Con Ngöôøi Vaø Buùt Phaùp
cuûa Nguyeãn Taán Höng
qua "MOÄT NOÃI BUOÀN RIEÂNG"*

     Chieàu nay toâi laïi ñöôïc caùi vinh haïnh laán chieám ñaøi phaùt thanh, noùi theo kieåu Kieät Taán, ñeå giôùi thieäu nhaø vaên kieâm chuû nhaân nhaø xuaát baûn Mieät Vöôøn Nguyeãn Taán Höng vôùi quyeån Moät Noãi Buoàn Rieâng môùi ra loø coøn thôm phöùc muøi giaáy möïc.

     Toâi quen bieát vôùi Nguyeãn Taán Höng qua thô töø trao ñoåi cho nhau töø naêm 1988, khi anh hoaøn thaønh taäp truyeän ñaàu tay Moät Ñôøi Ñeå Hoïc vaø gôûi taëng. Toâi ñoïc xong vaø bieát raèng Höng seõ laø moät caây vieát coù haïng, khoâng nhöõng vì ngheä thuaät vieát laùch, vì loái vaên troâi chaûy maø ñieåm noåi baät ôû taùc giaû laø caùi söùc soáng phi thöôøng, caùi nghò löïc phi thöôøng hieám hoi ôû moät nhaø vaên môùi baét ñaàu saùng taùc. Caùi öu ñieåm naày vaãn ñöôïc theå hieän ñeàu ñaën ôû caùc taùc phaåm sau. Khi anh nhôø toâi vieát baït cho cuoán Moät Caûnh Hai Queâ (1989) toâi cuõng höùa lieàu, nhöng trong buïng tin raèng anh khoâng theá naøo thöïc hieän noåi. Laøm sao trong moät naêm maø vieát ñöôïc ba boán cuoán lieân tieáp. Moät Ñôøi Ñeå Hoïc, Moät Thuôû Laøm "Truøm", Moät Chuyeán Ra Khôi ... Toâi voán laøm bieáng laém vaø khoâng coù thì giôø nhieàu. Nheø ñaâu môùi vöøa höùa xong thì baûn thaûo ñöôïc gôûi ngay ñeán naèm chình ình treân baøn vieát vôùi böùc thô nhoû keøm theo - "... bieát anh baän laém nhöng raùn giuùp duøm thaèng em." Roài sau ñoù naêm, baûy cuoán nöõa taùc giaû gôûi taëng aøo aøo, ñoïc vöøa heát cuoán naày thì nhaän tieáp theo cuoán kia, nhö vaäy laø taùc giaû Nguyeãn Taán Höng ôû goùc trôøi Winston-Salem kia vieát khoâng kòp thôû vaø baïn beø cuøng ñoäc giaû, trong ñoù coù toâi, ñoïc cuõng khoâng kòp thôû. Vöøa qua, toâi nhaän ñöôïc quyeån kyù söï Moät Laàn Xuoáng Nuùi roài tieáp sau ñoù vaøi tuaàn laø taäp truyeän Moät Noãi Buoàn Rieâng . Trong bao thô gôûi keøm tôø giaáy nhoû, oâi caùi tôø giaáy oan nghieät coù moät caâu vieát khieán toâi xao xuyeán - "... hoång chöøng thaèng em seõ ra maét saùch ôû Montreùal..."

     Quí vò cuõng bieát theo luaät giang hoà cuûa vaên giôùi, moät taùc giaû chæ nhaän xeùt pheâ bình hay vieát töïa, vieát baït cho taùc giaû baïn chæ moät laàn vaø duy nhaát moät laàn thoâi. Ñieàu naày khoâng baét buoäc nhöng laø moät thoâng leä, moät qui öôùc. Taïi sao vaäy? Khi nhaän ñònh veà moät taùc giaû nhöõng neùt chính yeáu, öu khuyeát ñieåm phaûi ñöôïc tìm ra, ghi nhaän ñaày ñuû. Neáu vieát theâm laàn nöõa, thì cuõng laäp laïi nhöõng yù ñoù maø thoâi. Toâi yeân chí, ñoïc saùch chuøa cuûa baïn gôûi cho maø khoâng sôï bò baét laøm coâng quaû. Toâi ñaõ vieát cho Nguyeãn Taán Höng baøi baït quyeån Moät Caûnh Hai Queâ roài, töø naêm 1989 laän!

     Nheø ñaâu, moät hoâm oâng Chuû tòch Vaên Buùt Queùbec kheàu toâi cöôøi cöôøi:

     - Noùi caùi naày anh nghe, coù ba taùc giaû "ngoaïi quoác" muoán qua Montreùal mình ra maét saùch, vui laém, toaøn laø anh em thaân tình, toâi ñaõ nhaän lôøi heát roài...

     Toâi vöøa nghe vöøa run, chöa kòp hoûi gì heát thì ñöôïc nghe tieáp:

     - Taát caû coù ba ngöôøi: Thuïy Khanh, Nguyeãn vaên Ba, Nguyeãn Taán Höng... thì mình cuõng coù ba ngöôøi.

     Toâi hoûi:

     - Mình cuõng coù ba ngöôøi, ai vaäy?

     OÂng Chuû tòch Löu Nguyeãn cöôøi vaø noùi tænh ruïi:

     - Thì anh Trang Chaâu, anh Ñoã Quyù Toaøn vôùi anh neø...

     Trôøi ñaát! Caùi vuï Voõ Ñình vöøa môùi xaûy ra, roài keùo daøi theâm nhöõng vuï raéc roái beân leà, anh em Vaên Buùt Vieät Nam Haûi Ngoaïi vôùi Vaên Buùt Queùbec muoán khuøng luoân hôi söùc ñaâu coøn vieát laùch vôùi noùi naêng. Nhöng daàu sao thì baïn Löu Nguyeãn ñaõ höùa roài, moïi chuyeän ñaâu vaøo ñoù nhö "vaùn ñaõ ñoùng hoøm" laøm sao maø caïy cho ra. Toâi suy nghó thieät khoân ngoan giaønh tröôùc - Toâi choïn noùi cho Thuïy Khanh. Daàu sao thì Thuïy Khanh cuõng ñeïp ñeõ, duyeân daùng hôn hai oâng baïn "mieät vöôøn" cuûa toâi. Moät beân laø daân Parisiense sang troïng quí phaùi, moät beân laø daân ôû Nha Maân, Sa Ñeùc vôùi Quôn Long, Bình Phuïc Nhöùt, Myõ Tho, caùc baïn nghó coi mình phaûi choïn ai? Deã quaù maø!

     Nhöng ôû ñôøi, möôøi chuyeän mình muoán thì heát chín khoâng nhö yù. Vieäc coâng vieäc tö doàn daäp, thaønh ra trôøi xui ñaát khieán sao ñoù loay hoay anh Trang Chaâu ñaët coïc coâ Thuïy Khanh, Ñoã Quyù Toaøn xí phaàn Nguyeãn vaên Ba, vaø oâng Truøm Nguyeãn Taán Höng loït voâ voøng tay thaày giaùo laøng laø toâi ñaây. Toâi ñaâm nghi ngôø coù söï aâm möu saép xeáp cuûa oâng Chuû tòch Löu Nguyeãn vôùi oâng Toång thô kyù Leâ Taán Loäc trong vuï naày. Thoâi khoâng bieát laø duyeân hay nôï, cuõng ñaønh raùn maø oâm oâng Truøm, chôù thieät tình trong buïng, muoán oâm ngöôøi khaùc! Thaønh ra hoâm nay toâi noùi hay hay dôû oâng Truøm raùn maø goàng mình chòu traän. Moät laàn cho tôûn tôùi giaø... Nhöng cuoái cuøng thì toâi thaáy hình nhö moïi söï coù baøn tay cuûa ñònh meänh an baøi. Hoâm gaëp Kieät Taán trong côn say nheø, anh ta chæ vaøo maët toâi noùi - Hoà Tröôøng An, Nguyeãn vaên Ba, Nguyeãn Taán Höng thuoäc vaên chöông mieät vöôøn, coøn Voõ Kyø Ñieàn khoâng phaûi, baïn thuoäc vaên chöông mieät cuø lao. Toâi ngôù ra, sau vaøi phuùt môùi hieåu, mình ñöôïc sanh ñeû ôû cuø lao Phuù Quoác roài laïi vieát veà cuø lao Bidong, hieän ñang sinh soáng ôû cuø lao Montreùal. Vaên chöông cuø lao ñi chung vôùi vaên chöông mieät vöôøn laø xöùng ñaøo xöùng keùp. Thoâi vaäy cuõng hay. Thaønh ra hoâm nay laø buoåi noùi chuyeän cuûa nhaø vaên cuø lao Voõ Kyø Ñieàn noùi veà con ngöôøi vaø taùc phaåm cuûa nhaø vaên mieät vöôøn Nguyeãn Taán Höng.

     Tröôùc khi ñi vaøo caâu chuyeän, toâi xin pheùp ñöôïc neâu leân ñaây vaøi thuaät ngöõ maø toâi seõ phaûi duøng vì ñoù laø nhöõng chöõ rieâng bieät cuûa Nguyeãn Taán Höng. Noùi veà Nguyeãn Taán Höng maø khoâng duøng nhöõng chöõ cuûa Nguyeãn Taán Höng thì laøm sao trình baøy heát ñöôïc con ngöôøi Nguyeãn Taán Höng!

     Ñoù laø nhöõng chöõ "ñaøn anh, ñaøn em." Nguyeãn Taán Höng baét ñaàu laøm quen vôùi vaên giôùi luùc coøn ôû beân queâ nhaø, hoài coøn ñi hoïc roài ñi lính. Theo nhö toâi bieát, anh ñaõ vieát cho baùo Vaên cuûa Mai Thaûo vaø coù ñeán toøa soaïn ñeå gaëp nhaø vaên naày. Baüng ñi moät giai ñoaïn daøi - ñi lính, chaïy giaëc, tî naïn, ñi hoïc laïi - anh baét ñaàu caàm buùt laïi vaø baøi vôû coù ñaêng khaép treân caùc maët baùo haûi ngoaïi. Vaø toâi cuõng caån thaän ghi chuù laø anh duøng chöõ "ñaøn anh, ñaøn em" khoâng coù nghóa laø vieát cao vieát thaáp, vieát hay vieát dôû, cuõng khoâng phaûi laø vieát tröôùc vieát sau maø laø caên cöù vaøo tuoåi taùc. Heã lôùn tuoåi laø anh maø nhoû tuoåi laø em, noùi theo kieåu nhaø binh, trong quaân tröôøng, khoùa ñaøn anh, ñaøn em. Toâi may maén ñöôïc sanh ra tröôùc Höng vaøi ba naêm neân ñöôïc laøm anh, ngon laønh. Coøn oâng baïn Nguyeãn Höõu Chung tuy lôùn tuoåi hôn toâi nöõa nhöng vì ôû xa laïi khoâng quen bieát nhau, coù leõ theá heä cuûa anh Chung laø theá heä "giaø" quaù roài neân Höng khoâng bieát, tính tuoåi loän gaàn möôøi naêm, keâu Chung baèng ñaøn em ngon ô! Laàn ñaàu tieân khi ñoïc ngang qua choã sai soùt naày, toâi khoaùi heát söùc laøm im thinh thích, khoâng cho Höng hay, trong buïng muoán ñeå oâng baïn giaø Nguyeãn Höõu Chung laøm ñaøn em cuûa toâi luoân, laâu chöøng naøo hay chöøng naáy, caàu trôøi khaån Phaät ñöøng coù ai nhaéc nhôû ñeå Nguyeãn Taán Höng ñính chaùnh, maáy thuôû ñöôïc laøm ñaøn anh cuûa moät ngöôøi noåi tieáng nhö Nguyeãn Höõu Chung!

     Danh töø thöù hai maø Nguyeãn Taán Höng öa nhaéc ñi nhaéc laïi laø chöõ "Vaên chöông mieàn Nam." Anh tha thieát chöõ naày cho ñeán noãi hai laàn anh leân Washington D.C. laø hai laàn anh nhaéc ñeán noù trong nhöõng baøi noùi chuyeän - Laàn ñaàu trong buoåi ra maét saùch Giai Thoaïi Hoàng cuûa Hoà Tröôøng An, Höng ñaõ thuyeát trình ñeà taøi Ñoâi Lôøi Veà Vaên Chöông Mieät Vöôøn (taïi tröôøng Ñaïi Hoïc George Mason, thuû ñoâ Washington vaøo ngaøy 25-6-1989).

     Laàn thöù hai, buoåi ra maét hai quyeån Tuyeån Taäp Nhöõng Caây Vieát Mieàn Nam vaø Moät Chuyeán Ra Khôi , Nguyeãn Taán Höng ñaõ nhaéc laïi vaán ñeà naày trong baøi Tính Chaát Chung Quyeát Trong Vaên Chöông Mieät Vöôøn . Trong caùc nhaø vaên coù vaên phong mieàn Nam, Nguyeãn Taán Höng laø ngöôøi dan díu, meâ man maáy chöõ "Mieàn Nam" laãn "Mieät Vöôøn" nhöùt. Nguyeãn vaên Ba cuõng coù nieàm say naày nhöng xeùt ra thua caùi ñam meâ cuûa Nguyeãn Taán Höng xa laém. Do ñoù maø sau loaït baøi noùi chuyeän veà ñeà taøi naày, oâng Truøm bò moät ñoäc giaû laø oâng Nguyeãn Hoaøng laøm moät baøi thô duõa moät maùch te tua, ñaïi yù cho laø kyø thò Nam Baéc. Thöïc ra theo choã toâi thaáy, Höng khoâng bao giôø coù yù xaáu naày, anh kính troïng Mai Thaûo chôi vôùi Nguyeãn Moäng Giaùc, Haø Huyeàn Chi, Duy Lam... nghóa laø ai anh cuõng quí troïng nhö nhau, ñaâu coù phaân bieät nhöng vì anh thích vieát theo loái vaên phong ñòa phöông quaù söùc, thaønh ra öa nhaéc ñi nhaéc laïi maø thoâi. Vì anh thöôøng duøng laãn loän chöõ "vaên chöông mieàn Nam" vôùi "vaên phong mieàn Nam" neân môùi coù söï hieåu laàm ñoù. Vaên phong mieàn Nam laø moät khuynh höôùng nhoû, moät caùch vieát vôùi gioïng vaên cuûa mieàn Nam, naèm trong moät neàn vaên hoïc mieàn Nam. Vaên chöông mieàn Nam, laø moät neàn vaên chöông goàm taát caû caùc caây vieát Nam Trung Baéc... taát caû cuøng ñoùng goùp coâng söùc taøi naêng ngheä thuaät cuûa mình cho queâ höông, ñaát nöôùc. Nhöõng nhaø vaên naày soáng beân bôø soâng Gianh nhö Ñaøo Duy Töø, Nguyeãn Cö Trinh, Nguyeãn Höõu Haøo thôøi Trònh Nguyeãn hoaëc beân naày vó tuyeán 17, sau naêm 1954 nhö Mai Thaûo, Thanh Taâm Tuyeàn, Doaõn Quoác Syõ, Bình Nguyeân Loäc, Sôn Nam...

     Ñeå traû lôøi cho söï hieåu laàm naày, oâng Truøm ñaët teân luoân cho nhaø xuaát baûn cuûa mình laø nhaø xuaát baûn Mieät Vöôøn . Nguyeãn Taán Höng cuõng khoâng tha thöù cho baát cöù ai ñuïng chaïm tôùi anh em caàm buùt cuûa nhoùm naày nhö tröôøng hôïp Traàn Vuõ nhaän ñònh trong baøi Nhöõng Voøng Töôøng Ghetto ñaêng treân Hôïp Löu soá 2 vaø oâng Truøm ñaõ ñaäp laïi thaúng tay nhö sau - "... môùi coù moät hai taùc phaåm trình laøng maø daùm vieát moät baøi nhö vaäy thì coøn chöõ naøo ñuùng hôn hai chöõ loäng ngoân ñeå duøng, phaûi khoâng quí vò!"

     Danh töø thöù ba cuûa Nguyeãn Taán Höng laø danh töø oâng Truøm. Ñaây laø teân maø taùc giaû töï ñaët cho mình qua nhan ñeà cuûa taùc phaåm Moät Thuôû Laøm "Truøm" . Quyeån naày gaây xao ñoäng trong dö luaän vaên giôùi, cuõng coù keû cheâ, cuõng laém ngöôøi khen. Daàu khen hay cheâ, taùc phaåm naày laø moät taùc phaåm noåi tieáng laøm neân teân tuoåi cuûa Nguyeãn Taán Höng. Danh hieäu oâng Truøm noåi baät, baïn beø goïi maõi thaønh teân. Nguyeãn Taán Höng bieán thaønh oâng Truøm. Truøm ñaây laø truøm tình baùo, Tröôûng Phoøng Nhì Vuøng 4 Duyeân Haûi, Ñaëc Khu Phuù Quoác. Chöõ "truøm" ñöôïc ñoùng trong ngoaëc keùp vöøa coù yù noùi leân söï thaät mình laø caáp treân cuûa moät soá ñaøn em thaân tính vöøa coù yù mæa mai, gieãu côït caùi chöùc vuï an ninh tình baùo...

     Ñaïi khaùi Nguyeãn Taán Höng coù thoùi quen duøng nhöõng chöõ thoaït môùi nhìn qua thì coù veû ngang taøng nhöng xeùt kyõ thì thaáy neùt deã thöông cuûa noù. Neùt deã thöông cuûa moät ngöôøi coøn mang trong mình doøng maùu ruoäng vöôøn mieàn Nam. Nhöng nhöõng ngöôøi noâng daân mieàn Nam cuõng coù chung goác gaùc laø noâng daân ñaát Baéc, vì ngheøo khoå (laøm ruoäng, ñi lính, bò ñaøy...) neân phaûi maïo hieåm laøm cuoäc Nam tieán theo chính saùch ñoàn ñieàn cuûa chuùa Nguyeãn, tìm ñaát môùi khai phaù ñeå soáng coøn. Hoï vöøa chieán ñaáu vöøa caøy caáy. Tính tình do ñoù maø naåy nôû phaùt sinh theo hai chieàu höôùng ñoái nghòch. Khi thieät hieän taùnh chaát phaùc, khi thieät ngang taøng, döõ doäi, caøng ngaøy caøng khaùc bieät vôùi neáp soáng neáp suy nghó cuûa ngöôøi giaøu coù, ngöôøi trí thöùc coøn laïi ôû ñaát Thaêng Long ngaøn naêm vaên vaät. Bôûi vì nhöõng ngöôøi noâng daân mieàn Nam ñoù vöøa laøm daân, vöøa phaûi laøm heát. Nguyeãn Taán Höng thöøa höôûng troïn veïn hai ñaëc taùnh naày cuûa ñaát Nam Kyø Luïc Tænh hôn caùc baïn vaên cuûa anh. Chuùng ta haõy nghe anh Voõ Ñình nhaän xeùt - "Nhöng Nguyeãn Taán Höng coù nhöõng ñaëc bieät khaùc vôùi nhöõng ngöôøi kia laø Nguyeãn Taán Höng ñaõ lôùn leân, ñaõ tröôûng thaønh trong quaân ñoäi... laø caùi ñieåm raát ñaëc bieät maø nhöõng ngöôøi kia, nhöõng Voõ Kyø Ñieàn, Kieät Taán, Nguyeãn vaên Saâm, Nguyeãn vaên Ba... khoâng coù. Hoà Tröôøng An cuõng töøng ôû trong quaân ñoäi nhöng Hoà Tröôøng An chæ laø só quan vaên phoøng, töøng thuù nhaän laø toâi chæ ngoài chôi lai rai vaäy thoâi. Chöù coøn oâng Nguyeãn Taán Höng naày thì phaûi leân taøu, troâi daït khaép ñoù ñaây."

     Caùi doøng maùu lính thuù cuûa toå tieân thôøi Trònh Nguyeãn ñöôïc taêng cöôøng boå xung baèng nhöõng naêm gia nhaäp binh chuûng haûi quaân roài theâm nhöõng naêm theo ngaønh khoa hoïc, ngaønh ñieän töû ôû Ñaïi Hoïc ñaõ khieán cho Nguyeãn Taán Höng xoâng xaùo, laên xaû, baát chaáp moïi trôû ngaïi. Con ngöôøi lyù trí vöôït troäi con ngöôøi tình caûm. Nguyeãn Höng Quoác coù laàn ñaõ noùi - Coù nhaø vaên thieân veà taâm, coù nhaø vaên thieân veà trí. Theo toâi, Nguyeãn Taán Höng laø moät ngheä só ña taøi - anh vieát vaên, laøm thô, vieát bieân khaûo, ñaët nhaïc - nhöng duø boä moân naøo lyù trí anh cuõng vöôït troäi hôn tình caûm. Chuùng ta thöû nghe ñoâi lôøi than thôû, chæ hôi buoàn maø khoâng coù nöôùc maét röng röng:

     Chaøng coøn ñaâu noäi ngoaïi ñeå veà. Ñeå vieáng thaêm trong nhöõng khi roãi raûnh hay ñeå taù tuùc trong nhöõng khi hoaïn naïn. Noäi ngoaïi cuûa chaøng giôø ôû xa laém, muùt taän beân kia bôø ñaïi döông. Caùi côn baõo ngoaøi ñôøi daãu coù chôït ñeán roài cuõng chôït ñi, nhöng nhöõng côn baõo trong loøng Quoác thì hình nhö maõi maõi khoâng bao giôø taét lòm. Ngaøy naøo coøn Coäng saûn ngöï trò treân mieàn ñaát nöôùc thaân yeâu thì ngaøy veà laïi coá höông, tìm gaëp nhöõng ngöôøi thaân thöông cuûa Quoác nhö maõi maõi coøn xa (truyeän ngaén Moät Noãi Buoàn Rieâng trang 33).

     hoaëc:

     Thình lình, maét Gia boãng hoa leân vôùi caûnh voù caâu. Raäp rình chieán maõ, göôm ñao. Baát giaùc, chaøng khoâng coøn nhôù gì nöõa, laép baép haùt luoân caâu keát, nhö coá tình muoán ñöa caùi dó vaõng khoâng maáy vaøng son cuûa thôøi ñaïi mình, thaät nhanh choùng, vaøo laõng queân (truyeän ngaén Ñöa Dó Vaõng Vaøo Laõng Queân trang 47).

     Coù nhöõng giaây phuùt raûnh roãi, Nguyeãn Taán Höng nhôù veà Vieät Nam thaân yeâu, nhôù maûnh vöôøn nhoû ôû queâ noäi, queâ ngoaïi, nhôù lu nöôùc maùt sau heø, nhôù caây cau giaø tröôùc ngoõ, nhôù chieác voõng cho thaèng Sôn Nhaùi, nhôù thöông ñôøi soáng binh nguõ haûi hoà. Cöù coi caùch anh mieâu taû, anh thöông meán noù bieát bao nhieâu vaäy maø khi keát luaän anh vieát tænh queo theo nhö trong Quoác Vaên Giaùo Khoa Thö:

     Chaøng ngöûa maët thì thaàm trong boùng ñeâm:
     - OÂi, khoâng coù caûnh bieät ly nhöng sao maø buoàn vaäy!

     Hoaëc ñaõ nöông theo caâu voïng coå:

     Roài ñaønh cam thoï töû vì maéc keá cuûa Löõ Moâng...

     Caùi tình caûm daøo daït phong phuù cuûa ngöôøi noâng daân ruoäng vöôøn bò caùi lyù trí cuûa ngöôøi khoa hoïc, ngöôøi quaân nhaân chaän ñöùng. Nguyeãn Taán Höng ñaõ kìm haõm ñöôïc söï xuùc ñoäng. Luùc naøo cuõng vaäy, ñôøi anh laø moät chuoãi ngaøy phaán ñaáu vui soáng vöôn leân treân noãi khoå ñau. Do ñoù maø coù laàn toâi ñaõ vieát cho Höng: "Caùi lyù trí laán aùp tình caûm trong taäp truyeän laø moät khuyeát ñieåm ñoàng thôøi cuõng laø moät öu ñieåm. Töø laâu trong tieåu thuyeát cuûa ta chöùa ñöïng nhieàu nöôùc maét quaù, moãi laàn ñoïc xong moät taùc phaåm, caû ngöôøi nhö muoán bònh. Toâi muoán thaáy nuï cöôøi thay cho nöôùc maét... thaáy ñöôïc nieàm vui soáng, duø ñang ôû treân xöù ngöôøi. Chæ caàn bao nhieâu ñoù nhaø vaên Nguyeãn Taán Höng cuõng ñuû ñöôïc moïi ngöôøi traân troïng quyù meán."

     Nhöng coù phaûi caùi lyù trí, caùi söùc maïnh tinh thaàn ñoù laøm neân nhaø vaên Nguyeãn Taán Höng? Khoâng phaûi. Nguyeãn Taán Höng sôû dó ñöôïc noåi tieáng mau leï nhôø ôû buùt phaùp ñaëc bieät. Ngoøi buùt cuûa Nguyeãn Taán Höng khoûe maïnh, tung hoaønh, troâi chaûy. Voõ Ñình ñaõ ghi nhaän caùch vieát cuûa anh nhö sau: "luùc naøo cuõng vieát moät caùch raàm roä, vui veû vaø thoaûi maùi nhö vaäy, khôi khôi nhö vaäy." Ñeå thaáy roõ neùt caùi buùt phaùp ñaët bieät Nguyeãn Taán Höng, chuùng ta thöû laøm cuoäc so saùnh nho nhoû vôùi vaøi taùc giaû cuøng nhoùm thuoäc vaên phong mieàn Nam.

     Theo toâi thì khoâng ai coù ñuû thaåm quyeàn noùi veà ñieàu naày hôn Hoà Tröôøng An heát. Coù laàn trong cuoäc phoûng vaán, Hoà Tröôøng An ñaõ nhaän ñònh veà vaên mình... Vaên toâi hôi gioáng vaên cuûa Kieät Taán, cuûa Nguyeãn Ñöùc Laäp vaø cuûa Nguyeãn Taán Höng ôû vaøi choã. Coù leõ bôûi vì Kieät Taán, Nguyeãn Taán Höng vaø toâi ñeàu ôû treân phaàn ñaát Tieàn Giang (tænh Myõ Tho vaø tænh Vónh Long) neân coù cuøng moät ngoân ngöõ chaêng?

     Toâi ñoàng yù ñieåm ghi nhaän naày ôû caâu "... gioáng moät vaøi choã." Baïn Hoà Tröôøng An ñaõ kyõ löôõng khi vieát chæ coù baáy nhieâu vì Kieät Taán, Hoà Tröôøng An vaø Nguyeãn Taán Höng, xeùt veà buùt phaùp khaùc xa nhau nhieàu laém. Nguyeãn Taán Höng nghó sao vieát vaäy, caâu vaên khoûe maïnh, troâi chaûy, töï nhieân khoâng trau chuoát. Xeùt theo tính caùch giaùo khoa thì vaên Nguyeãn Taán Höng raát goïn gaøng, goàm coù chuû töø, ñoäng töø, tuùc töø... minh baïch. Trong khi ñoù vaên cuûa Kieät Taán raát nhieàu traïng töø, tónh töø (Nguyeãn Höng Quoác ñaõ vieát "OÂng khoâng möøng, oâng möøng huùm. OÂng khoâng khoaùi, oâng khoaùi chí töû, oâng khoâng queân, oâng queân tuoát luoát, oâng khoâng hoân, oâng hoân chuøn chuït)...

     Rieâng vaên cuûa Hoà Tröôøng An vì meâ Hoà Bieåu Chaùnh neân trong vaên coù hôi haùm cuûa loái bieàn ngaãu, töù luïc thôøi quoác ngöõ phoâi thai ñaàu theá kyû. Hoà Tröôøng An vieát "tim baûy loã heùo khoâ, gan baûy laù heùo haét" hoaëc "chöa chi maø chò ñoå hoâ con hai Tuùy Hoa naày hoãn döõ, böûa ñaàu maõnh hoã, boùp coå Thieân Loâi, xeù ñoâi gaáu ngöïa, vaät ngöûa Chaèng Tinh."

     Khoâng cöôøng ñieäu ñaày xuùc caûm nhö Kieät Taán, khoâng daøi doøng ñoái choïi myõ mieàu nhö Hoà Tröôøng An, Nguyeãn Taán Höng khoâng vieát thì thoâi maø heã vieát thì nhö "leân xe sang soá vaø ñaïp heát ga, chaïy thaúng moät maïch khoâng quanh qua queïo laïi, khoâng bieåu dieãn uoán eùo gì raùo. Neáu gaëp chöôùng ngaïi vaät, nhö coù ai laùng chaùng cheâ tôùi cheâ lui, laø taøi xeá phoùng xe leân caùn luoân, cheát boû raùn chòu." Vaäy maø laïi hay, môùi laï chôù! Chuùng ta thöû ñoïc moät ñoaïn anh taû caûnh baõo toá:

     Baát thình lình, treân trôøi nhö coù moät ñoaøn chim saét ñang bay tôùi, raát ñoâng: h... uøm, uøm uøm... Döôùi ñaát cuõng vaäy, moät ñoaøn taøu ñang chaïy ngang qua: h... uøm, uøm uøm... Mang theo nhöõng tieáng seùt ñoàng loaït noå long trôøi, vaø nhöõng laèn chôùp xanh ma trôi buûa vaây töù phía. Coù leõ trôøi ñang saäp thieät. Quoác thaáy mình nhö ñang laïc vaøo choán ñòa ñaøng cuûa loaøi khuûng long, vôùi nhöõng tieáng gaøo theùt thaát thanh tröôùc khi laâm chieán, töû naïn. Chaøng chaïy laïi khung cöûa keùo, slide door, roïi ñeøn pin ra ngoaøi. Nhôø boùng toái beân trong maø chaøng thaáy roõ heát. Trôøi ñaát, nhöõng haït möa naèm ngang daày ñaëc, vuøn vuït bay khoâng ngôùt döôùi söùc maïnh cuûa cuoàng phong. Nhöõng thaân caây to lôùn ôû bìa röøng phía sau nhaø cong voøng nhö nhöõng caây saøo cuûa caùc löïc só ñieàn kinh. Ngoïn nhòp leân nhòp xuoáng nhö ngoïn caàn caâu caém ñang bò caù aên. Nhöõng con ñom ñoùm bay ñeâm ñaõ bò ñaùnh raït xuoáng lôùp coû, ñang naèm im moät choã thoi thoùp chôùp ... (truyeän ngaén Moät Noãi Buoàn Rieâng trang 21).

     Coù theå xem ñaây laø moät ñoaïn vaên tieâu bieåu cho buùt phaùp Nguyeãn Taán Höng, loái vieát ñôn giaûn nhö noùi chuyeän "coù leõ trôøi ñaát ñang saäp thieät" theå hieän ñöôïc caùi taùnh tình vöøa chôn chaát vöøa deã thöông. Chuùng ta cuõng deã daøng baét gaëp neùt ruoäng vöôøn bò lai gioáng vôùi oùc khoa hoïc phoái hoïp vôùi tinh thaàn xoâng xaùo. Söï quan saùt beùn nhaïy, trí nhôù saùng suoát Nguyeãn Taán Höng ñaõ haáp thuï vaø ñoàng hoùa cuoäc soáng ôû Myõ raát nhanh, khaùc haún vôùi caùc baïn vaên khaùc cuoäc soáng ôû xöù ngöôøi khoù khaên, lôïn côïn nhö nöôùc vôùi daàu. Vieäc naày chuùng ta thaáy roõ anh duøng nhieàu töø ngöõ ñòa phöông moät caùch töï nhieân, khoâng coá yù. Tuy nhieân do aûnh höôûng neáp soáng môùi, moät hieän töôïng laï laø anh laïi ít duøng ca dao, caâu hoø, caâu haùt nhö phaàn ñoâng caây vieát mieàn Nam, baïn anh. Toâi noùi anh duøng nhieàu töø ngöõ ñòa phöông coù hai yù. Töø ngöõ ñòa phöông cuõ laø nôi anh ñaõ soáng nöûa ñoaïn ñôøi ñaàu ôû Bình Phuïc Nhöùt, ôû Myõ Tho... vaø töø ngöõ ñòa phöông môùi, laø vuøng ñaát anh ñònh cö ôû Myõ, Winston-Salem. Anh noùi tieáng ñòa phöông mieät vöôøn Haäu giang, Tieàn giang khôi khôi, ñoàng thôøi anh noùi tieáng Myõ, chöûi theà tieáng Myõ... cuõng khôi khôi.

     Ta ñoïc thöû moät ñoaïn:

     ... duy nhaát chæ coù söï daãn nhieät töø töø, heat transfer, töø ñieåm noùng ñeán ñieåm laïnh töïa hoà nhö nhöõng phaân töû khoâng khí ñaõ ñaëc laïi thaønh chaát cöùng. Maùy laïnh. Roõ raøng chaøng caàn gaáp moät caùi maùy laïnh. Chaøng ñeà maùy, maùy noå ngoït ngaøo. Gaït caàn ñieàu chænh air-conditional töø vò trí normal qua gaïch maximum, chaøng môû quaït ôû toác ñoä thieät lôùn, high. Hôi noùng phaû vaøo maët thieáu ñieàu muoán chaùy raâu, phoûng traùn.

     - Damn it!

     (truyeän ngaén Moät Noãi Buoàn Rieâng trang 12).

     Trong moät ñoaïn ngaén 9, 10 doøng, Nguyeãn Taán Höng ñaõ duøng tôùi 6 tieáng Myõ anh noùi tieáng trôn tru nhö chuùng ta noùi... tieáng Vieät. Ñaây laø moät hieän töôïng môùi phaùt xuaát ôû trong caùc taùc phaåm haûi ngoaïi. Toâi cuõng tìm gaëp nhieàu taùc giaû khaùc ôû Myõ thì vieát xen troän tieáng Myõ (Anh), tieáng Phaùp ôû beân Taây, tieáng Hoøa Lan ôû xöù ñaát thaáp vaø tieáng Ñöùc ôû xöù sôû cuûa Hít Le... Toâi khoâng coù yù kieán veà vieäc pha troän naày. Tuy nhieân vì toâi laø thaày giaùo, ngaøy xöa coù daïy hoïc, toâi khoâng theå töôûng töôïng ñöôïc neáu caùc nhaø giaùo Vieät Nam mình baây giôø, gaëp phaûi moät baøi vaên maø ñaày tieáng Myõ, tieáng Taây, tieáng Ñöùc, tieáng Na Uy... thì caùc vò ñoù laø sao ñoïc, laøm sao hieåu vaø laøm sao giaûng daïy cho hoïc troø?

     Ñieàu nhaän xeùt cuoái cuøng, chuùng ta cuøng nhau baøn veà taùnh caùch thaønh thöïc cuûa Nguyeãn Taán Höng. Nhaø pheâ bình Nguyeãn Höng Quoác ñaõ vieát "Tieâu chuaån quan troïng nhaát ñeå ñaùnh giaù tö töôûng moät trieát gia laø tính chaát ñoäc saùng. Tieâu chuaån quan troïng nhaát ñeå ñaùnh giaù tö töôûng moät nhaø vaên laø söï chaân thaønh." Vaø oâng ñaõ ñaùnh giaù vaø tin töôûng nhaø vaên Kieät Taán laø thaønh thaät nhöùt. OÂng cuõng toû yù hoaøi nghi veà söï thaønh thaät cuûa caùc nhaø vaên khaùc. Rieâng toâi, toâi cuõng tin laø nhaø vaên Kieät Taán trong taùc phaåm chöùa ñaày söï thaønh thaät nhöng neáu so saùnh kyõ vôùi oâng Truøm thì e raèng chuùng ta phaûi cuøng nhau xeùt laïi. Noùi chung caùc nhaø vaên mieàn Nam ít hay nhieàu ñeàu boäc loä neùt moäc maïc, thaønh thaät. Hình nhö taát caû ñeàu coù nhu caàu boäc baïch taâm söï, keå leå chuyeän ñôøi rieâng tö cuûa mình khaùc haún ña soá caùc nhaø vaên goác Trung, goác Baéc. Vì leõ ñoù, ta ñoïc trong truyeän cuûa hoï, nhaân vaät chaùnh xöng "toâi" deã daøng töï nhieân. Trong taùc phaåm, Kieät Taán ñaõ vieát veà gia ñình mình, cha meï, anh chò, cuøng caùc ngöôøi yeâu raát roõ, raát kyõ. Nhöng anh ñaõ vieát veà nhöõng caûnh soáng ngheøo khoå ôû nôi thaâm sôn cuøng coác, cha meï anh goác noâng daân thaät queâ muøa khoâng mieáng ñaát caém duøi, ngöôøi chuù thöù chín thì caâm, ngöôøi anh tuy hoïc gioûi nhöng ngheøo phaûi boû hoïc ñi laøm thôï moäc, coøn caùc ngöôøi yeâu cuûa anh laø Tuyeát baùn quaùn ôû baéc Myõ Thuaän, Hoa beán ñoø Raïch Mieãu, maáy em Hoàng, Tuyeát ôû Ngaõ Naêm, Ngaõ ba... cho ñeán khi du hoïc thì ngöôøi yeâu cuûa Kieät Taán cuõng laø nhöõng em ñaàm Diane, Danielle vaø moät ñaùm yeâu nöõ toùc vaøng, maéc xanh gaëp treân taøu, ôû quaùn röôïu... Nhöng thöïc teá thì baïn Kieät Taán ñaõ giaáu ñi phaân nöûa taøi saûn maø oâng coù. Kieät Taán ñaõ boû qua giai ñoaïn thaønh coâng, giaøu sang cuûa gia ñình anh. Nhö tieäm baùn ñoà goã cuûa ba maù anh lôùn nhöùt nhì ôû Vónh Long, ngöôøi anh vaøo quaân ñoäi laøm quaän tröôûng moät quaän lôùn, anh Leâ Taán Loäc vaø Kieät Taán ñeàu hoïc gioûi vaø ñi du hoïc ôû Paris vaø khi veà nöôùc thì giöõ caùc ñòa vò troïng yeáu trong chaùnh quyeàn, vaø haàu nhö trong taát caû truyeän ngaén, truyeän daøi cuûa Kieät Taán hình aûnh ngöôøi vôï chæ xuaát hieän ñeå canh chöøng oâng choàng hoang ñaøng, röôïu cheø be beùt... Anh giaáu ñi maát bieät baø Kieät Taán, moät thôøi laø hoa khoâi cuûa tænh Vónh Long, baø Kieät Taán ñeïp cho ñeán noãi daàu anh ñi naêm soâng baûy suoái, cuoái cuøng cuõng phaûi quay trôû veà caàu Caùi Caù tình nguyeän ñaët döôùi quyeàn sai khieán, caèn nhaèn cuûa baø. Nhö vaäy Kieät Taán chæ thaønh khaån khai baùo vôùi ñoäc giaû coù phaân nöûa. Trong khi ñoù thì oâng Truøm tuy laøm ngheà tình baùo nhöng cuoäc ñôøi coù bao nhieâu ñeàu khai ra tuoát luoát heát. Anh cuõng noùi veà caùi queâ muøa ngheøo khoå cuûa gia ñình (cha meï ôû thoân queâ, laøm ngheà buoân goã, luùc nhoû ñi troï hoïc ôû Myõ Tho vaát vaû... roài cuoäc ñôøi tî naïn ñaày moà hoâi, nöôùc maét). Anh vieát luoân nhöõng taùnh xaáu nhö khi laøm Truøm aên hoái loä, tham nhuõng... Nhöng Nguyeãn Taán Höng thaønh thaät hôn caùc baïn khaùc khi anh can ñaûm vieát veà nhöõng caùi toát, caùi hay cuûa mình, cuøng vôï vaø con.

     Ngöôøi Vieät Nam ta, maáy ngaøn naêm aûnh höôûng vaên hoùa Trung Hoa neân soáng kheùp kín. Ñieàu gì thuoäc veà mình, vôï vaø con cuøng nhaø cöûa phaûi giaáu thieät kyõ vaø neáu caàn phaûi noùi thì neân boû bôùt ñi, haï thaáp xuoáng. Nhaø thì teä xaù, vôï thì tieän noäi, coøn mình thì keû heøn naày, bæ nhaân, taïi haï... Thoaït nhìn thì nhö vaäy laø khieâm toán nhöng xeùt ra cho cuøng laø giaû doái, thieáu söï thaønh thaät. Con mình ñeïp, vôï mình ñeïp taïi sao laïi phaûi giaáu bieät ñi, taïi sao laïi noùi xaáu? Nhaø mình lôùn, sang troïng, taïi sao laïi noùi nhoû heïp, mình hoïc gioûi, baèng caáp lôùn taïi sao phaûi noùi ngöôïc laïi? Toâi ñoàng yù vôùi Nguyeãn Taán Höng hoaøn toaøn khi anh trình baøy raát chính xaùc taøi naêng hoïc haønh anh ñang coù, caùi nhan saéc töôi môõn ñeïp nhö rau non môùi haùi ngoaøi vöôøn cuûa vôï anh vaø ñöùa con gaùi lôùn xinh xaén, ñeïp ñeõ maø vôï choàng anh sung söôùng daãn con ñi döï giaûi tuyeån löïa hoa haäu cuûa tieåu bang (truyeän ngaén Hoa Haäu Xöù Döông Ñaøo trang 147).

     Nhö vaäy roõ raøng Nguyeãn Taán Höng laø nhaø vaên thaønh thöïc nhaát trong soá nhöõng ngöôøi thaønh thöïc. Anh ñaõ vöôït leân treân söï khieâm toán giaû vôø cuûa moät quan nieäm giaø nua, cuõ kyõ ñoàng thôøi ñieàu naày cuõng xaùc nhaän ñöôïc tính caùch hoäi nhaäp mau choùng vaøo xaõ hoäi thöïc teá cuûa ñaát Baéc Myõ cuûa anh. Vaø cuõng nhôø caùi ñaëc taùnh naày, neàn vaên hoïc Vieät Nam ôû haûi ngoaïi coù ñöôïc theâm moät ngoøi buùt ñaëc bieät... khi chôn chaát, luùc baït maïng, noùi theo kieåu pheâ bình cuûa Traàn Vuõ!

     Rieâng toâi, toâi yeâu quí vaø traân troïng ngoøi buùt "khi chôn chaát, luùc baït maïng" cuûa oâng Truøm Nguyeãn Taán Höng bieát bao nhieâu!

Voõ Kyø Ñieàn
     * Baøi noùi chuyeän ra maét saùch Moät Noãi Buoàn Rieâng cuûa Nguyeãn Taán Höng taïi Montreùal ngaøy 17-10-1992.

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---