MT VI IU NG SUY NGH
Go: [ MAIN PAGE ]
Fonts: [ VIQR ] [ VNI ] [ UNICODE ] [ VISCII ] [ VPS ]
Mt Vi iu ng Suy Ngh

Nguyn Tn Hng

     T ngy lin lc vi Thin L Bu Ta, Cao i i o, ti c dp nghin ngm kinh Cao i ln sch Pht. Chng b trong thi gian tr߾c, ton c sch vn ch߽ng, tiu thuyt. V vit na, cng ba iu bn chuyn lng nhng li nhi nh vy thi. Gi bit ra, hai th tht qu l khc nhau xa!

     Trong na th k Vit Nam v mt phn t th k Hi Ngoi, kinh sch Cao i i o nhiu v s k. Nhng cun cn bn nh Thnh Ngn Hip Tuyn (Ta Thnh Ty Ninh, 1924-1927) , Tu Chn Thip Quyt (Thnh Tht Kin Giang, 1930) , Lch S Quan Ph Ng Vn Chiu (Ta Thnh Chiu Minh, 1932) , Thnh c Chuyn M (Ngc Vn n, 1935) , Thnh c Chn Kinh (Ngc Minh i, 1936) , i Tha Chn Gio (Chiu Minh n, 1936) , Thnh c Chn Truyn Trung o (Ng Phng K Sn, 1938) , Thnh Hun Hip Tuyn (Ta Thnh Tin Thin, Chu Minh n, 1959) , Khuyn N Hi Tm (Chu Minh n, 1959) , Bnh Minh i o (Ha аng Tn Gio, Ph Lm, 1968 phn I, 1970 phn II, 1972 phn III) , Thnh Gio Su Tp (tng nm t 1965 n 1971 do C Quan Ph Thng Gio L truyn b), v.v... tr߾c 75 v i Gic Thnh Kinh & Kinh Thnh Gio Php (Thin L Bu Ta 1982) , Bo Php Chn Kinh (tc Di Lc Chn Kinh, Thin L Bu Ta, 1984) , Php Bo Tm Kinh (tc Quan m Ph Chiu, Thin L Bu Ta 1986), v.v... sau 75.

     Nhn chung, kinh sch Cao i c phn no d hiu hn v vit thng bng ting Vit so vi kinh sch Nho, Lo, Pht th߶ng c dch t ch Hn. Tuy nhin, cng khng c ngha l d hiu u! Mt l cn nhiu on li vit bng ch Nho! Ngay trong phn kinh nht tng, kinh cng t thi, cc on "ch tm quy mng l" vi Ngc Hong Thng Ъ, Thch o, Lo o, Nho o l nhng th d. Hai l cha ni ht, phi ln m tm hiu, nh nhng on dy tnh luyn to x li kim thn chng hn, c th v l... "khu khu t߽ng truyn, tm tm t߽ng n" theo kiu "thin c bt kh lu."

     C iu ng ni l phn ln kinh sch Cao i i o c mt hnh thc c bit ring, th߶ng bt u l phn "Khai Kinh," tip n phn "Ging Kinh" v sau cng chung cuc bng phn "Mng Kinh Kt Thc." Hu ht l nhng bi th ngn (tht ngn bt c hoc ph) hay l nhng bi tr߶ng thin (lc bt hoc song tht lc bt), xen k vi nhng on tn vn (th߶ng xut hin trong phn "Ging Kinh") c ch dy bi chnh Thy, tc Ngc Hong Thng Ъ, v cc v Pht, Tin, Thnh, Thn m tn tui tung nh rt gn gi v quen thuc vi chng ta.

     Ly quyn Thnh c Chn Truyn Trung o (Ng Phng K Sn nm 1938) lm th d, th c qu ngi... Kh߽ng Thi Cng (Kh߽ng Thng T Nha) , Ng Nhc Sn Thn, L Sn Thnh Mu, ng Ph߽ng Lo T, Quan Thnh Ъ Qun (Quan Cng) , Ngc Hong Thng Ъ (tc Thy hay nm na l ng Tri) , Diu Tr Kim Mu (tc M hay nm na l B Tri) , Thi Thng o T, Khng Thnh Tin S, Thch Ca Mu Ni Pht, L Thi Bch (Gio Tng o Cao i) , Quan m Nh Lai, Gia T Gio Ch, Di Pht T, Hng Qun Lo T, Фu Chin Thng Pht (T Thin i Thnh) , Ngi Hai Gio Ch Ng i Tin (Ng Vn Chiu, ng߶i sng lp o Cao i ti th do chnh linh quang ca Thy chit xung phm trn) , Ng߽n Th Thin Tn, Thng Thin Gio Ch, Thp Bt La Hn, Chun Ы B Tt, Vn Th B Tt, Nhin ng C Pht, Nam Cc Chߗng Gio (Nam Cc Tin ng) , Xch Mi Lo T, Qu Cc Thon S, Ngc nh Chn Nhn, Linh Bu i Php S, Vn Trung T, Lc Ym Chn Nhn, Xch Tinh T, Qun Thnh T, Hunh Long Chn Nhn, Liu Nht Chn Nhn (Tn Tn) , Hu S Thnh Ch (Ptrus Tr߽ng Vnh K) , Trn on Lo T, ng Ph߽ng Lo T (ng Ph߽ng Sc) , Ty Ph߽ng Lo T (Ty Ph߽ng Sc) , Hi Triu Thnh Nhn, Tr߶ng Tiu Tin, ng (Ty, Nam, Trung, Bc) Ba Ъ Qun, еng nh H Tin Trߗng, Di Lc Tuyn Quang Pht, V Danh Tin Trߗng, Nguyt Tm Chn Nhn (Victor Hugo) , Ch Thnh Saint Jean, Thnh N Jeanne D'Arc, o Hnh Chn Nhn, C Lu Tn, Thanh H o c Chn Nhn, o Hoa Thnh Mu, Vn H߽ng Thnh Mu, Thanh Hoa Thnh Mu, Bt Tin (To Quc Cu, Hn Chung Ly, Hn T߽ng T, Lm Th Ha, L Thit Qu, Tr߽ng Qu Lo, L аng Tn, H Tin C) , Tht (Nht, Nh, Tam, T, Ng, Lc) N߽ng Tin N, Bch Hc аng T , v.v... Ha ra, huyn thoi v cc "nhn vt" trong sch Tu nh Phong Thn, Ty Du K, ng Chu Lit Quc, Tam Quc Ch, v.v... hnh nh c tht. Ngay c ߶ng Tam Tng Trn Huyn Trang hay Tn Ng Khng Hnh Gi u l nhng v Pht, v Thnh..., ng tߗng b m mang ti vi thin nh!

     Tr߾c tin, nh Thy dy, Cao i i o c thnh lp ... quy nguyn Tam Gio (Nho, Lo v Pht gio) v phc nht ng chi:

     Vn t tr߾c Thy lp ra Ng chi i-o l:

         Nhn-o
         Thn-o
         Thnh-o (Nho Gio)
         Tin-o (Lo Gio)
         Pht-o (Pht Gio)

     Tu theo phong ho ca nhn loi m gy Chnh-Gio, l v khi tr߾c Cn v c khn, Khn v c duyt, th nhn-loi duy c hnh o ni t ph߽ng mnh m thi.
     Cn nay th nhn-loi hip ng. Cn-Khn d tn thc, th li b phn nhiu o y m nhn-loi nghch ln nhau: nn Thy mi nht nh quy nguyn phc nht...

     Trong phn tm gi l "Nhn o" v "Thn o" chng ta hi ngc nhin thy Thy, M li dy li v Tam Cang (qun thn cang, ph t cang, phu th cang) Ng Th߶ng (nhn, l, ngha, tr, tn) v Tam Tng ( tng ph, tng phu, tng t) T c (cng, dung, ngn, hnh). M, theo kin ca nhiu ng߶i trong x hi hin i, cho rng vi iu li thi, khng cn p dng c na. Nh o vua ti, qun thn cang, th nhiu n߾c khng cn vua. Nh o tam tng ca ng߶i ph n, nu em ra p dng th s gp... ln chuyn vi nhng ai ang h ho, ku gi, i hi "nam n bnh quyn." Th ra, nu mun sng thi bnh thnh tr nh i Nghiu, Thun chng ta c nn "xt li" quay v nhng n np, ging mi ngy xa hay khng y?

     Ri tip qua phn "Thnh o, Tin o, Pht o," chng ta li thy cn bn kinh in Cao i d߶ng nh cng ch dy mn tu hnh theo hai cch ging ging nh o Pht. Mt l tu t t (tim gio) qua tng bc h tha (hnh nhi h hc), trung tha (hnh nhi trung hc), thng tha (hnh nhi thng hc), in hnh qua ba quyn kinh Thnh c (Chuyn M, Chn Kinh v Chn Truyn Trung o). Ging ging nh tu Tiu Tha hay Nam Tng ca Pht Gio. V hai l tu tt (n gio), tc i thng vo hng ti thng tha vi khu php tm truyn, in hnh qua quyn kinh i Tha Chn Gio. Li ging ging nh tu i Tha hay Bc Tng ca Pht Gio, mt bn gi l "ngi thin" v mt bn gi l "ngi tnh."

     By gi, th hi li mt cu hi m nhiu ng߶i hi v ghi r trong kinh sch Cao i, ti ch tm trch ra y t quyn "Lch s Quan Ph Ng Vn Chiu" (cu tr li ca Quan Ph, v t u tin v l ng߶i sng lp o Cao i):

     o Cao i l o g?"
     t ai tm kim m hiu r. Ch tht l o Pht. Con ng߶i c tnh hay mi chung c vong. Thch gio truyn lu i m v b i nhm nn t ai xem xt k lng, noi theo i o m tu luyn, thnh ra o b b. H o b th chng sanh phi lm lc, gn d xa lnh. Thng Ъ, Ngi rt Hng T, th߽ng chng sanh m mui ni trm lun kh hi, khng ng߶i du dt, nn Ngi n x ti li cho mt k ny na l k th ba (Tam K Ph е - 3me amnistie gene'rale) m ri chng sanh. Ngi li chnh mnh Ngi ging th m ri, lnh "Thnh Hiu" l "CAO I TIN NG I B TT MA HA TT," nn o ca Ngi truyn gi l o "CAO I."

     R rng hn na, trong "Thnh Ngn Hip Tuyn," phn "Pht - Php - Tng," Thy cng ging:

     V Tn-Lut cha ra nn Thy phi gii.
     c Thnh-Tng Thy, th l ct Ngc-Hong cn li chng c ngha chi ht. Thy ni cho cc con r: V c no tr߾c t Nht-T ch Lc-T th th Thy ngi tr߾c, v tr߾c l ln phi vy.
     (M ngoc: iu ny cng rt ph hp vi kinh sch "Mt Tng" cung knh gi c Ngc Hong Thng Ъ l "i Nht Nh Lai.")
     Khai Thin-иa vn Thy, sanh Tin, Pht cng Thy; Thy ni mt chn-thn m bin Cn-Khn Th-Gii v c nhn-loi. Thy l ch Pht, Ch-Pht l Thy.
     Cc con l Ch-Pht, Ch-Pht l cc con.
     C Thy mi c cc con, c cc con ri mi c cc ch Thn, Thnh, Tin, Pht.
     Thy khai Bt-Qui m tc thnh Cn-Khn Th-Gii nn mi gi Php; Php c mi sanh ra Cn-Khn vn vt ri mi c ng߶i, nn gi l Tng.
     Thy l Pht, ch c Php v Tng, lp thnh cc o m phc-hi cc con hip mt cng Thy.
     Thy lp Pht-Gio va khi khai Thin, lp иa, nn Pht-Gio l tr߾c, k Tin-Gio, ri mi ti Nho-Gio. Nay l h ng߽n hu mn, phi phc li nh bui u, nn phi phn tin vi hu.
     T nh lp Tam-Gio quy nht th:
     Nho l tr߾c
     Lo l gia,
     Thch l cht.
     Nn Thy phi ngi sau ch Pht, Tin, Thnh, Thn m a chng n li v-vi chi kh, chnh l Nit-Bn vy...

     Nh vy, o Cao i chnh l o Pht, hay c th tm gi l o Pht Mi! Ri, nhng Pht T tu theo o Pht C phi lm sao y? Chng l li b Pht theo Thy? D߶ng nh cha ai dm phm thng m t cu hi ny vi B Trn! Tht ra, theo Thy th cng chng b Pht v Thy cng l Pht m thi! Tuy nhin, chng ta cng c th tm ra cu tr li qua s gii thch ca Thy trong kinh "i Tha Chn Gio," phm "i o Phc Hng - Cao i Xut Th" nh sau:

     bit rng o l thanh thanh, tnh tnh, khng ng l ra ngoi, nhng mun lp gio phi lm sao? Phi by c hu hnh ch cho r l mi c. Vy cch lp gio ca Thy cng khng chi l, ch noi theo Tam Gio tr߾c m lm qui-c chun-thng ri em gm v mt mi chnh.
     Tam-Gio tr߾c l: Nho, Thch, o v hong khai cng lu i, nn b bin ci m thnh th phi tht chn truyn lm cho sai lc mt ht c Thin-c mu nhim, bi nhn sanh tu tuy nhiu m thnh th chng c.
     ...
     Ngy nay Thy n y em ba nn Tn-Gio hip nht li, to thnh mt Ta ln lao i i kip kip cho nhn sanh n߽ng vo m lnh cn nn kh thm su. Ba nh Tn Gio y tuy sp mc du, nhng Thy cng v lng t bi, chn la ci no cn ng n th Thy ly, ci no h nt th b ra; nh ct, ko, xin, trinh, ngi, gch, ci no cn nguyn th dng, ci no b nt hay h hao, b mi n, su c th b ra. Cy no cong vy th un n li, tr ra un khng ni mi b. Thy ly cc vt y rp li thnh mt Ta I-O cho nhn sanh sng bi, tu hnh l ta nh ngy nay Thy lp thnh .

     V chnh c Pht Thch Ca Nh Lai nhiu ln ging trn, xc nhn Pht cng l Thy, m Thy cng l Pht, nh on c bt d߾i y trch t "Thnh Ngn Hip Tuyn":

     Thch-Ca Nh-Lai
     Kim vit: Cao-i Tin-ng i B-Tt
     Ch-Sn nghe dy:
     Vn t Lc-T th Pht Gio b b li, cho nn tu hu cng m thnh th bt thnh; Chnh Php b ni Thn-T lm cho ra mt Chnh Gio, lp ring php-lut buc mi o-Thin.
     Ta v lut lnh Thin mng ra, cho nn cam vy, lm cho Pht-Tng tht chnh c gn ba ngn nm nay. V Tam-k Ph-, Thin-a hong khai; ni "Ty ph߽ng Cc-lc" v "Ngc-H-Cung" mt chiu truyn siu ri chng sanh. Trong Pht-Tng Nguyn-L cho hiu tr߾c n bui hm nay ri; ti Tng а khng kim chn l m hiu.
     Lm k chu kh hnh hnh o... i! Th߽ng thay! Cng c cng m thߗng cha h c thߗng, v vy m Ta rt au lng.
     Ta n chng phi cu mnh ch Tng m thi; v trong th him bc Thn, Thnh, Tin, Pht, phi a hng trn, Ta ߽ng lo cu vt.

     Thi th ty duyn phn chng sanh v mi ng߶i u t lm ch ly mnh, t quyt nh h߾ng i ߶ng tu ca mnh, ti ch mun nu ln... mt vi iu ng suy ngh m thi...

Bi Tr߾c Trang Chnh Bi K Tip