Ngöôøi ta bieát nhieàu veà Nguyeãn Taán Höng qua nhöõng taùc phaåm coù töïa ñeà khôûi ñaàu baèng chöõ Moät. Qua vaên chöông, Nguyeãn Taán Höng laø moät ngöôøi boäc tröïc. Anh noùi thaúng nhöõng gì anh nghó. Anh ñöôïc ñaùnh giaù laø ngöôøi vieát vaên thaønh thöïc nhöùt. Ñöùc tính ñaùng quí naøy ñöôïc anh ñem vaøo thô khieán aâm vaän thô anh theâm phaàn phoùng khoaùng, côûi môû.

     Coù nhieàu caùnh cöûa ñeå böôùc vaøo theá giôùi taâm tö cuûa ngöôøi ngheä só. Ngaøy xöa, Töû Kyø ñeán vôùi Baù Nha khoâng qua ngaõ bình phaåm, khen cheâ. Qua tieáng ñaøn, Töû Kyø "ngoä" ñöôïc taâm hoàn cuûa ngöôøi ngheä só Baù Nha, khi laâng laâng thanh thoaùt taän non cao, luùc cuoàn cuoän baát taän nhö doøng nöôùc chaûy. Tri kyû caûm nhau, ngoä nhau chöù khoâng taâng boác nhau. Phaåm bình ñeå phaân haïng, xeáp loaïi nhau laø vieäc laøm cuûa nhöõng "thôï thô", töï troùi buoäc mình trong nhöõng qui luaät do chính mình taïo ra. Khoâng neân ñeán vôùi Moät Thoaùng Höõng Hôø qua caùnh cöûa naøy.

     Tình caûm, taâm tö con ngöôøi ñöôïc boäc loä döôùi nhieàu hình thöùc nhö thô, vaên, nhaïc, hoïa... Moãi loaïi coù qui luaät rieâng cuûa noù. Trong khi hoïa ñoøi hoûi söï phoái hôïp nhòp nhaøng cuûa maøu saéc vaø ñöôøng neùt, vaên bò raøng buoäc bôûi vaên phaïm vaø cuù phaùp, nhaïc chòu qui luaät hoøa aâm, thì thô töông ñoái ít bò raøng buoäc hôn. Noùi theá khoâng coù nghóa laø thô ñöùng ngoaøi khuoân pheùp cuûa luaät baèng traéc cuõng nhö aâm vaän. Nhöng so vôùi caùc boä moân khaùc, thô coù phaàn phoùng khoaùng hôn. Nhaø thô coù theå muôïn baát cöù phöông tieän ngoân ngöõ naøo, mieãn sao doøng thô ñöôïc tuoân chaûy töï do, khoâng göôïng eùp. YÙ nghóa cuûa vaên töï khoâng giôùi haïn ñöôïc hoàn thô cuûa thi só. Ví nhö hai chöõ "yeâu em" cuûa nhaø thô khoâng nhaát thieát laø söï dieãn taû tình caûm trai gaùi. Vôùi thi só, chöõ "em" ôû ñaây coù theå laø thieân nhieân, laø hoa laù, laø nuùi röøng, laø queâ höông v.v.. Ngöôøi ngheä só seõ khoâng maáy thích thuù khi thaáy ñöùa con tinh thaàn cuûa mình bò moå xeû, phaân tích, duø laø ñeå neâu leân nhöõng öu ñieåm. Ngöôïc laïi, nhaø ngheä só seõ haøi loøng vôùi nhöõng ai ñoù "caûm" ñöôïc nhöõng gì maø taùc giaû muoán göûi gaám. Ñem qui luaät aâm vaän ñeå phaân loaïi thô, ta ñaõ phuï loøng nhöõng nhaø thô. Bình thô khoâng phaûi laø thöôûng thöùc thô. Thô laø ñeå caûm, ñeå "ngoä" chöù khoâng phaûi ñeå phaân haïng, xeáp loaïi!

     Trong tinh thaàn ñoù, chuùng ta thöû caûm vôùi loái duøng chöõ cuûa nhaø thô Nguyeãn Taán Höng:

     Ñaøo nguyeân laïc loái thieân thai,
     Moäng mô chöa döùt ñaõ hoaøi uoång coâng
     Nöûa ñeâm thöùc giaác beân choàng,
     Nöûa queân, nöûa nhôù, nöûa khoâng thieát gì.

     (trong baøi Chieàu Em , trang 32)

     Ba caùi "nöûa" trong caâu cuoái chaéc chaén seõ laøm khoù chòu nhöõng oâng thaày daïy toaùn, nhöng khi Chieàu Em , Nguyeãn Taán Höng vaãn caûm ñöôïc ñaày ñuû noãi loøng cuûa naøng thô.

     Caùi tính ngang ngang, boäc tröïc cuûa Nguyeãn Taán Höng hieän roõ trong baøi Deã Gheùt , nôi trang 35:

     ...
     Anh muoán theo em veà thaêm noäi
     Ñaõ noùi khoâng ñöôïc...
     Thoâi thì, anh muoán theo em veà nhaø em
     Laïi caøng khoâng ñöôïc...
     Thí sinh thöû naêm keo ñeàu tröôït!
     Vaäy giöõa hai ñöùa mình lieân heä nhau caùi gioáng gì
     Ö, hình nhö coù tí ti raøng buoäc...
     Thaät khoâng?
     Nhôù ñöøng cho anh ñi taøu suoát!
     ÖØa, ñöôïc, ñöôïc...

     "Caùi gioáng gì" cuûa nhaø thô ñuû ñeå phaùc hoïa moät Nguyeãn Taán Höng ngoå ngaùo. Baøi thô chaám döùt moät caùch töùc töôûi qua ba chöõ ngang traéc, nhöng laïi dieãn taû ñaày ñuû söï voäi vaõ, hoái haû cuûa naøng thô, khi sôï vuoät maát "OÂng Moät"!

     Phoùng khoaùng nhöng khoâng phoùng tuùng. Töøng laø só quan Haûi Quaân, Nguyeãn Taán Höng bieát theá naøo laø neà neáp, quaân phong quaân kyû, nhaát laø ôû binh chuûng coù tieáng laø "quan lieâu", leã nghi quaân caùch. Trong tinh thaàn ñoù, Nguyeãn Taán Höng ñaõ bieát caùch ñem thô vaøo nhaïc, ñem caùi phoùng khoaùng, töï do cuûa thô vaøo neà neáp, qui luaät cuûa theá giôùi aâm thanh. Khoâng nhö thô, nhaïc ñoøi hoûi phaûi coù khuoân pheùp nhaát ñònh. Luaät tröôøng canh khoâng cho pheùp hoàn nhaïc traøo daâng tuøy höùng. Phaûi bieát chaám caâu ñuùng luùc vaø ñuùng luaät. Moät baûn nhaïc thöôøng phaûi chaám döùt baèng chuû aâm; hoaëc ñoâi khi coù theå thay theá baèng aâm thanh quaûng ba hay quaûng naêm chöù khoâng theå tuøy tieän chaám döùt baèng aâm thanh quaûng saùu hay quaûng baûy. Trong nhaïc, khoâng theå ÖØa, ñöôïc, ñöôïc... moät caùch "voâ traät töï" nhö khi nhaø thô muoán Chieàu Em . Tröôùc nhöõng "raøng buoäc" naøy, Nguyeãn Taán Höng vaãn theå hieän ñaày ñuû tình töï queâ höông, nôi ñang chòu caûnh cô haøn, ly taùn döôùi cheá ñoä phi nhaân cuûa Coäng Saûn, trong khuoân khoå baøi nhaïc. Khoâng leâ theâ, uûy mò nhö nhaïc thöông maïi, khoâng huøng huïc saét maùu gaây caêm thuø nhö nhaïc cuûa Baùc vaø Ñaûng, khoâng nhuoám muøi tuyeân truyeàn coù tính caùch chính trò, tieát ñieäu Slow Rock trong baøi Ñuoåi Phöôøng Baát Löông ñaõ dung hoøa ñöôïc khí phaùch tranh ñaáu kieân cöôøng trong tình yeâu queâ höông tha thieát:

     Queâ höông tang toùc ñieâu taøn,
     Töø ngaøy Coäng Saûn Vieät gian
     Ñoïa ñaøy toaøn daân oaùn than
     Ñoùi khaùt, cô haøn, ly taùn...

     Coøn nhôù khoâng em ngaøy aáy leân ñöôøng
     Töø giaõ queâ höông vöôït bieån ñeâm tröôøng
     Laùnh naïn laøm thaân vong quoác tha höông
     Cuøng nhau chung söùc tranh ñaáu kieân cöôøng
     Daønh laáy chieán thaéng ñuoåi phöôøng baát löông!

     (trong baøi Ñuoåi Phöôøng Baát Löông , trang 98)

     Ñaây chæ laø moät baøi ñieån hình trong soá 12 baøi nhaïc trong Moät Thoaùng Höõng Hôø .

     Moãi caâu thô, moãi baøi nhaïc mang höông saéc rieâng. Toaøn taäp thô-nhaïc Moät Thoaùng Höõng Hôø noùi leân ñaày ñuû töøng yù töù trong taâm tö cuûa Nguyeãn Taán Höng. Taâm hoàn con ngöôøi, töï nguyeân thuûy, vaãn ung dung töï taïi, khoâng bò baát cöù qui luaät naøo cuûa theá gian troùi buoäc. Tinh thaàn naøy theå hieän roõ raøng trong vaên, thô, nhaïc cuûa Nguyeãn Taán Höng.

     Nguyeãn Taán Höng ñaõ caûm ñöôïc, tuy chöa roõ neùt, tính chaát hö aûo cuûa cuoäc ñôøi:

     Cuoäc tình dìm döôùi vöïc saâu
     Chìm trong kyù öùc moät maøu theâ löông
     Môùi hay theá söï voâ thöôøng
     Thöïc hö roài cuõng nhö tuoàng chieâm bao!

     (trong baøi Chieàu Em , trang 32)

     Ñeå roài moät hoâm, baát chôït nhaø thô nghieäm ra nieàm vui cuûa ñôøi soáng khoâng phaûi laø coõi xa vôøi, huyeãn moäng:

     Thaàn tieân khoâng khaùc gì traàn theá
     Boàng lai naøo phaûi coõi xa xaêm!

     (trong baøi Quaø Taëng , trang 56)

     Con ngöôøi laø moät thaønh toá cuûa vuõ truï, khoâng theå ñöùng ngoaøi söï sinh hoùa cuûa vaïn höõu. Haïnh phuùc, khoå ñau laø nhöõng ñoùng goùp khoâng theå thieáu cuûa cuoäc soáng, töïa nhö söï xoay vaàn cuûa thôøi tieát. Khoâng ai coù theå ñöùng beân leà cuûa cuoäc ñôøi:

     Haïnh phuùc, khoå ñau töïa giaác mô
     Öng khoâng vaãn ñeán khoûi mong chôø
     Ngaøy ñeâm, möa naéng khoâng gì khaùc
     Giôû laïi töøng trang chaïm yù thô...

     (trong baøi Töù Thô, YÙ Thô , trang 64)

     Caùc vì sao ñeâm laø nhöõng neùt ñeïp cuûa vuõ truï, tieác thay laïi ôû ngoaøi taàm voùi cuûa con ngöôøi. Nhaø thô cuûa chuùng ta coù khaû naêng nhaän ra neùt ñeïp cuûa nhöõng vì sao ngay trong thöïc taïi cuûa ñôøi soáng. Nhöõng vì sao cuûa nhaø thô maàu nhieäm hôn nhöõng sao trôøi vì chuùng vaãn haèng laáp laùnh ngay caû luùc ban ngaøy. Nguyeãn Taán Höng bieát döøng chaân, quay ñaàu laïi ñeå chôït thaáy bôø haïnh phuùc ngay nôi vì sao ñaát maø taâm hoàn mình ñang ngöng ñoïng beân theàm vôùi khoâng gian vaø thôøi gian:

     Ñeïp bieát maáy
         khi ngoaøi sao trôøi coøn coù theâm sao ñaát
     Haïnh phuùc quaù
         khi coù em ban ngaøy khoâng phaûi ñôïi vaøo ñeâm
     Giôø xa caùch
         nieàm nhôù thöông cuoàng daâng, cao chaát ngaát
     Phuùt gaàn nhau
         khoâng thôøi gian seõ ngöng ñoïng ôû beân theàm!

     (trong baøi Nhöõng Vì Sao Ñaát , trang 102)

     Giaây phuùt cuoái cuûa Moät Thoaùng Höõng Hôø , nhaø thô khaùm phaù thöïc traïng cuûa caùi goïi laø Nguyeãn Taán Höng trong baøi Ñi Tìm , trang 132:

     Ta chaúng laø ta cuûa thuôû naøo
     Töø vöông ñeán sôû bôûi vì sao
     Chaúng meâ chaúng chaáp maø chaúng thaáy
     Tình yeâu naøo khaùc giaác chieâm bao

     Chieâm bao hay thaät phuùt beân nhau
     Thaäp nhò duyeân sanh chaúng phaûi sao
     Vaïn phaùp noái lieàn voøng huyeãn, aûo
     Ta ñi tìm ta cuûa thuôû naøo...

     Nguyeãn Taán Höng ñaõ nhaän ra caùi taïm goïi laø khoâng chaân thaät cuûa cuoäc ñôøi naøy. Nhaø thô caûm ñöôïc caùi chieâm bao maø ñöùc Phaät daïy trong kinh Kim Cang. Töø ñoù, "OÂng Moät" baét ñaàu xuoâi theo doøng huyeãn aûo cuûa vaïn phaùp ñeå tìm laïi caùi ta chaân thaät cuûa buoåi voâ thæ voâ chung. Caùi taâm chaân thaät ñoù baøng baïc cuøng khaép trong vaên, thô cuûa Nguyeãn Taán Höng. Tính boäc tröïc, noùi thaúng nhöõng gì mình muoán noùi, khoâng aáp a aáp uùng nhö moät soá nhaø vaên thöôøng muôïn lôùp voû vaên chöông trí thöùc ñeå nguïy trang caû moät chuoãi taâm sôû xaáu xa; ñoù chaúng laø taâm vöông thì goïi laø gì. Tính ngay thaúng vaø thaønh thöïc cuûa Nguyeãn Taán Höng chính laø chöùc naêng phaûn chieáu cuûa taâm khoâng coá chaáp. ÔÛ Nguyeãn Taán Höng, taâm naøy tuy chöa hoaøn nguyeân traïng thaùi toaøn bích nhöng ít ra nhaø thô ñaõ khôûi yù ñi tìm laïi caùi ta cuûa thuôû naøo. Ñoù laø daáu hieäu toát cuûa keû seõ ngoä laïi baûn lai dieän muïc, tuy coøn bieát bao thieân nan vaïn nan ñang chôø saún. Möøng thay!

     Xin môøi ñeán vôùi Moät Thoaùng Höõng Hôø ñeå caûm, ñeå ngoä taâm tö cuûa Nguyeãn Taán Höng qua hoàn thô, yù nhaïc. Haõy ñeå laïi sau löng nhöõng thoùi quen pheâ phaùn, so ño phaân bieät, ñeå bieát ñaâu ta laïi chaúng tìm thaáy trong ta Moät Thoaùng Höõng Hôø ?

Toronto, ngaøy 5 thaùng 9, 1998
Mai Hieàn Löông

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---