Trong baøi phaùt thanh cuûa Ñaøi Tieáng Noùi Hoøa Kyø, ngaøy 9 thaùng 5 naêm 1989 nhaän ñònh veà cuoán Moät Ñôøi Ñeå Hoïc cuûa Nguyeãn Taán Höng, coù hai ñieåm cuûa baø P. Lan vaø Buøi Baûo Truùc, toâi thaáy caàn baøn theâm.

     Thöù nhaát, caû hai ñeàu ñoàng yù cho raèng ñôøi taùc giaû Moät Ñôøi Ñeå Hoïc coù nhieàu thaêng traàm vaø ñoåi thay. Baø P. Lan keå Nguyeãn Taán Höng rôøi nhaø tröôøng ñeå nhaäp nguõ theo hoïc khoùa 17 só quan haûi quaân, leân caáp haûi quaân Ñaïi UÙy, phuï traùch ngaønh tình baùo cho ñeán ngaøy 30 thaùng 4 naêm 1975.

     Baø ta chæ keå vaén taét coù theá. Vaø neáu keå theâm, theo toâi bieát, Nguyeãn Taán Höng phaûi laøm ñuû thöù ngheà khi sang Myõ vaø anh coá gaéng hoïc. Ñaõ xong Master nay ñònh laáy theâm baèng Ph. D.

     Toâi chaúng hieåu "noåi chìm theo nghóa ñuùng nhaát" veà cuoäc ñôøi Nguyeãn Taán Höng nhö oâng baø quan nieäm vaø hieåu bieát theá naøo? Nhöng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi Vieät Nam trong giai ñoaïn lòch söû ñaày bieán ñoäng vöøa qua, tröôøng hôïp Nguyeãn Taán Höng khoâng coù chi ñaëc bieät, ñaùng chuù yù. Ngay caû so saùnh vôùi nhöõng chieán höõu trong quaân chuûng, anh ta cuõng chaúng phaûi laän ñaän, nguy hieåm gì maáy! Ñi bieån, ñi soâng raát ít; traùi laïi anh ta laøm vieäc ôû vaên phoøng treân ñaát, ñaûo nhieàu hôn laø leânh ñeânh, baäp beành treân chieán haïm. Khoâng ñöôïc neám thuû ñoaïn Coäng Saûn moät ngaøy naøo caû.

     Thöù hai, oâng Buøi Baûo Truùc cho raèng neáu töï truyeän mang tính caùch vaên chöong thì noù phaûi coù phaàn saùng taïo, vaø do ñoù noù phaûi laø töï truyeän tieåu thuyeát.

     Toâi caûm thaáy oâng Truùc khoâng phaân bieät roõ tính chaát noäi dung vôùi kyõ thuaät theå hieän taùc phaåm.

     Anh Nguyeãn Taán Höng, khi traû lôøi caùc caâu hoûi cuûa Ñaøo Huy Ñaùn ñaõ xaùc nhaän ñaây laø töï truyeän "chuyeän ñaõ coù saün, toâi chæ keå laïi maø thoâi" vaø "rieâng cuoán Moät Ñôøi Ñeå Hoïc thì treân 90 phaàn traêm (tyû soá söï thaät trong taùc phaåm) laø caùi chaéc."

     Vaäy saùng taïo veà noäi dung töùc laø phaàn töôûng töôïng, theâm thaét, löôïc boû cuûa tieåu thuyeát trong Moät Ñôøi Ñeå Hoïc khoâng ñaùng keå, neáu khoâng muoán noùi laø khoâng coù. Neáu coù phaàn "veõ raén theâm chaân" lan man theo yù ñoà ñaõ ñònh thì chaúng phaûi laø töï truyeän; taùc phaåm hieån nhieân maát ñi tính caùch trung thöïc raát caàn thieát cuûa theå loaïi töï truyeän, hoài kyù... Chuùng ta coù theå ví von vieát töï truyeän gioáng nhö ngöôøi soi göông ñeå truyeàn thaàn chaân dung mình. Nhö vaäy, ngöôøi veõ khuoân maët mình nhôø taám göông soi khoâng theå veõ khuoân maët cuûa ai khaùc hay veõ theâm, veõ sai nhöõng gì maø göông phaûn aùnh.

     Toùm laïi, töï truyeän laø truyeän keå veà mình, coù sao keå vaäy, cho ngöôøi khaùc nghe, ñoïc. Coøn keå ñoaïn ñôøi naøo, vieäc laøm naøo, baèng gioïng ñieäu naøo... thuoäc veà baûn lónh, trình ñoä töùc laø phaàn saùng taïo cuûa ngöôøi keå, khoâng aên thua gì tôùi noäi dung.

     Ngöôøi keå coù kyõ thuaät cao töùc laø caâu chuyeän haáp daãn, thuyeát phuïc ngöôøi nghe, keû ñoïc. Vieát ra giaáy, truyeän keå phaûi ñöôïc vaên chöông, ngheä thuaät hoùa môùi xöùng ñaùng laø moät taùc phaåm vaên ngheä, vaên hoïc. Vaäy saùng taïo chæ xaûy ra ôû phaàn xaây döïng taùc phaåm chöù söï vieäc ñaõ thaønh söï coá thì laøm sao saùng taïo! Tröø phi...

     Laøm gì coù caùi goïi laø töï truyeän tieåu thuyeát maø chæ coù tieåu thuyeát hoùa truyeän cuûa moät ngöôøi, tieåu thuyeát hoùa cuoäc ñôøi cuûa moät ngöôøi. Caàn phaân bieät tröôùc, sau ñeå minh ñònh taùc phaåm cuûa Nguyeãn Taán Höng.

     Trong baøi noùi chuyeän giôùi thieäu Moät Thuôû Laøm "Truøm" , oâng Voõ Ñình noùi coù ba theá heä nhaø vaên goác Mieàn Nam laø Hoà Bieåu Chaùnh, Hoà Höõu Töôøng, Leâ Xuyeân, Sôn Nam (thöù nhaát)... Huyønh Höõu Cöûu, Hoà Tröôøng An, Voõ Kyø Ñieàn, Nguyeãn Vaên Ba (thöù hai)... Phan Thò Troïng Tuyeán, Nguyeãn Thò Ngoïc Nhung, Cao Bình Minh, Vuõ Nam (thöù ba)...

     Vaø oâng ta xeáp Nguyeãn Taán Höng vaøo theá heä thöù hai.

     Söï thöïc, nhoùm töø "goác mieàn Nam" thieáu söï chính xaùc, gaây ngoä nhaän. Vì raèng sau hieäp ñònh Geneva quy ñònh töø Quaûng Trò trôû vaøo laø mieàn Nam Vieät Nam maø chuùng ta vaãn duøng hai töø mieàn Nam ñeå phaân bieät vôùi mieàn Baéc ñang bò thoáng trò bôûi chính quyeàn coäng saûn. Theâm nöõa, nhöõng nhaø vaên, thô treû daãu sinh taïi mieàn Baéc - nhö Traàn Daï Töø chaúng haïn - di cö vaøo Nam luùc tuoåi coøn nhoû, chöa coù kyû nieäm, aán töôïng roõ reät veà sinh quaùn cuûa mình; mieàn Nam môùi chính laø caùi noâi môùi cho hoï hoïc hoûi, sinh tröôûng vaø thaønh coâng.

     Chaúng leõ chuùng ta goïi hoï laø nhöõng vaên, thi só mieàn Nam goác Baéc ö?

     Vaø coù nhöõng ngöôøi cha meï laø ngöôøi daân mieàn Baéc hoaëc mieàn Trung sinh hoï ôû Saøi Goøn hay luïc tænh xin hoûi oâng Voõ Ñình coù theå goïi hoï laø caùc vaên ngheä só goác mieàn Nam ñöôïc chaêng?

     Theo toâi, tính cho ñeán nay, ñaát Ñoàng Nai vaø ñoàng baèng soâng Cöûu Long töø cuoái theá kyû thöù 19 laø thôøi kyø phaùt trieån maïnh meõ chöõ quoác ngöõ, boû Haùn hoïc chuyeån sang taân hoïc maø traán Gia Ñònh giöông laù côø ñaàu baèng coù tôø baùo sôùm nhaát, coù tröôøng hoïc laâu naêm nhaát; toâi taïm chia caùc lôùp ngöôøi vieát vaên sinh quaùn taïi Nam phaàn caên cöù vaøo vaên phong, buùt löïc vaø taùc phaåm ñöôïc dö luaän hoan ngheânh, nhö sau:

     Lôùp 1: Tröông Vónh Kyù, Nguyeãn Chaùnh Saéc, Nguyeãn An Khöông, Hoà Bieåu Chaùnh, Vöông Hoàng Seån...

     Lôùp 2: Lyù Vaên Saâm, Ngoïc Sôn, Hoà Höõu Töôøng, Ñoâng Hoà...

     Lôùp 3: Bình Nguyeân Loäc, Sôn Nam, Leâ Xuyeân...

     Lôùp 4: Kieät Taán, Hoà Tröôøng An, Nguyeãn Taán Höng, Nguyeãn Vaên Ba...

     Lôùp 5: Nguyeãn Thò Ngoïc Nhung, Traàn Kim Vy hay Cao Bình Minh chaêng?

     Toâi vaãn nghó veà sau coù ai vieát moät baûn toång keát vaên hoïc Vieät Nam ôû haûi ngoaïi sau Thaùng Tö Ñen, Nguyeãn Taán Höng seõ laø moät buùt danh khoâng theå queân ñöôïc! Khoâng phaûi vì Nguyeãn Taán Höng vieát nhö chaùo chaûy, chaúng phaûi vì anh laø caây buùt cuûa Haûi quaân Vieät Nam Coäng Hoøa noåi baät hieän nay maø cuõng khoâng phaûi vì Nguyeãn Taán Höng laø moät Keû Só can ñaûm nhö Traàn Quaùn Nieäm nhaän xeùt... maø chính vì taùc giaû pho töï truyeän goàm caùc taäp truyeän Moät Ñôøi Ñeå Hoïc, Moät Thuôû Laøm "Truøm" vaø Moät Chuyeán Ra Khôi coù loái keå heát söùc thaønh thaät, thoâng minh vaø cöïc kyø ñieâu luyeän.

     Chuùng ta chuù yù tôùi chöõ Moät ñaët teân caùc truyeän cuûa anh chæ roõ suy nghó cuûa moät ngöôøi trí thöùc , xuùc caûm cuûa moät coâng daân vaø haønh ñoäng cuûa chieán só vaãn aâm vang trong taâm töôûng ba "tieâu höôùng" Toå Quoác-Danh Döï-Traùch Nhieäm.

     Maët maïnh cuûa Nguyeãn Taán Höng ôû choã thoáng hôïp ñöôïc ba con ngöôøi chaân chính bieán thaønh ñoäng cô, xung löïc cho ngoøi buùt tung hoaønh.

     Coù theå noùi trong sinh hoaït vaên ngheä ôû nöôùc ngoaøi hieám coù taùc giaû naøo laïi ñöôïc khen quaù saù nhö Nguyeãn Taán Höng. Ñieàu ñaùng chuù troïng nhöõng "tuyeân döông" naøy toaøn do nhöõng taùc giaû coù khaû naêng vaø uy tín.

     Mai Thaûo ñaõ vieát Vaøo Taäp cho Moät Ñôøi Ñeå Hoïc . Nhaän ñònh cuûa taùc giaû Ñeâm Giaõ Töø Haø Noäi baèng moät ñoaïn vaên ñöùng ñaén vaø kieåu caùch theo loái vieát cuûa oâng ta: "Ñieàu yeâu meán sau cuøng lôùn hôn hai ñieàu yeâu meán tröôùc, laø maëc daàu ñaõ möôøi maáy naêm trôøi raát deã daøng ñaåy vaøo thaát laïc, maëc daàu Vieät Nam ñaõ nghìn daëm, queâ nhaø ñaõ nghìn truøng, baøn vieát cuûa Nguyeãn Taán Höng, giöõa thoå ngôi löõ thöù xa laï, vaãn ñaët ñöôïc vaøo ñuùng höôùng ñuùng taàm vôùi gioáng noøi vaø ñaát nöôùc ôû xa."

     Nhôø Mai Thaûo, chuùng ta ñöôïc bieát Nguyeãn Taán Höng ñaõ coù truyeän ñaêng treân Vaên tröôùc naêm 1975 vaø anh vieát raát caån troïng, baûn thaûo thöôøng thay ñoåi ñeå hoaøn haûo hôn.

     Toâi tìm hieåu tröïc tieáp, anh Nguyeãn Taán Höng khôûi söï vieát ôû quaân tröôøng, ñaëc san Ra Khôi vaø taäp san Löôùt Soùng roài môùi vieát cho Vaên vôùi caùc buùt hieäu khaùc.

     Trong töông lai, Nguyeãn Taán Höng seõ laàn löôït cho ra maét Moät Caûnh Hai Queâ , taäp truyeän; Moät Kyû Nieäm Ñeïp , bieân khaûo veà caùch xeáp chöõ Vieät treân maùy ñieän toaùn; Moät Laàn Xuoáng Nuùi , kyù söï vaên hoïc; Moät Noãi Buoàn Rieâng , taäp truyeän vaø taäp tuøy buùt Moät Phen Laän Ñaän .

     Ngoaøi ra, anh coøn vieát nhaïc, laøm thô; taäp thô Moät Thoaùng Trong Mô ñaõ coù chieàu daày... laïi bieân khaûo ngoân ngöõ. Ñuùng laø ngheä só ña daïng!

     Baây giôø toâi xin laàn löôït "thoâng qua" ba taäp truyeän theo thöù töï xuaát baûn vaø truyeän ngaén "Moät Caûnh Hai Queâ" cuûa anh.

     Moät Ñôøi Ñeå Hoïc goàm nhöõng chöông nhö nhöõng giai ñoaïn cuûa cuoäc ñôøi Huøng baét ñaàu töø tænh Myõ Tho, nôi anh sinh thaønh roài qua maáy chuïc naêm, nhaân vaät chính xöng Toâi taïm döøng böôùc löu ly ôû thaønh phoá Winston-Salem thuoäc bang North Carolina.

     Huøng hoïc heát caáp tieåu hoïc ôû tröôøng xaõ vaø quaän roài leân tænh lî Myõ Tho hoïc ban trung hoïc. Anh ñaõ vieát löôùt qua vieäc hoïc maø nghieâng doøng möïc hoa nieân ñeå moâ taû sinh ñoäng tình traïng gia ñình, veà ngöôøi vaø caûnh queâ höông vaø caû tænh Myõ Tho chöùa chan tình caûm baèng kyù öùc tuyeät vôøi vaø coù nhieàu khaùm phaù thuù vò.

     Laøm quen vôùi Saøi Goøn vaøo tuoåi möôøi ba treân chuyeán xe löûa vaø sau soáng luoân trong "Hoøn Ngoïc Vieãn Ñoâng" khi baét ñaàu leân Ñaïi Hoïc, phaân khoa khoa hoïc. Nhöng hoïc ñöôïc hai naêm nhaù Toaùn Lyù Hoùa khoâ khoác neân tình nguyeän gia nhaäp haûi quaân tìm caûm giaùc laï vaø hi voïng leân töôùng.

     Nhaäp hoïc khoùa 17 só quan haûi quaân ôû Trung Taâm Huaán Luyeän Haûi Quaân Nha Trang bò daàn cho nhöø töû maáy tuaàn leã ñaàu vaø hoïc toaùt moà hoâi veà caùc moân hoïc caên baûn.

     Theá roài Nguyeãn Taán Höng hoïc caùch thöùc laøm vieäc trong quaân chuûng sau khi toát nghieäp, hoïc vaø laøm tình baùo quaân ñoäi, hoïc ñoái nhaân xöû theá trong tröôøng ñôøi phöùc taïp. Sang Myõ laïi lao vaøo hoïc ñuû thöù ngheà vôùi chaät vaät vaø cuoái cuøng coá gaéng coù maët trong Ñaïi Hoïc... Chuùng ta thaáy roõ Nguyeãn Taán Höng treo cao taám göông phaán ñaáu töï vöôït hoaøn caûnh; quan troïng nhaát, vöôït ñöôïc chính mình ñeå trôû thaønh moät chuyeân vieân cao caáp, coù choã ngoài toát trong moät haõng lôùn danh tieáng.

     Anh nghó raát chí lyù: "Thaønh taøi hay khoâng moät phaàn coøn phaûi nhôø vaøo yù chí vaø loøng tin cuûa mình."

     Moät Thuôû Laøm "Truøm" , chöõ Truøm ñöôïc ñoùng trong ngoaëc keùp chaéc haøm yù ñöôïc laøm ñaøn anh coù moät soá ñaøn em ñaéc löïc saün saøng chieàu ñaõi cung phuïng. Anh keå laïi thôøi gian phuïc vuï taïi Boä Tö Leänh Vuøng 4 Duyeân Haûi vôùi chöùc vuï Tröôûng Phoøng Nhì.

     Ñaûo Phuù Quoác buoàn vaéng, ñòch töông ñoái ít quaäy maïnh nhö trong ñaát lieàn neân Huøng soáng cuøng gia ñình hôi gioáng ñôøi coâng chöùc. Baèng côù roõ reät cö xaù só quan tieáp giaùp khu vöïc buoân baùn maø khoâng coù haøng raøo phoøng thuû ngaên caùch. Thaät laø chuû quan, khinh ñòch, nhaát laø ñoái vôùi só quan tình baùo ñaõ coù caûnh giaùc ngay khi anh môùi thuyeân chuyeån veà ñôn vò môùi.

     Nhöõng chuyeän moùc noái, boång loäc, coâng vieäc thöôøng xuyeân, ngoaïi giao ñoät xuaát... cuõng bình thöôøng trong boái caûnh chung cuûa thôøi Ñeä Nhò Coäng Hoøa maø ai ai cuõng roõ, nhieàu ngöôøi vaãn laøm... theá nhöng anh keå khaù linh hoaït, duyeân daùng neân mang laïi caûm töôûng môùi laï cho ngöôøi ñoïc.

     Phaàn cuoái truyeän coù hai chöông "Trong Caûnh Soáng Coøn" vaø "Ngaøy Qua Treân Xöù Laï" keå laïi cuoäc vöôït bieån raát hoài hoäp, gian nan, maëc duø anh coù keá hoaïch tröôùc. Tinh thaàn laïc quan vaø phaûng phaát chuû nghóa duy taâm ñöôïc bieåu hieän trong ñoaïn cuoái truyeän:

     "Khaùc vôùi nhöõng gia ñình ra ñi coù ñem theo vaøng baïc, cuûa caûi, gia ñình toâi, vôï choàng con caùi toâi phaûi laøm laïi cuoäc ñôøi töø hai baøn tay traéng. Toâi raát bieát vaø raát vui veû baèng loøng chaáp nhaän soá phaän cuûa mình.

     Thuûy trieàu ai taùt maø vôi Leân thôøi laém theá, xuoáng roài nhö khoâng"

     Toâi ñoàng yù vôùi Hoà Tröôøng An, neáu anh khai thaùc, traûi roäng voán soáng nhaát laø kinh nghieäm coâng taùc, chaéc chaén Moät Thuôû Laøm "Truøm" coù theå bieán thaønh moät truyeän daøi hôn, quaân bình hôn.

     Nhöõng trang ñaàu cuûa Moät Chuyeán Ra Khôi laø moät truyeän ngaén rieâng, haàu nhö taùch ra khoûi maïch taäp truyeän, vieát veà vuøng voøng ñai hay vuøng tranh chaáp giöõa Quoác gia vaø Vieät Coäng, mang teân "Doøng Soâng Cuûa Tuøng." Caùi cheát phi lyù vaø baát ngôø cuûa Taâm trong doøng soâng tuoåi nhoû queâ höông vaø coù theå Tuøng cuõng bò laïc ñaïn trong traän coâng ñoàn khieán cho caây caàu thaân thuoäc gaõy gaäp.

     Neáu Moät Thuôû Laøm "Truøm" ñöôïc xem nhö moät chuoãi hoài töôûng, moät khuùc sinh hoaït xen caét Moät Ñôøi Ñeå Hoïc thì Moät Chuyeán Ra Khôi cuõng coù theå coi laø Moät Trôû Veà thôøi kyø phuïc vuï trong quaân nguõ, hay laø moät cuoán phim ghi laïi moät quaõng ñôøi treû traùng coù tình yeâu, coù baïn höõu, coù chieán ñaáu vaø coù... thô.

     So vôùi hai taäp truyeän tröôùc, taäp truyeän Moät Chuyeán Ra Khôi coù nhieàu chaát kyù, chaát tuøy buùt vaø chaát thô hôn caû.

     Môøi caùc baïn thöôûng thöùc taøi ngheä cuûa Nguyeãn Taán Höng; toâi xin trích daãn maáy ñoaïn, giôû ra raát tình côø chöù khoâng choïn löïa nhöõng ñoaïn hay nhaát laøm caûnh:

     "... Chaët caây phaù röøng, ban goø laáp noång, roài ñem traâu caøy leân moät baän. Thaáy ñöôïc mieáng ñaát troáng nhö thaáy ñöôïc nöûa ñöôøng, khoâng bao laâu nöõa seõ xong. Roài ñeán löôït khuaân ñaát ñaép neàn, ñaép ñöôøng ñi. Ñaát troän vôùi traáu, raûi treân maët ñaát cho mau khoâ, ñaâu ñaâu cuõng thaáy traáu... Coâng taùc cuûa hoïc troø cuõng chæ ñeán chöøng ñoù, phaàn coøn laïi döïng tröôøng lôïp tröôøng, coät keøo pheân vaùch thì do ñaùm thôï chuyeân moân lo. Vaøi thaùng sau tænh tröôûng xuoáng caét baêng long troïng khaùnh thaønh, coù ñoàng ca Naøy coâng daân ôi ñöùng leân ñaùp lôøi soâng nuùi... vaø coù Ai bao naêm vì soâng nuùi queân thaân mình..." ( Moät Ñôøi Ñeå Hoïc , trang 8).

     Toâi nghó caùc baïn treû, treân döôùi hai möôi, raát ít ngöôøi bieát xuaát xöù cuûa caâu haùt sau voán töø baøi suy toân laõnh tuï Ngoâ Ñình Dieäm, thôøi aáy chính phuû baét haùt sau quoác ca. Ngay caû trong raïp chieáu boùng cuõng phaûi thi haønh raêng raéc.

     "... Khoâng ai ngôø ñeâm nay laïi laø ñeâm roái loaïn. Ngay giöõa khuya. Vì coù ngöôøi phaùt giaùc ra tö leänh ñaõ voït roài. Baèng chöùng laø chieác xe Jeep cuûa tö leänh ñang naèm trô troïi moät mình treân caàu taøu. Khoâng taøi xeá, khoâng ngöôøi troâng coi. Vaäy thì coøn chôø ñôïi gì nöõa, haõy boàng beá nhau ñi. Thay phieân nhau xaùch xe tö leänh chaïy ra cö xaù chôû vôï con vaøo caàu taøu. Ñeå chuaån bò ñi ra taøu lôùn. Toâi khoâng daønh ñöôïc xe, loäi boä trôû ra nhaø môùi bieát haønh trang vaø taøi saûn cuûa gia ñình vôï toâi vaø con nhoû em coøn ñang lu bu thu doïn. Cho vaøo bò vaøo xaéc. Laïi loäi boä trôû voâ caàu taøu nhö gaø maéc ñeû. Ñeå xem chöøng ñoäng tónh. Ñeå mong ngoùng coi thaèng Luaân ñem ghe rieâng cuûa mình vaøo chöa..."

     Taùc giaû vieát nhöõng caâu ngaén ñeå cöïc taû nhöõng vieäc laøm gaáp gaùp, söï lo laéng nhieàu ñieàu. Vaø chuùng ta thaáy roõ söï böøa boän khi chuaån bò ra ñi theo oâng tö leänh ñaõ cao bay, xa chaïy. Ñoaïn naøy trích trong Moät Thuôû Laøm "Truøm" , trang 140.

     Ñaây laø ñoaïn ñoái thoaïi trích trong Moät Chuyeán Ra Khôi :

     "... Huy voùi tay kheùp caùnh cöûa soå, trôøi laïnh quaù. Huy tung chaên ñaép cho caû hai leân taän coå, vuøi maët vaøo maùi toùc Phöông gioïng nheø nheø:

     - Ng... u.. nguû.

     Hoài laâu, Huy caát tieáng:

     - Nguû khoâng ñöôïc em ôi. Taïi coù em naèm gaàn, thoâi em naèm xa xa anh moät chuùt coi.

     Phöông im laëng. Huy kheõ ñaåy:

     - Laøm boä nguû haû, nghe anh noùi khoâng?

     - Anh naøy kyø, ngöôøi ta khoâng theøm noùi chuyeän maø laûi nhaûi maõi.

     - Naøy, tuaàn roài em ñi coâng taùc ôû Qui Nhôn coù gì vui khoâng?

     - Vui chöù sao khoâng, coù maáy oâng ñaïi uùy ga laêng heát choã cheâ.

     - Söôùng nheù, em luùc naøo cuõng ñeå yù ñeán maáy chuyeän vôù vaån ñoù chöù khoâng bieát hoïc hoûi gì caû. Em bieát Qui Nhôn caùi gì, em coù bieát moä Haøn Maëc Töû khoâng. Taây, Hueâ Kyø ôû ñaâu khoâng bieát chöù maáy thaønh phoá ven bieån laø coù taøu anh tôùi.

     - Anh ñöôïc coù caùi nöôùc noùi gioûi laøm nhö chuyeän gì cuõng bieát, em coøn ñi thaêm nhieàu nôi hôn anh nöõa kìa maø em khoâng theøm noùi, ñoäng moät chuùt ra maët thaày ñôøi.

     - Chöù sao, con ngöôøi haûi quaân laø con ngöôøi quoác teá maø. Anh chuyeän gì cuõng bieát.

     - Em chuyeän gì cuõng bieát..., tröø moät chuyeän chöa bieát...

     - Chuyeän gì?

     Huy suy nghó hoài laâu roài noùi nhoû:

     - Theá em muoán bieát baây giôø haû, anh töôûng em coøn thô ngaây.

     - Thoâi ñi, deã döõ aø...

     Huy xoay ngöôøi oâm chaàm laáy Phöông. Maáy sôïi toùc loøa xoøa tröôùc maët, Phöông beù boûng naèm goïn trong voøng tay..." (trang 39 vaø 40).

     Anh "choàng" ñi xa veà taùn tænh "vôï" raát ñuùng taâm lyù. Khoâng hieåu sao Nguyeãn Taán Höng laïi duøng chöõ chaên, tieáng mieàn Baéc, thay vì meàn? Vaø sau caâu "Chöù sao..." coù leõ phaûi xuoáng gioøng chaám chaám töôïng tröng cho söï im laëng cuûa Phöông.

     Truyeän ngaén "Moät Caûnh Hai Queâ" coù theå noùi laø truyeän noái daøi töø ba taäp truyeän treân, nhö nhöõng con ñöôøng noái daøi cuûa Saøi Goøn cuõ. Ñieàu ñaëc bieät cuûa truyeän laø taùc giaû vieát xen raát nhieàu tieáng Anh (Myõ) duø raèng tieáng Vieät cuõng coù nhöõng töø ngöõ töông ñöông, nhaát laø nhöõng töø thoâng duïng. Taïi sao theá? Coù leõ Nguyeãn Taán Höng coù chuû yù baùo ñoäng veà moät hieän töôïng ngöôøi Vieät ôû nöôùc ngoaøi sính noùi tieáng nöôùc ñang löu truù hôn laø noùi tieáng meï ñeû. Treân thöïc teá ñôøi thöôøng, tröôùc naêm 1945, coù bao nhieâu ngöôøi duøng tieáng Phaùp ñeå noùi chuyeän vôùi nhau coi nhö moät moát daønh cho nhöõng ngöôøi trí thöùc, quyù phaùi (?) vaø sau naêm 1954, haøng thaäp kyû vaãn thaáy moät soá ngöôøi noùi xen keõ tieáng Phaùp trong caâu chuyeän haøng ngaøy.

     Trong moät böùc thö göûi moät baïn vaên ñaàu naêm Taân Muøi, Nguyeãn Taán Höng vieát: "... Phaàn lôùn nhöõng ngöôøi baïn khen laø nhöõng ngöôøi thích ñoïc taùc phaåm "coù chieàu saâu." Toâi chaúng ñeå yù laém ñeán chuyeän ñoù, luùc vieát laø cöù vieát thoâi. Cöù con tim ñi tröôùc caùi ñaàu ñeå sau, ñem heát taâm tình mình daøn traûi laø xong."

     Ñuùng vaäy ñoïc truyeän Nguyeãn Taán Höng khieán cho chuùng ta nghó bieát bao nhieâu doøng maùu töôi xanh töø traùi tim hoàng cuûa anh cöù ñeàu ñeàu tuoân traøo nhö soùng vôõ bôø ra ñaàu ngoøi buùt, cuoàn cuoän treân nhöõng khuoân giaáy traéng ñeå trao cho nhöõng ngöôøi ñoàng ñieäu, nhöõng keû ñoàng haønh.

     Tröôùc 1975, quaân chuûng Haûi Quaân coù moät soá nhaø vaên, nhaø thô vaø nhaïc só nhö Höõu Phöông, Phan Laïc Tieáp, Vuõ Thaát, Tröôøng Sa, Anh Thy... song so vôùi quaân chuûng Khoâng Quaân thì hôi khieâm toán. Nay ôû nöôùc ngoaøi chuùng ta thaáy coù Ñieäp Myõ Linh vaø Nguyeãn Taán Höng ñöùng leân söøng söõng, taïo theá quaân bình ñoái vôùi nhöõng caây vieát saùng giaù cuûa Khoâng Quaân.

     Coù leõ töø ñaây, noùi vaø nghó ñeán thaønh phoá Myõ Tho, tænh Ñònh Töôøng eâm aû beân bôø Tieàn Giang, ngoaøi nhöõng söï kieän lòch söû, nhöõng danh nhaân, nhöõng thaéng caûnh, vuøng ñaát giaøu coù... chuùng ta khoâng theå queân ñöôïc taùc giaû Nguyeãn Taán Höng, moät nhaø vaên ñaõ mau choùng tìm thaáy höôùng ñi vaø töï haøo ñaõ khaéc ñöôïc daáu aán vaên chöông cuûa mình. Vaø ñöôïc moïi ngöôøi öu aùi chaáp nhaän.

Leâ Nhaät Thaêng

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---