Roát cuoäc roài cuõng coù ngaøy Hieáu phaûi leân Saøi Goøn troï hoïc. Keå cuõng laï vì ba maù chaøng tuy queâ muøa chaát phaùc, lam luõ laøm aên nhöng oâng baø laïi muoán ñöùa con trai duy nhöùt, keû noái doõi toâng ñöôøng cho doøng hoï Vaên, Vaên Trung Hieáu, phaûi coù chuùt ít hoïc thöùc vaø chöùc phaän vôùi ngöôøi ta. Thôøi buoåi naøy khoâng coøn caùi caûnh thi Höông, thi Hoäi, thi Ñình, cuõng khoâng coøn oâng Ngheø, oâng Cöû... cöù heã ñoã cao thì ñöôïc laøm quan lôùn hoaëc giaû ñoâi khi coøn ñöôïc keùn laøm phoø maõ, vinh qui phuù quí veà laøng. Caùi hoïc baây giôø nhö theå chæ ñeå khoûi phaûi ñi lính maø thoâi, neáu khoâng trong ngaønh chuyeân moân thì phaûi ñaäu haèng naêm ôû chöông trình phoå thoâng, chôù coøn vieäc vinh thaân phì gia thì phaûi döïa vaøo caâu "nhöùt theá, nhì thaân, tam ngaân, töù cheá" môùi ñuùng.

     Baây giôø laø buoåi giao thôøi cuûa neàn Ñeä nhöùt vaø Ñeä nhò Coäng Hoøa. Khoâng coøn quaân chuû chuyeân cheá vôùi Nguyeãn trieàu cuûa Gia Long taåu quoác hay quaân chuû laäp hieán vôùi Quoác tröôûng vaø Thuû töôùng nöõa. Taát caû ñaõ luøi vaøo dó vaõng tuy môùi raøng raøng maø ñaõ hoùa xa xoâi. Keå töø ngaøy ñaát nöôùc chia ñoâi vaø sau ñoù khoâng laâu, chæ hai naêm thoâi, mieàn Nam khoâng chòu thi haønh hieäp ñònh Geneøve, khoâng chòu toå chöùc toång tuyeån cöû xaùp nhaäp hai mieàn. Maø ngöôïc laïi, sau khi tieâu dieät caùc löïc löôïng toân giaùo nhö Bình Xuyeân, Hoøa Haõo, Cao Ñaøi, Thuû töôùng Ngoâ Ñình Dieäm ñaõ thöøa thaéng xoâng leân, cuûng coá quyeàn haønh baèng caùch vaän ñoäng vieäc truaát pheá, haï beä Quoác tröôûng Baûo Ñaïi qua moät cuoäc meänh danh laø tröng caàu daân yù. Ñeå roài, moïi ngöôøi nhö bò baét buoäc phaûi "suy toân Ngoâ Toång Thoáng," qua lôøi ca: Ai bao naêm vì soâng nuùi queân thaân mình ...

     Nhöng vôùi ñaàu oùc ñoäc taøi vaø beø phaùi, muoán thay trôøi laøm vua ngoài maõi treân ngai vaøng, neân neàn Ñeä nhöùt Coäng Hoøa ñaõ laàn laàn daãn ñeán choã gia ñình trò ñeå cuoái cuøng Ngoâ Toång Thoáng, Ngoâ Toång Thoáng muoân naêm ... trong phuùt choác boãng khoâng coøn nöõa. Vì phaûi cheát thaûm qua cuoäc "ñaûo chaùnh" meänh danh laø "caùch maïng" yeåm trôï Phaät giaùo xuoáng ñöôøng cuûa moät nhoùm töôùng laõnh boä haï tay chaân. Ñaïi khaùi, ngöôøi daân ñen thaáp coå beù mieäng chæ hieåu baäp boõm nhö vaäy chôù noäi boä beân trong guùt maéc ñeán theá naøo thì laøm sao maø bieát ñöôïc. AÂu cuõng laø moät baøi hoïc lòch söû cho nhöõng ai tham quyeàn coá vò, muoán ñeå laïi moät veát maùu thay vì veát son.

     Nhôù laïi thôøi gian ñoù Hieáu thaáy sao maø chaúng ra moät caùi theå thoáng gì heát! Do aûnh höôûng cuûa caùc phong traøo xuoáng ñöôøng bieåu tình, nhö moät laøn soùng thaàn töø Saøi Goøn ñoät nhieân lan traøn ñi khaép caùc tænh, hoïc sinh trung hoïc ñaâu ñaâu cuõng bò giöït daây ñöùng leân toång noåi daäy choáng ñoái, ñoøi hoûi, quyeát taâm laät ñoå... hieäu tröôûng vaø ban giaùm ñoác. Hoïc troø röôït thaày coâ chaïy coù côø, ñaùnh giaùm thò saëc maùu muõi! Caùi gì kyø vaäy? Caùch maïng? Trôøi ñaát! Roõ raøng hieáp daâm, boùp meùo chöõ nghóa! May hoàn laø daïo aáy Hieáu ñang ngoài lôùp ñeä nhò tröôøng Nguyeãn Ñình Chieåu, neân chaøng chæ bieát loõ maét nhìn ñaøn anh ôû caùc lôùp ñeä nhöùt haønh ñoäng maø chaúng daùm tham gia! Nghieäp traû chöõ... "ñaám, ñaù" cho thaày coâ chaøng chöa phaûi gaùnh!

     Roài tieáp theo caùi hình nhö phi lyù cuûa "caùch maïng," cuûa "ñaûo chaùnh" laïi coù chænh lyù, baét nhoát vaø tieáp ñeán baàu cöû, gian laän keøm theo söï trieät haï, traû thuø... coi nhö khoâng coù moät luaät leä giang hoà naøo ñöôïc ñaët ra caû. Caùi gì chôù Vieät Nam ta maø dính líu vôùi chính trò, xoâi thòt thì noäi boä xaøo xaùo khoâng khaùc chi moät noài chaùo heo, moät ñoáng hoå loán xaø baàn. Ñeå roát cuøng, lieân danh Nguyeãn vaên Thieäu vaø Nguyeãn Cao Kyø coi boä ñöôïc loøng quan thaày Myõ cho neân ñöôïc pheùp ñöùng ra giöõ laáy gieàng moái quoác gia. Thöû hoûi laõnh ñaïo thôøi cô, bôï ñôõ nhö vaäy thì laøm sao ñöa ñaát nöôùc thoaùt khoûi voøng noâ leä cuûa ngoaïi bang? Nhöõng thôøi ñaïi töï chuû töï trò, töï tuùc töï cöôøng cuûa Ñinh, Leâ, Lyù, Traàn bieát bao giôø môùi coù cô hoäi taùi sinh?

     Trong khi aáy, keå töø naêm 1960, Maët Traän Giaûi Phoùng Mieàn Nam cuûa Coäng Saûn ñaõ ñöôïc thaønh laäp vaø caøng ngaøy caøng lôùn maïnh. Tranh nhau vôùi chính phuû Coäng Hoøa trong nhieäm vuï baét lính vaø thu thueá. Daân queâ boãng rôi vaøo ñöôøng cuøng khoâng ngoõ thoaùt, buoäc phaûi soáng ñôøi traâu ngöïa moät coå hai troøng. Vôùi ñöôøng loái ræ tai, duï doã khoâng maáy thaønh coâng, Vieät Coäng ñaõ chuyeån qua giai ñoaïn saét maùu, chaët ñaàu moå buïng ñeå traán aùp daân laønh. Sôï? Ñuùng, phaûi bieát sôï chôù! Bôûi vaäy, nhöõng ai khoâng coù cô hoäi, phöông tieän di taûn veà thaønh ñeàu haàu heát phaûi cam taâm ôû laïi laøm toâi moïi cho boïn gieát ngöôøi khoâng gôùm tay, vì baét buoäc chôù khoâng vì nghóa caû, töï nguyeän, yeâu meán queâ höông...

     Saøi Goøn, daïo tröôùc, ñoái vôùi Hieáu quaû quaù moâng meânh, xa laï. Moät laàn ñi thi vaán ñaùp, ôû troï nhaø moät ngöôøi baø con cuûa baïn, coâ Hai cuûa Trònh Quyeàn Taøi, naèm treân ñöôøng Coáng Quyønh ñaõ khoâng cho chaøng moät khaùi nieäm gì heát veà neáp soáng ñua chen, xoâ boà cuûa choán thaønh ñoâ. Nhöõng buoåi ñeán tröôøng thi thì coù con gaùi lôùn coøn ñoäc thaân cuûa gia chuû, chò Minh Nguyeät, ñöa röôùc cho khoûi laïc ñöôøng. Moät vaøi caâu trao ñoåi qua laïi, theá thoâi. Gia ñình naøy thuoäc haøng giaøu sang, nhaø laàu xe hôi, neân chaøng cuõng bieát thaân phaän ngheøo khoù cuûa mình, chaúng daùm laøm thaân.

     Nhöng sau ñoù khoâng laâu, heân quaù, trong moät böõa gioã taïi nhaø cuûa thaèng baïn cuøng lôùp, Traàn Höng Phaùt, queâ ôû Chôï Gaïo, Hieáu tình côø gaëp ñöôïc ngöôøi chò baø coøn beân ngoaïi xa laéc xa lô coù nhaø ôû Saøi Goøn. Chò Thaûo, Traàn thò Phöông Thaûo, queâ ôû xaõ OÂng Vaên, cuõng thuoäc quaän Chôï Gaïo. Neáu tính kyõ ra thì chò Thaûo vaø Hieáu baø con ñaàu oâng sô, vì maù chò vaø maù chaøng coù cuøng moät oâng coá. Ñaëc bieät moät ñieåm, chò laø tröôûng nöõ trong moät gia ñình Nho giaùo. Ba chò, moät oâng ñoà bieát nhieàu chöõ nho, ñaõ khoâng döïa vaøo ñeá heä thi "Mieân Höôøng Öng Böûu Vónh, Baûo Quyù Ñònh Long Tröôøng..." cuûa mình ñeå ñaët teân con chaùu nhö vua Minh Maïng, maø laïi döïa theo baøi thô boán muøa, töù quí thi, nhö sau:

     Xuaân du phöông thaûo ñòa
     Haï thöôûng luïc haø trì
     Thu aåm hoaøng hoa töûu
     Ñoâng ngaâm baïch tuyeát thi

     Roài cuõng chính chò Thaûo coù laàn ñaõ keå tieáp cho Hieáu nghe raèng ba chò noùi ñoù laø moät baøi ca dao raát xöa cuûa Taøu, xöa ñeán ñoä vaøo thôøi aáy beân Taøu chöa coù hoa sen chæ coù moãi boâng suùng thoâi, neân chaúng ñeà thô "luïc haø" töùc "hoa suùng xanh," laø gì? Coù leõ ñeán ñôøi ngöôøi ñeïp Taây Thi cuûa Phaïm Laõi ñaõ bò Vieät Caâu Tieãn ñem coáng hieán cho Ngoâ Phuø Sai... thì hoa sen môùi thaät söï du nhaäp vaøo Trung Hoa! Ba chò coøn noùi theâm laø nhöõng ñoùa hoa sen tinh khieát ñaõ töøng nôû ra döôùi chaân Phaät toå ñoù sôõ dó ñöôïc lan truyeàn vaøo Vieät Nam laø do caùc tu só ñi haønh höông, thænh kinh caàu phöôùc loäc, ñem veà töø beân xöù huyeàn bí AÁn Ñoä! Nghe vaäy thì hay vaäy chôù chò naøo coù bieát aát giaùp gì ñeán nôi saûn xuaát laém raén hoå mang hay caùi xöù cheá taïo nhieàu xì daàu!

     Sau chò Phöông Thaûo, töùc Coû Thôm, thì hieån nhieân coù theâm Luïc Haø, Hoaøng Hoa vaø Baïch Tuyeát. Chaúng bieát trong thaâm taâm ba chò coù moäng öôùc ñöôïc töù nöông coâng chuùa hay khoâng, nhöng neáu oâng coù chuû taâm nhö vaäy thì keå nhö moäng öôùc ñaõ khoâng thaønh, vì hai trong boán caùi teân ñöôïc coi laø raát ñeïp cho boán kieàu nöõ kia laïi ñöôïc troøng leân ñaàu hai caäu con trai giöõa, Traàn Luïc Haø vaø Traàn Hoaøng Hoa. Maø cuõng coøn heân cho oâng bôûi ñöùa thöù tö, Traàn thò Baïch Tuyeát laø ñöùa con gaùi, chôù neáu lôõ nhö con trai maø deánh caùi teân Traàn Baïch Tuyeát thì nghe coi boä khoâng oån chuùt naøo heát. Nhaát laø töø khi coù haõng laøm baêng veä sinh Baïch Tuyeát ra ñôøi. Coù ñieàu hôi laï laø sau khi sanh Baïch Tuyeát, khoâng bieát oâng hay baø ñaõ aâm thaàm tuyeân boá ñình chieán daøi haïn, cho neân maõi ñeán baây giôø Baïch Tuyeát coâ nöông vaãn ngang nhieân laøm coâ uùt.

     Tuy teân tuoåi coù veû bay böôùm, vaên chöông chöõ nghóa nhö vaäy nhöng chò Thaûo laø ngöôøi chaát phaùc hieàn laønh, baûi buoâi vui veû. Tröôùc khi laáy choàng chò cuõng ñaõ töøng bieát lo vöôøn töôït ruoäng nöông, coâng caøy coâng caáy. Roài ñöøng noùi gaàn möïc thì ñen gaàn ñeøn thì saùng , maëc daàu di chuyeån leân choán thò thaønh nhöõng maáy naêm qua maø nöôùc da baùnh ích ñöôøng huõ cuûa chò cuõng chöa chòu nhaû naéng. Beân ngoaøi cuõng toùc dôïn laên taên, quaàn haøng aùo nhieãu, cuõng chöng dieän ra pheát theo kieåu vaên minh taân tieán nhö ai, nhöng beân trong con ngöôøi neát na, thuøy mò cuûa chò hình nhö cuõng khoâng bao giôø thay ñoåi. Treân khuoân maët xöông xöông cuûa chò, chæ coù caëp maét to luùc naøo cuõng long lanh öôn öôùt laø hai ñieåm noåi baät, deã nhìn, luoân laøm ngöôøi khaùc ñeå yù. Chò khoâng ñeïp nhöng coù duyeân ngaàm, khoâng nhöõng aên ôû ñöôïc loøng choàng maø coøn vôùi baø con laùng gieàng, choøm xoùm xung quanh nöõa. Choàng cuûa chò cuõng vaäy, anh Ngoâ Höõu Phuùc, moät chaân thôï haøn cuûa haõng Ba Son, queâ ôû Caàn Giuoäc, laø ngöôøi queâ muøa cuïc mòch, chí thuù laøm aên. Hai vôï choàng chò môùi coù hai ñöùa con trai, leân ba vaø naêm tuoåi, hieän cö nguï trong moät xoùm lao ñoäng doïc theo ñöôøng Phaïm Theá Hieån, thuoäc Quaän 8 Saøi Goøn.

     Maáy baän ñi thi ngaønh vaøo caùc phaân khoa, keå caû tröôøng Ñaïi hoïc sö phaïm maø chaøng ñaõ ñaäu, Hieáu ñeàu leân taù tuùc taïi ngoâi nhaø xaäp xeä, vaùch vaùn maùi toân, coù caên gaùc löûng cuûa anh chò Phöông Thaûo-Höõu Phuùc. Trong caùc ngaøy lang thang, vaát vöôûng aáy neáu muoán ñi ñaâu xa thì chaøng phaûi duøng xe buyùt, coøn neáu ñi gaàn gaàn quanh xoùm thì chaøng möôïn xe cuûa chò Thaûo. Saøi Goøn roäng lôùn, troáng traûi quaù khoâng maáy thích hôïp cho nhöõng ngöôøi... cuoác boä. Vaû laïi, chaøng caûm thaáy raát e ngaïi khi phaûi nhaûy leân ngoài xích loâ ñaïp, xích loâ maùy hoaëc giaû chun voâ xe taxi.

     Baây giôø khaùc hôn nhieàu, yù chaøng muoán noùi coù caùi gì ñoù laøm chaân, vì Hieáu ñaõ ñem ñöôïc chieác Mobilette bình vuoâng cuûa mình leân taän choán phoàn hoa ñoâ thò. Baèng caùch chòu khoù chaïy taø taø thaúng moät maïch töø Myõ Tho leân, khoûi phaûi chaát treân mui xe ñoø, coät raøng chaèng chòt töù phía. Cho duø khoâng ngang taøng phaùch loái so vôùi Vespa, Lambretta, Goebels, Sachs... nhöng cuõng khaù hôn maáy chieác Veùlo-Solex, coøi coïc khoâng khaùc gì xe ñaïp. Laàn ñaàu tieân vöôït khoûi caàu Taân An baéc qua soâng Vaøm Coû Taây, ñi leân caàu Beán Löùc baéc qua soâng Vaøm Coû Ñoâng, roài caàu Bình Ñieàn thuoäc khu Bình Chaùnh-An Laïc, ñeå vaøo muõi duøi Phuù Laâm baèng ñöôøng boä keå cuõng vui veû, thích thuù laém. Moät khaùm phaù môùi ñoái vôùi chaøng. Raát khaùc vôùi ñi xe loâ, xe ñoø chæ chaïy ngang caùi vuø laø heát. Ñaèng naøy, chaøng coù quyeàn ngaém nghía trôøi maây trong aùnh naéng ban mai huy hoaøng röïc rôõ, cuøng hít thôû höông thôm ngaøo ngaït cuûa ruoäng ñoàng baùt ngaùt nguùt ngaøn. Nhöõng con soâng uoán khuùc, nhöõng xoùm nhaø cheo leo ñaõ veõ leân böùc tranh bình dò, moäc maïc, thanh thaûn cuûa mieàn Nam nhöõng neùt chaám phaù soáng ñoäng.

     Hieáu nhö ñaõ thuoäc loøng nhöõng con ñöôøng daãn veà nhaø chò Thaûo! Töø ngaõ Phuù Laâm men theo ñöôøng Huøng Vöông, ñöôïc moät ñoãi thì reõ qua ñöôøng Nguyeãn Traõi, chaïy rieát tôùi ngaõ tö Traàn Bình Troïng xeùo xeùo ñaèng kia laø nhaø thôø Chôï Quaùn, queïo phaûi vaø chaïy thaúng moät maïch xuoáng beán Haøm Töû, roài queïo traùi thì ñuïng chaân caàu Chöõ Y. Qua beân kia caàu Chöõ Y, nhôù ñöøng reõ xuoáng ngaõ Chaùnh Höng ôû giöõa caàu, laø ñöôøng Phaïm Theá Hieån. Ñaàu naøy chaïy xuyeân qua caùc xoùm bình daân lao ñoäng traûi daøi hai beân leà, coøn ñaàu kia chæ ñöôïc moät ñoãi roài vaéng veû hôn, daãn veà mieät caàu Raïch OÂng, noái tieáp theo ñöôøng Traàn Xuaân Soaïn chaïy doïc theo kinh Teû ra caàu Haøng.

     Töông töï nhö vaäy, chaøng cuõng ñaõ thuoäc loøng loä trình ñi ñeán tröôøng haøng ngaøy. Deã laém, baêng qua caàu Chöõ Y, thaúng tôùi theo ñöôøng Nguyeãn Bieåu vôùi beân phaûi laø chôï Nancy thì ñuïng ñaïi loä Traàn Höng Ñaïo, queïo phaûi vaø xích tôùi moät chuùt thì gaëp ngaõ ba ñaïi loä Coäng Hoøa. Con ñöôøng coù ñeán ba tröôøng noåi tieáng: Vieän ñaïi hoïc Saøi Goøn, phaân khoa Khoa Hoïc, tröôøng ñaïi hoïc Sö Phaïm vaø tröôøng trung hoïc Peùtrus Kyù. Ñoù laø chöa keå Trung taâm Sinh ngöõ chô vô moät mình moät goùc, ôû phía döôùi kia ngaõ ba ñöôøng Thaønh Thaùi...

     - Böõa nay em coù ñi hoïc khoâng vaäy, Hieáu?

     Nöõa, chò Thaûo laïi hoûi chaøng caâu hoûi ñoù! Hình nhö saùng naøo cuõng vaäy, vôùi cuøng moät yù nghó trong ñaàu, chò muoán hoûi Hieáu moät caâu cho coù chöøng tröôùc khi xaùch gioû ñi chôï! Chôù moãi ngaøy nhö moïi ngaøy, chò ñaõ bieát quaù roõ laø boån phaän cuûa anh Phuùc thì töø saùng sôùm ñeøn ñöôøng chöa taét ñaõ xaùch xe ra ñöôøng, chieác Sachs beänh hoaïn cuõ meøm, coøn hai thaèng nhoùc, An vaø Bình, thì luoân luoân say söa trong giaác nguû muoän. Veà phaàn chaøng thì tuy coù hôi troài suït, böõa thì daäy thieät sôùm ñeå doø laïi baøi, böõa thì naèm nöôùng cho ñaõ ñeán khi maët trôøi moïc, nhöng khoâng böõa naøo chaøng laïi khoâng ñi ñeán lôùp.

     Khaùc vôùi sinh vieân caùc phaân khoa phoå thoâng nhö Vaên Khoa, Luaät Khoa, Khoa Hoïc... giôø giaác thay ñoåi lia chia saùng tröa chieàu toái, sinh vieân tröôøng sö phaïm cöù nhö laø hoïc troø trung hoïc, ngaøy hai buoåi caép saùch ñeán tröôøng. Chæ khaùc ôû choã ngaøy xöa thaày vaø coâ giaùo ñieåm danh, baây giôø töï tay mình kyù vaøo soå coù maët. Chuyeän cuùp cua ñi chôi vôùi boà laïi caøng khoù xaûy ra, vì vöøa sôï bò ñuoåi vaø vöøa muoán giöõ gìn theå dieän moâ phaïm, nhaø giaùo cuûa mình. Trong töông lai seõ laøm thaày laøm coâ luõ nhoùc lôùn ñaïi maø, ñaâu coù loâi thoâi beâ boái cho ñöôïc. Coøn chuyeän gì chôù chuyeän xuoáng ñöôøng, bieåu tình thì xin mieãn noùi tôùi, nhöôøng cho caùc tay muoán laøm laõnh tuï chính trò. Ngaãm nghó laïi, nhöõng keû taäp teãnh laøm ngheà goõ ñaàu treû sao maø hieàn ôi laø hieàn!

     Baø naøy kyø, bieát quaù roài maø coøn hoûi, Hieáu nhuû thaàm! Nhöng chaøng cuõng töø toán ñaùp laïi cho coù leä:

     - Ñi chôù chò!

     Chò laïi hoûi tieáp:

     - Tröa nay em coù veà aên côm khoâng?

     Hieáu gaõi ñaàu, tình thieät:

     - Böõa nay coù giôø thöïc taäp, chaéc em veà treã. Chò vôùi An, Bình cöù vieäc aên tröôùc ñi, ñöøng chôø. Chöøng naøo em veà em seõ xuoáng beáp em luïc.

     - Thieät hoân? Thöïc taäp ôû tröôøng hoïc hay laø thöïc taäp ôû raïp haùt Ñaïi Ñoàng ñaây caäu?

     Caùi gì, raïp chôùp boùng Ñaïi Ñoàng? UÙi chaø, baø naøy cuõng raønh döõ ha! Maø noùi cho ngay, xung quanh khu Ñaïi hoïc sö phaïm cuõng khoâng coù maáy raïp chôùp boùng! ÔÛ phía treân kia, goùc Cao Thaéng vaø Phan Thanh Giaûn, coù raïp thöôøng tröïc Ñaïi Ñoàng, chieáu lieân tuïc lieàn tuø tì töø saùng ñeán khuya muoán voâ coi luùc naøo cuõng ñöôïc. Coi nöûa ñuoâi roài raùp laïi nöûa ñaàu cuõng xong. ÔÛ phía döôùi naøy, goùc Coáng Quyønh vaø Voõ Taùnh, coù raïp Khaûi Hoaøn ñoái dieän beân kia ñöôøng laø voøng thaønh OÂ-Ma, thöôøng chieáu phim theo xuaát. Khoâng keå gaàn ñoù coù raïp haùt Quoác Thanh quen thuoäc, daønh rieâng cho nhöõng ai thích coi caûi löông vaø ñaïi nhaïc hoäi. Hieän thôøi, ñoaøn Thanh Minh Thanh Nga ñang ñoùng ñoâ daøi haïn ôû ñoù. Tuy bieát vò trí töøng raïp moät nhöng raát ít khi Hieáu ñi coi haùt hay xem phim. Roõ raøng chaøng khai thieät maø voâ tình bò baø chò hieåu laàm!

     Chò Thaûo laïi khoâng bieát laø trong nhöõng giôø thöïc taäp caùc moân phuï nhö Vaät Lyù, Hoùa Hoïc vaø Toaùn, boïn chaøng ñeàu phaûi chaïy sang tröôøng Khoa Hoïc, möôïn ñôõ phoøng thí nghieäm cuûa ngöôøi ta xaøi taïm, cho neân vieäc ñi tôùi ñi lui cuõng maát nhieàu thì giôø, treã naõy laø chuyeän thöôøng. Roài tuy trai gaùi cuõng hay baét caëp laøm chung moät nhoùm, nhöng dó nhieân ñoù chæ laø chuyeän hoïc haønh thi cöû, toái taêm maët muõi maø thoâi. Sao chò ñi nghæ quaáy cho em vaäy chò? Em maø daùm troán hoïc ñi cineù haû chò? Noùi vaäy chôù, Hieáu nghó, coù leõ taïi vì chò coi Hieáu nhö ñöùa em ruoät trong nhaø neân môùi ñeå taâm, thaéc maéc maáy thöù laåm caåm ñoù. Chaøng cöôøi:

     - Chò noùi, tuïi em ñaâu coù raûnh roãi maø lo maáy chuyeän taøo lao ñoù! Neáu coù dö thì giôø thì cuøng laém laø heïn nhau vaøo thö vieän, trao ñoåi yù kieán, baøi vôû vaäy thoâi!

     Chò Thaûo cöôøi theo:

     - Thoâi maø caäu Ba, ñöøng coù laøm boä! ÔÛ Saøi Goøn naày maáy coâ maáy caäu ñôøi nay töï do, taân tieán, vaên minh laém. Vaäy chôù tuaàn roài coâ, coâ... gì ñoù, tôùi thaêm caäu vaø ñònh ruû caäu ñi Laùi Thieâu chôi cho bieát vôùi coå nöõa, roài sao? Boä tính daáu chò haû? Sôï chò meùt dì döôïng Baûy haû?

     Trôøi ñaát, baø naøy laøm nhö coù linh tính, giaùc quan thöù saùu khoâng baèng! Taïi sao maáy coâ baïn Hieáu gheù thaêm tröôùc ñaây baû khoâng nhaéc maø laïi nhaéc coâ môùi gheù tuaàn roài? Hoùa ra heã ai coù tòch thì hình nhö thöôøng hay ruïc ròch ñeå roài cöû chæ vaø lôøi noùi tuy daáu dieám nhöng chaúng thieáu thaân maät kia ñaõ khoâng loït khoûi ñoâi maét doøm ngoù cuûa baø chò thì phaûi? AØ, maø coù theå chaøng cuõng ñaõ thaät söï daønh chuùt chuùt caûm tình rieâng tö höôùng veà coâ baïn gaùi ngoài treân mình moät baøn? Nhaø naøng ôû gaàn boùt Hoaøng Huøng, beân kia ñöôøng Voõ Taùnh ngoù xeùo qua cöûa thaønh OÂ-Ma, nhö chaøng vöøa môùi ñieàu tra ra gia phaû, toâng tích. Coøn maûnh vöôøn caây aên traùi treân Laùi Thieâu chæ laø queâ ngoaïi cuûa ngöôøi ñeïp. Hieáu giaû laû:

     - Meøn ôi, töôûng ai ñaâu xa laï, chò ñònh noùi tôùi con nhoû Myõ Haïnh baïn hoïc cuûa em ñoù haû? Daân nhaø giaøu ñoù chò ôi, tuïi noù chæ ngoù mình baèng nöûa con maét. Coå môøi cho coù môøi vaäy thoâi, môøi lôi chôù khoâng phaûi môøi thieät neân em hoång ham!

     Chò Thaûo laïi hieåu laàm moät laàn nöõa:

     - Noùi giôõn chôù chò bieát taùnh em ham hoïc, bieát lo tröôùc tính sau! Coù nhö vaäy thì dì döôïng Baûy ôû döôùi queâ môùi chòu khoù laøm luïng kieám tieàn, gôûi saáp gôûi ngöûa leân ñaây cho em aên hoïc! Thoâi thì raùng vaøi ba naêm nöõa ñi roài ra tröôøng ñi laøm thaày thoâng oâng phaùn, thaày giaùo coâ kyù vôùi ngöôøi ta.

     Hieáu thôû phaøo nheï nhoûm! Roài töï hoûi, keå cuõng laï, mình ñaõ troøm treøm hai möôi tuoåi ñaàu roài chôù boä nhoû nhít gì ñaâu maø sao cöù coøn e deø, ruït reø khi coù ngöôøi ñaët vaán ñeà gaùi trai vôùi mình chôù? Coù phaûi nhöõng ai ñaõ soáng qua cuoäc ñôøi tænh leû thì vaãn hay ngaäp ngöøng, nhuùt nhaùt khi leân choán thaønh ñoâ? Döôùi maét chaøng thì boïn con gaùi Saøi Goøn coù phaàn naøo daïn dó vaø ñanh ñaù hôn, nhöng boïn con trai thì nhieàu ñöùa cuõng bô phôø ngô ngaùc nhö Hieáu, nhöõng con vòt haõng laïc baày, chôù coù taøi gioûi gì hôn ai?

     Nhuùn mình nhö theå nhuùn ñu , Hieáu nhoû nheï, khieâm nhöôøng:

     - Daï, chò ñöøng coù khen em quaù coù ngaøy noù... teù hen! Chöøng naøo mình caàm chaéc trong tay haüng hay chôù ñöøng noùi tröôùc sôï böôùc hoång qua, chò ôi!

     Böôùc hoång qua? ÔÛ ñaây, yù cuûa Hieáu muoán noùi ñeán chuyeän tình caûm hôn laø chuyeän hoïc haønh! Quaû vaäy, chuyeän hoïc haønh ñoái vôùi chaøng nhö laø chuyeän chaéc chaén ñang naèm trong taàm tay, cöù vôùi ra laø naém ñöôïc. Taát caû moïi thöù ñeàu ñaët döôùi söï kieåm soaùt cuûa chính mình, khoâng choùng thì chaày chaøng seõ ñi laàn ñeán ñích. Coøn chuyeän yeâu thöông, nhung nhôù, töông tö thì laïi laø chuyeän raát khaùc. Khoâng maáy khi mình laøm chuû ñöôïc tình hình vaø cuõng chaúng maáy luùc mình laøm chuû ñöôïc caû chính mình nöõa. Taát caû moïi thöù ñeàu nhö ñaët döôùi söï caûm thoâng, chia xeû vôùi tha nhaân. Ñeå roài nhöõng ngöôøi ña tình, ña caûm, ña saàu nhö chaøng thöôøng bò rôi vaøo hoaøn caûnh leä thuoäc hôn laø chuû ñoäng. Soáng thì hay soáng cho "ngöôøi döng" vaø vui thì laïi vui theo nieàm vui cuûa nhöõng "keû khaùc hoï." Ngaøy naøo vôùi Hoà Ñieäp, Töôøng Vi, Hoaøi Höông, Leä Thuûy ôû queâ nhaø vaø baây giôø, nôi ñaây, cuøng vôùi nhöõng baïn môùi Myõ Haïnh, Thuùy Nga...

     Hieáu ñang mô maøng nghó ñeán chuyeän ñaâu ñaâu thì tieáng giuïc giaõ cuûa chò Thaûo ñaõ voâ tình loâi chaøng trôû veà vôùi thöïc taïi:

     - Thoâi, ñeå chò ñi chôï keûo tröa. Chöøng naøo em ñi hoïc nhôù ñoùng cöûa, khoùa hôø laïi ñoù giuøm cho chò nghen. Hai thaèng nhoû chaéc coøn say nguû, chò seõ ñaûo moät voøng roài leï leï veà lieàn ñeå khoâng thoâi tuïi noù thöùc daäy baát töû.

     - ÖØa, chò cöù ñi ñi, ñeå ñoù em lo cho.

     Chò Thaûo voäi vaõ böôùc ra ngoõ heûm vaø Hieáu kheùp laïi caùnh cöûa haøng raøo caây bao quanh haøng ba tröôùc nhaø, traùng xi-maêng saïch seõ. Moät vaøi ngöôøi ñi chôï sôùm ñaõ böôn baû xaùch gioû trôû veà.

     Maët trôøi vöøa choàm qua maùi laù cuûa caên nhaø cuoái xoùm, chieáu nhöõng tia naéng ngoïc ngaø raïng rôõ ñaàu ngaøy. Moät muøi nöûa ngay ngaùy, nöûa thôm tho xoâng leân töø loøng ñaát. Laéng ñoïng döôùi maøn söông moûng chöa tan heát, con heûm cuït nhö cuõng vöøa vöôït qua nhöõng côn ngaùp daøi vaø baét ñaàu vöôn vai troåi daäy. Coù tieáng con nít khoùc ñaâu ñaây hoøa laãn vôùi tieáng chaøo thöa, töø giaõ cha meï cuûa luõ treû tröôùc khi ñi ñeán tröôøng. Ngoaøi kia, treân ñöôøng caùi, tieáng maùy noå vaø coøi xe xuoâi ngöôïc, tranh giaønh chen laán nhau qua laïi ñaõ oàn aøo, in oûi töø laâu.

     Trong haân hoan chaøo ñoùn bình mình, Hieáu hít thôû moät hôi daøi cho caêng ñaày hai buoàng phoåi caùi khoâng khí trong laønh, töôi maùt nhö nöôùc suoái cam loà chöa bò buïi traàn laøm vaãn ñuïc maáy. Chaøng khoan khoaùi taäp moät vaøi ñoäng taùc theå duïc theå thao, chim bay coø bay, öôõn eïo vaën ngöôøi sang traùi sang phaûi. Xöông vai, xöông soáng vaø xöông söôøn trôû mình nghe roâm roáp, raên raéc. Söôùng thieät!

     Chaúng maáy choác ñaõ ñeán giôø ñi hoïc. Hieáu böôùc vaøo trong thay ñoà, gom môù saùch vôû raøng voâ boït-ba-ga, ñaåy chieác Mobilette phoùng ra ñöôøng. Khoâng queân khoùa traùi cöûa nhö chò Thaûo ñaõ daën. Böõa nay theá naøo An vaø Bình cuõng seõ thöùc daäy tröôùc khi chò ñi chôï veà. Hieáu ñoaùn chaéc nhö vaäy vì hoài hoâm tuïi noù ñi nguû sôùm hôn thöôøng leä. Baûo ñaûm hai ñöùa seõ baéc gheá ngoài caïnh cöûa soå doøm ra nhö moïi khi, nhöõng luùc phaûi ôû nhaø moät mình. Toäi nghieäp, qua chaán song, troâng nhö hai teân tuø tí hon. Chaøng ñaõ gaëp nhieàu laàn nhö vaäy. Ít khi tuïi noù daùm môû cöûa ñi ra ngoaøi, coù leõ vì raát sôï ngöôøi laï maët nhaát laø meï mìn leûn voâ, neân cöù phaûi laøm y theo lôøi haêm he, doïa naït raát caån thaän cuûa ngöôøi lôùn.

     Vöôït qua haøng haøng lôùp lôùp nhöõng khaùch boä haønh, xe ñaïp, xích loâ ñaïp, xe Lam chaïy chaäm hôn, Hieáu vaën theâm tay ga, laïng qua laïng laïi tieán leân doác caàu. Moät vaøi tieáng xaüng gioïng ra tuoàng phaûn ñoái. Moïi ngöôøi nhö ñang gaáp ruùt, hoái haû. Döôùi aùnh haøo quang toûa raïng cuûa naéng aám ban mai, hình nhö chöa khi naøo chaøng caûm thaáy quang caûnh ñoaïn giöõa caàu Chöõ Y roän ròp, naùo nhieät nhö hoâm nay. Treân boä, xe coä nhö ñöôïc pheùp chaïy heát ga, aàm ó, raàn raàn. Döôùi nöôùc, ñuû ba maët giaùp coâng töø soâng Beán Ngheù, kinh Taøu Huõ, kinh Ngang gì gì ñoù, ghe taøu nhö ñöôïc pheùp xaû maùy, chaïy noåi soùng traéng xoùa treân maøn nöôùc xanh reâu, xeït qua xeït laïi döôùi daï caàu nhö maéc cöûi. Keøn xe laãn coøi taøu roän raõ vang leân töù phía. Töø maïn Chaùnh Höng ñi leân, töøng ñoaøn xe ba-gaùt tieáp tuïc noái ñuoâi nhau, chaát ñaày nhöõng thaân heo soáng caïo loâng saïch seõ, cheû ñoâi goïn gaøng ñeå kòp thôøi phaân phoái cho caùc chôï thòt. Thænh thoaûng coù theâm daêm ba chieác xích loâ ñaïp hoaëc xích loâ maùy, boû mui loät neäm cho khoûi dính maùu, cuõng ñöôïc tröng duïng ñeå chôû heo thay ngöôøi tranh thuû thôøi gian cho caùc moái ôû xa.

     OÂ hay, trong baát chôït Hieáu thieån nghó, coù leõ khoâng rieâng gì nhöõng vaät voâ tri voâ giaùc nhö xe coä, ghe taøu, khoâng rieâng gì nhöõng loaøi caàm thuù, suùc vaät duø ñaõ cheát hay coøn soáng, khoâng rieâng gì nhöõng ngöôøi chung quanh Hieáu bao goàm ñuû thöù haïng nhö thaày thoâng thaày kyù, coâ giaùo coâ haàu, cha huynh sö saõi, dì phöôùc baø vaõi, du ñaûng cao boài, ñó ñieám ma coâ, coâng nhaân tö chöùc, baùc só kyõ sö, vua chuùa quaàn thaàn, töôùng taù quan lính, chuù thieám coâ dì, baùc caäu döôïng môï, oâng baø chaùu chaét, cha meï con caùi, anh em chò em..., vaân vaân vaø vaân vaân, maø ngay chính caû chaøng cuõng vaäy, cho duø coù "ñoaïn tröôøng" hay "khoâng ñoaïn tröôøng" ñi chaêng nöõa cuõng khoâng caàn thieát, ai ai roài... cuõng phaûi qua caàu! Phaûi di chuyeån khoâng ngöøng, phaûi soáng vôùi nhöõng phuùt giaây maø cuoäc ñôøi naøy ñaõ ñem laïi. Khoâng ai coù quyeàn, cuõng khoâng ai ñöôïc pheùp döøng laïi treân caàu. Tröø phi coù nhöõng ngöôøi thöïc taâm muoán ñi tìm caùi cheát, vì ñöùng laïi laø ñoàng nghóa vôùi töï saùt.

     Nhöng, qua caàu roài ñeå phaûi laøm gì vaø ñi veà ñaâu? Taïi sao mình khoâng "Xuaân du phöông thaûo ñòa, Haï thöôûng luïc haø trì, Thu aåm hoaøng hoa töûu, Ñoâng ngaâm baïch tuyeát thi" nhö ngöôøi xöa ñaõ laøm maø laïi chui voâ tröôøng Ñaïi hoïc sö phaïm? Hieáu ñoå doác caàu men theo ñöôøng Nguyeãn Bieåu. Beân hoâng mình, chôï Nancy ñaõ ñoâng ñuùc keû baùn ngöôøi mua, tieáng choïn haøng, traû giaù beùn goùt ñuoåi theo ñinh tai, nhöùc oùc...

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---