Ngu+o+`i ta bie^'t nhie^`u ve^` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng qua nhu+~ng ta'c pha^?m co' tu+.a dde^` kho+?i dda^`u ba(`ng chu+~ Mo^.t . Qua va(n chu+o+ng, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t ngu+o+`i bo^.c tru+.c . Anh no'i tha(?ng nhu+~ng gi` anh nghi~ . Anh ddu+o+.c dda'nh gia' la` ngu+o+`i vie^'t va(n tha`nh thu+.c nhu+'t . DDu+'c ti'nh dda'ng qui' na`y ddu+o+.c anh ddem va`o tho+ khie^'n a^m va^.n tho+ anh the^m pha^`n pho'ng khoa'ng, co+?i mo+? .

     Co' nhie^`u ca'nh cu+?a dde^? bu+o+'c va`o the^' gio+'i ta^m tu+ cu?a ngu+o+`i nghe^. si~ . Nga`y xu+a, Tu+? Ky` dde^'n vo+'i Ba' Nha kho^ng qua nga~ bi`nh pha^?m, khen che^ . Qua tie^'ng dda`n, Tu+? Ky` "ngo^." ddu+o+.c ta^m ho^`n cu?a ngu+o+`i nghe^. si~ Ba' Nha, khi la^ng la^ng thanh thoa't ta^.n non cao, lu'c cuo^`n cuo^.n ba^'t ta^.n nhu+ do`ng nu+o+'c cha?y . Tri ky? ca?m nhau, ngo^. nhau chu+' kho^ng ta^ng bo^'c nhau . Pha^?m bi`nh dde^? pha^n ha.ng, xe^'p loa.i nhau la` vie^.c la`m cu?a nhu+~ng "tho+. tho+", tu+. tro'i buo^.c mi`nh trong nhu+~ng qui lua^.t do chi'nh mi`nh ta.o ra . Kho^ng ne^n dde^'n vo+'i Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+` qua ca'nh cu+?a na`y .

     Ti`nh ca?m, ta^m tu+ con ngu+o+`i ddu+o+.c bo^.c lo^. du+o+'i nhie^`u hi`nh thu+'c nhu+ tho+, va(n, nha.c, ho.a ... Mo^~i loa.i co' qui lua^.t rie^ng cu?a no' . Trong khi ho.a ddo`i ho?i su+. pho^'i ho+.p nhi.p nha`ng cu?a ma`u sa('c va` ddu+o+`ng ne't, va(n bi. ra`ng buo^.c bo+?i va(n pha.m va` cu' pha'p, nha.c chi.u qui lua^.t ho`a a^m, thi` tho+ tu+o+ng ddo^'i i't bi. ra`ng buo^.c ho+n . No'i the^' kho^ng co' nghi~a la` tho+ ddu+'ng ngoa`i khuo^n phe'p cu?a lua^.t ba(`ng tra('c cu~ng nhu+ a^m va^.n . Nhu+ng so vo+'i ca'c bo^. mo^n kha'c, tho+ co' pha^`n pho'ng khoa'ng ho+n . Nha` tho+ co' the^? muo+.n ba^'t cu+' phu+o+ng tie^.n ngo^n ngu+~ na`o, mie^~n sao do`ng tho+ ddu+o+.c tuo^n cha?y tu+. do, kho^ng gu+o+.ng e'p . Y' nghi~a cu?a va(n tu+. kho^ng gio+'i ha.n ddu+o+.c ho^`n tho+ cu?a thi si~. Vi' nhu+ hai chu+~ "ye^u em" cu?a nha` tho+ kho^ng nha^'t thie^'t la` su+. die^~n ta? ti`nh ca?m trai ga'i . Vo+'i thi si~, chu+~ "em" o+? dda^y co' the^? la` thie^n nhie^n, la` hoa la', la` nu'i ru+`ng, la` que^ hu+o+ng v.v. . Ngu+o+`i nghe^. si~ se~ kho^ng ma^'y thi'ch thu' khi tha^'y ddu+'a con tinh tha^`n cu?a mi`nh bi. mo^? xe?, pha^n ti'ch, du` la` dde^? ne^u le^n nhu+~ng u+u ddie^?m . Ngu+o+.c la.i, nha` nghe^. si~ se~ ha`i lo`ng vo+'i nhu+~ng ai ddo' "ca?m" ddu+o+.c nhu+~ng gi` ma` ta'c gia? muo^'n gu+?i ga^'m . DDem qui lua^.t a^m va^.n dde^? pha^n loa.i tho+, ta dda~ phu. lo`ng nhu+~ng nha` tho+ . Bi`nh tho+ kho^ng pha?i la` thu+o+?ng thu+'c tho+ . Tho+ la` dde^? ca?m, dde^? "ngo^." chu+' kho^ng pha?i dde^? pha^n ha.ng, xe^'p loa.i!

     Trong tinh tha^`n ddo', chu'ng ta thu+? ca?m vo+'i lo^'i du`ng chu+~ cu?a nha` tho+ Nguye^~n Ta^'n Hu+ng:

     DDa`o nguye^n la.c lo^'i thie^n thai,
     Mo^.ng mo+ chu+a du+'t dda~ hoa`i uo^?ng co^ng
     Nu+?a dde^m thu+'c gia^'c be^n cho^`ng,
     Nu+?a que^n, nu+?a nho+', nu+?a kho^ng thie^'t gi`.

     (trong ba`i Chie^`u Em, trang 32)

     Ba ca'i "nu+?a" trong ca^u cuo^'i cha('c cha('n se~ la`m kho' chi.u nhu+~ng o^ng tha^`y da.y toa'n, nhu+ng khi Chie^`u Em, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va^~n ca?m ddu+o+.c dda^`y ddu? no^~i lo`ng cu?a na`ng tho+ .

     Ca'i ti'nh ngang ngang, bo^.c tru+.c cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng hie^.n ro~ trong ba`i De^~ Ghe't, no+i trang 35:

     ...
     Anh muo^'n theo em ve^` tha(m no^.i
     DDa~ no'i kho^ng ddu+o+.c ...
     Tho^i thi`, anh muo^'n theo em ve^` nha` em
     La.i ca`ng kho^ng ddu+o+.c ...
     Thi' sinh thu+? na(m keo dde^`u tru+o+.t!
     Va^.y giu+~a hai ddu+'a mi`nh lie^n he^. nhau ca'i gio^'ng gi`
     U+, hi`nh nhu+ co' ti' ti ra`ng buo^.c ...
     Tha^.t kho^ng?
     Nho+' ddu+`ng cho anh ddi ta`u suo^'t!
     U+`a, ddu+o+.c, ddu+o+.c ...

     "Ca'i gio^'ng gi`" cu?a nha` tho+ ddu? dde^? pha'c ho.a mo^.t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ngo^? nga'o . Ba`i tho+ cha^'m du+'t mo^.t ca'ch tu+'c tu+o+?i qua ba chu+~ ngang tra('c, nhu+ng la.i die^~n ta? dda^`y ddu? su+. vo^.i va~, ho^'i ha? cu?a na`ng tho+, khi so+. vuo^.t ma^'t "O^ng Mo^.t"!

     Pho'ng khoa'ng nhu+ng kho^ng pho'ng tu'ng . Tu+`ng la` si~ quan Ha?i Qua^n, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng bie^'t the^' na`o la` ne^` ne^'p, qua^n phong qua^n ky?, nha^'t la` o+? binh chu?ng co' tie^'ng la` "quan lie^u", le^~ nghi qua^n ca'ch . Trong tinh tha^`n ddo', Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ bie^'t ca'ch ddem tho+ va`o nha.c, ddem ca'i pho'ng khoa'ng, tu+. do cu?a tho+ va`o ne^` ne^'p, qui lua^.t cu?a the^' gio+'i a^m thanh . Kho^ng nhu+ tho+, nha.c ddo`i ho?i pha?i co' khuo^n phe'p nha^'t ddi.nh . Lua^.t tru+o+`ng canh kho^ng cho phe'p ho^`n nha.c tra`o da^ng tu`y hu+'ng . Pha?i bie^'t cha^'m ca^u ddu'ng lu'c va` ddu'ng lua^.t . Mo^.t ba?n nha.c thu+o+`ng pha?i cha^'m du+'t ba(`ng chu? a^m; hoa(.c ddo^i khi co' the^? thay the^' ba(`ng a^m thanh qua?ng ba hay qua?ng na(m chu+' kho^ng the^? tu`y tie^.n cha^'m du+'t ba(`ng a^m thanh qua?ng sa'u hay qua?ng ba?y . Trong nha.c, kho^ng the^? U+`a, ddu+o+.c, ddu+o+.c ... mo^.t ca'ch "vo^ tra^.t tu+." nhu+ khi nha` tho+ muo^'n Chie^`u Em . Tru+o+'c nhu+~ng "ra`ng buo^.c" na`y, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va^~n the^? hie^.n dda^`y ddu? ti`nh tu+. que^ hu+o+ng, no+i ddang chi.u ca?nh co+ ha`n, ly ta'n du+o+'i che^' ddo^. phi nha^n cu?a Co^.ng Sa?n, trong khuo^n kho^? ba`i nha.c . Kho^ng le^ the^, u?y mi. nhu+ nha.c thu+o+ng ma.i, kho^ng hu`ng hu.c sa('t ma'u ga^y ca(m thu` nhu+ nha.c cu?a Ba'c va` DDa?ng, kho^ng nhuo^'m mu`i tuye^n truye^`n co' ti'nh ca'ch chi'nh tri., tie^'t ddie^.u Slow Rock trong ba`i DDuo^?i Phu+o+`ng Ba^'t Lu+o+ng dda~ dung ho`a ddu+o+.c khi' pha'ch tranh dda^'u kie^n cu+o+`ng trong ti`nh ye^u que^ hu+o+ng tha thie^'t:

     Que^ hu+o+ng tang to'c ddie^u ta`n,
     Tu+` nga`y Co^.ng Sa?n Vie^.t gian
     DDo.a dda`y toa`n da^n oa'n than
     DDo'i kha't, co+ ha`n, ly ta'n...

     Co`n nho+' kho^ng em nga`y a^'y le^n ddu+o+`ng
     Tu+` gia~ que^ hu+o+ng vu+o+.t bie^?n dde^m tru+o+`ng
     La'nh na.n la`m tha^n vong quo^'c tha hu+o+ng
     Cu`ng nhau chung su+'c tranh dda^'u kie^n cu+o+`ng
     Da`nh la^'y chie^'n tha('ng dduo^?i phu+o+`ng ba^'t lu+o+ng!

     (trong ba`i DDuo^?i Phu+o+`ng Ba^'t Lu+o+ng, trang 98)

     DDa^y chi? la` mo^.t ba`i ddie^?n hi`nh trong so^' 12 ba`i nha.c trong Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+` .

     Mo^~i ca^u tho+, mo^~i ba`i nha.c mang hu+o+ng sa('c rie^ng . Toa`n ta^.p tho+-nha.c Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+` no'i le^n dda^`y ddu? tu+`ng y' tu+' trong ta^m tu+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Ta^m ho^`n con ngu+o+`i, tu+. nguye^n thu?y, va^~n ung dung tu+. ta.i, kho^ng bi. ba^'t cu+' qui lua^.t na`o cu?a the^' gian tro'i buo^.c . Tinh tha^`n na`y the^? hie^.n ro~ ra`ng trong va(n, tho+, nha.c cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng.

     Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ ca?m ddu+o+.c, tuy chu+a ro~ ne't, ti'nh cha^'t hu+ a?o cu?a cuo^.c ddo+`i:

     Cuo^.c ti`nh di`m du+o+'i vu+.c sa^u
     Chi`m trong ky' u+'c mo^.t ma`u the^ lu+o+ng
     Mo+'i hay the^' su+. vo^ thu+o+`ng
     Thu+.c hu+ ro^`i cu~ng nhu+ tuo^`ng chie^m bao!

     (trong ba`i Chie^`u Em, trang 32)

     DDe^? ro^`i mo^.t ho^m, ba^'t cho+.t nha` tho+ nghie^.m ra nie^`m vui cu?a ddo+`i so^'ng kho^ng pha?i la` co~i xa vo+`i, huye^~n mo^.ng:

     Tha^`n tie^n kho^ng kha'c gi` tra^`n the^'
     Bo^`ng lai na`o pha?i co~i xa xa(m!

     (trong ba`i Qua` Ta(.ng, trang 56)

     Con ngu+o+`i la` mo^.t tha`nh to^' cu?a vu~ tru., kho^ng the^? ddu+'ng ngoa`i su+. sinh ho'a cu?a va.n hu+~u . Ha.nh phu'c, kho^? ddau la` nhu+~ng ddo'ng go'p kho^ng the^? thie^'u cu?a cuo^.c so^'ng, tu+.a nhu+ su+. xoay va^`n cu?a tho+`i tie^'t . Kho^ng ai co' the^? ddu+'ng be^n le^` cu?a cuo^.c ddo+`i:

     Ha.nh phu'c, kho^? ddau tu+.a gia^'c mo+
     U+ng kho^ng va^~n dde^'n kho?i mong cho+`
     Nga`y dde^m, mu+a na('ng kho^ng gi` kha'c
     Gio+? la.i tu+`ng trang cha.m y' tho+ ...

     (trong ba`i Tu+' Tho+, Y' Tho+, trang 64)

     Ca'c vi` sao dde^m la` nhu+~ng ne't dde.p cu?a vu~ tru., tie^'c thay la.i o+? ngoa`i ta^`m vo'i cu?a con ngu+o+`i . Nha` tho+ cu?a chu'ng ta co' kha? na(ng nha^.n ra ne't dde.p cu?a nhu+~ng vi` sao ngay trong thu+.c ta.i cu?a ddo+`i so^'ng . Nhu+~ng vi` sao cu?a nha` tho+ ma^`u nhie^.m ho+n nhu+~ng sao tro+`i vi` chu'ng va^~n ha(`ng la^'p la'nh ngay ca? lu'c ban nga`y . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng bie^'t du+`ng cha^n, quay dda^`u la.i dde^? cho+.t tha^'y bo+` ha.nh phu'c ngay no+i vi` sao dda^'t ma` ta^m ho^`n mi`nh ddang ngu+ng ddo.ng be^n the^`m vo+'i kho^ng gian va` tho+`i gian:

     DDe.p bie^'t ma^'y
         khi ngoa`i sao tro+`i co`n co' the^m sao dda^'t
     Ha.nh phu'c qua'
         khi co' em ban nga`y kho^ng pha?i ddo+.i va`o dde^m
     Gio+` xa ca'ch
         nie^`m nho+' thu+o+ng cuo^`ng da^ng, cao cha^'t nga^'t
     Phu't ga^`n nhau
         kho^ng tho+`i gian se~ ngu+ng ddo.ng o+? be^n the^`m!

     (trong ba`i Nhu+~ng Vi` Sao DDa^'t, trang 102)

     Gia^y phu't cuo^'i cu?a Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+`, nha` tho+ kha'm pha' thu+.c tra.ng cu?a ca'i go.i la` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng trong ba`i DDi Ti`m, trang 132:

     Ta cha(?ng la` ta cu?a thuo+? na`o
     Tu+` vu+o+ng dde^'n so+? bo+?i vi` sao
     Cha(?ng me^ cha(?ng cha^'p ma` cha(?ng tha^'y
     Ti`nh ye^u na`o kha'c gia^'c chie^m bao

     Chie^m bao hay tha^.t phu't be^n nhau
     Tha^.p nhi. duye^n sanh cha(?ng pha?i sao
     Va.n pha'p no^'i lie^`n vo`ng huye^~n, a?o
     Ta ddi ti`m ta cu?a thuo+? na`o ...

     Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ nha^.n ra ca'i ta.m go.i la` kho^ng cha^n tha^.t cu?a cuo^.c ddo+`i na`y . Nha` tho+ ca?m ddu+o+.c ca'i chie^m bao ma` ddu+'c Pha^.t da.y trong kinh Kim Cang . Tu+` ddo', "O^ng Mo^.t" ba('t dda^`u xuo^i theo do`ng huye^~n a?o cu?a va.n pha'p dde^? ti`m la.i ca'i ta cha^n tha^.t cu?a buo^?i vo^ thi? vo^ chung . Ca'i ta^m cha^n tha^.t ddo' ba`ng ba.c cu`ng kha('p trong va(n, tho+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Ti'nh bo^.c tru+.c, no'i tha(?ng nhu+~ng gi` mi`nh muo^'n no'i, kho^ng a^'p a a^'p u'ng nhu+ mo^.t so^' nha` va(n thu+o+`ng muo+.n lo+'p vo? va(n chu+o+ng tri' thu+'c dde^? ngu.y trang ca? mo^.t chuo^~i ta^m so+? xa^'u xa; ddo' cha(?ng la` ta^m vu+o+ng thi` go.i la` gi` . Ti'nh ngay tha(?ng va` tha`nh thu+.c cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng chi'nh la` chu+'c na(ng pha?n chie^'u cu?a ta^m kho^ng co^' cha^'p . O+? Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, ta^m na`y tuy chu+a hoa`n nguye^n tra.ng tha'i toa`n bi'ch nhu+ng i't ra nha` tho+ dda~ kho+?i y' ddi ti`m la.i ca'i ta cu?a thuo+? na`o . DDo' la` da^'u hie^.u to^'t cu?a ke? se~ ngo^. la.i ba?n lai die^.n mu.c, tuy co`n bie^'t bao thie^n nan va.n nan ddang cho+` sa(?n . Mu+`ng thay!

     Xin mo+`i dde^'n vo+'i Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+` dde^? ca?m, dde^? ngo^. ta^m tu+ cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng qua ho^`n tho+, y' nha.c . Ha~y dde^? la.i sau lu+ng nhu+~ng tho'i quen phe^ pha'n, so ddo pha^n bie^.t, dde^? bie^'t dda^u ta la.i cha(?ng ti`m tha^'y trong ta Mo^.t Thoa'ng Hu+~ng Ho+` ?

Toronto, nga`y 5 tha'ng 9, 1998
Mai Hie^`n Lu+o+ng

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---