Khi nha^.n lo+`i dde^? no'i ve^` ta'c gia? Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, tha^.t ti`nh lu'c dda^`u to^i cu~ng ra^'t kho+'p, nhu+ng ro^`i cuo^'i cu`ng to^i cu~ng pha?i bi. ta`i thuye^'t phu.c cu?a anh lo^i cuo^'n . Nhu+ qui' vi. o+? dda^y co' ngu+o+`i i't ra cu~ng dda~ ho+n mo^.t la^`n ddu+o+.c bie^'t lo^'i no'i chuye^.n ra^'t la` di' do?m va` ra^'t thu hu't kha'n thi'nh gia? cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, ta'c gia? quye^?n Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" nga`y ho^m nay . Trong la^`n tru+o+'c, khi ra ma('t cuo^'n GIAI THOA.I HO^`NG cu?a anh Ho^` Tru+o+`ng An, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ co' ma(.t o+? dda^y dde^? no'i ddo^i lo+`i ve^` "Va(n chu+o+ng mie^.t vu+o+`n" ma` anh co' la^`n ba?o vo+'i chu'ng ta ta.i sao kho^ng go.i la` "Va(n chu+o+ng mie^.t ruo^.ng ." No'i ve^` "Va(n chu+o+ng mie^.t vu+o+`n" hay la` "Va(n chu+o+ng mie^.t ruo^.ng" hoa(.c no'i ro^.ng ho+n mo^.t chu't nu+~a la` "Va(n phong mie^`n Nam" cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng thi` la't nu+~a dda^y anh Vo~ DDi`nh, ho.a si~ kie^m nha` va(n, se~ tri`nh ba`y . Ra^'t tie^'c to^i kho^ng pha?i la` ngu+o+`i ddu+a qui' vi. ddi ti`m anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng qua ta'c pha^?m . DDi ti`m mo^.t ngu+o+`i mi`nh vo^'n u+a thi'ch qua ta'c pha^?m la` mo^.t ddie^`u he^'t su+'c thu' vi., nhu+ng to^i nghi~ bie^'t ve^` ta'c gia? va` cuo^.c ddo+`i cu?a o^ng ta cu~ng la` mo^.t ddie^`u thu' vi. kho^ng ke'm . Cha? la` khi dde^` tu+.a cho ta^.p tho+ LU+?A THIE^NG, Xua^n Die^.u dda~ kho^ng que^n nha('c dde^'n hi`nh da'ng ma'i to'c cu?a Huy Ca^.n . Tho+`i xu+a, khi gio+'i thie^.u Lo^~ Ta^'n vo+'i ddo^.c gia? Vie^.t Nam, o^ng DDa(.ng Tha'i Mai cu~ng dda~ chu' y' dde^'n ca'ch mo^ ta? nha` va(n Trung Quo^'c na`y vi` cho ra(`ng "hu+~u u+ trung ta^'t hi`nh u+ ngoa.i ."

     O+? anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, to^i tin cha('c ta^'t ca? ba.n be` cu?a anh va` nhu+~ng ai dda~ quen bie^'t anh dde^`u nha^.n tha^'y la` toa't ra be^n ngoa`i ve? cha^n tha^.t, hie^`n ho`a cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam . DDo' cu~ng la` ti'nh ca'ch hie^?n hie^.n ho+i ha'm trong toa`n bo^. tru+o+'c ta'c cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Khi tra? lo+`i cuo^.c pho?ng va^'n cu?a anh Ho^` Tru+o+`ng An qua ta.p chi' La`ng Va(n thi` chi'nh anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng dda~ xa'c nha^.n "ti? so^' su+. tha^.t trong ta'c pha^?m cu?a to^i ra^'t cao, rie^ng cuo^'n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c thi` tre^n 90 pha^`n tra(m la` ca'i cha('c ." Cuo^'n tie^?u thuye^'t tu+. truye^.n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c la` ta'c pha^?m dda^`u tay cu?a anh vu+`a ddu+o+.c La`ng Va(n a^'n ha`nh na(m ngoa'i . Cu~ng trong pha^`n no'i chuye^.n vo+'i anh Ho^` Tru+o+`ng An, ta'c gia? Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ cho chu'ng ta bie^'t mo^.t chu't tie^?u su+? cu?a mi`nh . Nguye^n va(n nhu+ sau: "To^i, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, sinh nga`y 8 tha'ng 5 na(m 1945 ta.i la`ng Bi`nh Phu.c Nhu+'t, qua^.n Cho+. Ga.o, ti?nh My~ Tho; la` con cu?a o^ng Nguye^~n Va(n So?i va` ba` Vo~ Thi. Trang; hie^.n cu+ ngu. ta.i ... My~ ." My~ o+? dda^y di~ nhie^n kho^ng pha?i la` My~ Tho ma` la` vu`ng dda^'t ta.m dung cu?a chu'ng ta, ta.i tha`nh pho^' Winston-Salem thuo^.c tie^?u bang North Carolina, no+i co' nhie^`u hoa du+o+ng dda`o va` chim lo^ng ddo? . Chi? co' so+ so+ va`i ddoa.n nhu+ va^.y co' le~ qui' vi. cu~ng ddoa'n bie^'t anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng co' ra^'t nhie^`u ma'u tie^'u la^m trong ngu+o+`i . Chi? ca^`n nhi`n va`o ne't ma(.t cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, no'i vo+'i anh a^'y na(m ba ca^u, ma` to^i tin cha('c la't nu+~a dda^y qui' vi. se~ ba('t ga(.p ta'c gia? ba(`ng xu+o+ng ba(`ng thi.t, qui' vi. cu~ng se~ co' mo^.t y' nghi~ nhu+ to^i .

     Con ngu+o+`i nho^.n nhi.p a^'y co`n la` mo^.t ngu+o+`i ra^'t ham me^ ho.c . Thuo+? nho? anh xua^'t tha^n tu+` tru+o+`ng Nguye^~n DDi`nh Chie^?u, My~ Tho . Sau ddo', xong tu' ta`i 2, anh le^n Sa`i Go`n ho.c o+? pha^n khoa Khoa Ho.c . Tie^'p theo, mo^.ng ha?i ho^` tro^?i da^.y trong ngu+o+`i, anh no^.p ddo+n va`o Kho'a 17 Si~ quan Ha?i qua^n Nha Trang . Ra tru+o+`ng, le^nh dde^nh ta`u buo^`m mo^.t tho+`i gian, anh la.i tro+? ve^` tru+o+`ng Ca^y Mai ho.c ti`nh ba'o va` la`m si~ quan ti`nh ba'o trong Ha?i qua^n cho dde^'n nga`y bo? cha.y sang My~ . Qua dda^y du` na(.ng ga'nh the^ nhi nhu+ng anh va^~n tie^'p tu.c cuo^.c ha`nh tri`nh. (O+? dda^y to^i xin phe'p qui' vi. ddu+o+.c mo+? mo^.t ngoa(.c ddo+n nho?, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` bo^' cu?a mo^.t gia ddi`nh bo^'n con . Vo+. anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` chi. Phan thi. Ho^`ng Lan, co' ma(.t o+? du+o+'i ghe^' kha'n gia?, xin mo+`i chi. Phan thi. Ho^`ng Lan ddu+'ng da^.y . Con ca'i anh a^'y vi` ddang ba^.n ho.c ne^n kho^ng co' ma(.t ho^m nay dde^? chia vui cu`ng bo^') . Tro+? la.i va^'n dde^` ho.c va^'n, ma(.c du` ba^.n ro^.n vo+'i ddo+`i so^'ng, vo+. con, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va^~n co^' ga('ng ddi ho.c tro+? la.i . Anh dda~ giu+.t ba(`ng Cao ho.c va` ba^y gio+` nghe dda^u anh a^'y ddang la(m le ddi.nh giu+.t luo^n ca'i Tie^'n si~ cho tro.n kie^'p "mo^.t ddo+`i dde^? ho.c," to^i xin mu+o+.n tu+.a dde^` cu?a mo^.t ta'c pha^?m cu?a anh .

     Ngoa`i vie^.c ddi ho.c va` ddi ca`y lo cho ddo+`i so^'ng co+m a'o ha(`ng nga`y, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng co`n la` mo^.t nha` va(n ddang o+? trong tho+`i ky` sa'ng ta'c sung ma~n nha^'t . Sau Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", ta'c gia? dda~ giao cho nha` xua^'t ba?n La`ng Va(n ta'c pha^?m thu+' ba, Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i, se~ pha't ha`nh na(m to+'i va` sau ddo' ta^.p truye^.n Mo^.t Ca?nh Hai Que^ .

     Nha^n no'i so+ ve^` su+. nghie^.p cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, to^i bo^~ng nho+' la.i mo^.t buo^?i ho.p tha^n ma^.t va`o cuo^'i tha'ng 9 vu+`a ro^`i o+? nha` anh Nguye^~n Ngo.c Bi'ch, chu? ti.ch trung ta^m Va(n Bu't Mie^`n DDo^ng nhu+ ai cu~ng dda~ bie^'t, thi` trong lu'c ba`n ba.c vui chuye^.n, co' va`i anh chi. to? y' muo^'n dda(.t la.i gia' tri. cu?a mo^.t ta'c pha^?m va` dda.i kha'i mo^.t ta'c pha^?m pha?i ddu+o+.c co^ng nha^.n nhu+ the^' na`o mo+'i ne^n ddu+o+.c anh chi. em ba?o tro+., dda(.c bie^.t nha^'t la` nhu+~ng ngu+o+`i dda~ luo^n luo^n bo? co^ng lao va` he^'t thi` gio+` va`ng ba.c dde^? duy tri` nhu+~ng buo^?i sinh hoa.t ra ma('t sa'ch nhu+ the^' na`y . To^i nghi~ o+? ddie^?m na`y ngay ca? anh Bu`i Ba?o Tru'c, ngu+o+`i ddie^?m sa'ch quen thuo^.c cu?a dda`i VOA, cu~ng se~ ddo^`ng y' vo+'i to^i ra(`ng la` trong va(n ho.c thu+o+`ng thu+o+`ng cu~ng co' nhie^`u nha` phe^ bi`nh dda~ pha't bie^?u nhie^`u y' kie^'n he^'t su+'c la` tra'i ngu+o+.c nhau . Co' ngu+o+`i coi va(n chu+o+ng cu?a ngu+o+`i na`y co' khuynh hu+o+'ng tha^'p he`n kho^ng dda'ng ddo.c, ngu+o+`i kia la.i he^'t lo+`i ca ngo+.i ta^ng bo^'c cho ra(`ng ta'c gia? dda~ pha?n a?nh ddu+o+.c tra'ch nhie^.m cao cu?a ngu+o+`i ca^`m bu't cu~ng nhu+ khuo^n ma(.t cu?a ddo+`i so^'ng ddu+o+ng tho+`i . Ta'c pha^?m cu?a nhu+~ng ta'c gia? co`n ddo', ta'c pha^?m cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng co`n ddo', va` anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va^~n co`n tie^'p tu.c cuo^.c bu't tri`nh cu?a mi`nh . Theo to^i nghi~ dda~ la` nha` va(n thi` chu'ng ta cu+' vie^'t, thi'ch vie^'t, pha?i vie^'t do nhu+~ng su+. tho^i thu'c dde^'n tu+` trong ruo^.t trong gan . Cu+' tu+o+?ng tu+o+.ng mo^.t nha` va(n na`o ddo' ddang ngo^`i tru+o+'c to+` gia^'y tra('ng, vo+'i nhu+~ng a'm a?nh na`y a'm a?nh kha'c cu?a nhu+~ng lo+`i khen che^ gay ga('t, ha(?n la` nha` va(n ddo', to^i nghi~, se~ ma^'t he^'t ta'c ddo^.ng ki'ch thi'ch ta`i na(ng . No+i dda^y chu'ng ta ddu+o+.c tu+. do vie^'t, tu+. do xa`o na^'u nhu+~ng mo'n a(n tinh tha^`n dde^? da^ng hie^'n cho cuo^.c ddo+`i, thi` khi chu'ng ta na^'u be^'p dde^? bu+ng le^n mo+`i kha'ch bo^'n phu+o+ng, chu'ng ta cu~ng ne^n dde^? tu`y theo so+? thi'ch cu?a ho. . Chu'ng ta dda~ co' nhu+~ng may ma('n kho^ng pha?i so+. la` vie^'t nhu+ the^' na`o cho lo.t qua tra.m kie^?m soa't cu?a ban bie^n ta^.p, ban duye^.t in, ro^`i ke? la~nh dda.o va` ca? kho^'i ngu+o+`i soi moi kha'c nu+~a . Trong tru+o+`ng ho.p nhu+~ng ngo`i bu't o+? Vie^.t Nam, lu'c ddo' va(n chu+o+ng cu?a ho. se~ mang nhu+~ng sa('c da.ng kha'c vo+'i tu+ duy cu?a ho. . Su+. bie^'n da.ng kho^ng the^? tra'nh kho?i a^'y la`m nhu+~ng nha` va(n co`n o+? trong bo'ng to^'i o+? que^ nha` tha` la'ch co`n ho+n vie^'t . Vie^'t la'ch kie^?u ddo' cha'n che^'t pha?i kho^ng, thu+a qui' vi. va` ca'c anh ca'c chi. ? Du` sao trong hoa`n ca?nh kho' kha(n ddo', to^i tha^'y chu'ng ta va^~n co' nhu+~ng nha` va(n cha^n chi'nh ba^'t cha^'p mo.i tro+? nga.i dde^? no'i le^n tie^'ng no'i cu?a lo`ng mi`nh . Co' nhu+ va^.y chu'ng ta mo+'i co' "mo^.t tie^'ng ke^u vang la.nh ca? tro+`i" nhu+ mo^.t ca^u tho+ no^?i tie^'ng cu?a thie^`n su+ Kho^ng Lo^. .

     Tro+? la.i vo+'i nha` va(n cu?a chu'ng ta ho^m nay, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng tru+o+'c khi ca^`m bu't tro+? la.i o+? ha?i ngoa.i dda~ la` mo^.t ngu+o+`i ddam me^ sa'ch vo+? tu+` nhu+~ng nga`y xa xu+a . Anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng tru+o+'c 75 o+? nhu+~ng la^`n ca(.p be^'n dda~ co' nhu+~ng truye^.n nga('n dda(ng o+? Va(n, va` di~ nhie^n nha` va(n Ha?i qua^n na`y dda~ la` co^.ng ta'c vie^n dda('c lu+.c cu?a to+` Ra Kho+i, Lu+o+'t So'ng . Tre^n mo^.t ba`n vie^'t lu+~ thu+' dda~ ddu+o+.c du+.ng la.i o+? que^ ngu+o+`i, nha` va(n Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ tie^'p tu.c nhu+~ng dang do+? a^'y . Theo ho.c gia? Nguye^~n Ngo.c Bi'ch, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t hie^.n tu+o+.ng "Va(n ho.c Ha?i qua^n" no^?i ba^.t . O+? que^ nha` tha^.t ti`nh chu'ng ta kho^ng co' mo^.t ne^`n "Va(n ho.c Ha?i qua^n" xo^m tro` nhu+ "Va(n ho.c Kho^ng qua^n ." Qua dda^y tha^.m chi' nhu+~ng nha` va(n nha` tho+ go^'c Ha?i qua^n nhu+ Phan La.c Tie^'p, Ha` Thu'c Sinh, Giang Hu+~u Tuye^n ... cu~ng kho^ng he^` mang kho^ng khi', ngo^n ngu+~, cha^'t lie^.u cu?a binh chu?ng ho. va`o ta'c pha^?m mi`nh nhu+ mo^.t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Ta'c gia? cu?a chu'ng ta ho^m nay ngay tu+` do`ng vie^'t dda^`u tie^n o+? que^ nha` cho dde^'n nhu+~ng do`ng vie^'t tie^'p no^'i o+? que^ ngu+o+`i dde^`u pha?n a?nh nhu+~ng ca?nh ddo+`i cu?a nhu+~ng ca'nh chim ha?i a^u . Anh vie^'t va` vie^'t ra^'t ha(ng say ne^n du` ba^.n ro^.n vo+'i tra(m co^ng nga`n vie^.c, no^?i ddam me^ lo+'n nha^'t cu?a mo^.t ddo+`i ngu+o+`i cu~ng dda~ ru? re^ anh dan di'u vo+'i nhu+~ng to+` ta^.p san va(n nghe^. ddu+'ng dda('n o+? ha?i ngoa.i nhu+ la` Va(n, Va(n Ho.c, La`ng Va(n ... Anh vu+`a vie^'t va(n vu+`a la`m tho+ lai rai ma` anh va^~n ddu`a ba?o tho+ cu?a anh chi? thuo^.c tru+o+`ng pha'i tho+ tha^?n, vi` anh cho bie^'t tho+ cu?a anh ddu+o+.c coi nhu+ la` "nhu+~ng sa'ng ta'c tu+` ca'nh tay tra'i cu?a nghe^` tay tra'i" la` nghe^` vie^'t va(n . A^u ddo' cu~ng la` mo^.t khi'a ca.nh ddo^.c dda'o cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Nhu+ chu'ng ta va^~n thu+o+`ng tha^'y co' nhie^`u nha` va(n thi?nh thoa?ng buo^`n buo^`n cu~ng quay ra la`m tho+ cho+i . Nhu+ chi. Nguye^~n thi. Hoa`ng Ba('c vo+'i ba`i tho+ ngu~ ngo^n Nho'm Ho^`ng ra^'t co' ho^`n vu+`a dda(ng o+? ba'o cu?a anh Giang Hu+~u Tuye^n, hay la` anh Vo~ DDi`nh vo+'i bu't hie^.u Tha.ch Mai trong ba`i tho+ ra^'t la` tu+o+.ng tru+ng Na`ng Thu Phong dda(ng o+? Va(n Ho.c . Nhu+ Mai Tha?o sau 45 ta'c pha^?m va(n xuo^i, ta^.p tho+ thu+' nha^'t Ta Tha^'y Hi`nh Ta Nhu+~ng Mie^'u DDe^`n vu+`a mo+'i ra ddo+`i, v . v . Mo^.t nga`y na`o ddo', bie^'t dda^u anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng se~ cho ra ddo+`i mo^.t ta^.p tho+, sa'ng ta'c tu+` ca'nh tay tra'i cu?a nghe^` tay tra'i . Tho+ tu+` phi'a tay tra'i thi` to^i nghi~ ga^`n tra'i tim nha^'t ro^`i pha?i kho^ng anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ?

     Quye^?n truye^.n da`i Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" cu?a anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ddang dde^'n tay qui' vi. . Chu'ng ta mo^~i ngu+o+`i mo^.t bao tu+? rie^ng, mo^~i so+? thi'ch rie^ng, xin qui' vi. ha~y tu+. tie^.n la`m ngu+o+`i thu+.c kha'ch qui' me^'n nha^'t cu?a ta'c gia? . No'i ve^` ta'c gia? chi ba(`ng dde^? mo+`i ddo^.c gia? ddi va`o ta'c pha^?m cu?a ngu+o+`i ddo' . Anh Vo~ DDi`nh se~ la` ngu+o+`i mo+? ro^.ng ca'nh cu+?a a^'y dde^? mo+`i qui' vi. bu+o+'c va`o . Mu+`ng anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ho^m nay va` ddu+'a con tinh tha^`n thu+' hai dda~ cha`o ddo+`i va` tha^n chu'c anh kho^ng bao gio+` mo?i tay vie^'t .

Nguye^~n Thi. Thanh Bi`nh
     * Ba`i no'i chuye^.n ra ma('t sa'ch Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ta.i tru+o+`ng dda.i ho.c George Mason, thu? ddo^ Hoa Thi.nh DDo^'n, nga`y 15-10-1989, ddu+o+.c che'p la.i tu+` ba(ng ghi a^m bo+?i Ho^`ng Lan .

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---