g¡ng lo cho Ba ÇÀy Çû: có b°n Çåo ljn tøng kinh, có lÍ nhåc, có múa phá hoàn, múa ÇuÓc. Gia Çình buÒn, nhÜng mØng ngày an nghÌ cuÓi cùng cûa Ba Çông Çäo bà con, xóm giŠng. ñèn ÇiŒn ÇÜ®c chuyŠn tØ nhà ra kim tÌnh xây phía sau vÜ©n sáng trÜng nên ngÜ©i ta tܪng chØng nhÜ Çây là nh»ng ngày lÍ vui. Tình chòm xóm, nghïa ÇÒng hÜÖng tØ lúc Çem Ba vŠ cho ljn gi© an nghÌ cuÓi cùng thÆt chí tình, khó quên, khó lòng ÇŠn Çáp ÇÜ®c. Bây gi© m†i viŒc nhÜ Çã xong em à. Phim tráng s¤n chÎ gºi qua em Ç‹ rºa l§n, gi» bên Çó m¶t b°n và gºi vŠ chÎ m¶t b°n Ç‹ th©. Má nh§ Ba nhiŠu, sÙc khÕe giäm sút. Bây gi© chÎ em mình phäi dÓc lòng, tÆp trung lo l¡ng cho Má..."

     ThÆt quá bÃt ng© và chính Minh cÛng chÜa chuÄn bÎ v§i cái tin sét Çánh nhÜ vÆy. Minh không bi‰t phäi nghï gì, làm gì cho vÖi n‡i sÀu riêng tÜ. M¶t cái ch‰t ª MÏ và m¶t cái ch‰t ª ViŒt Nam, cÛng là m¶t cái ch‰t mà sao khác nhau m¶t tr©i m¶t v¿c. Thiên hå, chòm xóm ª Çây Çâu ai buÒn nghï ljn m¶t cái ch‰t xa xôi bên kia nºa vòng trái ÇÃt. Minh phäi gºi tiŠn vŠ nhà. Ÿ nhà lúc nào cÛng cÀn tiŠn, nhÃt là lúc này.

     Ngày sau, Minh nhÆn thêm m¶t lá thÜ n»a, cûa PhÜÖng Lan. "... Bäy gi© sáng bé Thanh Çã ljn Sài Gòn cho em hay, em nghÌ bán vŠ ngay mà không kÎp. Ba Çã mÃt trܧc Çó vài gi©, nhÜng hai m¡t vÅn còn mª trØng trØng. Em vuÓt mãi Ba m§i nh¡m ÇÜ®c m¶t con, còn m¶t con không chÎu nh¡m ch¡c là còn nuÓi ti‰c ljn anh. ñ‰n lúc gÀn liŒm, chÎ em cä nhà vuÓt n»a, rÒi chú TÜ, cô Næm, cô Sáu cÛng vuÓt mà con m¡t vÅn mª r¶ng nhÜ còn sÓng. Tøi em liŒm luôn con m¡t mª Çó. Anh rºa hình ra xem thì thÃy rõ hÖn..."

     Tr§ trêu thay, con tiÍn ÇÜa ngÜ©i ch‰t bên này, ai tiÍn ÇÜa cha bên Çó? Minh thÃy mình bÃt hi‰u v§i phø thân. Bóng cha già chÓng gÆy trông con bên luÓng mía cånh mái hiên xÜa nay Çã thÆt s¿ không còn. Tình phø tº bi‰t sao ÇŠn Çáp. Nh»ng lo l¡ng, d¥n dò cuÓi cùng cûa ngày nào Minh khoác áo ra Çi không bao gi© trª låi Çã làm tâm hÒn Minh thêm tang thÜÖng. Minh phäi làm gì Çây?

     Minh lÆp m¶t bàn th© và m¶t mình ÇÓt ba nén nhang khÃn nguyŒn. CÀu cho linh hÒn cha ÇÜ®c s§m tiêu diêu nÖi miŠn c¿c låc... Không ÇÜ®c, ta phäi ngoi lên tØ cõi ch‰t, Minh thì thÀm. Minh có trách nhiŒm phäi làm cho nh»ng cái ch‰t bÃt ng© này Ƕi mÒ sÓng dÆy. B¢ng cách gì? Vi‰t trª låi? Phäi. Phäi ghi låi nh»ng phän änh cûa xã h¶i ngày hôm nay. Cái xã h¶i Çã m¶t lÀn ÇÄy Minh lùi vŠ cõi ch‰t. Cái cây dead wood cûa Minh cÛng phäi sÓng trª låi, phäi Çâm chÒi nÄy l¶c, phäi tr° hoa. Cây tre cûa Minh không th‹ tàn v¶i vàng nhÜ vÆy. Dòng m¿c cûa Minh không th‹ cån tÙc tܪi nhÜ vÆy. Dù chÌ còn là cái xác không hÒn, bŒ råc nhÜ ngÜ©i vŠ tØ cõi ch‰t, Minh cÛng phäi cÓ g¡ng trª låi làng væn, cái vùng tr©i không biên gi§i cûa mình, Ç‹ hoàn thành nhiŒm vø thÀn thánh do thiêng liêng giao phó. Cái chÃt liŒu thÀn thánh trong ngÜ©i Çã làm Minh hãnh diŒn tách r©i khÕi Çám Çông, mà hÀu h‰t nay Çã thành giä nhÖn giä nghïa, nhÜ mÃy vÀn thÖ xa xÜa:

     M¶t vÛng nܧc trong næm bäy dòng nܧc Çøc
     Chín mÜ©i ngÜ©i tøc không có m¶t ngÜ©i thanh
     Bi‰t ai tâm s¿ nhÜ mình
     Ch†n tÖ thêu lÃy tÜ®ng Bình Nguyên Quân

     V§i lòng nhân tØ, bác ái cûa vÎ anh hùng, Minh låi bàn giÃy v¶i vã vi‰t câu vào ÇŠ: NgÜ©i vŠ tØ cõi ch‰t...

---

Bài Trܧc Trang Chính Bài K‰ Ti‰p

---