Rôù tôùi moät tôø baùo, Minh coù taät thích ñoïc ngay nhöõng truyeän, thô cuûa nhöõng ngöôøi vieát môùi, nhöõng caây buùt môùi. Nhöõng saùng taùc ñaõ traûi qua nhieàu gaïn loïc, thöû thaùch. Phaûi coù caùi gì môùi laï, haáp daãn laém môùi ñöôïc choïn ñaêng. Minh tin raèng nhöõng baøi vieát ñaàu tay cuûa nhöõng caây buùt môùi chaéc chaén seõ laøm Minh haøi loøng hay ít ra cuõng khoâng laøm Minh ñeán noãi phaûi thaát voïng.

     Cuõ ñi môùi tôùi, tre taøn maêng moïc cho phuø hôïp vôùi luaät ñaøo thaûi cuûa thieân nhieân? Khoâng haün nhö vaäy cho giôùi caàm buùt, Minh nghó. Thoâng thöôøng cuõ chöa ñi thì môùi ñaõ tôùi, tre chöa taøn thì maêng ñaõ moïc. Xen laãn vôùi nhau. Vaø haàu heát nhöõng ngöôøi vieát, töø amateur cho ñeán chuyeân nghieäp, ñeàu laø nhöõng caây tre khoâng chòu taøn, ñeàu laø nhöõng doøng möïc khoâng chòu caïn. Vieát nhö thôû, ngöng vieát laø ngöng thôû. Vì vaäy phaûi vieát ñeán cheát. Roài thaäm chí nhieàu ngöôøi ñaõ vieát ñeán cheát maø coøn traên troái: chöa vieát heát ñöôïc nhöõng gì mình muoán vieát.

     Hoùa ra ngöôøi caàm buùt coù caùi tham voïng coøn to lôùn hôn nhöõng ngöôøi laøm chính trò nöõa. Khoâng ai chòu veà höu, khoâng ai thích laøm aån só. Vuøng vaèng khoâng chòu nhöôøng ñaát, nhöôøng vöôøn cho theá heä sau. Taïi sao khoâng giao cho nhöõng ngöôøi môùi, vôùi nhöõng tö töôûng môùi, haønh ñoäng môùi? Taïi sao khoâng giao cho lôùp treû, vôùi nhöõng khuynh höôùng treû, tieáng noùi treû? Noùi chính trò coù khaùc! Tre khoâng chòu taøn thì maêng cuõng khoù maø moïc. Toäi loãi. Toäi loãi laø söï khoâng caïn doøng, caøng vieát nhieàu caøng kinh nghieäm caøng hay. Tre khoâng taøn maø tre thaønh coå thuï. Theá môùi laï. Nhöõng caây coå thuï taøn roäng xum xeâ che heát nhöõng vuøng trôøi. Nhöõng caây coå thuï ñoù hoïa hoaèn môùi thaáy troå hoa, nhöõng nuï hoa ñeå ñôøi, vaãn moïc ñaày trong nhöõng ban bieân taäp chuû löïc cuûa nhieàu tôø baùo.

     Voán laø ngöôøi vieát cuõ, Minh hieåu roõ hôn ai heát vaø Minh heát söùc meán phuïc nhöõng ngöôøi ñaõ mang ñaày toäi loãi ñoù. Minh nghó raèng laø moät ngöôøi caàm buùt, khoâng ít thì nhieàu, trong ngöôøi phaûi coù caùi chaát thaàn thaùnh . Khoâng thaàn thaùnh sao ñöôïc moät khi chæ laø soá traêm trong soá trieäu. Ñaøo taïo kyõ sö, baùc só neáu khoâng deã thì khoù vaãn coøn thöïc hieän ñöôïc, nhöng ñaøo taïo moät thaàn thaùnh thì vieäc khoù deã ñaõ khoâng coøn laø vaán ñeà. Chaúng coù tröôøng naøo ñaøo taïo nhaø vaên, nhaø thô caû. Chæ laø thieâng lieâng un ñuùc maø thoâi. Bôûi vaäy, nhieàu khi ñoïc nhöõng baøi bình luaän vaên hoïc, ñoïc nhöõng lôøi haï beä daønh cho moät thaàn thaùnh lôùn vì hoaøn caûnh eùp buoäc maø phaûi trao thaân cho moät chuû nghóa, moät chính trò, moät xu thôøi, Minh thaáy toäi.

     Rieâng Minh vôùi naêm ba cuoán saùch chaúng ra hoàn, Minh goïi mình laø dead wood danh töø maø ngöôøi baïn treû ngöôøi Myõ laøm gaàn beân hay xaøi cho ñaùm giaø. Minh vui veû chaáp nhaän tình traïng dead wood cuûa mình vì töø laâu Minh thaáy mình caïn doøng. Moät tröôøng hôïp baát thöôøng cuûa nhöõng ngöôøi caàm buùt? Caùi thaân caây cheát lòm cuûa Minh ñang ñöùng trô troïi giöõa röøng xanh nhö moät bieåu töôïng cuûa söï laïc haäu, loãi thôøi? Minh khoâng coøn vieát nöõa. Chæ ñoïc thoâi. Nhö coá gaéng tìm chuùt sinh khí cho caùi thaân caây chæ bieát haáp thuï maø khoâng coøn phaùt tieát. ÔÛ tình traïng dead wood cuõng chöa chaéc ñaõ yeân. Sôùm muoän roài seõ coù ngaøy bò ñoán laøm cuûi, bò haï beä saùt vaùn. Ngay caû vaán ñeà ngaâm nga moät hai caâu thô ñeå queân ñôøi, cuõng ñaët Minh vaøo tình traïng ñi xuoáng:

     - Than oâi! Tuoåi coøn xanh sao toùc ñaø ñaõ baïc? Hoà tröôøng? Hoà tröôøng bieát ñoå veà ñaâu? Ñoå veà Ñoâng Phöông thì xa xoâi ngaøn daëm. Maø ñoå veà Taây Phöông thì cuõng ngaøn daëm xa xoâi...

     - Ñaây, ñoå voâ ñaây, ñoå voâ hoïng em ñaây neø. Hennessy ôû beân naøy coi vaäy chôù cuõng coøn maéc laém anh Minh aø. Khoûi caàn Ñoâng phöông, Taây phöông chi cho xa xoâi ngaøn daëm, ngay ñaây cho noù thöïc teá hôn. Laøm thô ñöôïc nhö anh cuõng laø hay laém. Nhöng, laøm thô maø phaûi ñöôïc naêm baûy ñoàng moät giôø, thì em cuõng raùn ngoài laøm thô nhö anh töø laâu roài. Thoâi, voâ ñi oâng ôi. Cuïng vôùi oâng moät ly neø...

     Röôïu khoâng cay maø caâu noùi chí tình ñoù laøm Minh cay. Caùi theá heä sau, caùi lôùp treû troâi soâng laïc bieån nôi xöù laï queâ ngöôøi naøy quaû tình ñaâu caàn thô, vaên. ÔÛ Vieät Nam ngheà caàm buùt laø ngheà kieám tieàn ñeå soáng, beân naøy ngheà caàm buùt laø ngheà gì ñaây? Laø ngheà hy sinh? Hy sinh caùi thì giôø daønh ñeå kieám tieàn trong caùi xaõ hoäi kieám tieàn laø muïc ñích chính cuûa mình? Söï hy sinh cuûa nhöõng Baù Nha ñaõ bieát trieäu trieäu Töû Kyø queân ñi caùi thuù nghe ñaøn. Chính vì vaäy maø Minh caïn doøng, lui veà ôû aån. Roài ñi xa hôn moät böôùc, Minh ñaõ luøi veà coõi cheát, töø laâu chaúng coøn tieáp xuùc vôùi ai trong coäng ñoàng ngöôøi Vieät.

     Vaäy maø Minh laïi bieát raønh reõ ngoïn nguoàn hôn ai heát nhöõng gì xaûy ra trong coäng ñoàng ngöôøi Vieät. Chæ caàn maáy caùi mieäng ñoäc thaân taïi choã ôû haõng löïa ñoà vuïn cuûa Minh laø Minh coù theå bieát luoân caû tình hình theá giôùi. Ai noùi ñaøn oâng khoâng laém chuyeän? Cuõng laø nieàm vui cho cuoäc soáng qua ngaøy. Minh khoâng ngôø cuoäc ñôøi "nguïy quan" cuûa mình chæ coøn laïi nhöõng ngaøy thaùng nhìn nhöõng lôùp vuïn vaèn, daäp deïp, rôi rôùt töø nhöõng xaùc xe pheá thaûi chaïy hoaøi khoâng ngöøng treân saøn maùy daây chuyeàn. Saét theo saét, nhoâm theo nhoâm, ñoàng theo ñoàng..., vaø quarter theo quarter , dime theo dime . Cöù theá maø beâ, maø löôïm.

     Minh keùo chaên ñaép leân tôùi coå, buoâng maét trôû laïi trang baùo ñoïc tieáp. Nguoàn giaûi trí duy nhaát coøn laïi cuûa Minh. Khoâng hieåu ngöôøi vieát môùi thaùng naøy vieát chuyeän gì maø taâm trí Minh naõy giôø nhaûy tuoát ra ngoaøi. Laø moät muïc maêng chai, môùi nhuù leân khoûi ñaát thì uû ruû, taøn luïn cuõng khoâng bieát chöøng. Caëp maét Minh tieáp tuïc ngaáu nghieán nhöõng doøng chöõ li ti phaûi caàn caùi kính giaø phoùng ñaïi leân ñoâi chuùt môùi thaáy roõ neùt... Chuoâng ñieän thoaïi boãng reo vang. Giôø naøy maø ai goïi baát lòch söï vaäy caø? Khoâng sôï laøm maát giaác nguû cuûa ngöôøi ta sao? Ñôïi tôùi tieáng reng thöù ba Minh môùi chuïp caùi oáng nghe, gioïng ngaùi nguû:

     - Hello.

     - Hello, baùc Minh ñoù haû? Maïnh gioûi baùc? Coâng ñaây. Xin baùo cho baùc bieát moät tin buoàn: Meï cuûa anh Trung môùi maát luùc chín giôø ôû nhaø thöông Baptist.

     Roài, moät ngöôøi ñaõ thaät söï ñi vaøo coõi cheát, Minh xoùt xa:

     - Vaäy aø. Toäi nghieäp quaù haû. Maáy tuaàn tröôùc môùi gaëp baø baùc, thaáy baû vaãn coøn saân saån.

     - Vaâng, vaäy maø cheát roài. Tin cho baùc hay baùc coù xuoáng thaêm thì xuoáng ngay baây giôø keûo treã. Thieân haï ñang raàn raàn ôû ñaây, keû laõnh may ñoà tang, ngöôøi lo nhang khoùi, nghi leã...

     - Ñeå toâi tính coi. Caùm ôn anh ñaõ baùo tin cho toâi.

     Möôøi moät giôø hôn thì coøn tính gì nöõa, Minh nhìn ñoàng hoà. ÔÛ döôùi ñoù theá naøo quaân sö cuõng nhieàu, maø thöøa töôùng cuõng khoâng thieáu. Nhö vaäy Minh coù tôùi cuõng muoän thoâi, khoâng ai chia phaàn cho Minh giuùp hoï ñaâu. Nguû laáy söùc mai ñi laøm, Minh vôùi tay taét ñeøn. Boùng ñeâm chôït ñöa cuoäc ñôøi buoàn teû, leû loi cuûa Minh chìm vaøo quaù khöù.

     Minh khoâng ngaïc nhieân veà caùi cheát cuûa meï anh Trung. Cheát vì yeáu tim, leân taêng xoâng maùu. Chuyeän moå tim, noái oáng daãn tim, open heart surgery , by pass , laø chuyeän baùc só Myõ laøm haøng ngaøy nhö côm böõa. Nhöng, ñöøng thaáy vaäy maø coi thöôøng. Gaëp tröôøng hôïp naøy, cuõng neân coù yù kieán thöù hai, second opinion . Chæ thaáy meät meät roài nghe lôøi duï doã cuûa baùc só xin ñi moå thì khoán. By pass cuõng deã daøng thaønh pass away . Tuïi Myõ coù söùc, nhieàu ngöôøi môùi moå hai ba ngaøy ñaõ ra phoøng ngoaøi ñi tôùi, ñi lui. Coøn ngöôøi mình ñaâu coù khoûe nhö vaäy. Baø baùc moå moät tuaàn maø chöa ra khoûi phoøng cöùu caáp, phoøng intensive care . Lyù do heát söùc laø laï luøng ñoái vôùi caùi xöù vaên minh toät ñænh naøy: suùt moái noái. Maùu ræ xung quanh loàng ngöïc. Töø tim qua phoåi, roài töø phoåi qua luoân nguõ taïng. Söùc giaø maø moå, roài moå laïi laàn nöõa, laàn nöõa thì laøm sao maø soáng. Vaäy maø mieäng anh Trung luùc naøo cuõng caùi gioïng laøm tænh:

     - Baø giaø toâi khoûe nhieàu roài, saép ra khoûi phoøng hoài sinh.

     Ñoù chæ laø lôøi noùi traán an. Chöa ra khoûi phoøng hoài sinh thì laøm sao maø khoûe ñöôïc. Ñeán luùc ñi thaêm baø baùc Minh môùi thaáy taän maét caùi caûnh chieán ñaáu voâ hieäu quaû cuûa nhöõng duïng cuï ñieän töû, nhöõng medical hi-tech . Löïc löôïng ngaên chaän böôùc tieán töû thaàn. Maëc duø bò coät voâ giöôøng baèng nhöõng sôïi baêng traéng maø tay chaân baø giaø vaãn quô quaøo nhö ngöôøi chaïy xe ñaïp treân khoâng.

     - Meï toâi baây giôø theá naøo anh?

     - What can I say, men.

     Tieáng traû lôøi cuït ngaún cuûa ngöôøi y taù laøm Minh raát ñoãi ngaïc nhieân, ñeán ñoä phaûi buoät mieäng leân tieáng:

     - What ? Thaèng naøy noù noùi caùi gì kyø cuïc vaäy Trung?

     Ngöôøi y taù Myõ muoán chöùng toû mình nghe hieåu ñöôïc tieáng Vieät, quay qua tieáp chuyeän luoân caû Minh:

     - You really don't understand what I say, men! The same thing, men. Nothing changes. Nothing improves.

     Trung xen vaøo:

     - Ñöøng theøm noùi chuyeän vôùi thaèng khuøng ñoù chi cho meät. Mình hoûi tôùi hoûi lui hoaøi, tuïi noù phaùt ñieân heát roài.

     - EÂ, ñaùm naøy laøm aên löông chôù ñaâu phaûi volunteer , Trung. Töôûng ôû Vieät Nam môùi coù thöù y taù loaïi naøy, ai deø beân Myõ cuõng leành kheânh. Baùc chaéc ñaâu coù nhaän ra mình haû Trung?

     - Baø giaø khoâng bieát gì ñaâu. Tay chaân cöû ñoäng nhö vaäy chæ laø do heä thaàn kinh ñieàu khieån thoâi. Baây giôø ñôõ roài, hoài saùng baû giöït döõ laém chôù khoâng nheï nhaøng nhö vaäy ñaâu. Choã naøy laø choã heát cöôøi tôùi khoùc anh ôi, luùc tuïi noù noùi vaày luùc tuïi noù noùi khaùc, khoâng hieåu caùi ñaùm baùc só ôû ñaây noù laøm aên ra sao. Thoâi mình ñi ra ñi, ñeå baø giaø nghæ cho khoûe...

     Chieàu ngaøy sau ñi laøm veà, côm nöôùc xong xuoâi Minh môùi xuoáng chia buoàn cuøng gia ñình ngöôøi cheát. Moät ngöôøi Vieät Nam cheát ñaàu tieân trong vuøng. Toäi cho baø baùc môùi ñöôïc chính thöùc ñoaøn tuï gia ñình vôùi con chaùu chöa ñaày naêm. Moät thôøi gian ngaén nhö vaäy maø oâng baø baûo trôï daùm noùi baø ñaõ enjoy ñaày ñuû caùi höông vò cuûa ñôøi soáng Myõ. Cuõng taïi ñaùm baùc só khoâng coù löông taâm chöùc nghieäp. Neáu coøn ôû laïi Vieät Nam, baø giaø daùm chöa chaéc ñaõ cheát. Xe cuûa ngöôøi quen ñeán chia buoàn ñaäu khít khít doïc hai beân leà, Minh noái ñuoâi voâ chieác cuoái. Taûn boä töø ñaøng xa, Minh thaáy baø con trong phoá ñöùng ñaày ngoaøi saân, xen laãn vôùi nhöõng ngöôøi maëc ñoà tang. Coù ngöôøi ñoäi maán, caàm gaäy tre nöõa. Anh Ít, chuû tòch hoäi AÙi Höõu Ngöôøi Vieät voäi vaõ chaïy laïi baét tay:

     - Sao anh Minh, luùc naøy khoûe khoâng anh? Laâu quaù toâi khoâng gaëp anh...

     - Caùm ôn anh, toâi vaãn bình thöôøng, vaãn ngaøy hai buoåi saùng vaùc oâ-toâ ñi chieàu vaùc veà. Coøn anh thì sao?

     - Meät laém anh ôi. Con caùi ngaøy moät lôùn, lo khoâng kòp vôùi tuïi noù... AØ, anh Trung coù nhôø toâi noùi giuùp, gia ñình anh ñang caàn tieàn maët ñeå thanh toaùn chi phí cho ñaùm tang, thaønh thöû baø con mình ai muoán phuùng ñieáu thì chæ caàn ñöa phong bì thoâi nghe anh Minh.

     - Vaäy haû? Cuõng tieän cho mình, khoûi phaûi ra tieäm ñaët voøng hoa, voøng cöôøm gì heát.

     Anh chuû tòch naøy môùi qua naêm 82 nhöng veà maët chính trò thì thaâm nieân hôn ñaùm laõo laøng ôû ñaây nhieàu. Chæ ôû moät naêm maø töø thöôøng daân leân phoù chuû tòch, roài qua naêm sau naém luoân chöùc chuû tòch. Ngöôøi Vieät laøm thôï haøn chung moät haõng vôùi anh ta ñoâng laém, laøm gì khoâng thaéng phieáu. ÔÛ gheá chuû tòch moät naêm, theo ñieàu leä cuûa hoäi laø phaûi baàu laïi, haén ta lôø luoân khoâng trieäu taäp boû phieáu gì caû. Hoïc saùch Marcos, haén ñònh laøm chuû tòch cho ñeán khi coù moät ngöôøi ñaøn baø noåi daäy. Ñaøn baø beân naøy laø soá moät maø. Ñaøn baø khoâng coù maø ñaøn oâng cuõng khoâng coù, hình nhö chaúng ai maøng ñeán caùi chöùc vuï quan troïng khoâng löông ñoù. Chæ oâng Trieäu laø khoâng vui, vì nhieàu laàn laêm le caùi chöùc ñoù maø giöït khoâng ñöôïc. OÅng hay phaøn naøn:

     - Baàu baùn laøm chi, nhieäm kyø life time cuõng ñaâu coù cheát Taây, Ma-roác naøo ñaâu. Maáy thaèng tieàn haäu baát nhaát ñoù maø noùi laøm gì.

     Minh baét tay, noùi vaøi caâu xaõ giao vôùi oâng Trieäu. Roài tieáp tuïc nhö vaäy vôùi nhöõng ngöôøi khaùc ñang ñöùng thaønh haøng. Minh nhö oâng töôùng ñi duyeät binh, khoâng caàn bieát ai laï ai quen. Thoaùng thaáy boùng thaèng Hoaøng ôû cuoái haøng thì may hoàn noù chuoàn ñaâu maát. Noù ñang haän Minh tím gan thì laøm sao tay baét maët möøng. Thaèng Hoaøng naøy thì coøn hôn anh chuû tòch moät böïc, chöa giaø maø cöù haêm he vuoát raâu, nhoå raâu maáy tay giaø. Chæ khoâng ñeán döï ñem daï vuõ do noù toå chöùc maø Minh cuõng bò noù laøm lôùn chuyeän:

     - Taïi sao maáy laàn tröôùc ngöôøi ta toå chöùc thì anh ñi, maø tôùi phieân Hoaøng toå chöùc thì anh khoâng ñeán. Anh noùi ñi, lyù do cuûa anh theá naøo?

     Môøi ngöôøi ta, ngöôøi ta ñi hay khoâng laø quyeàn cuûa ngöôøi ta. Taïi sao ngöôøi ta khoâng ñi laø ñieàu mình phaûi nhöùc ñaàu maø suy nghó laáy. Vôï ñeû, con ñau, sình buïng, æa chaûy, personal business ... thieáu gì lyù do ñeå noùi. Hoãn laùo. Toång thoáng Reagan cuõng khoâng daùm ngang nhieân ñaët caùi caâu hoûi vôù vaån ñoù vôùi Minh. Ai laïi ngöôïc ñôøi, ngu ngoác nhö vaäy.

     - Anh thaáy khoâng caàn thieát phaûi traû lôøi caâu hoûi cuûa Hoaøng, Hoaøng muoán hieåu sao thì hieåu.

     - Anh chôi nhö vaäy thì chôi vôùi ai. Töø raøy veà sau Hoaøng theà coù trôøi, Hoaøng khoâng theøm chôi vôùi anh nöõa.

     Deã sôï chöa. Chæ taïi Minh laøm lôùn maø qua laïi vôùi ñaùm nhoû thì phaûi chaáp nhaän caùi thieät thoøi, thua loã veà lôøi aên tieáng noùi maø thoâi. Roài noù seõ hoái haän, seõ xin loãi. I am sorry , Hoaøng ñaõ noùi caâu ñoù nhieàu laàn vôùi Minh roài thì noùi theâm moät laàn nöõa cuõng chaúng sao... Ngöôøi cuoái haøng baây giôø khoâng phaûi laø Hoaøng maø laø Trung, xuøng xình trong boä ñoà tang môùi may baèng vaûi muøng. Maët maøy coøn bô phôø, hoác haùc vì nhöõng ñeâm canh beänh khoâng nguû. Minh hoûi tröôùc:

     - EÂ, khoâng sôï ñaûng Ku Klux Klan ñoát nhaø hay sao maø daùm aên maëc nhö vaày?

     - Anh khoûi nhaéc, tuïi noù ñaõ goïi ñieän thoaïi cho toâi roài. Chaéc laø ñaùm Myõ ñen voøng voøng quanh ñaây. Noù hoûi toâi nhaäp ñaûng hoài naøo chôù...

     - Roài Trung giaûi thích ra sao?

     - Giaûi thích caùi gì? Toâi baûo tuïi noù tôùi ñaây toâi cho moät caùi hoøm KKK mang veà maø choân.

     - Thaät vaäy haû? EÂ, roài vuï choân caát thaät söï cho baùc thì baø con mình lo lieäu nhö theá naøo ñaây?

     - Tuïi Myõ noù thaàu heát roài, mình chæ lo tieàn thoâi. Xaùc baø giaø ñaõ chuyeån töø nhaø thöông ra nhaø quaøn Vogler. Taém röûa, taån lieäm, nhaäp quan, xe coä, choân caát, gì gì... ñaùm ñaïo tyø ôû ñoù lo heát. Mua luoân thaønh moät package , reû maéc tuøy theo tuùi tieàn. Toái mai, gia ñình toâi coù chöông trình tieáp khaùch vaø thaân nhaân ñeán chia buoàn ôû ngoaøi ñoù. Töø baûy giôø ñeán chín giôø. Tröa ngaøy sau, möôøi moät giôø, quan taøi seõ ñöôïc ñöa voâ nhaø thôø laøm leã, khoaûng moät tieáng, roài ñöa thaúng ra nghóa ñòa Old Town.

     - Nhö vaäy ôû nhaø ñaâu coù laøm baøn thôø, cuùng kieán, vaùi laïy gì haû? AØ, maø gia ñình anh Trung coâng giaùo thì ñaâu coù muïc naøy?

     - Toâi cuõng khoâng raønh nöõa. Nghe baø chò noùi coù laøm baøn thôø ôû nhaø quaøn. Nhang ñeøn thì chaéc cuõng coù cho hôïp vôùi phong tuïc ngöôøi mình. Ai laïy thì toâi laïy traû, ai xaù thì toâi xaù traû.

     - Khoâng ai laïy ñaâu, theo toâi nghó, qua beân naøy cuõng neân cheá bôùt... Ñaùm ñaøn oâng ôû ngoaøi saân, vaäy chaéc ñaùm ñaøn baø ôû trong nhaø haû Trung? Ñeå toâi böôùc voâ chaøo baø con luoân moät theå.

     Khoûi cöûa, Minh gaëp ngay baø chuû tieäm may Meiweh ñang ngoài chaàn daàn trong phoøng khaùch. Meiweh laø tieáng Myõ ñoïc traïi töø teân cuûa ngöôøi ñeïp, Maây Hueâ, ñang dieän caùnh aùo hoàng boâng to toå boá nhö ñi aên ñaùm cöôùi.

     - Choàng tao laø baùc só. Ñaõ laøm baùc só ñöôïc thì laøm caùi gì laïi khoâng ñöôïc.

     Ñoù laø lôøi tuyeân boá cuûa em daønh cho anh, coøn lôøi tuyeân boá cuûa em daønh cho em thì coøn quæ khoùc thaàn saàu hôn nöõa:

     - Tao noùi tieáng Vieät khoâng raønh, nhöng chöûi loän tieáng Vieät thì tao chöa chaéc ñaõ thua con meï naøo ñaâu nha. Ñöùa naøo choïc tao laø ñöùa ñoù tôùi soá.

     Vôï lai Taøu cuûa moät cöïu y só quaân ñoäi VNCH chaïy qua beân naøy phaûi ñoåi loái aên noùi theo kieåu duøi ñuïc chaám maém ? Tröôùc khi ra tieäm, baø ta cuõng coù moät thôøi gian laøm coâng hoïc ngheà ôû moät tieäm may ngöôøi Greek. Trong thôøi gian naøy coù boán baø Vieät Nam laøm chung, keát cuoäc moät baø di taûn xuoáng Texas, moät baø chaïy qua Cali, moät baø nhaûy qua haõng deät, vaø moät baø ñaêng kyù thaát nghieäp. Thaâu thaäp kinh nghieäm cuûa nhöõng ngöôøi ñi tröôùc, baø thöù tö chòu ñöïng ñöôïc moät thôøi gian kyû luïc, ba thaùng, roài cuõng phaûi tuyeân boá ñaàu haøng:

     - Laøm chung vôùi con meï ñoù, suoát ngaøy toâi khoâng daùm hôû moâi, ngoài nín nhö nín ñòt vaäy maø con meû cuõng kieám chuyeän... Töï nhieân con meû phaùt thanh: ngaøy hoâm qua thaèng choàng baùc só cuûa tao aên gaø taây roài trong buïng keâu cuùc, cuùc, cuùc... Coù phaûi thieät laø laõng xeït hoân. Vaäy roài noù dòch ra tieáng Myõ cho maáy con meï Myõ nghe, cöôøi toâi nöõa chôù. Noù phaûi bieát, phaûi kieâng teân cuûa baø noäi noù laø Cuùc môùi phaûi.

     Gaëp ñaùm ñaøn oâng, baø chaèn löûa naøy cuõng chaúng töø. Ngoù thaèng leù laøm ôn ñöøng lieác ngang lieác doïc, ñaèng naøy nheø oâng Vaên maët roã hoa meø maø baø ta ñaønh ñoaïn haï moät caâu khoâng thöông tieác:

     - OÂng veà oâng caø caùi maët oâng cho laùng ñi roài haõy tôùi ñaây noùi chuyeän vôùi toâi.

     Thieân haï sôï quaù khoâng ai daùm qua laïi thaønh thöû baø ta chæ coøn nöôùc chôi vôùi Myõ. Chôi vôùi Myõ thì thaønh Taøu lai Myõ. Chính cha meï ruoät coøn chòu khoâng thaáu thì huoáng hoà gì ngöôøi döng. Baûo trôï qua ñöôïc moät tuaàn thì toáng khöù oâng baø giaø veà Cali böõa ñoùi böõa no vôùi baïn beø vì sôï caùi private life bò xaâm phaïm... Minh cuõng sôï hoïa vaøo thaân, leân tieáng tröôùc:

     - Chaøo chò Maây Hueâ, chò maïnh gioûi chò?

     - Chaøo anh. Anh maïnh gioûi?

     - ...

     Ngoài tieáp theo baø Maây Hueâ laø ñaùm gia ñình oâng Laåu. Gia ñình naøy raát coù phöôùc, con caùi qua ñaây ñöùa naøo cuõng hoïc thaønh taøi. Baèng boán naêm, kyõ sö, programmer . Chaéc vì vaäy neân ñaùm naøy töï cao töï ñaïi, coi thieân haï ôû ñaây giaø treû ñeàu chaúng ra gì. Tôùi nhaø noù, noù doøm mình nhö doøm khæ vaäy ta ôi , coù ngöôøi phaân traàn nhö vaäy. Thaèng con trai tröôûng nhoû hôn Minh naêm baûy tuoåi maø cöù goïi Minh troång baèng teân, khoâng anh oâng chuù baùc gì heát. Thaønh thöû ñaùm naøy cuõng noåi tieáng, meänh danh laø ñaùm tieân hoïc vaên haäu hoïc leã ... Minh vaãy tay toång chaøo moïi ngöôøi roài tieän ñöôøng ñi luoân xuoáng nhaø aên. Traùnh voi chaúng xaáu maët naøo. Minh gaëp ngay ñaùm ñoäc thaân taïi choã, ñaàu taøu laø Ñaêng ñang cöôøi toe teùt:

     - EÂ, Minh, laâu quaù khoâng gaëp. Laïi ñaây ngoài uoáng nöôùc traø noùi chuyeän ñôøi coi.

     Minh keùo gheá ngoài:

     - Sao, luùc raøy laøm aên coù khaù khoâng Ñaêng?

     - Cuõng vaäy thoâi, coù khaù leân caùi gì ñaâu. Laøm lao ñoäng cöïc thaáy meï maø caùi xöông soáng vaùc tre röøng hoài mình ñi caûi taïo noù khoâng chòu hôïp taùc. Khaù hay khoâng laø tuøy caùi ñaùm chiropractic ñoù Minh ôi. Tuïi noù beû xöông ñaõ laém, khoâng beû noù nhöùc chòu khoâng thaáu. Keït caùi laø haõng baûo hieåm söùc khoûe noù khoâng chòu traû moät traêm phaàn traêm. Minh qua ñaây tröôùc, khoâng coù ñi caûi taïo, ñôõ quaù maø. Minh bieát hoân, tre ñoán khoâng sôï maø luùc vaùc veà môùi sôï, caùi xöông soáng cuûa mình phaûi eïo qua eïo laïi ñaëng laùch caây tre qua nhöõng caây khaùc maø ñi...

     - Ai cuõng coù soá phaàn heát Ñaêng ôi. Hoài 75 toâi ñaâu coù tính chaïy qua Myõ ñaâu. Toâi ôû ñaûo, toâi xin ñi veà ñaát lieàn maø veà khoâng ñöôïc ñoù chôù. Tuïi taøi coâng laùi ghe laïc ñöôøng roát cuoäc tuïi Thaùi vôùt, ñöa toâi veà Thaùi Lan luoân. Baèng khoâng thì toâi cuõng coù cô hoäi neám muøi tuø Vieät Baéc vôùi Ñaêng roài.

     - EÂ, nghe ñoàn saép söûa ñoåi ñi choã khaùc haû? ÔÛ laïi ñaây cho vui, Minh ñi maát theâm moät ngöôøi baïn giaø cuøng löùa. Ñaùm giaø mình ngoài noùi chuyeän vôùi nhau coøn hieåu nhau chuùt chuùt chôù coøn ñaùm nhoû, mình taáp voâ khoâng hôïp gu chuùt naøo heát.

     - Ai ñoàn maø leï vaäy. Muoán veà Cali coøn phaûi chôø caùi soá cuûa mình noù coù tôùi hay khoâng nöõa chôù. Thôøi buoåi naøy coâng aên vieäc laøm ôû beân ñoù cuõng ñaâu phaûi deã kieám. Chaéc toâi seõ höu trí, döôõng giaø ôû caùi xöù naøy thoâi...

     Nhôø caùi ñaùm ma maø ngöôøi Vieät trong coäng ñoàng Burlington naøy coù cô hoäi gaëp nhau. Minh cuõng coù caùi cô hoäi nhaän dieän nhieàu khuoân maët môùi qua, ñaõ thay ñoåi nhanh choùng theo söï ñi luøi cuûa neàn vaên hoùa daân toäc. Vieät Nam ôû ñaâu cuõng vaäy, caøng ñoâng caøng nhieàu chuyeän , caâu noùi naøy ñi ñaâu cuõng nghe. Nhìn chung, thaønh phoá Burlington naøy laø ít loän xoän nhaát.

     ÔÛ thaønh phoá lôùn Durham, coøn coù nhieàu nhaân vaät noåi tieáng hôn nöõa. Ñaëc bieät nhöùt laø oâng Öng laøm ôû cô quan xaõ hoäi, ñaëc traùch giuùp ñôõ daân tî naïn Vieät Mieân Laøo. Töï nhieân trôû thaønh cha nuoâi cuûa ñaùm con moà coâi, ñaùm treû döôùi tuoåi vò thaønh nieân chaïy qua ñaây khoâng cha meï anh em. Vôï con ñoù maø oâng daùm caû gan daãn con gaùi nuoâi ñi bieån chôi caû tuaàn. Ñeán luùc oâng Vónh vöôït bieân chaïy qua môùi teù ra oâng cha ruoät laø baïn thaân cuûa oâng cha nuoâi. Loâi noù ra toøa, phaûi loâi noù ra toøa. May laø coù nhieàu ngöôøi khuyeân can, cho neân oâng cha ruoät nghó tình, daèn loøng boû qua. Chuyeän naøy nhôø vaäy maø chöa tôùi tai ngöôøi Myõ, ñôõ tai tieáng cho ñaùm daân Vieät löu vong. Xöù Durham ñuùng laø xöù xoâ boà, lính leân quan, thöôøng daân thaønh tri phuû, master ra doctor . Ñoù laø chöa daùm ñaù ñoäng tôùi maáy baø ngaøy xöa laáy Myõ, nhaát laø baø Dangerfield hay khoe cuûa, khoe hoät xoaøn, vaø khoe luoân caùi gaùi nhaø laønh cuûa mình. Chæ coù ai thieân loâi ñaùnh ba buùa khoâng cheát môùi daùm tin.

     Qua ngaøy sau Minh nghæ laøm nöûa buoåi ñeå ñöa baø baùc ñeán nôi an nghæ cuoái cuøng. Cuõng laø dòp toát ñeå Minh bieát theâm vieäc choân caát maùy moùc ôû beân naøy nhö theá naøo. Chuaån bò töông lai cho chính mình, Minh nghó. Töø nhaø quaøn, caûnh saùt coù coøi huï höôùng daãn ñoaøn xe veà nhaø thôø. Linh cöûu ngöôøi cheát ñöôïc ñöa voâ chaùnh ñieän cho Cha laøm pheùp. Haùt vaøi baøi ca xöng tuïng Chuùa, giuùp ngöôøi quaù coá vui veû veà chaàu thieân ñình.

     Sau ñoù, ñoaøn xe laïi tieáp tuïc noái ñuoâi nhau ra nghóa ñòa. Laø moät ngoïn ñoài troïc thì ñuùng hôn. Coû ñöôïc caét saùt maët ñaát phaúng lì nhö moät lôùp thaûm xanh. Nghóa ñòa maø sao khoâng coù moä bia? Nhìn kyû môùi thaáy moä bia ñeå naèm, laøm baèng theùp thaät daày. Muïc ñích khoâng phaûi ñeå choáng laïi söông gioù maø laø ñeå chòu ñöïng caùi söùc naëng caû chuïc taán cuûa maáy chieác xe caét coû naëng nhö maùy caøy. Muoán laøm moä bia ñöùng cuõng ñöôïc, nhöng phaûi toán theâm tieàn. Nhieàu hôn tieàn mua ñaát laø caùi chaéc. Taïi vì loaïi bia thaùo ra laáp vaøo naøy duø goïn gaøng caùch maáy cuõng gaây trôû ngaïi löu thoâng ít nhieàu cho ngöôøi vaø xe caét coû.

     Ñieåm heïn cuûa moïi ngöôøi laø caùi tent soïc xanh ve chai döïng leân giöõa ñoài. Quan taøi ngöôøi cheát ñöôïc maùy haï huyeät giöõ thaêng baèng beân treân caùi loã vuoâng vöùc goùc caïnh ñaõ ñöôïc ñaøo saün cuõng baèng maùy töø laâu. Cha laøm pheùp laàn cuoái. Caùi bình höông baèng ñoàng, khoùi bay nghi nguùt ñöôïc laéc tôùi laéc lui voøng voøng huyeät. Minh laïi gaàn, nhoùn chaân choàm qua vai maáy ngöôøi ñöùng tröôùc nhìn xuoáng. Trong huyeät ñaõ coù saün caùi kim tænh baèng xi maêng khoaûng vaøi phaân beà daày troâng nhö moät caùi hoøm cuõ. Haï huyeät. Boán sôïi daây duø to baûn ôû boán goùc töø töø daøi ra theo tieáng khoùc cuûa ñaùm con chaùu.

     Coù ngöôøi khoùc maø phaûi quay maët ñi khoâng ñöôïc nhìn quan taøi. Caùc quaân sö, thöøa töôùng ñaõ baám ñoän cho bieát baø giaø cheát giôø truøng khoâng hôïp vôùi phaùi nöõ. Con chaùu gaùi leõ ra khoâng cho ñöa ñaùm nhöng phuùt cuoái cuøng quaàn thaàn ñoåi yù, vieän côù giôø giaác tính theo Taây phöông chöa chaéc ñaõ linh nghieäm thaät söï. Tieáng khoùc leân ñeán naác cao toät ñænh khi chieác xe fork lift beâ caùi naáp xi maêng uùp leân thuøng kim tænh. Ñôøi ñôøi caùch bieät. Moät caønh hoa, moät naém ñaát raûi leân phaàn moä nhö daáu hieäu vónh vieãn chia tay. Tieáng chieác xe uûi ñaát noå maùy saün saøng phía beân ngoaøi ñaõ voâ tình taét heát nhöõng lôøi khoùc than ai oaùn.

     Töø laâu, Minh ñaõ soáng aâm thaàm trong coõi cheát. Vaäy maø caùi cheát thaät söï cuûa baø baùc laïi aùm aûnh Minh lieân tieáp maáy hoâm sau. Minh thaáy mình nhö leân taêng xoâng maùu. Thaáy mình ñau tim, saép cheát ñeán nôi. Cheát truøng hay laø moät söï truøng hôïp oaùi oaêm? Minh khoâng cheát maø oâng thaân sinh cuûa Minh cheát. Trôøi Phaät, sao khoâng ai ñaùnh ñieän tín cho Minh hay heát vaäy caø. "... Chò bieát noùi sao ñaây? Ba maát ngaøy... Ba leân nhaø chò chôi, maáy ngaøy tröôùc ñoù chò thaáy Ba ñi tôùi ñi lui vaãn bình thöôøng. Khoâng ngôø qua ngaøy sau Ba bò kieát, ñi tieâu ra maùu. Chò chôû Ba voâ phoøng cöùu caáp ôû nhaø thöông ña khoa, baùc só voâ cho Ba chai nöôùc bieån vaø Ba töø töø tænh laïi. Nhöng tröa hoâm sau, chò phaùt hieän hai chaân Ba laïnh ngaét, moät chaân baàm tím, moà hoâi treân traùn ròn ra thieät nhieàu. Chò lo quaù chöøng. Möôøi giôø ñeâm, Ba meät, taêng xoâng maùu leân 20, 21... baùc só cho Ba thôû baèng bình döôõng khí. Ba theàu thaøo: Gôõ oáng naøy ñi, ñem Ba veà nhaø ñi con. Roài Ba keâu teân töøng ñöùa con moät, môû maét nhìn chò hoài laâu khoâng noùi theâm tieáng naøo, töø töø nhaém laïi. Chò xin cho Ba ñöôïc thôû baèng bình döôõng khí chôø cho con chaùu ôû xa veà thaáy maët. Saùng ngaøy sau, bình döôõng khí vaãn coøn hôi, nhöng Ba ñaõ taét thôû töø luùc möôøi giôø. Con Phöông Lan ôû Saøi Goøn veà khoâng kòp. Ba chæ bònh coù hai ngaøy roài cheát, khoâng ñoøi hoûi moät söï khoå cöïc naøo cuûa con chaùu. Caùi cheát cuûa Ba quaù baát ngôø laøm gia ñình khoâng ai chuaån bò, tuy nhieân chò em cuõng coá gaéng lo cho Ba ñaày ñuû: coù boån ñaïo ñeán tuïng kinh, coù leã nhaïc, coù muùa phaù hoaøn, muùa ñuoác. Gia ñình buoàn, nhöng möøng ngaøy an nghæ cuoái cuøng cuûa Ba ñoâng ñaûo baø con, xoùm gieàng. Ñeøn ñieän ñöôïc chuyeàn töø nhaø ra kim tænh xaây phía sau vöôøn saùng tröng neân ngöôøi ta töôûng chöøng nhö ñaây laø nhöõng ngaøy leã vui. Tình choøm xoùm, nghóa ñoàng höông töø luùc ñem Ba veà cho ñeán giôø an nghæ cuoái cuøng thaät chí tình, khoù queân, khoù loøng ñeàn ñaùp ñöôïc. Baây giôø moïi vieäc nhö ñaõ xong em aø. Phim traùng saün chò göûi qua em ñeå röûa lôùn, giöõ beân ñoù moät boån vaø göûi veà chò moät boån ñeå thôø. Maù nhôù Ba nhieàu, söùc khoûe giaûm suùt. Baây giôø chò em mình phaûi doác loøng, taäp trung lo laéng cho Maù..."

     Thaät quaù baát ngôø vaø chính Minh cuõng chöa chuaån bò vôùi caùi tin seùt ñaùnh nhö vaäy. Minh khoâng bieát phaûi nghó gì, laøm gì cho vôi noãi saàu rieâng tö. Moät caùi cheát ôû Myõ vaø moät caùi cheát ôû Vieät Nam, cuõng laø moät caùi cheát maø sao khaùc nhau moät trôøi moät vöïc. Thieân haï, choøm xoùm ôû ñaây ñaâu ai buoàn nghó ñeán moät caùi cheát xa xoâi beân kia nöûa voøng traùi ñaát. Minh phaûi göûi tieàn veà nhaø. ÔÛ nhaø luùc naøo cuõng caàn tieàn, nhaát laø luùc naøy.

     Ngaøy sau, Minh nhaän theâm moät laù thö nöõa, cuûa Phöông Lan. "... Baûy giôø saùng beù Thanh ñaõ ñeán Saøi Goøn cho em hay, em nghæ baùn veà ngay maø khoâng kòp. Ba ñaõ maát tröôùc ñoù vaøi giôø, nhöng hai maét vaãn coøn môû tröøng tröøng. Em vuoát maõi Ba môùi nhaém ñöôïc moät con, coøn moät con khoâng chòu nhaém chaéc laø coøn nuoái tieác ñeán anh. Ñeán luùc gaàn lieäm, chò em caû nhaø vuoát nöõa, roài chuù Tö, coâ Naêm, coâ Saùu cuõng vuoát maø con maét vaãn môû roäng nhö coøn soáng. Tuïi em lieäm luoân con maét môû ñoù. Anh röûa hình ra xem thì thaáy roõ hôn..."

     Trôù treâu thay, con tieãn ñöa ngöôøi cheát beân naøy, ai tieãn ñöa cha beân ñoù? Minh thaáy mình baát hieáu vôùi phuï thaân. Boùng cha giaø choáng gaäy troâng con beân luoáng mía caïnh maùi hieân xöa nay ñaõ thaät söï khoâng coøn. Tình phuï töû bieát sao ñeàn ñaùp. Nhöõng lo laéng, daën doø cuoái cuøng cuûa ngaøy naøo Minh khoaùc aùo ra ñi khoâng bao giôø trôû laïi ñaõ laøm taâm hoàn Minh theâm tang thöông. Minh phaûi laøm gì ñaây?

     Minh laäp moät baøn thôø vaø moät mình ñoát ba neùn nhang khaán nguyeän. Caàu cho linh hoàn cha ñöôïc sôùm tieâu dieâu nôi mieàn cöïc laïc... Khoâng ñöôïc, ta phaûi ngoi leân töø coõi cheát, Minh thì thaàm. Minh coù traùch nhieäm phaûi laøm cho nhöõng caùi cheát baát ngôø naøy ñoäi moà soáng daäy. Baèng caùch gì? Vieát trôû laïi? Phaûi. Phaûi ghi laïi nhöõng phaûn aûnh cuûa xaõ hoäi ngaøy hoâm nay. Caùi xaõ hoäi ñaõ moät laàn ñaåy Minh luøi veà coõi cheát. Caùi caây dead wood cuûa Minh cuõng phaûi soáng trôû laïi, phaûi ñaâm choài naåy loäc, phaûi troå hoa. Caây tre cuûa Minh khoâng theå taøn voäi vaøng nhö vaäy. Doøng möïc cuûa Minh khoâng theå caïn töùc töôûi nhö vaäy. Duø chæ coøn laø caùi xaùc khoâng hoàn, beä raïc nhö ngöôøi veà töø coõi cheát, Minh cuõng phaûi coá gaéng trôû laïi laøng vaên, caùi vuøng trôøi khoâng bieân giôùi cuûa mình, ñeå hoaøn thaønh nhieäm vuï thaàn thaùnh do thieâng lieâng giao phoù. Caùi chaát lieäu thaàn thaùnh trong ngöôøi ñaõ laøm Minh haõnh dieän taùch rôøi khoûi ñaùm ñoâng, maø haàu heát nay ñaõ thaønh giaû nhôn giaû nghóa, nhö maáy vaàn thô xa xöa:

     Moät vuõng nöôùc trong naêm baûy doøng nöôùc ñuïc
     Chín möôøi ngöôøi tuïc khoâng coù moät ngöôøi thanh
     Bieát ai taâm söï nhö mình
     Choïn tô theâu laáy töôïng Bình Nguyeân Quaân

     Vôùi loøng nhaân töø, baùc aùi cuûa vò anh huøng, Minh laïi baøn giaáy voäi vaõ vieát caâu vaøo ñeà: Ngöôøi veà töø coõi cheát...

---

Baøi Tröôùc Trang Chính Baøi Keá Tieáp

---