Tha^.t ti`nh co+` to^i dde^'n tham du+. buo^?i ra ma('t sa'ch Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" cu?a nha` va(n Nguye^~n Ta^'n Hu+ng to^? chu+'c ta.i Washington DC . Vi` kho^ng quen anh tru+o+'c - chi? bie^'t te^n anh qua nhu+~ng ba`i vie^'t tre^n Lu+o+'t So'ng, va` nhu+~ng ta.p chi' va(n ho.c kha'c - ne^n kho^ng co' gia^'y mo+`i, to^i tha'p tu`ng ngu+o+`i ba.n va(n cu?a anh, ba'c si~ Le^ Va(n La^n, thu'c dda^?y bo+?i lo`ng hie^'u ky`, muo^'n ga(.p anh Hu+ng va` nho'm ba.n trong Ho^.i Va(n Bu't Mie^`n DDo^ng Hoa Ky` cu?a anh xem ti`nh hi`nh va(n chu+o+ng ha?i ngoa.i tie^'n trie^?n ra sao sau 15 na(m xa xu+' . Qua lo+`i anh La^n thi` hi`nh nhu+ anh Hu+ng tru+o+'c co' bie^'t to^i - cu`ng nga`nh Ha?i qua^n, la.i cu~ng co' tho+`i phu.c vu. o+? Phu' Quo^'c - nhu+ng khi ddo^'i die^.n, nhi`n nhau tu+` dda^`u to+'i cha^n, lu.c lo.i tri' nho+' mo^.t ho^`i, mo+'i ro~ la` chu+a ga(.p nhau bao gio+` .

     Anh vo^`n va~ cha`o ddo'n, vi` du` sao cu`ng mo^.t binh chu?ng cu~ng ke^? nhu+ quen . Da'ng ngu+o+`i cha^n tha^.t, ddo^n ha^.u, co+?i mo+?, sau ca^u cha`o ho?i thu+o+`ng le^., anh no'i:

     - DDe^? to^i ky' ta(.ng Commandant ta^.p sa'ch .

     Ro^`i quay qua anh La^n:

     - Anh Nie^.m, dda^y la` nie^n tru+o+?ng cu?a to^i dda^'y .

     La^u nga`y mo+'i nghe co' ngu+o+`i go.i mi`nh ba(`ng danh xu+ng cu~ trong nghe^`, la.i ddu+o+.c to^n la`m nie^n tru+o+?ng, to^i cu~ng tha^'y khoa'i lo^~ tai .

     Anh Hu+ng ddu+a cho to^i hai ta^.p sa'ch, tri`nh ba`y trang nha~, mo^.t do La`ng Va(n va` mo^.t do nha` Va(n Nghe^. xua^'t ba?n:

     - To^i ta(.ng luo^n Commandant ta^.p tru+o+'c, Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c . Commandant ddo.c qua ta^.p Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" ro^`i cho to^i bie^'t y' kie^'n nghe . To^i nghi~ cuo^'n na`y co' the^? ga^y nhie^`u so'ng gio', tranh lua^.n trong tu+o+ng lai . I't ra cu~ng trong gio+'i Ha?i qua^n .

     Anh Giang Hu+~u Tuye^n ddu+'ng be^n ca.nh, ri? tai:

     - Anh a^'y to^' du+~ la('m dda^'y .

     A'i cha, gi` ma` ghe^ go+'m the^', so+ so+ dda~ tha^'y gia^.t ga^n ro^`i . Ho'a ra dda^y kho^ng pha?i la` cuo^'n tie^?u thuye^'t bi`nh thu+o+`ng hay sao ? Anh cha`ng na`y ddi.nh to^' ai dda^y ? Ca(n cu+' va`o ta`i lie^.u na`o ? DDu+'ng tre^n cu+o+ng vi. na`o ? Va` ta^`m mu+'c quan tro.ng ra sao ?

     Tu+. nhie^n to^i tha^'y ca^`n dde^` cao ca?nh gia'c . O^ hay, ddi du+. ra ma('t sa'ch ma` cu+' y nhu+ la` ddi du+. phie^n to`a ve^` tham nhu~ng, ho^'i ma.i quye^`n the^' kho^ng ba(`ng . Kho^ng the^? le` phe` thu+o+?ng ngoa.n va(n nghe^. kie^?u ngo^`i cho+i xo+i nu+o+'c ddu+o+.c, bie^'t dda^u se~ co' ma`n pha't bie^?u y' kie^'n cu~ng ne^n . Pha?i tranh thu? ddo.c qua loa la^'y kha'i nie^.m ca'i dda~ .

     Xen ke? vo+'i pha^`n gio+'i thie^.u ta'c gia? va` ta'c pha^?m do ca'c ba.n Va(n Bu't cu?a anh dda?m tra'ch nhu+ nhu+~ng tie^'t mu.c thu+o+`ng le^. pha?i co' trong mo^.t buo^?i ra ma('t sa'ch, to^i la^.t nhanh nhu+~ng trang gia^'y, xem lu+o+'t lu+o+'t . Te^n nha^n va^.t toa`n la` te^n tha^.t, DDa.i ta' Khu+o+ng Hu+~u Ba', DDa.i ta' Nguye^~n Va(n Thie^.n, "cao bo^`i" Lua^.t . . ., cho chi' nhu+~ng nha^n va^.t phu. thuo^.c ho+n, Trung u'y Nguye^~n Ky~ La(ng, Thu+o+.ng si~ Nghi~a, Trung si~ nha^'t Tha.ch Se^'n, v . v . . . ., ngoa.i tru+` nha^n va^.t chi'nh trong truye^.n (xu+ng to^i) la.i la` Hoa`ng cho+' kho^ng pha?i Hu+ng, du` ra(`ng kho^ng no'i thi` ai cu~ng bie^'t anh ke^? la.i chuye^.n ddo+`i anh . DDi.a danh nghe tha^.t quen thuo^.c: Phu' Quo^'c, Mu~i O^ng DDo^.i, Ba~i Xe'p, Du+o+ng To+, Du+o+ng DDo^ng, An Tho+'i, va` ca^u chuye^.n xoay quanh "trie^`u dda.i" Ha?i qua^n ta.i dda?o na`y, khoa?ng tho+`i gian ga^`n nga`y ma^'t nu+o+'c: tu+` nhu+~ng ma`n ba('t buo^n la^.u mie^`n bie^n gio+'i, sa(n dduo^?i ghe ca' Tha'i Lan, cho dde^'n vu. xu+? tu+? qua^n nha^n la`m loa.n trong cuo^.c di ta?n, v . v . . . . Co' le~ tro.ng ta^m la` vu. ta^?u ta'n tie^`n ba.c cu?a da^n ty. na.n .

     Sang pha^`n tha?o lua^.n, lu'c ddu+o+.c ho?i khi vie^'t Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" anh muo^'n no'i le^n ddie^`u gi`, anh cho hay: "To^i chi? muo^'n no'i le^n su+. tha^.t, du` ra(`ng ddo' la` mo^.t su+. tha^.t ma` co' nhu+~ng ngu+o+`i kho^ng muo^'n nho+' dde^'n, kho^ng muo^'n nghe ai nha('c la.i . Su+. tha^.t ddo' na(`m trong mo^.t bo^'i ca?nh xa~ ho^.i va` va`o mo^.t tho+`i ddie^?m ma` chi'nh to^i dda~ tra?i qua, dda~ la` ngu+o+`i trong cuo^.c . To^i bie^'t khi vie^'t ra cha('c cha('n se~ co' nhie^`u ngu+o+`i kho^ng thi'ch, nhu+ng ne^'u to^i kho^ng co' can dda?m dde^? vie^'t, thi` ai se~ vie^'t dda^y, va` su+. tha^.t se~ bi. cho^n vu`i trong li.ch su+? ."

     Ma^'y tua^`n sau, co' thi` gio+` ddo.c ky~ ta'c pha^?m cu?a anh, cu~ng nhu+ chuye^.n tro` qua ddie^.n thoa.i, to^i nha^.n tha^'y vo+'i o'c quan sa't sa('c be'n va` mo^.t tri' nho+' phong phu', anh dda~ die^~n ta? so^'ng thu+.c nhu+~ng ca?nh ddo+`i, nhu+~ng nha^n va^.t, nhu+~ng ddi.a ddie^?m, ca?nh tri' bi. chi`m du+o+'i lo+'p bu.i tho+`i gian dda~ ga^`n 15 na(m . Tu+`ng su+. kie^.n die^~n ra tru+o+'c ma('t ngu+o+`i ddo.c, linh ddo^.ng va` dda^`y ma`u sa('c . Co' the^? no'i o'c anh nhu+ mo^.t ma'y a?nh, dda~ chu.p la.i toa`n die^.n ca?nh va^.t, tu+` nhu+~ng chi tie^'t nho? nhoi nha^'t .

     Ba(`ng va(n phong bi`nh di. mie^`n Nam, anh thua^.t la.i chuye^.n ddo+`i anh, de^~ da`ng, thoa?i ma'i . Ma.ch va(n xuo^i cha?y, kho+i kho+i, nhu+ng kho^ng ke'm pha^`n di' do?m vo+'i nhu+~ng nha^.n xe't rie^ng tu+, da^~n ngu+o+`i ddo.c ddi tu+` bie^'n chuye^?n na`y sang bie^'n chuye^?n kha'c, lo^i cuo^'n ngu+o+`i ddo.c tu+` trang dda^`u ro^`i to+'i trang cuo^'i lu'c na`o kho^ng hay . Ngo.n bu't cu?a anh co' bie^.t ta`i, die^~n ta? nhu+~ng ca^u chuye^.n ta^`m thu+o+`ng nha^'t ma` ngu+o+`i ddo.c va^~n kho^ng tha^'y nha`m cha'n, vo^ vi. . To^i ho?i anh: "Vu+`a ddi la`m, vu+`a ddi ho.c, anh ti`m dda^u ra thi` gio+` ma` sa'ng ta'c dde^`u tay qua' va^.y ?" (ngoa`i hai ta'c pha^?m Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c va` Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" dda~ xua^'t ba?n anh co`n hai ta'c pha^?m nu+~a: Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i va` Mo^.t Ca?nh Hai Que^ ddang cho+` pha't ha`nh) . Anh dda'p: "Thi` ta^'t ca? la` chuye^.n ddo+`i to^i dda~ tra?i qua, cu+' tua^`n tu+. ma` thua^.t la.i, tu+.a nhu+ ngu+o+`i go+~ cuo^'n chi? ro^'i va^.y ma` ." Nghe anh no'i thi` de^~ da`ng nhu+ va^.y, nhu+ng tha^.t ra kho^ng pha?i va^.y dda^u, vi` ne^'u ddu'ng nhu+ lo+`i anh no'i, ai cu~ng co' cuo^.c ddo+`i dde^? ke^? la.i, cu~ng in sa'ch, cu~ng tha`nh nha` va(n ca? sao ?

     DDo.c va(n anh, ngu+o+`i Ha?i qua^n tha^'y da`n tra?i ra tru+o+'c ma('t mi`nh mo^.t cuo^.c ddo+`i so^ng bie^?n ma` mi`nh dda~ tu+`ng so^'ng, nhu+~ng tho^? ngo+i va` ddi.a danh quen thuo^.c ma` mi`nh dda~ tu+`ng qua: mo^.t di~ va~ng cho+.t bu+`ng da^.y trong tri' nho+', mang theo bie^'t bao nhie^u la` ba^ng khua^ng, hoa`i ca?m; ngu+o+`i kho^ng pha?i Ha?i qua^n cu~ng he' nhi`n ddu+o+.c pha^`n na`o ta^m ti`nh cu?a ngu+o+`i li'nh ha?i ho^`, ca?m tha^'y tha^n thuo^.c vo+'i nhu+~ng vu`ng dda^'t nu+o+'c xa la. nhu+ng tha^n ye^u ma` mi`nh dda~ tu+`ng nghe nhu+ng chu+a he^` dda(.t cha^n to+'i .

     DDo' la` nha^.n xe't cu?a rie^ng to^i ve^` nha` va(n Nguye^~n Ta^'n Hu+ng tre^n ddi.a ha.t va(n chu+o+ng . Co' le~ nhu+~ng lo+`i nha^.n xe't cu?a to^i cu~ng ho+i thu+`a ddo^'i vo+'i anh, vi` nhu+~ng nha` va(n te^n tuo^?i nhu+ Mai Tha?o, Vo~ DDi`nh, Ho^` Tru+o+`ng An, dda~ tu+`ng dde^` ba.t anh la` mo^.t nha` va(n vo+'i va(n phong dda(.c bie^.t mie^`n Nam, co' cho^~ ddu+'ng rie^ng bie^.t va` vu+~ng cha('c tre^n va(n dda`n ha?i ngoa.i . Co`n pha^`n su+. tha^.t anh pho+i ba`y ma` anh tie^n ddoa'n se~ ddem la.i nhie^`u tranh lua^.n trong gio+'i Ha?i qua^n thi` sao ? DDu+o+.c ho?i, dda^y la` cuo^'n tie^?u thuye^'t hay la` ba?n ca'o tra.ng, anh tra? lo+`i: "Tu`y ngu+o+`i ddo.c, go.i ddo' la` ba?n ca'o tra.ng cu~ng ddu+o+.c vi` ddo' la` nhu+~ng su+. tha^.t mo^.t tra(m pha^`n tra(m ma` to^i dda~ chu+'ng kie^'n, dda~ tham du+., cu~ng nhu+ bi. lo^i cuo^'n va`o ." Tuy bi. lo^i cuo^'n nhu+ng anh kho^ng nha^.p cuo^.c, ma` "va^.n chuye^?n" khe'o le'o dde^? ddu+'ng be^n le^` . Bao na(m nay, anh suy tu+ thao thu+'c, tra(`n tro.c, dda('n ddo, va` cuo^'i cu`ng anh quye^'t ddi.nh . Co' ga(.p anh mo+'i tha^'y ro~ anh la` ngu+o+`i bo^.c tru+.c, tha(?ng tha('n . Ca'i ti'nh ti`nh qui' ba'u cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam . Ty'p ngu+o+`i "uy vu~ ba^'t na(ng khua^'t ." To^i tha^`m ki'nh phu.c su+. can dda?m no+i anh . Ca'i can dda?m cu?a mo^.t ke? si~ . Thay vi` cho.n tha'i ddo^. "mu~ ni che tai," cho no^.i vu. chi`m va`o que^n la~ng luo^n, anh dda~ gio+ cao thanh gu+o+m cha'nh khi', ddem va^'n dde^` gai go'c ra mo^~ xe? .

     Nhu+~ng su+. anh Hu+ng tri`nh ba`y co' ti'nh ca'ch trung thu+.c to+'i mu+'c na`o ? Nhu+~ng nha^.n xe't anh ne^u le^n co' mang ma`u sa('c phie^'n die^.n, chu? quan kho^ng ? Khi ngu+o+`i ca^`m bu't muo^'n mu+o+.n tie^?u thuye^'t dde^? gio+'i thie^.u dde^'n ngu+o+`i ddo.c mo^.t bo^'i ca?nh li.ch su+? na`o ddo', co' nha^'t thie^'t pha?i ne^u ro~ danh ta'nh cu?a nhu+~ng ngu+o+`i trong cuo^.c hay kho^ng ? Gio+'i ha.n cu?a ngu+o+`i vie^'t va` quye^`n bie^.n ho^. cu?a ke? lie^n he^. ?

     Ca^u tra? lo+`i cho nhu+~ng va^'n na.n tre^n xin nhu+o+`ng la.i cho ddo^.c gia?, nha^'t la` nhu+~ng ngu+o+`i lie^n quan to+'i co^'t truye^.n, ma` theo nhu+ to^i bie^'t, mo^.t pha^`n lo+'n ddang cu+ ngu. ta.i Hoa Ky` .

Tra^`n Qua'n Nie^.m

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---