To^i xin gio+'i thie^.u vo+'i quy' ba.n ta^.p tho+ nha.c Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Tho+ nha.c vo^'n la` nghe^` tay tra'i cu?a anh trong la~nh vu+.c va(n ho.c nghe^. thua^.t . Nghe^` tay tra'i, ddo' chi? la` mo^.t ca'ch no'i, bo+?i vi` anh i't sa'ng ta'c tho+ nha.c ma` thu+o+`ng vie^'t va(n xuo^i nhu+ truye^.n nga('n, truye^.n da`i, bu't chie^'n, tie^?u lua^.n, va` vie^'t ba.t cho ca'c ta'c pha^?m cu?a ca'c va(n hu+~u cu?a anh .

     Du` va^.y, con ngu+o+`i tho+ va` con ngu+o+`i nha.c cu?a anh va^~n co' nhu+~ng ke~ ho+? cu?a tho+`i gian dde^? vu+o+n vai ddu+'ng da^.y, chu+~ng cha.c va` tu+. tin, tung ra ca'c chie^u thu+'c ngoa.n mu.c .

     Ta^.p tho+ nha.c Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ ddu+o+.c nha` tho+ Ha` Huye^`n Chi vie^'t lo+`i gio+'i thie^.u, nha^.n xe't ra^'t ca?m tho^ng va` cu~ng ra^'t ddu+'ng dda('n nhu+ sau:

     Ca?m tu+o+?ng nhu+ giu+~a tho+ va` va(n cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ co' chung mo^.t ta^m the^?, mo^.t lo^'i nhi`n, mo^.t ca'ch die^~n dda.t . Du+o+`ng nhu+ tho+, trong quan nie^.m cu?a Hu+ng chi? la` mo^.t the^? loa.i va(n va^`n . Mo^~i ba`i tho+ la` mo^.t tie^?u truye^.n, da`n tra?i theo khuo^n ne^'p rie^ng . Kho^ng co' nhu+~ng ca^u thu'c ve^` the^? thu+'c, ne'm ddi nhu+~ng quy lua^.t a^m ngu+~, ba(`ng tra('c .

     Ta^.p tho+ co' ta'm ba?n nha.c cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ddu+o+.c nha.c si~ du+o+ng ca^`m Linh Phu+o+ng soa.n ho`a a^m ra^'t co^ng phu nhu+: Cho+` (co' the^m lo+`i Anh ngu+~), He` Nho+', Mu+a Thu, DDo^?i DDo+`i, Ti`nh Muo^.n, Tie^~n Anh Ve^` Bie^n Khu, Bie^n Khu Chie^`u Gio' Lo^.ng, Anh Ra DDi No+i Na`y DDa~ Che^'t va` mo^.t ba?n nha.c Ho'a Tha^n, tho+ cu?a ta'c gia? ddu+o+.c Phan Ni Ta^'n pho^? nha.c .

     Nha.c cu?a Hu+ng kho^ng ha(?n lie^.t va`o nha.c thi'nh pho`ng quy' pha'i, nhu+ng no' kho^ng nghe`o na`n a^m ddie^.u nhu+ loa.i nha.c da^n ca Bole'ro dda~ tu+`ng la`m say lo`ng lo+'p qua^`n chu'ng co' thi. hie^'u tha^'p ke'm . Du` co' nhu+~ng ba?n theo the^? ddie^.u Valse, hay Tango, hay Fox Moderato, nhu+ng chu'ng kho^ng lo.t va`o loa.i nha.c vu~ tru+o+`ng . Y' nha.c thanh thoa't dda~ la`m cho chu'ng no' co' da'ng da^'p nha.c thi'nh pho`ng, nha^'t la` nhu+~ng ba?n theo the^? ddie^.u Boston .

     Tho+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng co' nhu+~ng ca^u dda^`y ngo^n ngu+~ ra^'t thi ca, tu+'c la` nhu+~ng ngo^n ngu+~ chi? da`nh dde^? ca^'u tru'c cho tho+ . Cha(?ng ha.n:

     Tuye^'t thay ma^y phu? lu+ng dde`o
     Thoa?ng nghe tie^'ng suo^'i cha?y theo su+o+`n ddo^`i
     Co^.i nguo^`n mo^.t chie^'c la' ro+i
     Chim bay ve^` xu+' ddu+'ng ngo^`i kho^ng ye^n

     (tri'ch trong ba`i Cu+?a So^?, trang 31)

     hoa(.c:

     Mo^i tim e^m a? lo+`i ru
     Nha(.t khoan tie^'ng vo.ng su+o+ng mu` bu?a va^y
     Mo^i dda ti`nh thoa'ng nga^'t nga^y
     Nu. ho^n tra(ng gio' cho+.t bay va`o ho^`n ...

     (tri'ch trong ba`i Gia^'c Mo^.ng Ho^`ng, trang 77)

     Nguye^~n Ta^'n Hu+ng su+? du.ng linh ho^`n ca dao ra^'t thie^.n nghe^. . Anh thu+o+`ng ddu+a ti`nh y', nha.c ddie^.u ca dao va`o nhu+~ng ca^u lu.c ba't mo^.t ca'ch ho^`n nhie^n, thi vi.:

     Tu+o+?ng ra(`ng rau sa('ng Chu`a Hu+o+ng
     Ai de` mu+o+'p dda('ng be^n ddu+o+`ng gu+?i sang
     Tu+o+?ng dda^u la` la^`u O^ng Hoa`ng
     Ai de` mo^.ng vo+~ tan hoang ma^'y to`a ...

     (tri'ch ba`i ha't no'i Tri A^m Tho+`i DDa.i, trang 90)

     hoa(.c:

     Xa em ddo^. va(?ng tie^'ng ve
     Kho^ng tho+`i gian ddo' ai de` la` dda^y
     Phu+o+.ng xin em tha('m he` na`y
     Cho anh gu+?i nho+' vo+i dda^`y tie^'ng tho+
     Ma^y xanh lo+, gio' la(?ng lo+
     Ve than tho+? go.i nhe^.n cho+` mo^'i ai
     Ti`nh xu+a nghi~a cu~ co`n da`i
     Thu+o+ng em tha^'y ca?nh nho+' hoa`i nga`n na(m

     (tri'ch ba`i He` Nho+', trang 31)

     Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ ddo^'i vo+'i ngu+o+`i tho+, nhu+ng la.i gieo mo^.t mo^'i ca?m hoa`i sa^u sa('c, dda^.m dda`, da(`ng da(.c va`o ta^m ho^`n ngu+o+`i ddo.c qua ra^'t nhie^`u ba`i hoa`i hu+o+ng, qua nhu+~ng ba`i hoa`i ca?m tha^n pha^.n lu+u vong, qua nhu+~ng ba`i tu+. tra`o, qua nhu+~ng tha('c ma('c ve^` sie^u hi`nh ve^` cuo^.c ddo+`i phu` a?o . Hu+o+'ng ddi cu?a tho+ anh co' nhie^`u lo^'i re~ ngoa.n mu.c, vo+'i ddu? mo.i the^? tho+ tu+` lu.c ba't, song tha^'t lu.c ba't, ngu~ ngo^n, lu.c ngo^n, tha^'t ngo^n, ta'm chu+~, tha^'t ngo^n ba't cu', tu+. do, ha't no'i, ha`i cu' va` ca? tie^'ng Anh, dda~ ddem la.i co~i tho+ anh nhie^`u ma`u sa('c va` dda da.ng .

     Nhu+~ng ba`i hoa`i hu+o+ng dda(.c sa('c la` Hue^' trang 53:

     Ba.n ho?i chie^`u nay da.o pho^' cha(ng ?
     Phu' Va(n La^u, Ba.ch Ho^?, Cu+?a Nga(n
     To'c the^` gio' nhe. vu+o+ng va`o ma('t
     Choa`ng tay khe~ vuo^'t, em no'i ra(ng ?

     Tho+ que^ hu+o+ng cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vo^'n co' nhu+~ng hi`nh a?nh ra^'t ga^`n gu~i, ra^'t tha^n thu+o+ng, cha(?ng ha.n nhu+:

     Nho+' ve^` que^ ngoa.i ma` thu+o+ng
     Co' ca^y mi't ngo.t nhu+ ddu+o+`ng thoa?ng tho+m
     Be^n he` vung ngo.n ca^y ro+m
     Hu+o+ng mu`a lu'a chi'n che'n co+m tra('ng nga^`n

     (tri'ch ba`i Ta^m Su+. Ke? Ra DDi, trang 52)

     Ba`i tho+ Ve^` My~ Tho, trang 80 va` trang 81 la` mo^.t ba`i truye^`n ca?m nha^'t . O+? dda^y co' nhie^`u ddi.a danh nhu+ Vo`ng Nho?, Xo'm Tre, Ra.ch Mie^~u, co^`n Phu.ng, ddu+o+`ng Tru+ng Tra('c, vu+o+`n hoa La.c Ho^`ng, co^`n Ro^`ng, dda.i lo^. Hu`ng Vu+o+ng, tru+o+`ng Nguye^~n DDi`nh Chie^?u, ca^`u Quay, cho+. Cu~, khu Vu+o+`n La`i, so^ng Ba?o DDi.nh, do`ng Tie^`n Giang, be^'n ddo` Ty Co^ng An, chu`a Vi~nh Tra`ng . To^i tri'ch ddoa.n 6 va` ddoa.n 7:

     Co' ai ve^` My~ Tho
     Nho+' theo so^ng Ba?o DDi.nh
     Tha? tro^i ra ta^.n va`m
     Ta('m ma't do`ng Tie^`n Giang

     Co' ai ve^` My~ Tho
     DDo'n ddo` Ty Co^ng An
     Ha`nh hu+o+ng chu`a Vi~nh Tra`ng
     Xin ddo^'t giu`m ne'n nhang ...

     Tho+ vie^'t ve^` que^ hu+o+ng ddu+o+.c ta'c gia? su+? du.ng ba(`ng ngo^n ngu+~ mo^.c ma.c, ddo+n gia~n, cha(?ng nhu+~ng go+.i ca?m ma` truye^`n ca?m vo^ cu`ng . Khi la`m tho+ loa.i na`y, ne^'u ai ddo' du`ng ngo^n tu+` kie^?u ca'ch va` ha`o nhoa'ng thi` chi? to^? la`m cho ta^m ti`nh gia? do^'i ma`u me` . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t nha` tho+ ddo^n ha^.u, anh kho^ng thi'ch to^ son gio^`i pha^'n cho ta^m ti`nh . Khi tru+o+'c ta'c loa.i tho+ ddo', ta^m ti`nh cha^n tha`nh cu?a anh tuo^n cha?y tu+`ng ddo+.t trong ma't va`o tu+`ng ca^u tho+, lai la'ng va` ho^`n nhie^n bie^'t bao! Xin ha~y ddo.c ddoa.n cho't:

     Ho+~i ai ve^` My~ Tho
     DDu+`ng ba?o ti`nh to^i che^'t
     Mo^.t nie^`m ye^u tro't cho
     Muo^n ddo+`i sao va^~n to?

     Ve^` the^? loa.i hoa`i ca?m, chu'ng ta co' the^? ti`m o+? ba`i DDa^`y Vo+i Vo+'i Ba.n, trang 8 . Xin ca'c ba.n ha~y la('ng nghe sa'u ddoa.n tho+, tu+'c la` nguye^n ba`i tie^u bie^?u na`y:

     Nha('p che'n dda^`y vo+i vo+'i hai mu+o+i
     Nu+o+'c bie^'c non xanh mo^.ng cu?a ddo+`i
     Nha.c lo`ng ho+'n ho+? muo^n no+i
     Ai thu+o+ng ai nho+' cho+i vo+i pha^.n mi`nh

     Nha('p che'n dda^`y vo+i vo+'i ba mu+o+i
     Nu+?a say nu+?a ti?nh bie^'t sao ddo+`i
     Gio' mu+a nghie^ng ddo^? giu+~a tro+`i
     Ti`m dda^u tri ky? dda^u ngu+o+`i ti`nh chung

     Nha('p che'n dda^`y vo+i vo+'i bo^'n mu+o+i
     Gio.t le^. tra^`n ai dda^'y la` ddo+`i
     Ta^m ti`nh pha?n a?nh mu` kho+i
     Mua vui chuo^'c kho^? ai mo+`i mo.c ai

     Nha('p che'n dda^`y vo+i vo+'i na(m mu+o+i
     Say su+a cu~ng chi? dde^? que^n ddo+`i
     Ho^` tru+o+`ng mo^.t che'n mu+o+.n lo+`i
     Xu+a nay ai de^~ que^n tho+`i dda~ qua

     Nha('p che'n dda^`y vo+i vo+'i sa'u mu+o+i
     Kho^ng say kho^ng ti?nh de^~ nhi`n ddo+`i
     DDo+`i ngu+o+`i nhu+ chie^'c la' ro+i
     Em o+i ma~i nho+' ta cho+` ddo+.i nhau

     To^i nghi~ ra(`ng ne^'u kho^ng co' ba^`u ru+o+.u ho^` tru+o+`ng, ba`i na`y va^~n nga^.m ngu`i nhu+ thu+o+`ng . Nhu+~ng ngu+o+`i ma^'t que^ hu+o+ng du` co' thi'ch u+'ng vo+'i cuo^.c so^'ng lu+u vong, nhu+ng va^~n kho^ng sao du+'t bo? ca'i di~ va~ng tre^n dda^'t cu~ ddu+o+.c, nha^'t la` tre^n dda^'t cu~ a^'y ddu+o+ng su+. dda~ tu+`ng tra?i qua mo^.t cuo^.c so^'ng ha`o hu`ng trong co^ng cuo^.c cho^'ng Co^.ng cu+'u nu+o+'c . Chu'ng ta co' the^? ga(.p ta^m su+. cu?a ta'c gia? ro~ ho+n qua ba`i Ba.n, trang 40 . Ba.n o+? dda^y chi'nh la` chie^'n hu+~u cu?a anh va^.y:

     Que^ hu+o+ng ngu+o+`i ca^u tha'c ve^` so^'ng gu+?i
     Cu~ng le^nh dde^nh ma`i mie^.t bo'ng con ta`u
     Nga`y nga`y qua kho^ng be^'n ddo^~ lao ddao
     Ly' tu+o+?ng ma^'t dda.i du+o+ng tha`nh bie^?n to^'i

     Trong Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+, chu'ng ta ba('t ga(.p ra^'t nhie^`u y' tu+o+?ng ve^` Pha^.t gia'o, tru+o+'c he^'t la` ba`i Ho'a Tha^n, trang 10 vo+'i 4 ca^u:

     Bo'ng chie^`u tha^'p thoa'ng lu+ng ddo^`i
     Tie^'ng chuo^ng giu.c kie^'p lua^n ho^`i thoa?ng nga^n
     Tu+o+?ng xa ma` ho'a ra ga^`n
     Chu+a chi la.i muo^'n ho'a tha^n so^'ng ddo+`i

     hoa(.c 4 ca^u o+? ba`i Qua Yellow Stone, trang 19:

     Thie^n thai ti`m cha(?ng dda^u xa
     DDa' va`ng ngoa.n ca?nh cu~ng la` co~i tie^n
     Kho^ng tu bo^~ng tu+.a tha'nh hie^`n
     Nu'i so^ng ga^'m vo'c mo^.t mie^`n ngao du

     hoa(.c 5 ca^u o+? ba`i DDu+o+`ng Va`o Be^'n Me^, trang 43:

     Bo'ng ma^y
     Nha^n a?nh
     Cha^.p chu`ng
     Thu+o+ng ngu+o+`i lo+~ bu+o+'c
     Giu+~a vu`ng giao duye^n

     hay o+? ba`i Ve^` Nu'i, trang 107:

     Chim bay ve^` nu'i bo'ng hoa`ng ho^n
     Ngu+o+`i ti`m ve^` nu'i phu't ddu+a ho^`n
     La^`n qua cu+?a tu+? con thuye^`n gia'c
     Ngo^. cho^'n tra^`m lua^n co~i Pha^.t mo^n

     Tra^`n the^' tu di ddo+`i ddo^'i ca?nh
     Vo^ minh cha^n nga~ mo^'i ca`n kho^n
     O^i tho^i the^' su+. hu+ danh lo+.i
     Ga'c la.i tra^`n ai buo^?i do.n ho^`n

     * * *

     Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t nha` va(n nha` tho+ ba('t dda^`u da^'n tha^n va`o va(n dda`n o+? tuo^?i tu+' tua^`n . Nhu+ng ai ca^'m huye^'t qua?n anh va^~n co`n lua^n lu+u do`ng ma'u no'ng . Ai da'm ba?o tra'i tim anh kho^ng co`n mo+n mo+?n xanh tu+o+i nha^'t la` qua nhu+~ng ba`i tho+ ti`nh ye^u . Tho+ ti`nh ye^u cu?a anh co' nhu+~ng ca^u trau chuo^'t, co' nhu+~ng ca^u ho+i tho^ tha'p tro^.n la^~n nhau . Ca'i trau chuo^'t ddo' la`m cho chu'ng ta nghi~ to+'i ngu+o+`i ye^u su+?a soa.n qua^`n a'o ddie^?m trang to+'i cho^~ he.n ho`, ca'i tho^ tha'p ddo' khie^'n chu'ng ta nghi~ dde^'n nhu+~ng vu.ng da.i cu?a ti`nh ye^u . Ca? hai dde^`u ddem la.i cho ngu+o+`i trong cuo^.c ye^u ddu+o+ng nhu+~ng ti`nh ca?m da.t da`o, nhu+~ng ca?m hu+'ng to^'t tu+o+i ho+'n ho+? nhu+ nhu+~ng loa.i men tha?o ga(.p su+o+ng mu+a tu+o+'i ma't:

     Tu+` em tha^`m no'i ye^u anh
     Chu't ti`nh muo^.n va^~n la`m xanh tha'ng nga`y
     Di`u nhau mo^.t bu+o+'c tra^`n ai
     Tay trong tay na`o bie^'t gi` ngoa`i co~i ta
     He.n em no+i cho^'n ta ba`
     Tha^`n tie^n ro^`i cu~ng ho'a ra ddo.a dda`y ...

     (tri'ch ba`i Ti`nh Muo^.n, trang 70)

     Trong cuo^.c ye^u ddu+o+ng, ngu+o+`i tho+ co' nhu+~ng phu't e^m dde^`m tho+ mo^.ng:

     Mo^i tim e^m a? lo+`i ru
     Nha(.t khoan tie^'ng vo.ng su+o+ng mu` bu?a va^y
     Mo^i dda ti`nh thoa'ng nga^'t nga^y
     Nu. ho^n tra(ng gio' cho+.t bay va`o ho^`n ...

     (tri'ch ba`i Gia^'c Mo^.ng Ho^`ng, trang 76)

     Co' nhu+~ng lu'c ddau kho^? vi` xa ca'ch:

     Chie^`u nay em tie^~n anh ddi
     DDu+o+`ng xa qua chie^'n khu xu+a
     Cu`ng ai gia?i pho'ng que^ hu+o+ng
     Ti`nh ye^u kia se~ kho^ng phai
     He.n mai dda^y nu+o+'c non sum va^`y

     (tri'ch ba`i Tie^~n Anh Ve^` Bie^n Khu, trang 83)

     Co' nhu+~ng lu'c no^`ng na`n dda('m dduo^'i . Tho+ o+? dda^y co' nhi.p ddie^.u ho^?n he^?n nhie^.t ti`nh:

     Nu'i ddo^`i hie^.n du+o+'i tra(ng ta`
     Su+o+'ng thay con ta.o ta(.ng to`a thie^n nhie^n
     No`i dda ti`nh de.p tha'nh hie^`n
     Dang tay o^m cha(.t na`ng tie^n va`o lo`ng ...

     (tri'ch ba`i Gia^'c Mo^.ng Ho^`ng, trang 77)

     Co' lu'c gia^.n nhau, tra^`n ti`nh cu`ng nhau dde^? ro^`i kha('ng khi't tha('m ddu+o+.m ho+n xu+a:

     Ho^?m ra`y nho+' gio.ng khe^' chanh
     Em o+i ddu+`ng no+~ gia^.n anh suo^'t ddo+`i
     Hu+'a ra(`ng chi? mo^.t la^`n tho^i
     Kho^ng thu+o+ng ai da'm to+i bo+`i vo+'i nhau
     Ne^'u em lo`ng va^~n co`n ddau
     Thi` tha^n na`y na.p mau mau ba('t dde^`n ...

     (tri'ch ba`i Lo+`i Tra^`n Ti`nh, trang 66)

     * * *

     Trong do`ng va(n chu+o+ng ha?i ngoa.i, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ ddo'ng go'p nhie^`u va(n pha^?m: Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i, Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p, Mo^.t No^~i Buo^`n Rie^ng, Mo^.t La^`n Xuo^'ng Nu'i ... Rie^ng quye^?n Mo^.t Do`ng Ca Dao, Ca^u Ho`, Ca^u DDo^' Mie^`n Nam va` ta^.p tho+ Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ na`y kho^ng pha?i la` ta'c pha^?m xu+o+ng so^'ng, ta'c pha^?m then cho^'t trong su+. nghie^.p va(n chu+o+ng cu?a anh . Bo+?i le~ no' kho^ng sa?n sinh tu+` tha^`n tri' sa'ng ta.o sung ma~n cu?a anh . No' chi? la` mo'n ddie^?m ta^m, hoa(.c mo'n gia'o dda^`u hay mo'n a(n tra'ng mie^.ng cu?a ma^m co^~ ba`n va(n chu+o+ng anh . Nhu+ng no' co' mo^.t su+'c ddo'ng go'p ru+.c ro+~ va`o ma.ch sa'ng ta'c phong phu' cu?a anh, la`m no^?i ba^.t le^n ne't pho^`n thi.nh cu?a ca'i ta`i na(ng dda die^.n cu?a anh .

     DDie^`u quan tro.ng, dda^y la` mo^.t ddo'ng go'p cu?a ngu+o+`i vie^'t va(n va`o hai nga`nh tho+ va` nha.c o+? ha?i ngoa.i, da^~u tho+ kho' ba'n, da^~u nha.c phie^u lu+u kho^ng co' dda`i pha't thanh dde^? pho^? bie^'n . DDa^y la` su+. chi.u thie^.t tho`i ve^` va^.t cha^'t cu?a ngu+o+`i ca^`m bu't no'i rie^ng, cu?a ngu+o+`i nghe^. si~ no'i chung . Nhu+ng Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va^~n co' su+. dde^`n bu`: ca'c va(n hu+~u cu?a anh ddo'n tie^'p ta^.p tho+ nha.c na`y vo+'i ta^'m lo`ng u+u a'i no^`ng ha^.u .


DDa`o Huy DDa'n

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---