Saùng hoâm nay cuoái naêm con gaø saép nghe tieáng choù suûa haân hoan, ngoài vieát baøi naøy, loøng toâi thaáy khoan khoaùi laém. Giôû Moät Trôøi Moät Bieån vaø Moät Thuôû Laøm "Truøm" nghe thôm muøi bieån maën vaø nghe tieáng coøi taøu xa xaêm maø nhôù Phuù Quoác, nhôù Nha Trang thaáp thoaùng caùnh chim nhaïn ñuøa giôõn saên caù treân maët bieån. Ñoù laø taâm hoàn bieån lôùn cuûa Nguyeãn Taán Höng nhaø vaên goác quan taøu tò naïn.

     Treân 400 trang saùch, toâi luoân luoân thaáy Nguyeãn Taán Höng ôû giöõa boït soùng hay bay treân maây xanh vôùi nuï cöôøi töôi roùi, treû trung hoàn nhieân nhö con chim trôøi phieâu löu. Queâ höông cuûa Nguyeãn Taán Höng ôû ven bôø Tieàn Giang nhöng Giang sôn cuûa anh lính thuûy Höng thì traûi roäng khaép. Nhöõng ñòa danh cuûa chaøng ta keå ra hoaëc ñaët chaân tôùi khoâng nhôù heát. Ñaây toâi chæ ghi laïi moät soá nôi maø oâng quan taøu Nguyeãn Taán Höng ñaõ töøng uûi baõi, boû neo hoaëc ngoù thaáy (chæ noäi trong chöông Nhö Cöùt Troâi Soâng ): ñaàm Thò Naïi, soâng Haø Giao, ñaûo Haûi Minh, cuø lao Xanh, Cam Ranh, Vuõng Roâ, Ñaïi Laõnh, hoøn Troáng, hoøn Maùi, hoøn Choàng, hoøn Vôï, hoøn Anh, hoøn Em. Ñaëc bieät nhaát laø hoøn "Keït." Ñoïc moät laàn, toâi nhôù hoaøi caùi hoøn... naøy. Quaû laø coù ñi môùi bieát. Neáu khoâng ñoïc Nguyeãn Taán Höng thì khoâng ñôøi naøo toâi nhôù laïi caùi hoøn "Keït" naøy. Ñoù laø:

     Moät hoøn ñaù thaät lôùn coù hình traùi tim meùo xeïo, nhö vöøa môùi treân trôøi rôi xuoáng, maéc keït giöõa hai goäp ñaù naèm ngaùng hai beân, treo luûng la luûng laúng nhö caùi ñuøi heo loøng thoøng.

     Vaên cuûa Nguyeãn Taán Höng cuõng nhö ngöôøi cuûa anh, laø vaên lính, lính taøu , nhöng ñaùnh boä thì chaïy baèng chaân, coøn lính taøu thì vöøa chaïy vöøa suûi boït, traøo soùng, raát huøng cöôøng, laïi coøn theâm caùi coøi ruù leân nghe caøng naùo ñoäng aâm vang.

     Nguyeãn Taán Höng taû lính taøu raát hay. Moät laø: cuoäc soáng ôû taøu. Hai laø: tình caûm soâi noåi "ñi bôø," ñi phoá. Tröôùc heát haõy nghe Nguyeãn Taán Höng taû vaøi neùt veà cuoäc soáng taøu (trang 65 Moät Trôøi Moät Bieån ):

     Vöøa böôùc voâ cabin taïm truù, Taàn caûm thaáy nhö muoán ngoäp thôû. Muøi sôn, muøi seùt, muøi aåm moác troän laãn vôùi nhau... y nhö muøi xuù ueá xoâng leân noàng naëc. AÙnh saùng vaøng voït töø nhöõng boùng ñeøn troøn lu caâm, nhö thieáu kilowatt maëc duø ñang caâu ñieän bôø daãn tôùi töø nhaø ñeøn, ñaõ khoâng laøm cho coõi aâm u taêm toái nhö ñòa nguïc naøy saùng suûa theâm chuùt naøo heát. Treân traàn, giaêng maéc chaèng chòt nhöõng daây nhöõng oáng. Döôùi saøn, tua tuûa moïc leân nhöõng truï nhöõng coät. Luoàng hôi noùng töø beân trong caùi haàm coù voû laøm baèng kim khí naøy höøng höïc thoåi ra cöûa nhö muoán ñaåy Taàn doäi ngöôïc trôû laïi. Trôøi ñaát, neáu khoâng coù maùy laïnh thì laøm sao maø soáng noåi vôùi caùi caûnh maøn gang chieáu theùp naøy ñaây, chaøng töï hoûi. Nhieàu quaït troøn gaén treân xaø ngang thoåi vuø vuø, quay qua quay laïi, cuõng khoâng laøm sao xua ñuoåi ñöôïc caùi noùng cho noù ñi choã khaùc chôi. Chæ nôi naøo gaàn oáng gioù thoâng hôi, nhö nhöõng oáng loa daãn xuoáng töø beân treân, thì ñôõ ngoät ngaït hôn.

     Ñoïc ñoaïn treân ñaây ta coù theå hình dung ñöôïc caùi "ñòa nguïc" "xuù ueá" cuûa anh quan taøu nhö theá naøo. Vaäy maø töø tröôùc tôùi nay, thaáy haûi quaân aên maëc sang troïng toâi töôûng cuoäc soáng taøu raát ngon laønh. Nhôø Nguyeãn Taán Höng maø baây giôø neáu toâi coù treû laïi ñöôïc, coù ñi lính gì thì ñi chôù khoâng voâ lính thuûy cuûa ñaïi uùy Nguyeãn Taán Höng.

     Vaø ñaây laø moät ñoaïn sinh hoaït khaùc ôû döôùi taøu (trang 77 Moät Trôøi Moät Bieån ):

     Khoâng maáy choác ñaõ coù leänh vaän chuyeån: thaùo daây soá boán, thaùo daây soá ba, thaùo daây soá hai, tay laùi heát beân phaûi, maùy luøi moät... Nhöõng tieáng laëp leänh, nhaän leänh, baùo caùo... chaïy ñeàu ñeàu tôùi lui, töø ñaøi chæ huy ra caùc saân muõi, saân giöõa, saân sau, phoøng laùi, haàm maùy vaø ngöôïc laïi. Thì ra haïm tröôûng phaûi duøng daây soá moät ñeå ra taøu. Vì loaïi taøu chuyeån vaän gioáng nhö taøu buoân naøy coù moät maùy, khoâng theå söû duïng phöông phaùp "bieät maùy," töùc moät maùy tieán moät maùy luøi nhö taøu chieán, ñeå laáy laùi ra ngoaøi ñöôïc. Laïi nghe: maùy ngöng, nôùi daây soá moät, giöõ daây soá moät, maùy tieán moät... Xeâ tôùi, xòch lui chæ moät laàn thoâi maø ñaõ thaáy taøu töø töø taùch ra khoûi caàu. May laø nhôø coù gioù vaø nöôùc cuøng höôùng ñaõ ñaåy ñöa phuï moät phaàn. Leänh sau cuøng: thaùo daây soá moät... Sôïi daây rôi toøm xuoáng bieån ñang ñöôïc keùo veà taøu vaø quaán thaønh voøng troøn troøn caïnh moái coät vaøo truï bít. Taøu keå nhö rôøi bôø, khoâng coøn dính daùng gì vôùi ñaát lieàn nöõa.

     Ñoù laø phuùt giaây taøu rôøi beán. Coøn ñaây laø luùc taøu caëp beán (trang 87 ñeán 90 chöông Nhö Cöùt Troâi Soâng ...). Ñoät nhieân moät tieáng laëp leänh thaät lôùn:

     - Thaû neo.

     Vieân haï só thi haønh leänh, ñaùnh baät choát giöõ daây neo. Nhöõng maét xích to baèng baøn tay xoøe, theo söùc naëng caû traêm taán cuûa caùi neo tuoân xuoáng bieån raøo raøo. Suûi boït tung toùe. Tieáng theùp caï vaøo theùp ñieác tai, sôûn oùc. Töøng veät sôn, luùc ñoû luùc traéng laøm daáu treân daây neo, ñöôïc vò só quan tröôûng saân theo doõi kyõ caøng. Vaø lieân tuïc baùo caùo veà ñaøi chæ huy.

     - Daây xích moät ñoaïn..., hai ñoaïn..., ba ñoaïn..., boán ñoaïn...

     Moãi ñoaïn ñaâu cuõng khoaûng chín, möôøi thöôùc. Nhö vaäy luùc daây xích ngöøng chaïy, töùc ngöng baùo caùo, ñaøi chæ huy ñaõ bieát qua ñoä saâu cuûa ñaùy bieån.

     Ñoïc maáy trang naøy toâi raát thích vì hieåu ñöôïc ít nhieàu veà söï chæ huy moät con taøu. Thaät khoâng ñôn giaûn cho laém.

     Neo caén! Tôùi Qui Nhôn roài ñoù! Vaø ñaây laø phuùt soâi noåi xoân xao nhaát cuûa quan laãn lính taøu. Bôûi vì ñi bôø laø lyù töôûng cuûa hoï.

     Treân bôø coù caùc em ñang chôø ñôïi. Boä ba tam xeân Thaéng Thaønh Taàn ñeàu coù yù trung nhaân. Tình Thö Treân Chieán Haïm laø chöông chöùa ñöïng tình caûm cuûa lính taøu ñaäm nhaát. Ai maø chaúng khao khaùt yeâu... caùi maûnh ñaát lieàn hình vuoâng hình troøn hoaëc meùo xeïo nhö caùi hoøn ñaù maéc keït ôû treân kia. Thö tình cuûa lính taøu - cuõng laø lính nhöng khaùc - raát khaùc vôùi lính boä. Lính taøu khaùt nöôùc ngoït hôn lính boä neân trao ñoåi thô tình nhaân cho nhau ñeå coù chuyeän baøn, choïc nhau cho ñôõ "Khaùt."

     Nhöõng thö cuûa caùc em gôûi cho lính taøu cuõng khaùc vôùi caùc em coù ngöôøi yeâu treân bôø. Bôûi vì caùc em cuõng khaùt nöôùc bieån nhö caùc anh khaùt nöôùc ngoït vaäy. Ñaây haõy nghe coâ em tröôøng Sö phaïm Qui Nhôn möøng caùi noãi "möøng vöøa möøng vöøa sôï" cuûa em:... Anh khoâng caëp beán Qui Nhôn ñöôïc laø Haèng möøng roài, vì Haèng sôï (Xuaân Vuõ nhaán maïnh) laém, Haèng khoâng daùm gaëp anh ñaâu...! (Thö gôûi cho Thaéng).

     Vaø ñaây laø taâm tình cuûa em Phöôïng gôûi cho Taàn:... Taám aûnh cuûa anh chuïp ôû Hoøn Choàng ñeïp trai laém. Nhöng, troâng anh gioáng nhö ngöôøi "lính röøng" quaù ñi thoâi...

     Vaø ñaây nöõa laø thö cuûa Loan gôûi cho thaày Taàn (!?) ôû Myõ Tho. Loan laø hoïc troø cuûa Taàn. Loan... coù ñoâi tay daøi nhö tay vöôïn ngoài döôùi baøn maø chæ vôùi tay laø sôø ñöôïc oâng thaày treân baûng khoâng soùt moät choå naøo ... (Xin nhôù ñaây laø Loan, khoâng phaûi... Lan). Luùc thaày Taàn daïy thì Loan môùi chum chuûm vuù cau, yeâu gì ñöôïc, kyø thaáy moà - nhöng sau khi Thaày ñi lính taøu veà gaëp Loan thì thaáy em ñeïp quaù chôøi. Loan cuõng caûm Taàn vaø vieát thö cho "oâng thaày toát soá." Baây giôø Loan khoâng goïi baèng thaày nöõa. Maø laø:

     Anh Taàn thaân meán,

     ... Chieàu chieàu ra ngoaøi caàu ngoài giaët giuõ, ngoù moâng ra bôø soâng Cöûu maø beân kia laø coàn Thôùi Sôn xanh rì, Loan khoâng giöõ ñöôïc nhöõng noãi nieàm baâng khuaâng ñang traøn ngaäp daâng leân trong loøng mình. Nhö coù caùi gì man maùc buoàn cho nhöõng maát maùt, chia xa anh nhæ?... AØ, nhôù ñöøng meâ ngöôøi ñeïp Nha Trang maø boû queân coâ hoïc troø nhoû beù cuûa anh... (khoâng bieát roài sau naøy moái "tình thaày troø" naøy ñi tôùi moâ?).

     Lính taøu coù khaùc neân caùc em Phöôïng vaø Haèng raát sôï . Taïi sao? Vì anh ta gioáng ngöôøi röøng. Chaû röøng maø trong moät ñeâm, lính Taàn ñaõ nhaûy raøo tröôøng ñeán nhaø em Hieàn vaø sau vaøi giaây chuû ñoäng thì:

     Höông con gaùi ngaøo ngaït toûa ra töø ñoâi ngöïc ñaøo tô, loà loä, khoâng maëc aùo suù-cheng... Caû hai, chieác quaàn loùt vaø chieác quaàn ngoaøi, cuøng ñi theo daáu tay chaøng tuoät laàn xuoáng beân döôùi. Roài döøng laïi ôû ngoïn ñoài coû möôït, saét se sôïi vaén sôïi daøi... roài chaøng oøn ó... vaïch ra... banh ra... (trang 185-186 Moät Trôøi Moät Bieån ).

     Caùc em sôï laø phaûi. Ngöôøi lính röøng?

     Vaên cuûa Nguyeãn Taán Höng vieát nhö nöôùc chaûy, nhö ngöôøi chaïy khoâng luùc naøo chaäm, khoâng luùc naøo ngöng nghó, cöù nhö soùng bieån xoâ con taøu treân maët bieån phaúng laëng khoâng coù soùng coàn, khoâng coù vöïc saâu. Coù leõ khi vieát, Nguyeãn Taán Höng cuõng töôûng mình nhö vai coøn gaén Alpha ñi phoá, lieàu maïng leo raøo gaëp caùc em ôû cö xaù tröôøng Sö phaïm Qui Nhôn: Vaân, Haèng, Phöôïng... Vaø sau khi gaëp gôõ caùc em roài, oâng quan taøu than thôû:

     Phöôïng ôi, sao em cao sang ñeïp ñeõ laøm chi cho taàm tay anh khoâng vôùi tôùi. Ñeå roài "thaân em nhö cöùt troâi soâng, coøn anh nhö con choù choång moâng treân... taøu ...

     Moät Trôøi Moät Bieån laø moät truyeän kyù coù thaáp thoaùng boùng nhaân vaät truyeän, nhöng coù leõ taùc giaû khoâng muoán theå hieän noù baèng loái truyeän coù ñaàu coù ñuoâi coù nhaân vaät coù cuoäc soáng noäi taâm haún hoi neân ñoïc xong, toâi coù caûm giaùc "chöa ñoïc xong," hay laø truyeän coøn tieáp, Moät Trôøi Moät Bieån II, III ... Bôûi vì nhieàu cuoäc tình, nhieàu söï vieäc coøn treo lô löûng chöa ra ngoâ maø cuõng chöa ra khoai. Noù khoâng ñi ñeán nôi ñeán choán nhö cuoäc giao hoan Taàn-Hieàn ñaõ ñi taän töø bieån leân trôøi vaø töø trôøi xuoáng bieån.

     Nguyeãn Taán Höng ñaõ cho toâi nhöõng khung bieån trôøi raát ñeïp. Trong ñoù khoâng theå naøo boû qua hoøn Phuù Quoác trong Moät Thuôû Laøm "Truøm" xuaát baûn tröôùc ñaây. Sôû dó toâi vieát veà Moät Trôøi Moät Bieån tröôùc laø vì theo thöù töï thôøi gian thì trong Moät Thuôû Laøm "Truøm" laø söï tröôûng thaønh cuûa moät anh chaøng lính thuûy mang Alpha trong khoùa Ñeä nhò Haûi Sö ôû Nha Trang - maø coù leõ laø Taàn. Vì Taàn queâ ôû Myõ Tho (veà gaëp Loan) vaø nhaân vaät "toâi" trong Moät Thuôû Laøm "Truøm" hình nhö laø moät, ñaõ laø "ñaïi uùy... Taàn."

     Trong quyeån naøy taùc giaû keå nhöõng chuyeän xaûy ra trong thôøi gian keá caän tröôùc 4-75 nhöõng söï vieäc xeáp ñaët coù thöù töï nhöng khoâng keát laïi thaønh moät truyeän ñöôïc. Ñoäc giaû coù theå ñoïc heát quyeån saùch vaø cuõng coù theå chæ ñoïc moät chöông maø khoâng caûm thaáy thieáu gì caû. Ñieàu ñoù cuõng khoâng phaûi laø chuyeän thieáu soùt cuûa taùc giaû. Vì qua hai quyeån Moät Trôøi Moät Bieån vaø Moät Thuôû Laøm "Truøm" , vaø tröôùc ñoù quyeån truyeän daøi Moät Ñôøi Ñeå Hoïc , toâi coù caûm töôûng laø Nguyeãn Taán Höng "muoán vieát nhö vaäy ñoù." Truyeän daøi hay tröôøng thieân ñeàu laø moät chuoãi truyeän ngaén. Nghóa laø nhôù gì thaáy gì noùi naáy, xaûy ra theá naøo noùi y nhö vaäy, vaø muoán ngöng luùc naøo thì ngöng, khoâng caâu neä veà theå loaïi. Coù theå anh muoán taïo neân moät tröôøng phaùi, tröôøng phaùi hoàn nhieân kieåu Nguyeãn Taán Höng chaêng? Vaø anh laïi noåi tieáng hôn nöõa nhôø tröôøng phaùi naøy chaêng? Toâi laø ngöôøi thích vieát truyeän, ñoïc Nguyeãn Taán Höng laém luùc toâi nghó: sao chuyeän laïi theá naøy maø laïi theá kia, sao anh khoâng cho theâm chuùt... gì nöõa, sao khoâng caêng thaúng chuùt nöõa roài haõy keát, v... v... Nhöng toâi giaät mình: khoâng theå chuû quan ñöôïc. Ta cöù vieát caûm xuùc treân chöõ nghóa maø taùc giaû ñaõ ghi ra cho ta ñoïc maø thoâi.

     Vaäy thì Phuù Quoác coù moät hình aûnh gaây caûm xuùc nhaát cho toâi. Ñoù laø oâng giaø. Nhöng tröôùc khi noùi ñeán oâng, xin ñoäc giaû ñoïc maáy trang raát rung ñoäng cuûa chöông Moät Laàn Ñi Moät Laàn ÔÛ . Ñaây, ñoái vôùi toâi, laø baøi buùt kyù hay nhaát cuûa theå loaïi truyeän kyù maø toâi ñöôïc ñoïc cuûa Nguyeãn Taán Höng. Ñoïc vôùi söï caûm xuùc daøo daït vôùi tình yeâu queâ höông soâng bieån maø caâu tuyeät buùt taû löôøn taøu röôùn leân baõi caïn: ... ngaäp ngöøng nhö nhöõng tieáng naác coøn soùt laïi tröôùc khi döùt khoaùc chia tay (trang 37 Moät Thuôû Laøm "Truøm" ). Toâi khoâng ñi xa ñaát lieàn nhö anh maø ñoïc ñoaïn naøy sao cuõng buoàn teânh?

     Roài laïi gaëp oâng giaø "y nhö thieät" aùo baø ba traéng, noùn coái, deùp nhaät leøng xeøng ñi daïo khaép chieàu daøi chieàu ngang cuûa ñaûo Phuù Quoác. OÂng giaø mong moûi ñöôïc ra ñaûo chôi moät chuyeán, thì baây giôø ñöôïc theo con ra ñaây chôi. OÂng meâ caûnh vaät, meâ bieån laï maø maûi meâ ñi nhö moät Lyù Baïch ñi tìm thô ôû giöõa trôøi nöôùc bao la (trang 47 Moät Thuôû Laøm "Truøm" ):

     - Tao chæ ñi chôi cho bieát, trong ñôøi chæ coù moät laàn. Nhöng ñöôïc nöûa ñöôøng moûi chön quaù tao loäi trôû veà. May maø gaëp ñöôïc chuù em con chò Baûy tieäm, queâ ôû Myõ Tho, cho quaù giang xe honda neân leï... Maø chuù khoâng coù chôû veà nhaø lieàn ñaâu, chuù chôû tao ñi xuoáng baõi Khem roài chôû voøng leân nuùi Ñaát Ñoû, Ñaát Ñen gì nöõa, choã coù ñöôøng xe hôi ñi veà quaän Döông Ñoâng... Baõi Khem nöôùc trong caùt traéng, coù nhaø thuûy taï caát tuoát ra xa...

     Vaø theâm ñoaïn naøy nöõa (trang 48 Moät Thuôû Laøm "Truøm" ):

     Caøng lôùn leân toâi caøng thöông meán ba maù toâi, toâi khoâng coøn khoå taâm vì ba maù toâi queâ muøa nhö hoài coøn nhoû nöõa. Maø toâi thaáy thaät söï khoâng ai cöôøi cheâ mình khi cha meï mình khoâng ñöôïc "vaên minh" ñaâu. Chæ taïi mình maëc caûm, nghó nhö vaäy maø thoâi.

     Neáu trong caû ngaøn taùc giaû maø toâi ñoïc töø nhoû ñeán giôø, toâi coøn nhôù ñöôïc caâu naøo hay nhaát thì caâu ñoù toâi seõ ñem ñaët ngang haøng vôùi caâu vaên treân ñaây cuûa Nguyeãn Taán Höng. Nguyeãn Taán Höng ñaõ vieát moät caâu vaên hoàn nhieân ñaùng yeâu voâ cuøng, moät caâu tuyeät buùt. Ñoù laø luaân lyù vaø laø luaân lyù cuûa moät con ngöôøi chaân chính. Khi ñoïc xong, toâi ñaõ goïi ngay Nguyeãn Taán Höng ñeå hoan hoâ anh.

     Toâi khoâng muoán noùi theâm gì veà Moät Thuôû Laøm "Truøm" . Toâi ñöôïc ñoïc vaø nhôù caâu naøy, toâi cho laø ñaõ quaù ñuû.

     Theo tieåu söû taùc giaû thì Höng sinh ra ôû Myõ Tho, hoïc tröôøng Nguyeãn Ñình Chieåu, cuõng laø tröôøng cuûa toâi, coù leõ tröôùc Höng chöøng 10, 15 naêm, toâi hoïc cuøng lôùp vôùi Khöông Höõu Ñieåu (khoâng bieát coù hoï haøng gì vôùi ñaïi taù Khöông Höõu Baù khoâng?). Nay gaëp Höng ôû haûi ngoaïi vaø caàm buùt nhö nhau toâi möøng laém. Thaáy Höng vieát haêng toâi caøng möøng. Chaúng bieát khi naøo môùi ñoái dieän ñöôïc vôùi nhau. Thænh thoaûng Höng goïi: Anh maïnh khoâng, ñang vieát gì? Toâi cuõng hoûi: Höng ñang vieát gì? Vöøa roài Höng ñaùp: Moät Giaác Mô Tieân . Toâi cöôøi baûo: Tieân gì nöõa? Tieân naèm beân caïnh haèng ñeâm maø coøn mô thì coi chöøng baàm mình coù ngaøy ñoù nghe baïn! Höng cöôøi hoàn nhieân. Toâi laïi nhôù thaèng beù bò bònh söng phoåi hoài Höng laøm "Truøm" ôû Phuù Quoác. Höng noùi:

     - Noù ñaõ leân ñaïi hoïc.

     - Coøn oâng giaø? OÅng coù sang ñaây khoâng?

     Maùy boãng keâu reø reø toâi khoâng coøn nghe roõ tieáng Höng nöõa. Toâi khoâng noùi tieáp ñöôïc, toâi khoùc... khi nghó tôùi oâng, vaø baây giôø vieát theâm ra ñaây: Chuùc Höng vaø Hoàng Lan thaønh coâng vaø haïnh phuùc.

Khai buùt 94.
Xuaân Vuõ

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---