Toâi xin giôùi thieäu vôùi quyù baïn taäp thô nhaïc Moät Thoaùng Trong Mô cuûa Nguyeãn Taán Höng. Thô nhaïc voán laø ngheà tay traùi cuûa anh trong laõnh vöïc vaên hoïc ngheä thuaät. Ngheà tay traùi , ñoù chæ laø moät caùch noùi, bôûi vì anh ít saùng taùc thô nhaïc maø thöôøng vieát vaên xuoâi nhö truyeän ngaén, truyeän daøi, buùt chieán, tieåu luaän, vaø vieát baït cho caùc taùc phaåm cuûa caùc vaên höõu cuûa anh.

     Duø vaäy, con ngöôøi thô vaø con ngöôøi nhaïc cuûa anh vaãn coù nhöõng keõ hôû cuûa thôøi gian ñeå vöôn vai ñöùng daäy, chöõng chaïc vaø töï tin, tung ra caùc chieâu thöùc ngoaïn muïc.

     Taäp thô nhaïc Moät Thoaùng Trong Mô ñöôïc nhaø thô Haø Huyeàn Chi vieát lôøi giôùi thieäu, nhaän xeùt raát caûm thoâng vaø cuõng raát ñöùng ñaén nhö sau:

     Caûm töôûng nhö giöõa thô vaø vaên cuûa Nguyeãn Taán Höng ñaõ coù chung moät taâm theå, moät loái nhìn, moät caùch dieãn ñaït. Döôøng nhö thô, trong quan nieäm cuûa Höng chæ laø moät theå loaïi vaên vaàn. Moãi baøi thô laø moät tieåu truyeän, daøn traûi theo khuoân neáp rieâng. Khoâng coù nhöõng caâu thuùc veà theå thöùc, neùm ñi nhöõng quy luaät aâm ngöõ, baèng traéc.

     Taäp thô coù taùm baûn nhaïc cuûa Nguyeãn Taán Höng ñöôïc nhaïc só döông caàm Linh Phöông soaïn hoøa aâm raát coâng phu nhö: Chôø (coù theâm lôøi Anh ngöõ), Heø Nhôù, Möa Thu, Ñoåi Ñôøi, Tình Muoän, Tieãn Anh Veà Bieân Khu, Bieân Khu Chieàu Gioù Loäng, Anh Ra Ñi Nôi Naøy Ñaõ Cheát vaø moät baûn nhaïc Hoùa Thaân , thô cuûa taùc giaû ñöôïc Phan Ni Taán phoå nhaïc.

     Nhaïc cuûa Höng khoâng haún lieät vaøo nhaïc thính phoøng quyù phaùi, nhöng noù khoâng ngheøo naøn aâm ñieäu nhö loaïi nhaïc daân ca Boleùro ñaõ töøng laøm say loøng lôùp quaàn chuùng coù thò hieáu thaáp keùm. Duø coù nhöõng baûn theo theå ñieäu Valse , hay Tango , hay Fox Moderato , nhöng chuùng khoâng loït vaøo loaïi nhaïc vuõ tröôøng. YÙ nhaïc thanh thoaùt ñaõ laøm cho chuùng noù coù daùng daáp nhaïc thính phoøng, nhaát laø nhöõng baûn theo theå ñieäu Boston .

     Thô cuûa Nguyeãn Taán Höng coù nhöõng caâu ñaày ngoân ngöõ raát thi ca, töùc laø nhöõng ngoân ngöõ chæ daønh ñeå caáu truùc cho thô. Chaúng haïn:

     Tuyeát thay maây phuû löng ñeøo
     Thoaûng nghe tieáng suoái chaûy theo söôøn ñoài
     Coäi nguoàn moät chieác laù rôi
     Chim bay veà xöù ñöùng ngoài khoâng yeân

     (trích trong baøi Cöûa Soå , trang 31)

     hoaëc:

     Moâi tim eâm aû lôøi ru
     Nhaët khoan tieáng voïng söông muø buûa vaây
     Moâi ña tình thoaùng ngaát ngaây
     Nuï hoân traêng gioù chôït bay vaøo hoàn...

     (trích trong baøi Giaác Moäng Hoàng , trang 77)

     Nguyeãn Taán Höng söû duïng linh hoàn ca dao raát thieän ngheä. Anh thöôøng ñöa tình yù, nhaïc ñieäu ca dao vaøo nhöõng caâu luïc baùt moät caùch hoàn nhieân, thi vò:

     Töôûng raèng rau saéng Chuøa Höông
     Ai deø möôùp ñaéng beân ñöôøng göûi sang
     Töôûng ñaâu laø laàu OÂng Hoaøng
     Ai deø moäng vôõ tan hoang maáy toøa...

     (trích baøi haùt noùi Tri AÂm Thôøi Ñaïi , trang 90)

     hoaëc:

     Xa em ñoä vaúng tieáng ve
     Khoâng thôøi gian ñoù ai deø laø ñaây
     Phöôïng xin em thaém heø naøy
     Cho anh göûi nhôù vôi ñaày tieáng thô
     Maây xanh lô, gioù laúng lô
     Ve than thôû goïi nheän chôø moái ai
     Tình xöa nghóa cuõ coøn daøi
     Thöông em thaáy caûnh nhôù hoaøi ngaøn naêm

     (trích baøi Heø Nhôù , trang 31)

     Moät Thoaùng Trong Mô ñoái vôùi ngöôøi thô, nhöng laïi gieo moät moái caûm hoaøi saâu saéc, ñaäm ñaø, daèng daëc vaøo taâm hoàn ngöôøi ñoïc qua raát nhieàu baøi hoaøi höông, qua nhöõng baøi hoaøi caûm thaân phaän löu vong, qua nhöõng baøi töï traøo, qua nhöõng thaéc maéc veà sieâu hình veà cuoäc ñôøi phuø aûo. Höôùng ñi cuûa thô anh coù nhieàu loái reõ ngoaïn muïc, vôùi ñuû moïi theå thô töø luïc baùt, song thaát luïc baùt, nguõ ngoân, luïc ngoân, thaát ngoân, taùm chöõ, thaát ngoân baùt cuù, töï do, haùt noùi, haøi cuù vaø caû tieáng Anh, ñaõ ñem laïi coõi thô anh nhieàu maøu saéc vaø ña daïng.

     Nhöõng baøi hoaøi höông ñaëc saéc laø Hueá trang 53:

     Baïn hoûi chieàu nay daïo phoá chaêng?
     Phuù Vaên Laâu, Baïch Hoå, Cöûa Ngaên
     Toùc theà gioù nheï vöông vaøo maét
     Choaøng tay kheõ vuoát, em noùi raêng?

     Thô queâ höông cuûa Nguyeãn Taán Höng voán coù nhöõng hình aûnh raát gaàn guõi, raát thaân thöông, chaúng haïn nhö:

     Nhôù veà queâ ngoaïi maø thöông
     Coù caây mít ngoït nhö ñöôøng thoaûng thôm
     Beân heø vung ngoïn caây rôm
     Höông muøa luùa chín cheùn côm traéng ngaàn

     (trích baøi Taâm Söï Keû Ra Ñi , trang 52)

     Baøi thô Veà Myõ Tho , trang 80 vaø trang 81 laø moät baøi truyeàn caûm nhaát. ÔÛ ñaây coù nhieàu ñòa danh nhö Voøng Nhoû, Xoùm Tre, Raïch Mieãu, coàn Phuïng, ñöôøng Tröng Traéc, vöôøn hoa Laïc Hoàng, coàn Roàng, ñaïi loä Huøng Vöông, tröôøng Nguyeãn Ñình Chieåu, caàu Quay, chôï Cuõ, khu Vöôøn Laøi, soâng Baûo Ñònh, doøng Tieàn Giang, beán ñoø Ty Coâng An, chuøa Vónh Traøng. Toâi trích ñoaïn 6 vaø ñoaïn 7:

     Coù ai veà Myõ Tho
     Nhôù theo soâng Baûo Ñònh
     Thaû troâi ra taän vaøm
     Taém maùt doøng Tieàn Giang

     Coù ai veà Myõ Tho
     Ñoùn ñoø Ty Coâng An
     Haønh höông chuøa Vónh Traøng
     Xin ñoát giuøm neùn nhang...

     Thô vieát veà queâ höông ñöôïc taùc giaû söû duïng baèng ngoân ngöõ moäc maïc, ñôn giaõn, chaúng nhöõng gôïi caûm maø truyeàn caûm voâ cuøng. Khi laøm thô loaïi naøy, neáu ai ñoù duøng ngoân töø kieåu caùch vaø haøo nhoaùng thì chæ toå laøm cho taâm tình giaû doái maøu meø. Nguyeãn Taán Höng laø moät nhaø thô ñoân haäu, anh khoâng thích toâ son gioài phaán cho taâm tình. Khi tröôùc taùc loaïi thô ñoù, taâm tình chaân thaønh cuûa anh tuoân chaûy töøng ñôït trong maùt vaøo töøng caâu thô, lai laùng vaø hoàn nhieân bieát bao! Xin haõy ñoïc ñoaïn choùt:

     Hôõi ai veà Myõ Tho
     Ñöøng baûo tình toâi cheát
     Moät nieàm yeâu troùt cho
     Muoân ñôøi sao vaãn toû

     Veà theå loaïi hoaøi caûm, chuùng ta coù theå tìm ôû baøi Ñaày Vôi Vôùi Baïn , trang 8. Xin caùc baïn haõy laéng nghe saùu ñoaïn thô, töùc laø nguyeân baøi tieâu bieåu naøy:

     Nhaép cheùn ñaày vôi vôùi hai möôi
     Nöôùc bieác non xanh moäng cuûa ñôøi
     Nhaïc loøng hôùn hôû muoân nôi
     Ai thöông ai nhôù chôi vôi phaän mình

     Nhaép cheùn ñaày vôi vôùi ba möôi
     Nöûa say nöûa tænh bieát sao ñôøi
     Gioù möa nghieâng ñoå giöõa trôøi
     Tìm ñaâu tri kyû ñaâu ngöôøi tình chung

     Nhaép cheùn ñaày vôi vôùi boán möôi
     Gioït leä traàn ai ñaáy laø ñôøi
     Taâm tình phaûn aûnh muø khôi
     Mua vui chuoác khoå ai môøi moïc ai

     Nhaép cheùn ñaày vôi vôùi naêm möôi
     Say söa cuõng chæ ñeå queân ñôøi
     Hoà tröôøng moät cheùn möôïn lôøi
     Xöa nay ai deã queân thôøi ñaõ qua

     Nhaép cheùn ñaày vôi vôùi saùu möôi
     Khoâng say khoâng tænh deã nhìn ñôøi
     Ñôøi ngöôøi nhö chieác laù rôi
     Em ôi maõi nhôù ta chôø ñôïi nhau

     Toâi nghó raèng neáu khoâng coù baàu röôïu hoà tröôøng, baøi naøy vaãn ngaäm nguøi nhö thöôøng. Nhöõng ngöôøi maát queâ höông duø coù thích öùng vôùi cuoäc soáng löu vong, nhöng vaãn khoâng sao döùt boû caùi dó vaõng treân ñaát cuõ ñöôïc, nhaát laø treân ñaát cuõ aáy ñöông söï ñaõ töøng traûi qua moät cuoäc soáng haøo huøng trong coâng cuoäc choáng Coäng cöùu nöôùc. Chuùng ta coù theå gaëp taâm söï cuûa taùc giaû roõ hôn qua baøi Baïn , trang 40. Baïn ôû ñaây chính laø chieán höõu cuûa anh vaäy:

     Queâ höông ngöôøi caâu thaùc veà soáng göûi
     Cuõng leânh ñeânh maøi mieät boùng con taøu
     Ngaøy ngaøy qua khoâng beán ñoã lao ñao
     Lyù töôûng maát ñaïi döông thaønh bieån toái

     Trong Moät Thoaùng Trong Mô , chuùng ta baét gaëp raát nhieàu yù töôûng veà Phaät giaùo, tröôùc heát laø baøi Hoùa Thaân , trang 10 vôùi 4 caâu:

     Boùng chieàu thaáp thoaùng löng ñoài
     Tieáng chuoâng giuïc kieáp luaân hoài thoaûng ngaân
     Töôûng xa maø hoùa ra gaàn
     Chöa chi laïi muoán hoùa thaân soáng ñôøi

     hoaëc 4 caâu ôû baøi Qua Yellow Stone , trang 19:

     Thieân thai tìm chaúng ñaâu xa
     Ñaù vaøng ngoaïn caûnh cuõng laø coõi tieân
     Khoâng tu boãng töïa thaùnh hieàn
     Nuùi soâng gaám voùc moät mieàn ngao du

     hoaëc 5 caâu ôû baøi Ñöôøng Vaøo Beán Meâ , trang 43:

     Boùng maây
     Nhaân aûnh
     Chaäp chuøng
     Thöông ngöôøi lôõ böôùc
     Giöõa vuøng giao duyeân

     hay ôû baøi Veà Nuùi , trang 107:

     Chim bay veà nuùi boùng hoaøng hoân
     Ngöôøi tìm veà nuùi phuùt ñöa hoàn
     Laàn qua cöûa töû con thuyeàn giaùc
     Ngoä choán traàm luaân coõi Phaät moân

     Traàn theá tu di ñôøi ñoái caûnh
     Voâ minh chaân ngaõ moái caøn khoân
     OÂi thoâi theá söï hö danh lôïi
     Gaùc laïi traàn ai buoåi doïn hoàn

     * * *

     Nguyeãn Taán Höng laø moät nhaø vaên nhaø thô baét ñaàu daán thaân vaøo vaên ñaøn ôû tuoåi töù tuaàn. Nhöng ai caám huyeát quaûn anh vaãn coøn luaân löu doøng maùu noùng. Ai daùm baûo traùi tim anh khoâng coøn môn môûn xanh töôi nhaát laø qua nhöõng baøi thô tình yeâu. Thô tình yeâu cuûa anh coù nhöõng caâu trau chuoát, coù nhöõng caâu hôi thoâ thaùp troän laãn nhau. Caùi trau chuoát ñoù laøm cho chuùng ta nghó tôùi ngöôøi yeâu söûa soaïn quaàn aùo ñieåm trang tôùi choã heïn hoø, caùi thoâ thaùp ñoù khieán chuùng ta nghó ñeán nhöõng vuïng daïi cuûa tình yeâu. Caû hai ñeàu ñem laïi cho ngöôøi trong cuoäc yeâu ñöông nhöõng tình caûm daït daøo, nhöõng caûm höùng toát töôi hôùn hôû nhö nhöõng loaïi men thaûo gaëp söông möa töôùi maùt:

     Töø em thaàm noùi yeâu anh
     Chuùt tình muoän vaãn laøm xanh thaùng ngaøy
     Dìu nhau moät böôùc traàn ai
     Tay trong tay naøo bieát gì ngoaøi coõi ta
     Heïn em nôi choán ta baø
     Thaàn tieân roài cuõng hoùa ra ñoïa ñaøy...

     (trích baøi Tình Muoän , trang 70)

     Trong cuoäc yeâu ñöông, ngöôøi thô coù nhöõng phuùt eâm ñeàm thô moäng:

     Moâi tim eâm aû lôøi ru
     Nhaët khoan tieáng voïng söông muø buûa vaây
     Moâi ña tình thoaùng ngaát ngaây
     Nuï hoân traêng gioù chôït bay vaøo hoàn...

     (trích baøi Giaác Moäng Hoàng , trang 76)

     Coù nhöõng luùc ñau khoå vì xa caùch:

     Chieàu nay em tieãn anh ñi
     Ñöôøng xa qua chieán khu xöa
     Cuøng ai giaûi phoùng queâ höông
     Tình yeâu kia seõ khoâng phai
     Heïn mai ñaây nöôùc non sum vaày

     (trích baøi Tieãn Anh Veà Bieân Khu , trang 83)

     Coù nhöõng luùc noàng naøn ñaém ñuoái. Thô ôû ñaây coù nhòp ñieäu hoån heån nhieät tình:

     Nuùi ñoài hieän döôùi traêng taø
     Söôùng thay con taïo taëng toøa thieân nhieân
     Noøi ña tình deïp thaùnh hieàn
     Dang tay oâm chaët naøng tieân vaøo loøng...

     (trích baøi Giaác Moäng Hoàng , trang 77)

     Coù luùc giaän nhau, traàn tình cuøng nhau ñeå roài khaéng khít thaém ñöôïm hôn xöa:

     Hoåm raøy nhôù gioïng kheá chanh
     Em ôi ñöøng nôõ giaän anh suoát ñôøi
     Höùa raèng chæ moät laàn thoâi
     Khoâng thöông ai daùm tôi bôøi vôùi nhau
     Neáu em loøng vaãn coøn ñau
     Thì thaân naøy naïp mau mau baét ñeàn...

     (trích baøi Lôøi Traàn Tình , trang 66)

     * * *

     Trong doøng vaên chöông haûi ngoaïi, Nguyeãn Taán Höng ñaõ ñoùng goùp nhieàu vaên phaåm: Moät Chuyeán Ra Khôi, Moät Ñôøi Ñeå Hoïc, Moät Thuôû Laøm "Truøm", Moät Kyû Nieäm Ñeïp, Moät Noãi Buoàn Rieâng, Moät Laàn Xuoáng Nuùi ... Rieâng quyeån Moät Doøng Ca Dao, Caâu Hoø, Caâu Ñoá Mieàn Nam vaø taäp thô Moät Thoaùng Trong Mô naøy khoâng phaûi laø taùc phaåm xöông soáng, taùc phaåm then choát trong söï nghieäp vaên chöông cuûa anh. Bôûi leõ noù khoâng saûn sinh töø thaàn trí saùng taïo sung maõn cuûa anh. Noù chæ laø moùn ñieåm taâm, hoaëc moùn giaùo ñaàu hay moùn aên traùng mieäng cuûa maâm coã baøn vaên chöông anh. Nhöng noù coù moät söùc ñoùng goùp röïc rôõ vaøo maïch saùng taùc phong phuù cuûa anh, laøm noåi baät leân neùt phoàn thònh cuûa caùi taøi naêng ña dieän cuûa anh.

     Ñieàu quan troïng, ñaây laø moät ñoùng goùp cuûa ngöôøi vieát vaên vaøo hai ngaønh thô vaø nhaïc ôû haûi ngoaïi, daãu thô khoù baùn, daãu nhaïc phieâu löu khoâng coù ñaøi phaùt thanh ñeå phoå bieán. Ñaây laø söï chòu thieät thoøi veà vaät chaát cuûa ngöôøi caàm buùt noùi rieâng, cuûa ngöôøi ngheä só noùi chung. Nhöng Nguyeãn Taán Höng vaãn coù söï ñeàn buø: caùc vaên höõu cuûa anh ñoùn tieáp taäp thô nhaïc naøy vôùi taám loøng öu aùi noàng haäu.


Ñaøo Huy Ñaùn

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---