Töø thaønh phoá Winston-Salem, moät cuøng ñaùy khuaát laùnh cuûa tieåu bang North Carolina toâi chöa tôùi laàn naøo nhöng hình dung ñöôïc söï caùch bieät baèn baët vôùi moïi sinh hoaït chæ coù ôû nhöõng vuøng taäp trung lôùn, coù moät baøn vieát töø nhieàu naêm treân queâ ngöôøi ñaõ döïng. Döïng laïi. Coù moät nhaø vaên thoaït tôùi Hoa Kyø vaø trong löõ thöù ñaõ vieát. Vieát laïi. Coõi vieát aáy noái tieáp vôùi moät khôûi ñaàu ñaõ coù, raát toát ñeïp, ôû queâ nhaø, chæ bò giaùn ñoaïn bôûi ñaïi hoïa vaø ñoåi ñôøi xaåy ra treân ñaát nöôùc, ñaùnh daáu nôi thaân theá nhaø vaên baèng moät giaõ töø vónh vieãn nhöõng naêm thaùng loäng gioù treân nghìn truøng soùng nöôùc, bôûi nhaø vaên aáy, trong quaù khöù vaø treân suoát chieàu daøi cuoäc chieán coøn laø moät só quan cuûa Haûi quaân Vieät Nam. Toâi muoán noùi tôùi Nguyeãn Taán Höng, caùi baøn vieát ñaõ ñöôïc döïng laïi, töùc khaéc vaø trong moät quyeát taâm vaên chöông khoâng lay chuyeån khoâng ñoåi rôøi cuûa Nguyeãn Taán Höng, ôû Winston-Salem. Vôùi hai taùc phaåm môùi hoaøn thaønh laø truyeän daøi MOÄT ÑÔØI ÑEÅ HOÏC vaø taäp truyeän MOÄT CHUYEÁN RA KHÔI maø vaøo taäp thaân aùi naøy muoán giôùi thieäu cuøng baïn ñoïc.

     Vôùi California nôi toâi ñang soáng vaø nhö ôû treân ñaõ noùi, North Carolina laø moät ñòa chæ xa vôøi. Do vaäy, toâi vaø Nguyeãn Taán Höng vaãn chæ coù thö töø vaø ñieän thoaïi. Nhöng ruùt ngaén laïi nhöõng ñöôøng ñaát vaø noái lieàn laïi nhöõng xa caùch, vaên chöông vaãn coù ñöôïc cho noù vaø cho ngöôøi caùi hieäu löïc tuyeät vôøi nhö theá, vaø treân ñieåm naøy Nguyeãn Taán Höng chöa gaëp vôùi toâi ñaõ raát gaàn raát thaân. Laïi töø laâu kia. Nhaø vaên haûi quaân naøy, giöõa hai laàn veà beán ñaõ coù truyeän ngaén hay ñaêng treân Vaên vaø ñaõ nhieàu laàn tôùi thaêm baùo quaùn ôû ñöôøng Phaïm Nguõ Laõo. Vöôït bieån, ñi ra khoûi nöôùc, gaëp laïi Vaên tuïc baûn ôû Hoa Kyø, qua moät hôïp taùc vieát vaø moät kyû nieäm vieát thaân tình ñaõ coù vôùi Vaên töø quaù khöù, Nguyeãn Taán Höng ñaõ göûi cho toâi gaàn nhö toaøn boä, toaøn taäp nhöõng baûn thaûo ñaõ vieát, môùi vieát cuûa oâng. Nhö göûi cho moät dieãn ñaøn baïn. Vaø ñaùp laïi, qua nhöõng truyeän ngaén cuûa oâng, laàn löôït, ñeàu ñaën giôùi thieäu treân Vaên, taïp chí ñaõ daønh cho Nguyeãn Taán Höng moät phaàn ñaát vaø moät coù maët cuõng thaân tình nhö theá.

     Ñoïc heát MOÄT CHUYEÁN RA KHÔI, ñoïc tieáp tôùi MOÄT ÑÔØI ÑEÅ HOÏC, toâi thaáy ñöôïc nhöõng gì? Thaáy ñöôïc maáy ñieàu toâi cuøng yeâu meán. Tröôùc heát laø taám loøng Nguyeãn Taán Höng ñoái vôùi vaên chöông, ôû phía coù vaên chöông. Ñoù laø hình thaùi cuûa moät gaén boù son saét, thuûy chung, qua thôøi gian khoâng coù neáp nhaên, qua ñoåi rôøi vaãn moät ñôøi beàn vöõng. ÔÛ ñöôïc vôùi vaên chöông nhö vaäy ñaõ laø moät ôû ñeïp. Ñeïp vaø ñaày. Caùi ôû khoâng nöûa ñöôøng ñöùt gaùnh, khoâng luùc coøn luùc maát, noùi caùch khaùc, moät thöôøng xuyeân ôû, moät maõi maõi cuøng, toû hieän trong vaên truyeän Nguyeãn Taán Höng thaønh moät thoáng nhaát vaø moät lieân tuïc vieát tröôùc sau khoâng bao giôø thay ñoåi, maëc daàu thaân theá ngöôøi thì ñaõ khoâng bieát bao nhieâu thaêng traàm vaø ñoåi thay.

     Ñieàu yeâu meán thöù hai, cuõng laø ñieàu caét nghóa taïi sao, vieát laïi ngay cuøng vôùi baét ñaàu laïi ñôøi soáng treân queâ ngöôøi vaø vieát raát ñeàu tay, raát chuyeân caàn, tôùi giôø Nguyeãn Taán Höng môùi hoaøn thaønh ñöôïc xong hai taùc phaåm. Ñoù laø caùch vieát, loái vieát Nguyeãn Taán Höng heát söùc nghieâm chænh, kyõ löôõng voâ chöøng. Vaø nhö theá vôùi chính oâng tröôùc ñaõ. Saùu naêm tuïc baûn Vaên toâi ñaõ gaëp nhieàu truyeän ngaén thaät hay. Nhöng ôû moät soá, vaãn tieác laø neáu taùc giaû vieát xong coøn chòu khoù ñoïc laïi truyeän mình, söûa chöõa, moät laàn, nhieàu laàn, tôùi chuoát loïc vaên theå vaø hoaøn chænh buùt phaùp, nhö kyõ luaät aáy bao giôø cuõng coù ôû nhöõng nhaø vaên lôùn, thì truyeän ñaõ hay coøn ñöôïc hay hôn gaáp boäi. Neân thöôøng khuyeân caùc anh em vieát môùi ñöøng bao giôø baèng loøng ngay vôùi baûn vieát laàn ñaàu. Maø ñoïc laïi, söûa laïi, vieát laïi neáu caàn, chaâu ñaùo, töøng gioøng töøng ñoaïn. Nguyeãn Taán Höng khoâng bao giôø phaûi nhaän ôû toâi lôøi khuyeân aáy. Nhöõng baûn thaûo oâng göûi ñi, ñaùnh maùy raát ñeïp, trang naøo cuõng hoaøn chænh nhö moät trang saùch ñaõ in cho thaáy tính chaát chung quyeát cuûa baûn vaên sau khi ñoïc laïi nhieàu laàn, söûa chöõa nhieàu laàn. Vaäy maø coøn coù nhöõng truyeän toâi nhaän ñöôïc roài, vaøi tuaàn sau laïi nhaän ñöôïc theâm baûn môùi, yeâu caàu huûy boû baûn cuõ vì moät ñaàu truyeän, moät cuoái truyeän vaãn thaáy laø chöa ñöôïc vaø ñaõ vieát laïi, coù truyeän so hai baûn vieát vôùi nhau laø moät vieát laïi hoaøn toaøn. Toâi raát öng yù veà noå löïc khoâng ngöøng ñaït tôùi hoaøn chænh aáy cuûa Nguyeãn Taán Höng. Thaáy ñoù laø moät phong caùch nhaø vaên.

     Ñieàu yeâu meán sau cuøng, lôùn hôn hai ñieàu yeâu meán tröôùc, laø maëc daàu ñaõ möôøi maáy naêm troâi daït, moät troâi daït raát deã daøng ñaåy vaøo thaát laïc, maëc daàu Vieät Nam ñaõ nghìn daëm, queâ nhaø ñaõ nghìn truøng, baøn vieát Nguyeãn Taán Höng, giöõa thoå ngôi löõ thöù xa laï, vaãn ñaët ñöôïc vaøo ñuùng höôùng ñuùng taàm vôùi gioáng noøi vaø ñaát nöôùc ôû xa. Khoâng bao giôø toâi xa, chaúng bao giôø toâi queân, chaúng bao giôø toâi khaùc. Theá giôùi coù nghìn bieån nghìn trôøi nhöng toâi chæ coù vaø chæ soáng vôùi moät trôøi moät bieån. Toaøn boä vaên truyeän Nguyeãn Taán Höng ñaõ noùi cho Nguyeãn Taán Höng nhö vaäy. Noùi moät Vieät Nam toaøn phaàn, trong taâm trong hoàn. Noùi moät ñaát nöôùc vaãn hôi thôû vaãn maùu hoàng, trong loøng trong daï. Duøng moät hình aûnh cuûa ñaïi döông, treân ñoù coù ñôøi soáng, quaù khöù vaø trí nhôù Nguyeãn Taán Höng traûi roäng, thì laø moät haûi trình daãu ñeâm toái vaø gioâng baõo, daãu phöông höôùng mòt muøng vaø sôn cuøng thuûy taän, haûi trình aáy vaãn töø moät beán ñaäu vaø trôû veà beán ñaäu.

     Nhöõng ngöôøi daân laønh cuûa moät vuøng bieån maën vaø nhöõng kinh ñoäng töøng luùc cuûa chieán thôøi daøi thaúm trong Gioøng Soâng Cuûa Tuøng . Ngöôøi lính treû, caùi khuoân maët dieãm leä tan naùt cuûa tình yeâu, giöõa nhöõng vui buoàn ñaàu ñôøi laøm thaønh kyû nieäm, laøm thaønh voán soáng, trong Thaønh Phoá Vaø Quaân Tröôøng . Nhöõng hình aûnh, nhöõng caûnh töôïng khaùc cuûa cuoäc chieán tôùi moät thôøi kyø ñaõ kín truøm thaân theá, löûa ñaïn, caùi cheát vaø tuyeán ñaàu ñoû löûa beân caïnh ñieáu thuoác laù vaø chai röôïu maïnh cuûa ñôøi soáng thöôøng nhaät, trong Muøa Ñoâng Vaø Con Ñöôøng . Möa, gioù, nhöõng con ñöôøng laày loäi, söï buoát laïnh cuûa trôøi ñaát hôïp nhaäp vôùi söï buoát laïnh cuûa loøng ngöôøi trong Choã Heïn . Ñòa danh nhöõng haûi trình, beán bôø nhöõng gioøng soâng trong Beán Caïn , trong Haïm Tröôûng Vaø Ngoïc . Toâi vöøa daãn chöùng moät soá truyeän trong MOÄT CHUYEÁN RA KHÔI. Roài tôùi toaøn theå nhöõng thaùng naêm, nhöõng chaëng ñoaïn ñaõ traûi qua vaø keå laïi trong MOÄT ÑÔØI ÑEÅ HOÏC. Ñeå chöùng veà caùi beán ñaäu moät ñôøi khoâng rôøi boû cuûa Nguyeãn Taán Höng, vôùi moät baøn vieát döïng ôû ñaâu thì cuõng laø phaàn ñaát queâ höông, vôùi moät höôùng vieát höôùng tôùi höôùng naøo thì cuõng töø moät taâm theå Vieät Nam maø vieát.

     Ñieàu muoán noùi cuoái choùt vôùi vaøo taäp: trí nhôù Nguyeãn Taán Höng laáp laùnh, thaät toát. Chöa loït, chöa truøng. ÔÛ töøng caùi nhoû, ôû töøng chi tieát. Nhöng ñeå tôùi ñöôïc moät theå hieän trong saùng vaø toát ñeïp ôû vaên chöông, noù coøn thieáu cho noù moät xeáp ñaët tinh teá, moät gaïn loïc caàn thieát. Moät khoaûng caùch nöõa, ñeå thaáy roõ hôn vaø lôùn roäng hôn, töøng ñoái töôïng. Bôûi chöa neân ôû nhieàu ñoaïn, nhieàu khuùc laø nhöõng roái raém, nhöõng chen laãn khoâng aên nhaäp cuûa moät trí nhôù quaù choàng chaát, theâm vaøo laø nhöõng ngaét ñoaïn, chuyeån ñoaïn, ñaûo loän traät töï thôøi gian söû duïng hôi nhieàu, khieán ngöôøi ñoïc khoù theo doõi, khoù tieáp nhaän, vaø khoâng phaân nhaän ñöôïc ñaâu laø nhöõng phaàn chính yeáu taùc giaû muoán döøng laïi vaø nhöõng phaàn thöù yeáu muoán chæ löôùt nhanh qua.

     Khuyeát ñieåm nhoû naøy chæ laø moät khuyeát ñieåm kyõ thuaät, raát khoù traùnh ôû caùc taùc phaåm ñaàu. Vaø cuõng raát deã khaéc phuïc, nhaát laø vôùi Nguyeãn Taán Höng maø moái quan taâm haøng ñaàu laø taïo cho vaên theå mình caøng ngaøy caøng tôùi ñöôïc vöõng vaøng vaø hoaøn chænh. Nhö chính oâng ñaõ noùi vôùi toâi nhieàu laàn. Vaên chöông ñaõ ra khôi roài. Thaân aùi chuùc Nguyeãn Taán Höng coøn ñöa noù tôùi ñöôïc thaät nhieàu nhöõng beán bôø toát ñeïp.

Mai Thaûo

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---