H° Tr߶ng An ½i H° Tr߶ng An, xin anh cäm phi«n cho tôi l¤n anh mµt cái ð¬ xen vô lãnh vñc "giao lßu vån hóa" mµt chút coi! Anh phäi biªt tôi ð¸nh viªt bài này ð¬ anh b¾t "ðía" v« vi®c làm nhß... chï có m²i mình anh là quen hªt vån ngh® sî Vi®t Nam. Ðü m÷i th¶i kÏ t× ti«n chiªn, c§n ðÕi, hi®n ðÕi, và luôn cä ðªn häi ngoÕi. T¯i ngày anh hªt giai thoÕi h°ng thì lÕi giai thoÕi xanh, hªt tâm trÕng vàng thì lÕi tâm trÕng tím. Tôi chï mu¯n làm "ng߶i viªt m¾i tháng này" trong bµ môn h°ng xanh vàng tím cüa anh thôi.

     Câu chuy®n phäi nói là b¡t ð¥u t× th¥y T× Mçn. S¯ là trong lúc nói chuy®n v« mµt cu¯n sách tôi ð¸nh nh¶ th¥y xu¤t bän giùm, th¥y ðã khuyên tôi nhi«u ði«u r¤t quý giá. ÐÕi ð¬ là trong khi viªt vån phäi chú ý, ð×ng ð¬ cho sñ änh hß—ng cüa cá nhân mình ho£c mi«n cüa mình sinh trß—ng hay ðang s¯ng l¤n át cái cån bän cüa vån chß½ng chæ nghîa. Ð×ng ð¬ câu ð¯i thoÕi l¤n át dòng vån. ChÆng hÕn nhß trong ð¯i thoÕi có th¬ dùng chæ "bi¬u," "... ðã bi¬u anh làm giúp em cái này tÕi sao anh không làm?," thí dø nhß v§y. Nhßng, chæ "bi¬u" không th¬ sØ døng trong dòng vån, vì nó ðøng chÕm v¾i chæ "bäo" cån bän cüa ngôn ngæ Vi®t, tiªng nói chung cho cä ba Mi«n, cho toàn quân toàn dân, cho qu¯c gia lçn cµng sän. R°i cø th¬ h½n th¥y nói r¢ng cu¯n sách cüa H° Ðình Nghiêm ðã b¸ nhæng "thþ ð÷c" cüa nhà Vån Ngh® sØa chæa r¤t nhi«u v« l²i ð¸a phß½ng trß¾c khi in. Th¥y cûng cho biªt chính Ki®t T¤n cûng m¡c phäi l²i này (nhßng chÆng biªt có "b¸" sØa hay không?). Tôi giñt mình, bèn höi thåm s¯ ph¥n cüa tôi, s¯ ph¥n cüa Mµt жi Ь H÷c . Không biªt th¥y "n¸nh" tôi — ði¬m nào, chÆng l¨ tôi s¡p Vào Thi«n chång, mà th¥y nói ngay r¢ng "chßa th¤y." Tôi m×ng th¥m v§y thôi ch¾ tôi không tin l¶i th¥y ðâu, làm gì mµt cây bút mi«n Nam tr§t tr¶ nhß tôi lÕi không phÕm l²i này!

     Nhßng cái "kh± nÕn" cüa tôi không n¢m tÕi ðó, mà — ch² th¥y T× Mçn có lòng thåm höi v« vi®c phát hành cu¯n sách cüa tôi. Tình thi®t, tôi khoe "hình nhß khä quan l¡m, Nguy�n Hæu Nghîa cho biªt nhß v§y." Nhßng th¥y ðã làm tôi bu°n hiu ngay sau ðó. Th¥y bäo "v§y à, — bên này sách cüa anh phát hành ch§m l¡m." Thôi chªt r°i, không bu°n hiu sao ðßþc khi mà sách bán không chÕy — Cali, mµt trung tâm vån hóa vån h÷c l¾n nh¤t — häi ngoÕi!

     R°i có l¨ kiªp trß¾c tôi khéo tu, cån duyên nhân quä cüa tôi ch¡c cûng ðßþc vuông tròn, cho nên tôi không thèm than tr¶i trách ð¤t chi hªt, mà tôi than th— v¾i anh bÕn ðàn anh, r¢ng "sách cüa th¢ng em bán ª qua anh ½i, ði®u này ch¡c phäi d©p ngh«..." ChÆng biªt anh có sþ tôi d©p ngh« ho£c ð±i ngh« nhäy ra lo làm giàu thi®t nhß tôi nói hay không, anh bèn khuyên tôi vài câu và t¯ng cho tôi mµt ðÕo bùa hµ mÕng: Hßng... ÐÕo Vß½ng phäi làm nhß v¥y nhß v¥y. Tôi li«n làm theo, ðúng nhß l¶i cån d£n: gØi mây cho gió.

     Ngày anh Bùi Bäo Trúc g÷i ði®n thoÕi cho tôi trong s— tôi r¤t ngÕc nhiên và h°i hµp. NgÕc nhiên và h°i hµp ðây không phäi chï vì nghe tä cänh làm vi®c — ðài VOA. Ho£c là quan ði¬m làm vi®c khách quan cüa anh ð¯i v¾i các tác giä, ng߶i m¾i n±i hay kë ðang chìm. Cûng nhß quan ði¬m làm vi®c ðµc l§p cüa anh ít ra trên bình di®n nhà xu¤t bän, cái ðang hßng th¸nh và cái s¡p s§p ti®m. Và kinh nghi®m ð÷c nåm ba quy¬n sách m¾i tìm ðßþc mµt cu¯n c¥n phäi ði¬m..., (cûng nên biªt tánh anh Trúc änh nói chuy®n ði®n thoÕi theo ki¬u m®t không ch¸u nghï). Mà là sñ ngÕc nhiên và h°i hµp v« thân ph§n cüa tôi, cüa ðÑa con tinh th¥n cüa tôi. Anh cho biªt anh ðã mua và ð÷c sách cüa tôi r°i và có chß½ng trình nói v« nó vào trung tu¥n tháng tß t¾i. Tôi tñ kªt lu§n suông, nhß v§y mình viªt cûng ðâu ðªn n²i t®, chï tÕi mình không biªt cách bán sách cüa mình thôi. Hóa ra câu châm ngôn này cüa MÛ cûng chí lý l¡m: It takes a foul to paint a picture, but it takes a wiser man to sell it . Có l¨ sñ phát hành không thành công vì sñ quäng cáo không ðúng ch² ðúng mÑc? Ôi, chæ nghîa vån chß½ng mà ðem ð£t kª bên v¤n ð« thß½ng mÕi nghe ra nó rë ti«n làm sao, rë nhß bèo v§y.

     Cu¯i tu¥n ðó giáo sß Nguy�n Ng÷c Bích, m¾i bay v« t× Chicago, lÕi g÷i ði®n thoÕi cho tôi cho biªt anh ðã nh§n ðßþc sách t£ng và có nhã ý m¶i tôi v« thü ðô Hoa Th¸nh Яn ch½i. Ь luôn th¬ g£p bÕn bè vån ngh® sî trong vùng nhân d¸p anh t± chÑc bu±i thuyªt trình v« vån h÷c, v¾i thuyªt trình viên là anh Nguy�n Hßng Qu¯c t× bên Pháp sang. Ы tài và cûng là tña sách cüa anh Qu¯c: Tìm Hi¬u Ngh® Thu§t Th½ Vi®t Nam . Tôi trä l¶i anh r¢ng ð¬ tôi s¡p xªp, r°i nªu lên ðßþc tôi s¨ cho anh hay. Th§t ra tôi không mu¯n mình làm cái bóng m¶ trß¾c mµt ng߶i dù trong tß½ng lai s¨ là mµt nhân tài l¾n cho vån h÷c Vi®t Nam. Nhßng, cu¯i cùng hai vþ ch°ng tôi quyªt ð¸nh cùng ði vì tôi biªt ðây là d¸p t¯t nh¤t ð¬ tôi có th¬ g£p hªt mµt l¥n các anh ch¸ em trong Vån Bút Mi«n Ðông Hoa KÏ. Tôi không th¬ bö lÞ c½ hµi b¢ng vàng này ðßþc.

     Sau khoäng 6 gi¶ lái xe và 15 phút lÕc ð߶ng (qu©o v« phía Tây theo exit chï qua vùng Springfield t× xa lµ I-95 theo mÕn Nam ði lên), tôi tìm ðßþc nhà anh ch¸ Bích. Ng߶i ra cØa ðón tøi tôi không phäi là ông bà chü nhà m¾i là lÕ. Qua vài câu chào höi tôi biªt ngay ng߶i mình ðang tay b¡t m£t m×ng là ng߶i hi«n (hi«n nhân) t× Paris, vì anh Qu¯c ðã ðªn ð¤y t× ngày hôm trß¾c. Tøi tôi kéo nhau vào phòng khách nói chuy®n. Mµt lúc sau ch¸ Bích m¾i ra höi thåm và lÕi m¤t hút tr— vào trong ð¬... makeup. Nhß v§y k¬ ra ng߶i bÕn vån ngh® ð¥u tiên tôi g£p trong ð¶i là anh chàng trë tu±i tài hoa này. Vì h°i xßa khi còn — quê nhà, m£c dù tôi có vài l¥n ghé báo quán Vån — s¯ 38 PhÕm Ngû Lão (trong ðó có mµt l¥n tôi m£c quân phøc t¾i ðòi ti«n nhu§n bút), tôi có giáp m£t v¾i mµt s¯ anh em tÕi ðó nhßng tôi không rõ ai là ai, k¬ cä Tr¥n Phong Giao ðang làm t±ng thß ký tòa soÕn. Không biªt sao m¤y ông nhà vån h°i ðó ít nói và h¶ hæng v¾i tôi quá xá!

     Tôi th¤y Nguy�n Hßng Qu¯c là ng߶i d� làm quen, d� kªt bÕn, d� làm thân qua cách thÑc nói chuy®n hªt sÑc là bình dân và c—i m— cüa anh. Tôi không biªt anh có mµt cái nhìn tß½ng tñ ngßþc lÕi cho tøi tôi hay không. Nªu không ðßþc nhß v§y thì tµi cho tøi tôi quá! Anh cho biªt qua tên th§t, tu±i tác và hoàn cänh gia ðình hi®n th¶i. Cûng nhß mµt vài chi tiªt v« n½i sinh trß—ng, n½i v§t lµn v¾i ð¶i lúc trß—ng thành và sñ h÷c hành ð² ðÕt, v.v.. Nhæng chi tiªt cá nhân này dî nhiên tôi không ðßþc phép tiªt lµ ra ðây. Ph¥n tôi thì d� quá, tôi t£ng anh cu¯n sách cüa tôi và ðÕi khái nói nhß ngø ý: ð÷c ði, vån là ng߶i mà l¸, cä cuµc ð¶i tôi n¢m hªt trong ðó ðó.

     Ngay lúc ¤y có thân nhân cüa anh Qu¯c t¾i thåm. Nhæng ng߶i này ðang s¯ng tÕi Hoa KÏ, trong s¯ có anh Tu¤n, em bà con chú bác v¾i anh Qu¯c ðªn t× New York. Anh Tu¤n có mang theo mµt cái máy quay phim c¥m tay ð¬ quay phim video tape cho anh Qu¯c làm kÖ ni®m chuyªn viªng thåm nß¾c MÛ cüa anh. Ch¡c ch¡n mµt trong nhæng minh tinh thßþng hÕng trong cu¯n bång ðó là tôi.

     Anh Bích b§n công chuy®n ch¡c còn lâu m¾i v«. Ch¸ Bích ðßa tøi tôi ði vòng vòng xem nhà. Mµt cái thß vi®n thì ðúng h½n vì ðâu ðâu cûng có k® sách và sách, t¥ng chính cûng nhß basement. Nói không ngoa, hai ba chøc ngàn cu¯n thì có. Xong, ch¸ xu¯ng bªp làm c½m cho tøi tôi ån. Món th¸t ram m£n, món th¸t xào v¾i ð§u d©p (snow peas) và cü cäi tr¡ng, và món canh chua tép lµt vö n¤u v¾i ð§u b¡p, khóm và cà chua. Khác v¾i món canh chua mi«n Nam, món canh chua này có mùi sä, có nhæng tép sä ch£t khúc dài ðµ ba lóng tay bö vô làm gia v¸. Anh Qu¯c và vþ ch°ng tôi ån ngon mi®ng l¡m, nói xin l²i, không biªt vì ch¸ Bích làm món ån ngon hay là vì tøi tôi ðói bøng.

     Khoäng ba gi¶ chi«u thì có anh Giang Hæu Tuyên, chü báo Hoa Th¸nh Яn Vi®t Báo , và anh Ngô Vß½ng ToÕi, chü báo Di�n Ðàn Tñ Do ðªn ch½i. Ban ð¥u tôi tß—ng hai anh này t¾i ch½i không thôi ai dè h÷ t¾i ch½i có møc ðích. Lúc h÷ bày ra máy thâu bång cassette loÕi bö túi tôi m¾i chßng hæng. Làm cái gì ðây? Phöng v¤n, h÷ ð¸nh phöng v¤n anh Qu¯c! Tôi xin rút lui có tr§t tñ vì th¤y mình không hþp v¾i cái ngæ này. Nhßng hai anh ToÕi và Tuyên không cho, bäo là: t¾i ðây thì phäi — lÕi ðây ... Anh Qu¯c yêu c¥u chï xem ðây là bu±i hµi thäo v« th½, tay tß kh½i kh½i v§y thôi, ch¾ ð×ng cho là mµt cuµc phöng v¤n chính thÑc. Nh¶ v§y lâu lâu tôi m¾i xía vô mµt vài ði«u cho ra vë tay tß. Bây gi¶ ðøng vô th½, tôi m¾i th¤y mình th§t sñ là mµt cái bóng hªt sÑc m¶ trß¾c mµt túi th½ có quá nhi«u ngån nhß anh Qu¯c. Trong bu±i nói chuy®n kh½i kh½i này coi v§y mà có nhi«u cái hay, nhæng cái hay mà ngay cä nhæng ng߶i ði dñ bu±i thuyªt trình chính thÑc cüa anh ngày hôm sau cûng không ðßþc thß—ng lãm. Nhß b¯n sñ thay ð±i chính cüa cµng sän ð¯i v¾i n«n vån h÷c hi®n nay trong nß¾c chÆng hÕn.!

     Cuµc hµi thäo ðang ði ðªn ph¥n kªt thúc thì cûng v×a lúc anh Bích v«. Anh là mµt tâm h°n trë, hång say hoÕt ðµng v¾i tiªng nói ði«m ðÕm và mái tóc ðã hoa râm. Tôi xiªt ch£t tay anh thân m§t chào höi. Nhßng, công tác chính bây gi¶ là g¤p rút chu¦n b¸ m÷i thÑ cho bu±i ðÕi hµi qu¥n hùng, vån hào thi bá ngay t¯i hôm ðó. Món ån chính s¨ không là bê thui mà là th¸t bò (tender loin?) ß¾p ngû v¸ hß½ng (cüa ÐÕi Hàn pha chª?) nß¾ng than (charcoal) ngoài tr¶i. Có l¨ biªt có anh Qu¯c và vþ ch°ng tôi ðªn nên sau nhi«u ngày liên tiªp mßa d¥m gió b¤c, ông tr¶i thß½ng tình thß—ng cho Hoa Th¸nh Яn hai ngày n¡ng ¤m cu¯i tu¥n r¤t thích hþp cho vi®c nß¾ng barbecue. Món phø thì có bánh cu¯n B¡c nhßn th¸t, v¾i cü hành thái möng chiên vàng nhß tôm ch¤y räi lên m£t. Thêm món chä løa và rau cäi tß½i ån s¯ng nhß c¥n tây, carrot, cà chua, olive. Уc bi®t có n°i canh chua ån v¾i bún rau s¯ng, lúc nào nhß cûng sÇn sàng trên lo than, ån dài hÕn nhß ån bún riêu...

     Trong gi¾i c¥m bút tÕi ð¸a phß½ng, ng߶i tôi g£p trß¾c tiên là ch¸ Trß½ng Anh Thøy, ði cùng v¾i phu quân là anh Long. Ch¸ Bích v°n vã gi¾i thi®u "ðây ch¸ Thøy ðây, ¯i gi¶i ½i, ng߶i ta còn là mµt nhà th½ ð¤y, thi sî ð¤y."

     Tôi chào ch¸
     Tôi th¤y ch¸ ð©p và hi«n
     Ðã v§y còn có n¯t ru°i duyên dß¾i c¢m

     R°i t¤t cä chúng tôi cùng ði xu¯ng basement là ch² s¨ nh§p ti®c, vì s¡p ðªn gi¶ thiên hÕ rü nhau kéo ðªn. D£n kÛ là sáu gi¶, nhßng bây gi¶ ðã bäy gi¶ h½n, gi¶ Vi®t Nam vçn là gi¶ dây thung. Ng߶i ðªn kª ch¸ Thøy cûng là mµt nhà th½, ð°ng th¶i là mµt nhà vån: Phan T¤n Häi. LÕi hi«n, nói nång ch§m rãi hòa nhã. R°i t¾i giáo sß dÕy võ H° BØu, to con ðÕo mÕo, nhßng trên gß½ng m£t tôi nào th¤y ðao kiªm, roi quy«n gì cüa Tây S½n ðâu.

     T¾i phiên anh ch¸ QuÏnh Giao và Dß½ng Ng÷c Hoán. Qua vài câu xã giao tôi th¤y ch¸ QuÏnh Giao có cách nói cüa mµt ng߶i quý phái, khác hÆn v¾i anh Hoán. Hình nhß tôi th¤y có ði«u gì không ±n, mà thôi chßa tiªt lµ bây gi¶ ðßþc, ð¬ dành ðó, s¨ tr— lÕi v¤n ð« này. Tß—ng là g£p b° nhà trong ðoàn ng߶i áo tr¡ng, vì tôi có ð÷c bài cüa QuÏnh Giao trong mµt s¯ Lß¾t Sóng . Ai dè ch¸ cho biªt ch¸ chßa h« viªt cho báo Häi Quân bao gi¶ làm tôi... xøi l½. Thì ra có nhi«u ng߶i l¤y trùng bút hi®u QuÏnh Giao cüa ch¸. Nhßng nªu nµi dung bài viªt có liên quan ðªn nhÕc thì m¾i có th¬ là bài cüa ch¸ thôi, ch¸ phø ð« thêm cho tôi rõ. Anh Bích (tß—ng tôi không biªt) nói QuÏnh Giao là ca sî n±i tiªng — Sài Gòn trß¾c ðây. Không nh¾ n±i là ðã có l¥n nào tôi làm khán thính giä nhìn ch¸ ðang hát — trên sân kh¤u hay không, nhßng bây gi¶ thì tôi cäm th¤y r¤t hân hÕnh ðßþc d¸p làm quen và th¤y t§n m¡t ng߶i ca sî duyên dáng này. Vçn trë ð©p nhß thu— nào phäi không anh ch¸ em? Tôi quý ch¸!

     "Th¤y m£t là tôi biªt ngay, gi¯ng cái hình," mµt câu nói vui nhß tiªng chim sâu vång vÆng bên tai tôi, trong lúc tôi, anh Long, và anh BØu ðang phø ån (ch¾ không phäi nß¾ng) m¤y miªng th¸t chín t¾i ngoài patio. Ng߶i phø trách nß¾ng th¸t là Giang Hæu Tuyên. Tôi nhü th¥m gi¯ng cái hình trên sách cüa mình thì ðÞ ch¾ gi¯ng cái hình "the most wanted" thì... "bö m©" (nháy theo gi÷ng ðãi bôi cüa ai ðây?). "Nhß v§y tôi ðoán ch¸ là...," "Nguy�n th¸ Hoàng B¡c," anh Bích nói thay tôi. "V§y à, r¤t hân hÕnh ðßþc biªt ch¸." Tôi ngÕc nhiên cûng phäi vì ch¸ Hoàng B¡c có nét m£t d� thß½ng trong vóc dáng nhö con mänh khänh. Tôi trau ð±i v¾i ch¸ vài câu xã giao.

     C¥m dîa th¸t tr— vào trong tôi ði tìm bà xã tôi, may quá, nàng ðang nói chuy®n v¾i ch¸ Thøy. Anh Bích chu¦n b¸ màn gi¾i thi®u anh Qu¯c và hai ðÑa tôi v¾i m÷i ng߶i. Khách khÑa lúc này coi nhß ðã t¾i ðông ðü, ðÑng ch§t cä cån phòng rµng. Tøi tôi biªt qua anh Уng Ðình Khiªt, chü nhà sách Thª H® kiêm phó nhòm ðêm nay. Anh Khiªt xông xáo, b£t thi®p ra phªt, v§y mà höi ra cûng còn ðµc thân. Ngô Vß½ng ToÕi sau màn hµi thäo tay tß xin phép v÷t ði có công chuy®n riêng, ch¡c v« nñng bà xã, cûng ðã tr— lÕi. Anh Bùi Bäo Trúc thì d� nh§n ra l¡m vì anh cao h½n ai hªt. Nhßng cây trúc này h½i m§p và nhæng lá trúc ð¥u cành lÕi quån và dài tñ nhiên nhß Tr¥n vån TrÕch v§y. R°i Hoàng Xuân S½n, hi«n lành và bình dân h½n cái hình trong t§p Vi�n Ph¯ nhi«u (cái hình này trông v×a già v×a mean ). R°i ðªn Ng÷c Dûng v¾i mái tóc tr¡ng nhi«u h½n ðen. L¨ ra tôi phäi g÷i Ng÷c Dûng b¢ng bác vì anh cùng th¶i v¾i Mai Thäo (tôi vçn g÷i ông Võ Phiªn, ông Mai Thäo b¢ng bác), nhßng th¤y l¾n nhö ai cûng g÷i Ng÷c Dûng b¢ng anh nên tôi cûng g÷i anh b¢ng anh luôn. Ng÷c Dûng ít nói. Chï có Nguy�n MÕnh Hùng là không có mµt ði¬m gì ð£c s¡c ngoài cái dáng d¤p nhö con, tép riu, v§y mà là công th¥n r¤t l¾n trong vùng. Vì không có anh thì không có tr߶ng ðÕi h÷c George Mason. Mà không có tr߶ng ðÕi h÷c George Mason thì không có cái trung tâm ra m¡t sách khang trang, sang tr÷ng ðó cho dân c¥m bút. Dân c¥m bút không nhæng — mi«n Ðông, — Canada mà luôn cä mi«n Tây Hoa KÏ næa.

     R°i thêm mµt nhóm v×a t¾i muµn: vþ ch°ng anh Trß½ng H°ng S½n, vþ ch°ng chuyên viên tin tÑc ðài VOA Nguy�n Thiên Ân (em cüa ðÕi tá Nguy�n vån Ánh, tham mßu trß—ng dài hÕn cüa Häi Quân), và nhÕc sî ð©p trai, trë tu±i Tr¥n Lãng Minh...

     Lþi døng lúc anh ch¸ em ðông ðü, tôi làm mµt phát ra m¡t sách không kèn không tr¯ng. Tôi mang cä thùng sách ra ký t£ng t×ng ng߶i, t£ng luôn m¤y ðÑa cháu con anh Trß½ng H°ng S½n m£c dù tøi nó ðòi trä ti«n. Ðã mang tiªng Hßng... ÐÕo Vß½ng thì lâu lâu cûng phäi biªt xài gi¤y Tr¥n Hßng ÐÕo ch¾. Tôi theo thÑ tñ do anh Bích s¡p ð£t, hi¬n nhiên ng߶i nào coi nhß ng°i chiªu cÕp ði«u m¾i ðßþc t£ng trß¾c (bây gi¶ tôi quên m¤t ai tiªp theo ai), nhßng l¥n này quä không có vø n¸nh ð¥m næa. Chï có mµt vø n¸nh ð¥m là tr߶ng hþp cüa anh Dß½ng Ng÷c Hoán thôi. Thu— ð¶i nay tôi m¾i viªt b¯n chæ "Mªn t£ng anh ch¸...," thì anh Bích cho ý kiªn... "QuÏnh Giao và Dß½ng Ng÷c Hoán." Tôi phân tr¥n "ðã nói anh ch¸ thì phäi ð¬ anh trß¾c ch¸ m¾i hþp ch¾." Anh Bích ngån "không ðßþc, không ðßþc... cÑ phäi ð¬ QuÏnh Giao trß¾c, không riêng gì ch¸ ¤y mà anh ¤y vçn thích thª h½n." Chªt cØa tØ cho ð¤ng râu mày, qua bên này không còn là s¯ mµt næa. Nªu v§y, theo tôi, phäi viªt lÕi "Mªn t£ng ch¸ anh..." B—i nhß tôi ðã nói — trên, hình nhß có sñ không ±n (hay là r¤t yên ôn) giæa hai vþ ch°ng vån ngh® sî này.

     Trong lúc ðàm ðÕo, thông th߶ng vi®c ðáng bàn vçn là nhæng sñ thñc c¥n ðßþc nói ra . Ng£t mµt n²i chï toàn là phe ta không m¾i kh±. Chính anh Nguy�n Hßng Qu¯c cûng tiªt lµ là ðã nghe ð¥y hai l² tai. Còn riêng tôi thì thú thi®t ch¡c cûng s¡p... ðiªc. Bây gi¶ dçu có ba ð¥u sáu tay tôi cûng không dám nói ra nhæng chuy®n này. Nhæng chuy®n mà ng߶i trong làng h¥u nhß ai cûng biªt, chï có tôi thân ph§n... ªch ng°i ðáy giªng nên chßa biªt mà thôi. Không biªt anh Nguy�n Hßng Qu¯c thì sao, ch¾ t¤m lòng cüa tôi v¯n m— ra nhß t¶ gi¤y tr¡ng, vì ðây là l¥n... xu¯ng núi ð¥u ð¶i cüa tôi. Trang gi¤y này nay nhß ðã mang nhæng dòng chæ, r¤t tiªc có nhæng dòng ðøc bên nhæng dòng trong, dù phäi ðÑng bên b¶ vñc nào. Ðó có phäi là nhæng gì ðã làm nên th½ phú, vån chß½ng? Có hay không có mµt dòng th½ vån không trong không ðøc?

     "Bài phöng v¤n trä l¶i trên Làng Vån hay l¡m, nhßng phe ðäng quá, nh¡c toàn là dân g¯c mi«n Nam," ch¸ Hoàng B¡c "kê" tôi nhß v§y. Tôi biªt là ch¸ chï nói ðùa v¾i tôi thôi. Nhßng có hay không có mµt sñ phe ðäng trong vån ngh® ch¾? Tôi nghî là có, nhßng v¾i cá nhân mà thôi, không phäi — chính vån chß½ng, thi ca. Trong vån chß½ng, thi ca, theo tôi nghî, ng߶i c¥m bút ð«u mu¯n tiªn t¾i cái không có Trung Nam B¡c, không có Chúa cûng không có Ph§t..., nói chung là không biên gi¾i. Tôi nh¾ ðÕi khái tôi nói v¾i ch¸ Hoàng B¡c "tÕi vì tôi chßa biªt ch¸ nên chßa dám nh¡c ðªn ch¸ thôi, sþ ch¸ phi«n b¤t tØ..." Biªt ðâu sau khi ð÷c bài này lÕi có ng߶i chÆng khiªu nÕi tôi r¢ng "khi rång mà không bênh m¤y o l¾p l¾p phù sa cüa mình, ai lÕi dña h½i m¤y mø nói gi÷ng cay xè nhß bún bò..., câu nào câu n¤y cÑ "un point final" b¢ng... "nhá, nhá." Th¤y chßa ch¸ Hoàng B¡c, l¥n sau ch¸ làm ½n ð×ng có kê tui næa nhá. Nhßng thñc sñ tôi nhá ch¸ Hoàng B¡c — mµt ch² khác tuy®t v¶i h½n. S¯ là tôi k«, sát quá thành hôn, tai ch¸ và r¤t thi®t tình höi "có phäi ch¸ sinh nåm 1942 hôn?," ch¸ nhß ði gu¯c trong bøng tôi höi lÕi li«n "bµ tui khai gian hä?" Cho t¾i bây gi¶ tôi không biªt phäi khen ch¸ Hoàng B¡c giæa ð©p v¾i trë cái nào trß¾c hà. Mà thôi, tôi sþ bà con hi¬u l¥m "ch¸ ch¸ em em" (tÕi tu±i tôi nhö h½n bä thôi nghen) nói mãi "thành cà rem nß¾c d×a," nên xin ngßng bà Hoàng B¡c — ðây ði. Nhßng trß¾c khi ngßng thì tôi cûng vái tr¶i bà xã tôi ð×ng ki¬m duy®t ðoÕn này.

     Gi¶ tâm tình cá nhân lë të coi nhß ch¤m dÑt khi ch¸ Hoàng B¡c (lÕi bä næa) dám nhäy ra làm thiên sÑ ði mµt vòng phát bánh thánh cho t×ng ng߶i (Moravian cookies, loÕi bánh nhö nhß bánh bèo Búng cüa Bình Dß½ng, möng nhß bánh tráng Thành cüa Nha Trang, chï có bán tÕi ti¬u bang North Carolina do tøi tôi mang lên t× nhà). Vì tiªp theo ðó là chß½ng trình vån ngh® bö túi do anh Bích kh—i xß¾ng.

     Ch¸ QuÏnh Giao ðßþc m÷i ng߶i ð°ng ý m¶i lên hát trß¾c. Ch¸ b¡t ð¥u b¢ng mµt bài th½ cüa Thanh Tâm Tuy«n do PhÕm Ðình Chß½ng ph± nhÕc, bài gì nhï? À, bài Ðêm Màu H°ng , mµt ðoÕn th½ trích trong Bài Ca Ngþi Tình Yêu thì phäi. V¾i mµt gi÷ng ca thính phòng nhß v§y và v¾i l¯i ð®m dß½ng c¥m nhß v§y chÆng trách tÕi sao ch¸ có cái nhìn lên. Hình nhß trong tôi ngoài sñ khen ngþi ra còn có lòng mªn phøc. V² tay và bis, bis là chuy®n ðß½ng nhiên. Ch¸ hát cho anh ch¸ em nghe tiªp bài "KÖ Ni®m," chï t± làm cho lòng ng߶i thêm vß½ng v¤n. Kª ðªn là anh Tr¥n Lãng Minh v¾i mµt bài do chính anh ph± nhÕc t× th½ cüa mµt ng߶i bÕn. M£c dù s— tr߶ng cüa anh là Tây ban c¥m nhßng v¾i l¯i ð®m dß½ng c¥m ðó, theo tôi, anh cûng lä lß¾t l¡m. Tuy nhiên, có l¨ không mu¯n phô trß½ng cái s— ðoän cüa mình (?) anh ð®m ðàn và ngâm tiªp mµt bài th½, bài Tr— V« (chï tÕi vì nhà anh Bích không có Tây ban c¥m?). R°i ðªn lßþt c£p song ca QuÏnh Giao, Dß½ng Ng÷c Hoán hát bài r¤t ð£c bi®t chính... vþ ðã dÕy ch°ng t× thu— b½ v½ m¾i v«. Bài này hay, và t¤t nhiên sau bao nåm dÕy d² anh Hoán hát bè, hát chë r¤t væng. Ъn phiên anh Hoàng Xuân S½n ca hai bài v¾i sñ phø h÷a dß½ng c¥m cüa ch¸ QuÏnh Giao. Phäi nói là anh S½n ca r¤t có gi÷ng. T¾i ðây, tài nång ca cûng nhß ngâm ðã b¡t ð¥u... xu¯ng d¯c. Anh Giang Hæu Tuyên ngâm bài Tôi Th¤y Tôi V« cüa anh, r°i anh Bích hát mµt bài næa v¾i... v¡ng bóng tiªng ðàn. Nhæng ngôi sao sáng chói k¬ nhß ðã... røng hªt. Sang ph¥n ð÷c th½, chï ð÷c thôi, kh—i ð¥u là anh Bùi Bäo Trúc v¾i bài L¶i GØi Mµt M¯i Tình 40 . R°i anh Phan T¤n Häi ð÷c tiªp th½ "ti«n chiªn" cüa mình (tÕi vì th½ "h§u chiªn" cüa anh nhi«u quá nên anh không nh¾ n±i?). Bu±i hþp m£t ch¤m dÑt khi anh Nguy�n Thiên Ân t× ch¯i không ch¸u làm gì hªt k¬ cä ca... v÷ng c±. Và vì tr¶i ðã khuya quá khuya...

     Ðêm hôm ðó vþ ch°ng tôi tá túc — nhà anh ch¸ Bích, còn anh Nguy�n Hßng Qu¯c ði theo m¤y ng߶i bà con. Уt lßng xu¯ng gi߶ng m¾i hay m®t lã cä ng߶i.

     Ngày hôm sau, trßa tr¶ trßa tr§t tôi m¾i ðßa bà xã ra nhà hàng Sài Gòn Deli, nhß ðã hÑa. Sài Gòn Deli là quán ån ð£c bi®t cüa các bÕn vån ngh®. N½i ðó, có Ngô Vß½ng ToÕi giØ két, có Hoàng Xuân S½n chÕy bàn. Giang Hæu Tuyên và mµt ng߶i bÕn m¾i næa m¾i quen là Nguy�n Ðình Hùng ðang... làm khách ån sáng. Không ngÕi ngùng chút nào hªt, m¤y anh bÕn cüa tôi bàn chuy®n vån ngh® vån g×ng, sách v— báo chí vang rân. Tôi h½i ngßþng v¾i nhæng thñc khách ðang ng°i xung quanh, h÷ lom lom ngó hai vþ ch°ng tôi quá ch×ng. Kh± n²i bà xã cüa tôi không ån ðßþc món bún ¯c cüa ng߶i B¡c. Không phäi vþ tôi chê món B¡c, mà s— dî không ån ðßþc là tÕi vì bµ ð° ðang m£c, tr¡ng nhß tuyªt t× ð¥u ðªn chân. L½ t½ m½, cô nàng ðã b¸ hai ba ð¯m vàng vàng cüa nß¾c s¯t cà vång lên áo. R¯t cuµc tôi phäi lãnh tr÷ng trách làm láng hai tô. Ý là có báo ðµng, có ð« phòng mà tôi cûng b¸ vài ð¯m vàng vång lên áo. Tôi cûng ðang m£c áo tr¡ng. M¾i hay có ån bún ¯c ðßþc hay không cûng phäi coi ngày gi¶ và lña áo qu¥n.

     Nguy�n Ðình Hùng còn trë, ðµc thân nhßng tóc ðã bÕc không thua gì anh Ng÷c Dûng. Hùng thành th§t, tñ nhiên và r¤t d� kªt thân. Anh dám lãnh sÑ mÕng làm tài xª ðßa vþ ch°ng tôi ði "tham quan" ðây ðó. Và theo kinh nghi®m cho biªt, cÑ giao nhi®m vø lái xe cho mµt "th± ð¸a th± công" là an toàn nh¤t. Vþ ch°ng tôi r¤t ð²i ngÕc nhiên th¤y khu thß½ng xá Eden trên ðÕi lµ Wilson không khác gì mµt trung tâm thß½ng mãi riêng cüa Vi®t Nam, trên xÑ Vi®t Nam. Toàn là dân da vàng, m¡t nâu, mûi t©t, tóc ðen d§p dìu nhß chþ Tªt m£c dù bây gi¶ là ngày l� Phøc Sinh. Tôi ghé vào nhà sách Thª H® cüa Уng Ðình Khiªt và nhà sách Alpha cüa Tr¥n Phùng Linh Duyên. L¥n ð¥u tiên th¤y sách mình bày bán — ti®m sách, n¢m ðúng v¸ trí cüa nó, tôi thñc sñ l¤y làm hân hoan mãn nguy®n. Tôi lña mua m¤y cu¯n sách và m¤y cu¯n v¥n trong khi vþ tôi lña hµt xoàn và næ trang. So hai thÑ, rõ ràng vån chß½ng... häi ngoÕi rë... h½n bèo MÛ nhi«u.

     Không h©n mà g£p, Nguy�n Hßng Qu¯c cûng mò vào m¤y ti®m sách. Và r¯t cuµc, g¥n ðªn gi¶ di�n thuyªt, anh Qu¯c nh¶ Nguy�n Ðình Hùng ðßa t¾i tr߶ng ðÕi h÷c George Mason luôn cho khöi lÕc ð߶ng. Bö ðám em út ði sau. Biªt gi¶ Vi®t Nam vçn là gi¶ dây thung, m£c dù ðây là bu±i nói chuy®n chính thÑc có gi¤y m¶i và thông báo cho t¤t cä ð°ng bào trong vùng, Hùng vçn ðü thì gi¶ ðßa tøi tôi tr— v« l¤y xe và ån bæa ån trßa — Sài Gòn Deli. Tøi tôi ðªn phòng hµi ít ra cûng còn s¾m h½n anh Ng÷c Dûng và phu nhân. Tôi chï còn mµt chút thì gi¶ ðü ð¬ t£ng sách cho anh Võ Ðình và ch¸ Nguy�n th¸ Thanh Bình r°i ng°i vào hàng ghª ð¥u (tøi tôi "ðßþc" anh Bích xªp ng°i hàng ghª "danh dñ" cho ti®n vi®c gi¾i thi®u).

     Nµi dung bài di�n thuyªt cüa Nguy�n Hßng Qu¯c thì không th¬ nói hªt ra ðây ðßþc, chï phäi ð÷c cu¯n sách cüa anh là ti®n nh¤t. Nhßng v« hình thÑc thì rõ ràng anh không thiªu cái phong cách di�n giäng cüa mµt giáo sß ðÕi h÷c Vi®t Nam. Tôi không biªt phäi ð÷c lÕi cu¯n Ngh® Thu§t Nói Trß¾c Công Chúng cüa Nguy�n Hiªn Lê bao nhiêu l¥n næa thì m¾i nói thao thao b¤t tuy®t, không c¥n gi¤y t¶ nhß anh. B—i v§y s¯ tôi t× nhö ðªn l¾n không bao gi¶ ðßþc làm th¥y, chï ðßþc làm h÷c trò thôi, h÷c cho ðªn cä mµt ð¶i. Có l¨ anh Qu¯c xài gi¶ Vi®t Nam làm tÕi Paris nên không có g¡n dây thung, anh d×ng lÕi sau ðúng mµt tiªng ð°ng h° ð¬ chuy¬n sang ph¥n hµi thäo và tranh lu§n. Ph¥n này hào hÑng không kém. Và mµt l¥n næa tôi mªn phøc tài xoay s— khéo léo cüa anh Qu¯c khi trä l¶i nhæng câu höi h½i có ph¥n n£ng ký.

     Trong ph¥n b± túc thêm v« cái "ta" và cái "tôi" khác bi®t giæa th½ ti«n chiªn và th½ c§n ðÕi cüa anh Qu¯c, anh Võ Ðình ðã cho tôi th¤y anh có nhæng nh§n xét r¤t sâu s¡c và có tài hùng bi®n. Còn ch¸ Nguy�n th¸ Thanh Bình, nghe v§y ch¾ không thanh bình chút nào hªt cho nhæng ai b¸ ch¸ ch¤t v¤n. Ch¸ Thanh Bình trë ð©p. Bây gi¶ nói ra câu này tôi chï sþ bÕn ð÷c c߶i tôi là dân n¸nh ð¥m thôi, làm nhß h� là nhà vån næ thì phäi trë ð©p. Nhßng mà tôi nói thi®t. Và l¥n này khác v¾i tr߶ng hþp ch¸ Hoàng B¡c, tôi khen ch¸ Thanh Bình trë trß¾c ð©p sau. Cái ð©p cüa ng߶i ðàn bà bao gi¶ cûng r¡c r¯i quá ði thôi. Tôi th¤y ch¸ ð©p — mái tóc Sylvie Vartan ðen mßþt ðó. R¤t tiªc nªu ch¸ ð¬ dài thêm tí næa thì Thanh Bình cüa Xóm M¾i này có l¨ s¨ thành Thùy Trang (næ ca sî trong ban nhÕc Lñc Lßþng Уc Bi®t) nhà th¶ Núi ngày xßa, ðã mµt th¶i h¾p h°n tôi. Well , có n¸nh ð¥m hay không là anh Nguy�n Hßng Qu¯c kia, anh dám cho ch¸ Nguy�n th¸ Thanh Bình lên cao h½n th¥n tßþng th½, PhÕm Thiên Thß, cüa ch¸. Theo anh Qu¯c, th½ cüa PhÕm Thiên Thß không có gì m¾i lÕ hªt (xin d×ng lÕi — t§p еng Hoa Vàng mà thôi).

     Bu±i hµi thäo ch¤m dÑt lúc sáu gi¶ h½n. Vþ ch°ng tôi có l¨ là ng߶i — xa nh¤t phäi v« ngay trong ðêm. Tôi chï nói chuy®n v¾i anh Võ Ðình vài l¶i r°i phäi quay ra lo chuy®n khác. "Cu¯i tháng t¾i anh phäi lên ðây dñ bu±i ra m¡t sách cüa Thanh Bình, anh không lên thì làm sao làm bÕn vån v¾i Thanh Bình ðßþc." "Ь anh ch¸ s¡p xªp r°i nªu thu§n ti®n thì anh ch¸ s¨ lên" vþ tôi trä l¶i thay cho tôi. "Anh lái xe hay ch¸ lái xe? Nhßng ch¸ phäi xúi vô cho änh ði, r°i t¾i nhà tøi em ch½i... À, có ông Mai Thäo qua næa ðó, ông Mai Thäo viªt tña sách cho anh phäi không?" Tôi g§t ð¥u, "×a, mình chung mµt sß phø hä?" "Anh có quen anh Nguy�n Mµng Giác không? Anh Giác so v¾i ông Mai Thäo..." „y chªt, lÕi nhæng sñ th§t c¥n ðßþc nói ra...

     Hai vþ ch°ng tôi phäi v÷t g¤p vì tr¶i bên ngoài ðã t¯i, không k¸p b¡t tay t× giã nhi«u ng߶i. V¾i sáu tiªng b°ng b«nh trên xa lµ, tøi tôi dñ trù s¨ v« ðªn nhà lúc mµt gi¶ khuya. ChÆng biªt có nên khai b®nh nghï ngày hôm sau không? Trên ð߶ng ði hai vþ ch°ng tôi l¤y làm thích thú nh¡c lÕi nhæng gì ðã xäy ra trong hai ngày v×a qua. Tñu trung, t¤m thâm tình cüa anh ch¸ em ðã dành cho anh Qu¯c và hai ðÑa tôi th§t là sâu ð§m không sao tä n±i. Tôi b²ng có cái cäm giác nhß tôi ðang thñc sñ bß¾c vào mµt ðÕi gia ðình m¾i. Bây gi¶ v¾i mµt s¯ anh ch¸ em — ðây, và trong tß½ng lai v¾i th§t nhi«u anh ch¸ em khác — kh¡p các phß½ng tr¶i. Nhæng ng߶i ðã tñ nhiên coi nhau nhß ruµt th¸t, chân tay thü túc, m£c dù nhi«u ng߶i chßa biªt ðßþc m£t mûi, tánh tình nhß thª nào. Nhß nhæng khóa sinh cüa mµt khóa sî quan chÆng hÕn, ðúng là huynh ð® chi binh, s¯ng chªt có nhau.

     "Ch¸ ðoán coi em bao nhiêu tu±i," vþ tôi ðßa ð« ngh¸. "Tôi trông ch¸ khoäng ba mß½i tr— lÕi," ch¸ Bích cho ý kiªn. "Còn chú Qu¯c næa, chú ðoán xem ch¸ bao nhiêu tu±i nè." "Em nghî ch¸ khoäng hai mß½i låm." "Thôi ði, chú n¸nh v×a v×a ch¾, ch¸ hai mß½i låm tu±i làm sao có con m߶i tám tu±i ðßþc." "Thi®t mà, trông ch¸ trë cÞ ðó..." Nhæng câu nói này làm tôi n— l² mûi nhi«u h½n là vþ tôi. Tôi biªt vþ tôi nhan s¡c d� coi b—i v§y tôi hay "xách" ði khoe. Chï k©t cái vþ tôi ít khi ch¸u ði chung v¾i... hoàng tØ l÷ lem cüa mình (nói v§y ch¾ tôi nào có l÷ lem cho l¡m phäi không?). S— dî vþ tôi không ch¸u ði chung v¾i tôi cûng có nhi«u lý do. ThÑ nh¤t là hþp hành — ðâu cûng v§y, khói thu¯c mù m¸t, cay xé m¡t là ch² vþ tôi không thích (ch¸ Bích ch¡c cûng chÕy làng vø này luôn). ThÑ ðªn là sñ b½ v½ lÕc lõng bên cÕnh nhæng tâm h°n ðã không nhæng l¾n mà còn n£ng v«... vån chß½ng thi phú. Tôi không biªt các ð¤ng phu quân cüa các vån ngh® sî phái næ có cäm th¤y nhß v§y hay không? Tµi cho vþ tôi quá. May là m¤y ch¸ Hoàng B¡c, Thanh Bình, Trß½ng Anh Thøy, QuÏnh Giao... có lòng ð¬ tâm sån sóc ðªn. "Ch¸ có cäm nghî nhß thª nào khi có anh viªt vån," ch¸ Thanh Bình höi vþ tôi nhß v§y. "Thì cûng hãnh di®n lây v§y thôi..." vþ tôi trä l¶i. Câu trä l¶i này có vë khiêm t¯n quá. Th§t ra, trong tr߶ng hþp riêng tôi (không biªt có trùng hþp v¾i ai khác không), tâm h°n vþ tôi rõ ràng ðã dñ ph¥n, änh hß—ng ðªn và l¤p lánh trên dòng "vån chß½ng" (nªu ðßþc g÷i là vån chß½ng) cüa tôi. Chính vþ tôi phän ð¯i và ki¬m duy®t nhæng ðoÕn tôi ð¸nh låm le làm mµt Ki®t T¤n thÑ hai. "Anh không nên viªt nhß v§y," vþ tôi r¥y. Dî nhiên nhæng ðoÕn Ki®t T¤n cüa tôi ðã không là Ki®t T¤n cho nên m¾i b¸ cái h§u quä th§t là tang thß½ng ðó. Và có l¨ chính vì thª mà mµt vài bÕn tâm giao chê "vån chß½ng" cüa tôi viªt hi«n quá. Ðành ch¸u, m£c dù tôi chßa biªt chæ hi«n ðây là ð¬ ð¯i chiªu v¾i chæ nào: dæ, bÕo, tr§t búa, ác ôn côn ð°, v.v. Mi�n "hi«n" mà ðßþc tiªp tøc viªt là ðßþc r°i. Vì t× khi tr— lÕi v¾i bút gi¤y mñc, hình nhß tôi hay quên nhæng công vi®c s½n nhà, sØa nhà, d÷n v߶n, c¡t cö, rØa nhà t¡m, chùi c¥u tiêu...

     Nhæng gì tôi ghi vµi lÕi ðây chÆng qua là nhæng phút s½ giao cùng b¢ng hæu mà thôi, cho nên nªu có gì thiªu sót, hi¬n nhiên có r°i, thì chï mong anh ch¸ em nghî tình bö qua cho. Có l¨ tôi chßa th§t sñ ðßþc thÑc khuya nên chÆng biªt ðêm dài. Nhßng, ði«u tôi mong möi là ð×ng ai vì nhæng dòng chæ này mà tñ mình biªn th¬. ThØ höi nªu c¡t "tai mûi h÷ng" cüa ch¸ Hoàng B¡c (danh xßng riêng cüa ch¸ ðó), thì than ôi Hoàng B¡c còn ðâu là Hoàng B¡c næa.

     Chuyªn hành hß½ng ð¥u ð¶i cüa tôi ðß½ng nhiên là chuyªn ði thành công. M£c dù trong chuyªn hành hß½ng này tôi chßa g£p Ph§t g£p Chúa, nhßng ít ra tôi ðã g£p nhæng ng߶i bÕn hi«n không nhæng mang dáng d¤p tiên phong ðÕo c¯t mà còn ch¤t chÑa nhæng tâm h°n vß½ng lên vßþt thoát. Có l¨ tôi nên bö cái am Winston-Salem cüa tôi ð¬ th߶ng xuyên xu¯ng núi hành hß½ng, cho ngòi bút cüa mình ðßþc thêm ph¥n ch¤t li®u.

---

Bài Trß¾c Trang Chính Bài Kª Tiªp

---