Tu+` Winston-Salem, North Carolina, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng go.i, ngo? y' muo^'n to^i go'p "va`i lo+`i" cho ta'c pha^?m Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n cu?a anh sa('p su+?a tri`nh la`ng .

     To^i nha^.n!

     Kho^ng pha?i vi` ta'c gia? cu`ng que^ cu`ng xu+' hay cu`ng nho'm cu`ng phe (to^i vo^'n di~ vo^ duye^n vo+'i nhu+~ng ca'i la^?m ca^?m a^'y), nhu+ng vi` ti`nh chie^'n hu+~u khi xu+a . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cho.n to^i cha('c cu~ng kho^ng ngoa`i y' ddo'!

     Nhu+ng lo!

     Vie^'t gi` dda^y ? Vie^'t sao cho tro`n, vu+`a trung thu+.c, vu+`a dde.p lo`ng ba.n, vu+`a ye^n lo`ng mi`nh ma` kho^ng bi. ddo^.c gia? cau ma`y vi`:

     Xun xoe a'o thu.ng hai ha`ng
     Hia ma~o ro^.n ra`ng dda^u ma(.t va'i nhau .

     Ca'i kho' la` ddo'!

     I't ho^m sau, to^i nha^.n ddu+o+.c Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n, ke`m theo bu+'c ta^m thu+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng: "DDa^y la` ba?n tha?o Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n dde^? nho+` anh vie^'t cho ca'i Ba.t . Nhu+ anh cu~ng tu+`ng ddo.c qua, truye^.n da`i cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t chuo^~i truye^.n nga('n, va^~n tie^'p tu.c con ddu+o+`ng ddo' ... Cu~ng du+.a va`o su+. tha^.t, nhu+ng kho^ng na(.ng ti'nh cha^'t tu+. truye^.n nu+~a . DDa^u anh ddo.c thu+? xem sao ?"

     To^i ba('t dda^`u ddo.c . DDo.c tha^.t ky~ . Suy nga^~m tu+`ng y', tu+`ng ca^u . To^i muo^'n hie^?u the^m ve^` ta'c gia? . Vi`, tha^.t ti`nh to^i bie^'t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng chu+a la^u .

     Cu`ng la` li'nh, nhu+ng anh bo+i du+o+'i nu+o+'c, to^i lo^.i tre^n bo+`! Cu`ng que^ xu+' du+`a, nhu+ng do`ng Tie^`n Giang ddo^i bo+` chia ca'ch! Anh ddi tu+` tru+o+`ng la`ng sang tru+o+`ng qua^.n, ro^`i to^'t nghie^.p "lo`" Nguye^~n DDi`nh Chie^?u, mo^.t tru+o+`ng trung ho.c co^ng la^.p no^?i tie^'ng o+? My~ Tho . To^i vu+`a xong lo+'p vo+~ lo`ng dda~ kha(n go'i li`a que^ le^n Sa`i Go`n, mo^~i na(m chi? ddu+o+.c ve^` tha(m nha` va`o hai di.p He` va` Te^'t .

     Do ddo', ti`nh hoa`i hu+o+ng cu?a anh cha('c pha?i na(.ng ho+n to^i .

     Mo^.t sa'ng Chu'a nhu+.t ...

     DDie^.n thoa.i reo . Be^n kia dda^`u da^y, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng le^n tie^'ng . Gio.ng anh tha^.t tha`, ddo+n gia?n, cha('c ni.ch nhu+ ho^.t lu'a mie^`n cha^u tho^? Cu+?u Long Giang .

     To^i quen Nguye^~n Ta^'n Hu+ng tu+` ddo' .

     Thi?nh thoa?ng, anh go.i ... Ca`ng nga`y, khoa?ng ca'ch ddi.a du+ giu+~a chu'ng to^i nhu+ ga^`n la.i . To^i me^'n anh, kho^ng pha?i vi` tho^ng le^. he.p ho`i "cu`ng que^, cu`ng ca?nh," nhu+ng vi` ca'i mo^.c ma.c ddo' .

     To^i dda~ ddo.c ha^`u he^'t ca'i ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Anh vie^'t de^~ da`ng nhu+ ke^? chuye^.n, kho^ng cha?i chuo^'t, go.t ma`i . To^i ddo^`ng y' vo+'i Ho^` Tru+o+`ng An la` "Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vie^'t tu+. truye^.n cho+' kho^ng pha?i tie^?u thuye^'t ." Ngu+o+`i ddo.c kho^ng ba^.n ta^m, tha('c ma('c vi` cu' pha'p hay ti`nh tie^'t . Xong la` he^'t!

     Kho^ng bie^'t do nga^~u tru`ng hay chu? ddi.nh ma` ha^`u nhu+ ta'c pha^?m na`o cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng dde^`u mang ... so^' 1 . Nhu+: Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i, Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", Mo^.t Ca?nh Hai Que^, Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p, Mo^.t La^`n Xuo^'ng Nu'i, Mo^.t No^~i Buo^`n Rie^ng, Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ va` gio+` dda^y thi` ... Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n . La.i se~ co' Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n, Mo^.t Phen La^.n DDa^.n ...

     Co' la^`n to^i te^'u:

     - Hu+ng ne`, cu' pha'p cu?a anh ddo^.c dda'o qua', kho^ng ai ba('t chu+o+'c ddu+o+.c . Chi ba(`ng ta'c pha^?m to+'i la^'y te^n Mo^.t Mi`nh Mo^.t Chie^'u cho ... tha?nh tho+i ngo^`i .

     Hu+ng cu+o+`i . Nu. cu+o+`i xue^` xo`a, kho^ng ca^u ne^. .

     Ngoa`i va(n xuo^i, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng co`n la`m tho+ vie^'t nha.c . Nhu+ng theo to^i, ca?m ti`nh cu?a ddo^.c gia? da`nh cho anh la` truye^.n ky' . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vu+`a cu`ng Phan thi. Ho^`ng Lan ... cho ra Mo^.t Do`ng Ca Dao, Ca^u Ho`, Ca^u DDo^' Mie^`n Nam, mo^.t ddo'ng go'p kha' phong phu' trong la~nh vu+.c su+u ta^`m . Ho^`ng Lan nu+~ si~ dda~ co' nhu+~ng ne't rie^ng ngay tu+` nhu+~ng sa'ng ta'c tho+ va(n dda^`u tay .

     DDo.c xong Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n, to^i co' ca?m gia'c la^ng la^ng nhu+ nga`y na`o co`n la` Sinh vie^n Si~ quan Thu? DDu+'c, bo^`ng be^`nh tre^n chie^'c Gascogne, ra^.p re^`nh theo so'ng nu+o+'c ddi tu+` Nam ra Ba('c .

     Ma`u xanh tru`ng du+o+ng, ba^`u tro+`i ba't nga't, gio' kho+i lo^`ng lo^.ng, nga`n ca'nh ha?i a^u, lu+~ng lo+` ca' lo^.i ... Ta`u qua Nha Trang, Tuy Ho`a, Qui Nho+n, Thanh Ho'a ... Tu+` kho+i nhi`n va`o tha^'y Ho`n Vo.ng Phu buo^`n hiu ha('t, da~y Tru+o+`ng So+n tru`ng ddie^.p, ba~i ca't tra('ng phau phau . Ro^`i, dde^m na(`m tre^n ba~i DDo^` So+n, nghe tie^'ng tho^ng reo, tie^'ng so'ng vo^~, nhi`n ddo'm ma('t ho?a cha^u, nga('m ddi?nh Ba Vi`, ngo.n Ye^n Tu+? a^?n chi`m sau la`n ma^y xa'm, lo`ng bo^~ng say me^ mo^.ng ha?i ho^` .

     Vo+'i bie^?n ca? anh la` thu?y thu?
     Vo+'i lo`ng na`ng anh la` hoa`ng tu+?
     ...

     Vo+'i Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ re~ sang lo^'i ngoa(.t mo+'i . Anh dda~ cho.n cho mi`nh mo^.t ngo~ ddi kha'c, ga^`n gu~i vo+'i tie^?u thuye^'t tru+~ ti`nh ho+n .

     Mo^.t chu't mo^.ng mo+:

     Tro+`i ho^m nay mu+a phu`n bay la^'t pha^'t . La.nh la.nh, ca'i la.nh cu?a mu+a gio' su.t su`i . Kho^ng gian nhu+ mo+` ddu.c ho+i su+o+ng . Nhu+~ng ha.t mu+a bu.i nho? li ti tuy kho^ng tha^'y ro~ nhu+ng dda~ la`m a^?m u+o+'t kha('p mo.i no+i . Tre^n ma(.t nhu+.a ddu+o+`ng dden nha'nh, cu~ng nhu+ tre^n tha^n ca^y na^u sa^.m va` la' ca`nh tha^~m xanh . Nhu+~ng ha.t mu+a dda~ tu+`ng la`m nhu+~ng chie^'c a'o mu+a the^m ho^`ng va` nhu+~ng chie^'c du` the^m tha('m . Cho nhu+~ng ddo^i ti`nh nha^n suo^'t ddo+`i the`m lang thang tre^n he` pho^', sa't va`o nhau nhu+ muo^'n chuye^`n ho+i a^'m . Nhu+~ng ha.t mu+a dda~ tu+`ng la`m khung tro+`i the^m pha^`n a?m dda.m, the^ lu+o+ng ... (trang 41) .

     Mo^.t tro+`i la~ng ma.n:

     Hie^`n bo^~ng du+ng me^`m nhu~n trong tay Ta^`n, na`ng kho^ng co`n ma?y may mo^.t su+'c kha'ng cu+. na`o tru+o+'c co+n me^ vu~ ba~o, sa?ng khoa'i cu?a ye^u ddu+o+ng . Na`ng dde^? ma(.c cho cha`ng bo^`ng na`ng go.n ghe~ tre^n ddo^i tay ra('n cha('c, dda^`u na`ng a'p va`o ngu+.c cha`ng be^n ca.nh tra'i tim hu+`ng hu+.c bo^'c cao qua tu+`ng nhi.p tho+? . Ta^`n ddu+a cha^n khe'p tra'i cu+?a va` ddu+a na`ng va`o pho`ng rie^ng ga^`n nhu+ dda~ quen thuo^.c cu?a hai ddu+'a . Bo'ng dde`n tra'i o+'t cu~ng kho^ng la`m ca(n pho`ng sa'ng ho+n be^n ngoa`i bao nhie^u . Cha`ng dda(.t na`ng xuo^'ng giu+o+`ng, duo^~i hai cha^n na`ng tha(?ng ra, a'p mi`nh le^n ngu+o+`i na`ng, cu'i ho^n ... hai dda^`u lu+o+~i quye^.n va`o nhau, qua^'n qui't . Hai ma('t na`ng nha('m nghie^`n trong ca?m gia'c dde^ me^, say su+a hu+o+?ng thu. ...
     ...
     Tu+`ng khuy a'o ba^.t nu't va`, theo ba?n na(ng, ba`n tay cha`ng ve va~n bo+` vai tra^`n, mo+n mo+?n thi.t da . Hu+o+ng con ga'i nga`o nga.t to?a ra tu+` ddo^i ngu+.c dda`o to+, lo^` lo^., kho^ng ma(.c a'o su'-cheng . Na`ng ba^'t gia'c ru`ng mi`nh, no^?i da ga`, khi nhu+~ng ngo'n tay cha`ng cha.m va`o dda^`u vu', pho+'t qua pho+'t la.i ... ro^`i na('n bo'p, cu+o+ng le^n, sa(n go.n trong lo`ng ba`n tay cha`ng ... (trang 176,177) .

     (Kho^ng bie^'t nu+~ si~ Ho^`ng Lan nghi~ sao ve^` ddu+'c lang qua^n khi ddo.c dde^'n ddoa.n na`y ?) .

     Mo^.t Tro+`i Mo^.t Bie^?n co' the^? la` quye^?n "lu+u nie^.m" go^'i dda^`u giu+o+`ng cu?a nhu+~ng cu+.u Si~ quan Ha?i Qua^n xua^'t tha^n tu+` lo` "luye^.n the'p" mie^`n Thu`y Du+o+ng ca't tra('ng .

     Nguye^~n Ta^'n Hu+ng "tha^.t" va` "ha(ng" qua'! "Tha^.t" tu+` ngo^n tu+`, tu+ tu+o+?ng, dde^'n bu't pha'p, lo+`i va(n . "Tha^.t" dde^'n ddo^. que^n giu+~ y', giu+~ le^`, ne^n de^~ bi. "a'ch giu+~a dda`ng ..." Ngu+o+`i mie^`n Nam co' ca^u: "Tro^'ng ro^~ng nhu+ ca'i o^'ng tre ." Anh la` va^.y ddo'!

     Xin nghe anh "no'i tha^.t" ve^` ca'i nghe`o cu?a gia ddi`nh mi`nh:

     O+? nha` chu' Hai Bo^. kho^ng ddu+o+.c thoa?i ma'i ba(`ng nha` o^ng Ba?y . DDi ddu+'ng pha?i co' gio+` gia^'c . Ho.c ba`i cu~ng kho^ng ddu+o+.c ho.c khuya, so+. hai tha(`ng nho? gia^.t mi`nh . Ngay ca? mie^'ng dda^'t ba(`ng bu.m tay phi'a sau nha` cu~ng kho^ng ddu+o+.c tu+. do tro^`ng tro.t . Chi? ddu+o+.c dda'm rau ra(m . Ma(.c du` bi. ma^'y ca^y go`n che he^'t na('ng ma` dda'm rau ra(m cu~ng mo.c xanh ri` nhu+ dda'm co? . Chi. em Hu`ng nho+` va`o dda'm rau na`y ra^'t nhie^`u . Ma^'y lu'c ke.t tie^`n, chi. Cu'c ba bo^'n bu+~a lie^n tie^'p cho anh Ta^'n vo+'i Hu`ng a(n co+m vo+'i mo^~i mo^.t mo'n ddo^.c nha^'t "rau ra(m xa('t nhuye^~n tha? vo^ nu+o+'c tu+o+ng ." Gio' ddu+a ca^y ca?i ve^` tro+`i, rau ra(m o+? la.i chi.u mu`i nu+o+'c tu+o+ng, tu.i Hu`ng nga^m nhu+ va^.y . Du~ng Thanh La^m kia "ca' ha^'p, ca' ha^'p hoa`i pha?i ngu+'a," thi` mi`nh "rau ra(m, rau ra(m hoa`i pha?i cay ." Bo+?i va^.y chi. Cu'c mo^.t la^`n ddo' ddo^?i mo'n a(n mo+'i ma` mo^~i la^`n nho+' la.i Hu`ng tha^'y nho'i trong tim .

     - Bu+~a nay co' gi` a(n kho^ng chi. ba ? Hay la` bo^?n cu~ soa.n la.i ?

     - Co' no^`i ca' kho dde^? tre^n be^'p ddo' .

     Anh Ta^'n va` Hu`ng nghe no'i co' no^`i ca' kho trong bu.ng nhu+ mo+? co+`, ha^'p ta^'p do.n co+m . DDe^'n chu+`ng do+? no^`i ca' ra mo+'i tha^'y ho+~i o^i:

     - Ca' kie^?u gi` ky` va^.y chi. Ba ? Sao toa`n la` dda^`u ma` kho^ng tha^'y pha^`n dduo^i!

     - Cu?a thie^'m Hai ca('t cho ddo' . Chi. kho cho ma^'y em a(n ddo+~ .

     Hu`ng nghe.n nga`o nhi`n anh Ta^'n, nhe. nha`ng dda^.y na^'p vung la.i .

     - Chi. Ba a`, sao chi. la`m va^.y ? Tu.i em tha` che^'t ddo'i ...

     - Chi. tha^'y hai em a(n vo+'i nu+o+'c tu+o+ng hoa`i, chi. kho^ng no+~ .

     Ro^`i ba chi. em nhi`n nhau ro+m ro+'m ...

     (trong Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, trang 22 va` 23) .

     DDo.c ddoa.n na`y to^i ro+i nu+o+'c ma('t . Vi`, to^i cu~ng co' ngu+o+`i chi. thu+o+ng em nhu+ chi. Cu'c cu?a Hu`ng ...

     Qua nhu+~ng ba`i "y' kie^'n" cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng thi?nh thoa?ng xua^'t hie^.n tre^n ca'c ba'o ddi.a phu+o+ng, to^i nha^.n tha^'y anh "tha^.t" dde^'n ddo^. co' nhie^`u y' nhie^`u lo+`i ne^'u dda(.t le^n ba`n mo^? se~ tro+? tha`nh dde^` ta`i tranh ca~i lo+'n .

     Co' la^`n anh ta^m su+.:

     - Kho^ng bie^'t sao da.o na^`y thie^n ha. thi nhau "du~a" mi`nh to+'i ta^'p!

     To^i nghi~ vi` anh co`n na(.ng "NGHIE^.P" (theo nghi~a nha` Pha^.t)!

     Khi bie^'t ddu+o+.c:

     Kinh su+? xa'c xo+ cho^`ng gia^'y lo^.n
     DDi?nh chung tha^'p thoa'ng bo'ng ma^y tro^i

     thi` mo.i chuye^.n tre^n ddo+`i dda^u co`n la` nhu+~ng ca'i dde^? ba^.n ta^m nu+~a ?

     Go^'c Ha?i Qua^n, anh thu+`a hie^?u ra kho+i pha?i ga(.p so'ng gio' . Kho^ng so'ng lu+o+~i bu'a cu~ng so'ng ba.c dda^`u . Ca'i khe'o cu?a thuye^`n tru+o+?ng la` la`m sao hoa`n ta^'t cuo^.c ha?i tri`nh ma` con ta`u kho^ng thu+o+ng to^?n ... So'ng gio' la` nhu+~ng ba`i ho.c kinh nghie^.m qui' gia', giu'p thuye^`n tru+o+?ng ca^?n tha^.n ho+n, kho^n khe'o ho+n, chu dda'o ho+n, va` te^' nhi. ho+n trong nhu+~ng chuye^'n ve^` sau .

Madison, tha'ng na(m, 1992
Le^ Ba?o Tra^n

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---