Toâi coù hai queâ höông: Vónh Long vaø Myõ Tho. Vónh Long laø queâ noäi cuûa ba toâi, nôi toâi môû maét chaøo ñôøi. Myõ Tho laø queâ ngoaïi cuûa maù toâi, nôi toâi traûi qua tuoåi thô aáu thaàn tieân, vaø cuõng laø nôi toâi ñeo ñuoåi hoïc vaán ôû baäc trung hoïc ñeä nhò caáp taïi tröôøng Nguyeãn Ñình Chieåu.

     Nguyeãn Taán Höng laø daân Myõ Tho, laïi laø cöïu hoïc sinh tröôøng Nguyeãn Ñình Chieåu. Coù leõ vì leõ ñoù khi ra quyeån truyeän daøi Moät Thuôû Laøm "Truøm" , anh nhôø toâi, keû ñoàng höông cuûa anh vieát Baït chaêng?

     Ngaønh vaên chöông ôû haûi ngoaïi ngoaøi löïc löôïng caùc caây buùt nöõ ñaùng keå coøn theâm hieän töôïng caùc nhaø vaên goác mieàn Nam. Vaên chöông hay thì baát luaän cuûa ngöôøi Nam hay cuûa keû Baéc. Nhöng maø hieän töôïng caùc caây buùt mieàn Nam ôû haûi ngoaïi sôû dó ñöôïc noùi tôùi laø taïi caùi tính chaát hoàn nhieân, xueà xoøa, deã hieåu, deã gaây caûm thoâng vôùi ñoäc giaû cuûa taùc phaåm hoï. Phaïm Thaêng, Huyønh Höõu Cöûu, Hoà Tröôøng An, Kieät Taán, Nguyeãn Vaên Saâm, Voõ Kyø Ñieàn, Voõ Hoaøng, Nguyeãn Vaên Ba, Ngoâ Nguyeân Duõng, Vuõ Nam, Phan thò Troïng Tuyeán, Cao Bình Minh, Nguyeãn thò Ngoïc Nhung, Traàn thò Kim Lan, Nguyeãn thò Ngoïc Dieãm ñaõ laø nhöõng caây buùt thaønh danh, duø coù ngöôøi chöa coù taùc phaåm ñaàu tay.

     ÔÛ ñaây, toâi xin neâu ra caùi quaù khöù ñeå vieát vaên cuûa hai theá heä. Phaïm Thaêng, Huyønh Höõu Cöûu, Kieät Taán, Hoà Tröôøng An, Voõ Kyø Ñieàn, Nguyeãn Vaên Ba laø theá heä ñaõ coù ñi vaø soáng ôû treân ñaát nöôùc töø thuôû tieàn chieán, hoaëc töø thuôû chieán tranh Vieät Phaùp, hoaëc töø thuôû bình minh cuûa cheá ñoä Ñeä Nhöùt Vieät Nam Coäng Hoøa. Bôûi ñoù, vaên chöông hoï doài daøo nhöõng taäp tuïc, nhöõng caûnh soáng ngoaøi thaønh phoá, ngoøi buùt hoï len loûi ñöôïc vaøo thoân queâ trong thuôû thanh bình ñeå soáng vôùi caùi truyeàn thoáng cuûa daân toäc.

     Lôùp tröôûng thaønh töø cuoäc noäi chieán nhö Phan thò Troïng Tuyeán, Nguyeãn thò Ngoïc Nhung, Nguyeãn thò Ngoïc Dieãm, Cao Bình Minh, Vuõ Nam thì ngoøi buùt cuûa hoï chæ khai thaùc ñöôïc nhöõng caâu chuyeän ôû thaønh phoá, ôû caùc vuøng ngoaïi oâ. Ñoâi khi, hoï cuõng vieát veà ñoàng queâ, nhöng hoï chæ ñoùng vai khaùch tænh veà thaêm queâ, laøm nhaân chöùng caûnh queâ höông loaïn laïc trong cuoäc giao tranh giöõa hai phe Quoác Coäng, chöù khoâng phaûi laø nhöõng caây buùt hoøa mình vaøo nhòp ñaäp cuûa traùi tim thoân queâ, thôû theo hôi thôû daân queâ.

     Coøn Nguyeãn Taán Höng thì sao?

     Nguyeãn Taán Höng xuaát thaân töø moät gia ñình ngheøo ôû mieät vöôøn. Anh traûi qua thôøi thô aáu, thôøi môùi lôùn thieáu thoán ñuû thöù veà phöông dieän vaät chaát, nhöng anh coá aên hoïc ñeå coù moät ñòa vò saùng suûa döôùi boùng maët trôøi. Anh tröôûng thaønh töø thuôû Ñeä Nhaát Vieät Nam Coäng Hoøa. Roài anh böôùc chaân vaøo quaân ñoäi (quaân chuûng Haûi quaân). Anh traûi qua töø thôøi bình ñeán thôøi nhieãu nhöông. Tröø Vuõ Nam vaø toâi ra, trong caùc caây buùt nam maø toâi vöøa keå, khoâng coù caây buùt naøo daán thaân vaøo cuoäc chieán nhö anh. Nhöng toâi laø thöù só quan vaên phoøng, quanh quaån maõi ôû Quaân Khu III. Coøn anh thì len loûi nhieàu ñòa danh ôû ñaát nöôùc. Töø Hueá, Ñaø Naüng, Soâng Caàu, Nha Trang anh nhaøo ra Phuù Quoác. Taïi Phuù Quoác, anh giöõ chöùc vuï tröôûng phoøng Tình baùo cho tôùi ngaøy raõ nguõ...

     Phuù Quoác, nôi ñaõ taïo cho Nguyeãn Taán Höng bieát bao chaát lieäu ñeå anh vieát cuoán Moät Thuôû Laøm "Truøm."

     Trong böùc thö töø Winston-Salem ñeà ngaøy 18 thaùng 2 naêm 1989, Nguyeãn Taán Höng than raèng taùc phaåm ñaàu tay cuûa anh baùn hôi chaäm. Toâi saün saøng chia xeû vôùi Höng, nhöng toâi nghó raèng hôi chaäm coøn hôn laø baùn khoâng troâi. Baùn khoâng troâi coøn hôn laø baùn chaïy maø khoâng coù moät tính chaát ngheä thuaät ñeå khoâng taïo moät choã ñöùng naøo ôû vaên ñaøn cho taùc giaû.

     Taùc phaåm Höng baùn chaäm laø vì anh vieát thaät quaù , anh khoâng theøm pha tính chaát tieåu thuyeát cho taùc phaåm mình. Anh nghe gì thaáy gì vieát naáy, khoâng bòa tình tieát gay caán theo kieåu tieåu thuyeát ba xu. Moät Thuôû Laøm "Truøm" laø moät taùc phaåm töï truyeän ñuùng hôn laø tieåu thuyeát töï truyeän. Ñoäc giaû phaûi coù tinh thaàn tìm hieåu moät caûnh soáng, moät ñoaïn ñôøi treân ñaát nöôùc coá höông môùi coù theå thöôûng thöùc taùc phaåm anh moät caùch thoáng khoaùi. Coøn ai ñoù, muoán thöôûng thöùc nhöõng tình tieát gay caán eùo le theo kyõ thuaät döïng truyeän phieâu löu, hay muoán tìm tình tieát thaét môû nhö tình tieát phim aûnh video cuûa Taøu, chaéc seõ thaát voïng laém, khoå sôû laém. Nguyeãn Taán Höng raát böôùng bænh, toâi xin baùo tröôùc. Anh khoâng chieàu theo thò hieáu cuûa ai caû. Anh chæ nhaèm vaøo Chaân Thieän Myõ maø laøm cuoäc buùt trình.

     Toâi xinh trích moät ñoaïn thö khi anh nhôø toâi vieát Baït taùc phaåm thöù ba cuûa anh... Naûn thì naûn thieät, nhöng laøm thì cöù laøm, tôùi ñaâu hay tôùi ñoù. Bôûi vaäy, göûi sang anh taùc phaåm thöù ba vöøa vieát xong . Moät Thuôû Laøm "Truøm" ñaây. Vaø khi ñoïc xong anh laøm ôn vieát giuøm caùi Töïa hay caùi Baït. Anh nhôù ñoïc kyõ moät chuùt cho Höng naøy nhôø. Cuoán saùch naøy toâi vieát ra baèng nhöõng lôøi chaân thaønh taâm huyeát ñoù ... Quaû nhieân, ñoïc xong Moät Thuôû Laøm "Truøm" , toâi môùi nhaän thaáy ñaây laø moät taùc phaåm maø Nguyeãn Taán Höng vieát baèng taâm cô, baèng taän cuøng cuûa nhieät thaønh.

     Khoaûng ñôøi laøm tình baùo cuûa anh, neáu ñöôïc theo doõi toaøn boä, phaûi baét ñaàu töø truyeän Traêng Maät Beán Soâng Caàu trong taùc phaåm Moät Chuyeán Ra Khôi vaø truyeän Sôïi Daây Ñònh Meänh trong taùc phaåm Moät Ñôøi Ñeå Hoïc , cuøng moät taùc giaû. Ñoù laø hai chöông goái ñaàu cho taùc phaåm thöù ba naøy, ñeå noùi leân nguyeân do naøo nhaân vaät xöng toâi, teân Hoaøng, choïn nghieäp tình baùo, cuõng nhö nhöõng hoaït ñoäng coù ít nhieàu lieân heä vôùi nhöõng bieán ñoäng cuûa ñaát nöôùc trong cuoäc noäi chieán Quoác Coäng, maø taùc giaû xem laø "nhöõng hoaït ñoäng lieâm chính trong ñaát lieàn." Roài Moät Thuôû Laøm "Truøm" môû ra, tuy caûnh maùu löûa cheát choùc khoâng coøn, nhöng bieát bao bieán coá cöù nöôøm nöôïp xaûy ra, taïo moät gioøng cuoàng löu soâi ñoäng khaùc moät caùch kyø thuù.

     Taïi sao taùc giaû ñaët caùi töïa Moät Thuôû Laøm "Truøm" cho quyeån saùch cuûa mình? "Truøm" ñaây töùc laø "truøm tình baùo," tröôûng phoøng Nhì Vuøng 4 Duyeân haûi Phuù Quoác. Caùi nhieäm sôû tröôûng phoøng tình baùo môùi nghe qua laø boïn naèm vuøng, hoaëc boïn coù daây mô reã maù vôùi Coäng Saûn thuôû ñoù ñaõ noåi da gaø. Caùi chöùc vuï "truøm" trong guoàng maùy ñieàu haønh moät Tieåu khu, Ñaëc khu, hay Vuøng Duyeân haûi laø moät chöùc vuï neáu khoâng saùng giaù thì cuõng le loùi laém. Nhöng, khi laøm "truøm" taïi Phuù Quoác cuõng nhö trong ñaát lieàn, thaät ra taùc giaû haàu nhö khoâng coù dòp naøo ñeå heùt ra löûa. Töïa saùch naøy coù moät nguï yù mæa mai chaâm bieám heát söùc nheï nhaøng, maø khi ñoïc xong cuoán saùch chuùng ta môùi thaáy raèng caùc nhaân vieân phoøng tình baùo xöa nay thöôøng chæ bieát lo aên nhieàu hôn lo dieät ñòch. Mang tieáng "truøm" maø ñuùng ra anh chæ laøm nhaân chöùng cho nhöõng dieãn bieán xaûy ra treân moät vuøng ñaát queâ höông coù bieån vaây quanh. Ñaây laø moät oâng "truøm" hö vò, coù raát ít thöïc quyeàn. Moät thöù "truøm" ñaëc bieät ñaõ taïo caùi baát ngôø cho quyeån saùch.

     Moät Thuôû Laøm "Truøm" keùo daøi töø chöông 1 coù caùi töïa cuøng teân saùch cho tôùi chöông 7, Trong Caûnh Soáng Coøn , tôùi ñaây chuùng ta boãng thaáy cuoäc ñôøi cuûa nhaân vaät ñaõ queïo qua moät khuùc quanh môùi, ñoù laø cuoäc daán thaân treân ñöôøng di taûn. Böôùc qua chöông 8, Ngaøy Qua Treân Xöù Laï , taùc giaû ñöa ñoäc giaû ñi laàn vaøo cuoäc soáng ñònh cö môùi... ÔÛ ñaây, neáu toâi khoâng laàm laø chöông môû ñaàu cuûa moät taùc phaåm keá tieáp maø Nguyeãn Taán Höng seõ vieát veà caùi xöù Myõ, ñaát taïm dung daøi haïn ôû Myõ. Boái caûnh Phuù Quoác vaø cuoäc ñôøi ñi ñi veà veà giöõa nhöõng nhieäm sôû vaø caùc chuyeán haûi trình trong taùc phaåm naày goàm nhöõng chöông Moät Thuôû Laøm "Truøm," Moät Laàn Ñi Moät Laàn ÔÛ, Ñöôøng Vaøo Beán Meâ, Taâm Söï Keû Sang Mieân, Ñoâng Phöông Ngö Nghieäp Coâng Ty , vaø Nhöõng Keû Cöôùp Cuûa Gieát Ngöôøi . Tôùi chöông Trong Caûnh Soáng Coøn laø chöông keát thuùc moät thuôû laøm "truøm" cuûa taùc giaû. Vaø Ngaøy Qua Treân Xöù Laï laø chöông gia ñình taùc giaû ôû treân ñaát Thaùi Lan, chôø ngaøy qua ñònh cö ôû Myõ.

     Trong taùc phaåm Moät Thuôû Laøm "Truøm" chæ coù hai chöông Moät Thuôû Laøm "Truøm" vaø Moät Laàn Ñi Moät Laàn ÔÛ töông ñoái coù moät khoâng khí an laønh, thanh thaûn. Nhöõng chöông khaùc ñeàu soâi ñoäng, vôùi nhieàu gay caán, traàm luaân nhö nhöõng chuyeán phieâu löu treân maøn aûnh. Ñoù khoâng phaûi laø nhöõng tình tieát hö caáu, maø traùi laïi, raát soáng thöïc. Töø chöông Ñöôøng Vaøo Beán Meâ , ñoäc giaû ñaõ bò Nguyeãn Taán Höng thoâi mieân, cuoán huùt. Anh baét moïi ngöôøi cuøng tham döï moät thuôû laøm "truøm" cuûa anh, chia xeû taâm söï vôùi anh, cuøng anh ñi ngaên chaän boïn ngö phuû Thaùi Lan xaâm nhaäp vaøo haûi phaän Vieät Nam, cuøng ñi baét boïn buoân laäu, cuøng ñieàu ñình du di vôùi boïn buoân laäu ñeå ñoâi beân khoâng ai thieät haïi veà lôïi loäc laãn danh döï. Chöa heát ñaâu, Nguyeãn Taán Höng coøn daét chuùng ta sang Cao Mieân trao ñoåi con tin, daét chuùng ta tieáp ñoùn ñoaøn ngöôøi di taûn töø Vuøng 2, Vuøng 1 bò thaát thuû, daét chuùng ta chöùng kieán cuoäc haønh quyeát caùc keû cöôùp cuûa gieát ngöôøi treân ñoaïn haûi trình di taûn naøy. Vaø tôùi chöông Trong Caûnh Soáng Coøn , taùc giaû keå laïi ñoaïn ñöôøng rôøi boû ñaûo Phuù Quoác, di taûn sang Thaùi Lan trong caûnh tan haøng raõ nguõ, vöôït thoaùt cheá ñoä Coäng Saûn vôùi noãi cam go, maø ñoäc giaû hoài hoäp töøng phuùt töøng giaây theo haønh trình ngoïn buùt cuûa anh.

     Nguyeãn Taán Höng, moät nhaø vaên coù bieät taøi chieâu nieäm vaø taùi sinh caùi quaù khöù ñaày höùng thuù cuûa rieâng anh, cuûa moät thuôû choáng Coäng cöùu nöôùc cuûa daân mieàn Nam. Nguyeãn Taán Höng vieát Moät Thuôû Laøm "Truøm" vôùi taâm traïng ngöôøi chieán binh raõ nguõ, ôû moät goùc trôøi haûi ngoaïi nhìn veà toå quoác ñaõ maát, ngoaùi troâng moät quaù khöù haøo huøng caøng luùc caøng luøi xa. Anh vieát baèng caû taâm huyeát, nhöng maïch vaên anh luoân trong saùng, ñieàm tónh, khoâng söôùt möôùt, tæ teâ. Vaäy maø caøng ñoïc Moät Thuôû Laøm "Truøm" , ñoäc giaû caøng thaám thía, caøng chua xoùt ngaäm nguøi. Vaø, chuùng ta cuøng coù moät caûm nhaän laø taùc giaû khoâng phaûi chæ ngöøng buùt ôû quyeån naøy. Coøn coù cô hoäi toát, taùc giaû seõ vieát theâm veà ñôøi lính haûi quaân, tæ mæ hôn, haøo huøng vaø ñam meâ hôn. Vaø trong moïi tình caûnh, duø soâi ñoäng hay dòu daøng, maïch vaên anh cöù thao thao, muoán phôi baøy traêm ñieàu ngaøn vieäc, baét ñoäc giaû cuøng tham döï, chia xeû caùi quaù khöù vaø cuoäc ñôøi binh nghieäp cuûa anh. Ñoäc giaû cöù theá bò anh loâi cuoán, khoâng theå rôøi ñöôïc nöõa, baét ñaàu töø chöông Ñöôøng Vaøo Beán Meâ .

     Caùi ñaùng sôï cho moät nhaø vaên laø soáng ít, cöù quanh quaån ôû thaùp ngaø, ôû moät thaønh phoá an laønh. Nguyeãn Taán Höng töø thuôû ñi hoïc ñaõ quaêng mình vaøo nghòch caûnh, ñeå roài khi vaøo lính, anh quay moøng vôùi bao côn troát, phaán ñaáu vôùi phong ba. Chaát lieäu soáng cuûa anh traøn treà, bieán coá xaûy ñeán anh tôùi taáp. Anh chæ caàn choïn löïa nhöõng bieán coá haøo huøng, nhöõng goùc caïnh saéc neùt cuûa cuoäc ñôøi binh nghieäp ñeå ñöa vaøo taùc phaåm. Ngoøi buùt anh cöù theá maø laøm soáng laïi töøng chaëng ñôøi anh. Vaø bôûi ñöôïc höôùng daãn baèng nieàm öu aùi, baèng söï trieàu meán caùi quaân chuûng do mình ñaõ choïn löïa, caây buùt cuûa anh vaãn giöõ ñöôïc söï töø toán khi keå laïi nhöõng ñieàu traùi tai gai maét, khoâng ñaõ kích, khoâng soâi noåi thuø haèn, khoâng noùi lôøi thoâ thieån, aùc ñoäc. Ñaây laø caây buùt nhaân haäu, ñaùng meán. Qua caây buùt ñoù, chuùng ta ñaõ baét gaëp moät ñaïi taù Khöông Höõu Baù, Tö leänh Vuøng 4 Duyeân haûi, ngöôøi ít ra cuõng coøn giöõ caùi lieâm khieát, ñaïo ñöùc khi töø choái vieäc daây döa, moùc noái cuûa boïn buoân laäu! Chuùng ta ñaõ tieáp xuùc qua Nguyeãn Taán Höng moät ñaïi taù Thieän hieåm aùc, toû ra aùm muoäi trong vieäc ban leänh haønh quyeát nhöõng keû maø oâng meänh danh cöôùp cuûa gieát ngöôøi. Coøn nöõa, trong taùc phaåm naøy coù moät thöôïng só Nghóa thöïc teá, quyeàn bieán, moät Lyù Bình gian thöông, gioûi vieäc löôn leïo, moùc noái, nhöng khoâng phaûi laø moät nhaân vaät hoaøn toaøn ñaùng gheùt vì ñoâi luùc haén coù vaøi ñieåm deã meán. Ñieàu maø toâi xuùc ñoäng hôn laø nhaân vaät cha cuûa taùc giaû, moät ngöôøi thôï moäc chaát phaùc, ñoân haäu nhöng thích tìm hieåu, thích vaán ñeà caän nhaân tình . Trong chuyeán ra Phuù Quoác thaêm con, oâng laân la laøm quen khaép xoùm, khaép ñaûo. OÂng töôïng tröng lôùp daân mieàn Nam hieàn laønh, uyeån chuyeån trong vieäc giao teá khoâng phaûi ñeå caàu lôïi maø ñeå thoûa maõn kieán thöùc, ñeå ñi saâu vaøo tình ngöôøi. Ngaàn aáy nhaân vaät ñöôïc taùc giaû veõ leân baèng neùt chaám phaù sô saøi, nhöng laø nhöõng neùt phoùng buùt saéc saûo vaø ngoaïn muïc. Ñoàng yù vôùi anh Mai Thaûo raèng Nguyeãn Taán Höng coù moät kyù öùc beùn nhaïy vaø tinh nhueä. Ñoù laø moät öu ñieåm ñeå vieát moät taùc phaåm coù tính caùch hoài kyù. Töøng nhaân vaät, töøng boái caûnh, töøng söï vieäc cöù daét díu nhau maø xuaát hieän theo haønh trình ngoøi buùt anh vôùi nhöõng neùt ñaëc thuø, ñoäc ñaùo. Vaø cöù nhö theá maø buûa giaêng khaép trang saùch naøy sang trang saùch khaùc.

     Vaên chöông haûi ngoaïi coù nhieàu khuynh höôùng thì môùi coù theå goïi laø moät vaên chöông phoàn thònh. Qua Moät Chuyeán Ra Khôi vaø Moät Thuôû Laøm "Truøm" , Nguyeãn Taán Höng coù moät chieáu rieâng, moät ñöôøng loái rieâng veà ñeà taøi. Do ñoù, anh laø moät caây buùt ñoäc ñaùo vôùi voán soáng quaù ñoãi doài daøo. Neáu anh vieát chaäm hôn, tæ mæ hôn cuoán saùch coù theå keùo daøi ngoùt ngheùt theâm moät hai traêm trang nöõa.

     Nguyeãn Taán Höng tuoåi ñôøi chæ ñoä töù tuaàn, khoâng haún laø coøn quaù treû, nhöng vaãn laø caây buùt ôû vaøo tuoåi sung maõn nhaát cuoäc ñôøi ñeå saùng taùc vöøa phong phuù vöøa chín chaén. Anh khoâng nhöõng chæ ñoùng goùp vaøo vaên ñaøn baèng taùc phaåm cuûa mình, maø anh coøn roïi saùng cho chuùng ta moät ñoaïn lòch söû coù anh tham döï, goùp moät vieân gaïch vaøo vieäc xaây caát ngoâi ñeàn toå quoác trong taâm töôûng ngöôøi daân maát nöôùc laø chuùng ta ñaây. Bôûi ñoù, Moät Thuôû Laøm "Truøm" laø moät taùc phaåm coù giaù trò ôû hai, ba maët.

Coå Nguyeät Ñöôøng, chôùm Xuaân 1989
Hoà Tröôøng An

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---