ÔÛ buoåi hoäi thoaïi tình côø taïi Florida, nôi nhaø rieâng cuûa ngöôøi thô nöõ Thanh Hieàn (coù Thöøa Phong, Boäi Ñieäp, Haø Trung Yeân, Leâ Baù Naêng, Nguyeãn Taán Höng, vaø moät soá vaên, thaân höõu khaùc toâi khoâng theå nhôù teân), caâu hoûi ñöôïc neâu leân raát noå: "Coù khaùc bieät naøo giöõa moät ngöôøi vieát vaên vaø moät ngöôøi laøm thô? Khi laøm thô thì töù ñi tröôùc hay töø ñi tröôùc?"

     ÔÛ ngöôøi baïn vaên, Theá Giang, taùc giaû Thaèng Ngöôøi Coù Ñuoâi , thì vaán naïn aáy coù chieàu nheï nhoõm hôn, deã thöông hôn: "Thi só caùc oâng söôùng thaät, cöù laø moät mình moät ngöïa, caùc oâng ung dung saùng taùc khoâng caàn baøn vieát, vaø ñoâi khi khoâng caàn caû giaáy buùt nöõa. Noùi thaät, toâi ghen vôùi caùc oâng ñaáy." Caâu traû lôøi khi aáy laø nhöõng traøng cöôøi roøn raõ treân quaày röôïu vaøo khuya ñaõ vaõn töûu khaùch.

     ÔÛ phaùt bieåu cuûa Vieân Linh treân Thôøi Taäp thì moät nhaø thô thaát baïi coù theå thaønh coâng trong nghieäp vaên, vaø chöa töøng coù nhaø vaên thaát baïi naøo ñaõ tìm ñöôïc choã ñöùng toát trong thô. Cuõng theo Vieân Linh thì chæ coù ngöôøi laøm thô môùi chòu boû nhieàu thôøi gian cho vieäc loay hoay tìm toøi, maøi chuoát moät töø ngöõ chöa hoaøn chænh, ñaéc vò.

     Ngöôøi vieát vaên naøo cuõng coù luùc thöû laøm thô. Nhöng soá ngöôøi naëng loøng vôùi thô hôn, löu tröõ in thaønh thi taäp, voán khoâng nhieàu. Trong gioøng vaên chöông haûi ngoaïi chuùng ta coù: Thô Cao Taàn (buùt hieäu khaùc cuûa Leâ Taát Ñieàu), Ñaát Khaùch cuûa Thanh Nam, Ta Thaáy Hình Ta Nhöõng Mieáu Ñeàn cuûa Mai Thaûo, Thô Tuø , vaø Em, Toâi, Saøi Goøn, Haø Noäi cuûa Duyeân Anh... Vaø hoâm nay, chuùng ta coù Moät Thoaùng Trong Mô cuûa Nguyeãn Taán Höng.

     Nhöõng baøi thô Höng ñoïc thaáy raûi raùc treân caùc taïp chí Vaên, Laøng Vaên, Soùng, Vaên Hoïc, Theá Kyû 21, Ngaøy Nay, Ñeïp , v.v. khoâng cho toâi moät aán töôïng roõ neùt. Baây giôø coù dòp ngoài ñoïc baûn thaûo thi taäp Moät Thoaùng Trong Mô , do taùc giaû nhôø ñeà töïa, toâi ñaõ coù caùi nhìn bao quaùt hôn veà thô Nguyeãn Taán Höng.

     Caûm töôûng nhö giöõa thô vaø vaên cuûa Nguyeãn Taán Höng ñaõ coù chung moät taâm theå, moät loái nhìn, moät caùch dieãn ñaït. Döôøng nhö thô, trong quan nieäm cuûa Höng chæ laø moät theå loaïi vaên vaàn. Moãi baøi thô laø moät tieåu truyeän, daøn traûi theo khuoân neáp rieâng. Khoâng coù nhöõng caâu thuùc veà theå thöùc, neùm ñi nhöõng quy luaät aâm ngöõ, baèng traéc.

     Nguyeãn Taán Höng chöa taïo döïng ñöôïc trong thô anh söï coâ ñoïng vaø chieàu saâu caàn thieát. Tuy nhieân, thô anh quaû nhieân laø coù nhieàu choã khaùc ngöôøi. Nôi nhöõng vaàn ñieäu moäc maïc, bình dò cuûa anh, ngöôøi ñoïc ñaõ thaáy nhöõng laáp laùnh toûa ra töø chöõ nghóa, cho nhöõng rung ñoäng, phaûn chieáu baát ngôø:

     Möa thu luøa taâm baõo
     Gioù thoåi haït möa bay
     Nhìn kia côn soùng gôïn
     Ngaäp luït hoàn ai ñaây ...

     (Möa Thu, tr 46)

     Hoåm raøy nhôù gioïng kheá chanh
     Em ôi ñöøng nôõ giaän anh suoát ñôøi ...

     (Lôøi Traàn Tình, tr 66)

     Em coù bieát vì tim anh em giöõ
     Neân ñôøi anh laø chuoãi thaát tình si ...

     (Taï Töø, tr 79)

     Trôû laïi cuoäc maïn ñaøm vaên chöông ñaõ coù vôùi Höng ôû Florida: "Khi laøm thô thì töù ñi tröôùc hay töø ñi tröôùc?" Caâu hoûi nhö moät vieân soûi neùm xuoáng maët hoà, maø dö ba cuûa vaán ñeà ñaõ vöôït khoûi taàm giôùi haïn. Toâi ñaùp hoàn nhieân theo phaûn xaï: "Caû hai yeáu toá treân ñeàu coù öu ñieåm rieâng cuûa noù. Mieãn thô hay laø ñöôïc."

     Thí duï moät caùch ñôn giaûn hôn, thi só laøm thô cuõng gioáng nhö moät hoïa só veõ tranh. Haén ta ñöùng tröôùc khung vaûi ño löôøng, phaùc thaûo, boá cuïc tröôùc khi veõ: Ñoù laø töù ñi tröôùc, bôûi haén ta ñaõ coù saün chuû ñònh laø seõ veõ caùi gì, caùch naøo. Töø ñi tröôùc laø khi haén cao höùng neùm ñaïi leân khung vaûi moät hay nhieàu taûng maàu khaùc nhau. Keá ñoù, haén soi ngaém vaø tuøy nghi döïng leân cung ñieän nguy nga hay vöïc saâu, bieån cheát, theo chaát lieäu môùi khai phaù, thu nhaän ñöôïc töø voâ thöùc. ÔÛ thô Höng laø töù ñi tröôùc.

     Nguyeãn Taán Höng vieát vaên, Nguyeãn Taán Höng soaïn nhaïc, Nguyeãn Taán Höng laøm thô, Nguyeãn Taán Höng choïc cöôøi..., ngöôøi só quan Haûi Quaân ñaõ nöûa ñôøi giao duyeân cuøng bieån caû, nöûa ñôøi gaù nghóa vôùi vaên chöông. Toâi nghó raèng Moät Thoaùng Trong Mô chæ laø moät beán taïm trong haûi trình tieán ñeán söï toaøn bích ôû coõi thô ñích thöïc maø thuyeàn tröôûng Nguyeãn Taán Höng ñang giong buoàm tìm gaëp.

Lacey, thaùng 10, 1991
Haø Huyeàn Chi

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---