Go: [MAIN PAGE]
Fonts: [VIQR] [VNI] [UNICODE] [VISCII] [VPS]


Ba.t cho Mo^.t Nga`y DDe.p Tro+`i

Tra^`n Quang Minh

     Ca'ch dda^y khoa?ng ta'm, chi'n na(m, to^i co' nha^.n ddu+o+.c hai ta^.p truye^.n do Nguye^~n Ta^'n Hu+ng go+?i ta(.ng, Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c va` Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" . Sau ddo', to^i vie^'t tho+ ca'm o+n ta'c gia? va` no'i le^n mo^.t va`i ca?m nghi~ rie^ng tu+ ve^` hai quye^?n sa'ch na`y . To^i nho+' co' no'i ve^` mo^.t ddie^?m quan tro.ng trong ca^'u tru'c ca^u chuye^.n: tho+`i gian ti'nh . To^i dda~ so sa'nh tho+`i gian ma` nha^n va^.t chi'nh so^'ng trong hai truye^.n na`y co' ti'nh ca'ch ta^m ly' ho+n la` va^.t ly' . Tha^.t va^.y, ta'c gia? dda~ so^'ng la.i nhu+~ng qua~ng ddo+`i kha'c nhau cu?a mo^.t thu+ sinh va` sau ddo' cu?a mo^.t qua^n nha^n trong nhie^`u bo^'i ca?nh xa~ ho^.i kha'c nhau . Co' nhu+~ng xung ddo^.t trong cuo^.c so^'ng ha(`ng nga`y ddo^i khi anh kho^ng bie^'t pha?i ha`nh ddo^.ng nhu+ the^' na`o dde^? tra'nh ca'i the^' tre^n dde du+o+'i bu'a . Co' nhu+~ng da(`ng co trong tu+ tu+o+?ng ddu+a anh dde^'n cho^~ gia?i quye^'t theo ca'i the^' cha(?ng dda(.ng ddu+`ng . Tu+` ddo' co' nhie^`u ma^?u ddo^.c thoa.i nga^.p ngu+`ng, ddu+'t ddoa.n bi. bo? lu+?ng kho^ng ke^'t thu'c, vi` nha^n va^.t chi'nh kho^ng pha?i chi? ddo^'i thoa.i vo+'i ngu+o+`i kha'c tre^n con ddu+o+`ng ddi ti`m co^ng ly' xa~ ho^.i ma` co`n ddo^'i dda'p tru+.c die^.n vo+'i chi'nh mi`nh nu+~a . Anh nghi~ ca'i to^i se~ tro+? tha`nh dda'ng ghe't ne^'u tu+. mi`nh kho^ng la`m theo lu+o+ng ta^m mi`nh . Anh dda~ ddu+o+ng dda^`u vo+'i nhie^`u kho' kha(n trong cuo^.c so^'ng thu+.c te^' ngoa`i ddo+`i ma` kho^ng mo^.t ddi.nh dde^` toa'n ho.c, mo^.t nguye^n ly' khoa ho.c hay mo^.t gia'o ddie^`u dda.o ddu+'c na`o ho.c ho?i o+? nha` tru+o+`ng giu'p anh kha? di~ ti`m mo^.t lo^'i thoa't . Ta'c gia? dda~ die^~n ta? ta^m tu+ mi`nh qua mo^.t lo^'i ha`nh va(n gia?n di. . Vie^.c bo^' cu.c ca^u chuye^.n ddu? ha^'p da^~n dde^? lo^i ke'o ngu+o+`i ddo^.c theo do~i no^.i dung quye^?n sa'ch tu+` dda^`u dde^'n ke^'t thu'c . Tuy nhie^n o+? mo^.t va`i ddoa.n trong sa'ch, ddo^.c gia? co' ca?m gia'c la` ca'c bie^'n co^' kho^ng xa?y ra theo mo^.t tri`nh tu+. lua^.n ly' . Chi'nh ca'i tri`nh tu+. lua^.n ly' na`y dda~ bi. William Faulkner cho^'i bo? trong khi sa('p xe^'p tho+`i ddie^?m cho ca^'u tru'c ca^u chuye^.n The Sound and The Fury . Nga`y ho^m nay trong truye^.n kho^ng pha?i la` nga`y tie^'p no^'i cu?a nga`y ho^m qua va` no' cu~ng chu+a ha(?n la` mo^.t do.n ddu+o+`ng cho nga`y mai . Thu+.c su+., kho^ng co' mo^.t ranh gio+'i va^.t ly' ro~ re^.t na`o dde^? ddo'ng khung ca'c ky? nie^.m trong ddo+`i mo^.t ngu+o+`i ca? . Nhu+~ng nga`y tha'ng na(m ma` nha^n va^.t dda~ so^'ng qua chi? la` nhu+~ng vay mu+o+.n tho+`i ddie^?m tu+o+.ng tru+ng dde^? ta'c gia? da'n nha~n hie^.u cho tu+`ng loa.i ky? nie^.m e^m dde^`m co', da(`n va(.t ta^m tu+ cu~ng co' . DDe^? no'i theo Mai Tha?o, ddo' la` nhu+~ng chen la^~n kho^ng a(n nha^.p cu?a mo^.t tri' nho+' qua' cho^`ng cha^'t, the^m va`o la` nhu+~ng nga('t ddoa.n, chuye^?n ddoa.n, dda?o lo^.n tra^.t tu+. tho+`i gian su+? du.ng ho+i nhie^`u, khie^'n ngu+o+`i ddo.c kho' theo do~i ...

     Hie^.n nay, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng kho^ng ba(`ng lo`ng vo+'i nhu+~ng ha`nh tri`nh nga('n ddoa.n ma` anh dda~ ddi qua trong ca'c ta^.p truye^.n nga('n, anh quye^'t ddi.nh la`m mo^.t ha`nh tri`nh da`i ha.n cu?a mo^.t lu+~ kha'ch, mo^.t ngu+o+`i ha`nh hu+o+ng tre^n ddu+o+`ng ddi ti`m y' nghi~a cu?a cuo^.c ddo+`i, mo^.t homo viator co^ ddo^.c ddo^`ng ha`nh be^n ca.nh nhu+~ng ngu+o+`i ba.n ddu+o+`ng . Anh ba('t dda^`u cuo^.c ha`nh tri`nh da`i trong Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n, mo^.t tru+o+`ng thie^n tie^?u thuye^'t go^`m hai ta^.p: thu+o+.ng va` ha. . Ta^.p thu+o+.ng go^`m 4 quye^?n . To^i dda~ ddo.c hai quye^?n 1 va` 2 . Anh nho+` to^i vie^'t Ba.t cho quye^?n hai trong ta^.p thu+o+.ng .

     Giu+~a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va` to^i co' nhu+~ng ky? nie^.m chung no+i mo^.t vu`ng dda^'t nho? tha^n ye^u cu?a que^ hu+o+ng: My~ Tho va` dda(.c bie^.t la` Tru+o+`ng Nguye^~n DDi`nh Chie^?u cu?a tha^.p nie^n 60 . Anh Hu+ng dda~ no'i nhie^`u ve^` vu`ng dda^'t co' con so^ng Tie^`n uo^'n khu'c cha?y ngang va` ngo^i tru+o+`ng na`y ra?i ra'c trong ca'c ta'c pha^?m cu?a anh, ngo^i tru+o+`ng co' tre^n tra(m na(m li.ch su+? gia'o du.c, no+i ma` anh dda~ du`i ma`i kinh su+? trong nhu+~ng na(m trung ho.c .

     Tru+o+'c he^'t, pha?i co^ng nha^.n ta'c gia? la` ngu+o+`i co' kha? na(ng sa'ng ta'c dda da.ng . Anh vie^'t nhie^`u the^? loa.i kha'c nhau: va(n, tho+ va` nha.c . Ga^`n dda^y to^i co' di.p ddo.c nhie^`u ba`i tho+ trong ca'c ta^.p Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ va` Mo^.t La^`n DDi, Anh Ye^u . Anh cu~ng dda~ pho^? nha.c mo^.t so^' tho+ do anh sa'ng ta'c . Anh vie^'t ra^'t nhie^`u va` vie^'t dde^`u dda(.n . Anh vie^'t tu+` tru+o+'c 75 ta.i que^ nha` . Lu'c dda^`u vie^'t va(n, la`m tho+ chi? la` mo^.t hobby la`m trong lu'c nha`n ro^~i, anh vie^'t sau nhu+~ng nga`y tha'ng le^nh dde^nh tre^n bie^?n ca? . Nhu+ng sau ddo' tu+` khi dde^'n My~, vie^'t va(n ddo^'i vo+'i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng tro+? tha`nh mo^.t nhu ca^`u, no' cu~ng thie^'t ye^'u nhu+ ca'i job anh ddang la`m ta.i so+? hay ho+n the^' nu+~a mo^.t career ma` anh pha?i theo dduo^?i trong suo^'t cuo^.c ddo+`i cu?a anh .

     Quye^?n hai ta^.p thu+o+.ng cu?a tru+o+`ng thie^n Mo^.t Gia^'c Mo+ Tie^n co' tu+.a Mo^.t Nga`y DDe.p Tro+`i . Nha^n va^.t chi'nh la` Hie^'u so^'ng o+? Saigon va`o nhu+~ng na(m dda^`u cu?a tha^.p nie^n 60 . Anh sinh vie^n dda.i ho.c su+ pha.m na`y chia xe? ti`nh ca?m vo+'i ba thie^'u nu+~: o+? ti?nh le? co', o+? tha`nh thi. cu~ng co' va` thuo^.c nhie^`u gio+'i kha'c nhau . Cuo^.c so^'ng ti`nh ca?m cu?a anh cu~ng ga(.p nhie^`u so'ng gio', ngang tra'i . Nhu+~ng va^'n dde^` bo^?n pha^.n, tra'ch nhie^.m, dda.o ddu+'c xung ddo^.t la^~n nhau nha^'t la` khi bie^'t ba.n ga'i anh co' ba^`u ...

     So^ng mo+ so^ng ma^.n so^ng dda`o
     Ba con so^ng a^'y cha?y va`o so^ng ... si
     Vi` tro't thu+o+ng anh bu.ng em pha't phi`
     Thuo^'c thang dda^u kho?i, va^.y thi` chu+?a tho^i
     Thu+o+ng anh de^~ ddu+'ng kho' ngo^`i ...


     Anh kho^ng bie^'t ti'nh sao dda^y, tho^i thi` uo^'ng thuo^'c lie^`u cho xong, to+'i dda^u hay ddo' . Sau cu`ng o+? ddoa.n ke^'t khi anh hu`ng tha^'m me^.t, Hie^'u be`n cha^u ve^` hie^.p pho^' vo+'i ngu+o+`i con ga'i quen bie^'t o+? ti?nh nha` . Anh ri? tai ngu+o+`i ti`nh ngu+o+`i thu+o+ng anh vo^ so^', nhu+ng anh chi? ... mo^.t lo`ng vo+'i em! Chen va`o nhu+~ng bie^'n ddo^.ng trong ddo+`i so^'ng ti`nh ca?m cu?a nha^n va^.t chi'nh, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ lo^`ng khung ca'c bie^'n co^' chi'nh tri. ddu+o+ng tho+`i, nhu+~ng hoa.t ca?nh xa~ ho^.i o+? mie^`n Nam, nhie^`u ma^?u ddo^'i thoa.i ve^` ne^'p so^'ng hie^.n ta.i, ve^` ca?m nghi~ cu?a gio+'i tre? lu'c ba^'y gio+` va` ca? su+. so sa'nh giu+~a nhu+~ng con ngu+o+`i mo^.c ma.c, cha^'t pha'c mie^`n que^ be^n ca.nh nhu+~ng anh du ki'ch cu' vo. mie^.t vu+o+`n . Va(n ddo^'i thoa.i cu?a ta'c gia? ra^'t gia?n di., ne^'u kho^ng muo^'n no'i la` bi`nh da^n . Ngu+o+`i ddo^'i thoa.i nghi~ sao no'i va^.y, kho^ng ca^`n pha?i lu+.a lo+`i no'i cha?i chuo^'t, gu't ma('c la`m gi`: "O^'i, ddo^` ca'i thu+' con ni't dde?n, hi? mu~i chu+a sa.ch ma` dda~ ho.c tho'i tru` o^ng ha.i ba`, dda^'u me. to^' cha, no'i co' tro+`i, tao i?a cu.c cu+'t tao co`n do`m cho+' co`n ba ca'i lu~ ba' vo+ ddo' ha?, cho va`ng tao cu~ng kho^ng the`m ngo' ." Ne^'u Tua^'n, Cha`ng Trai Nu+o+'c Vie^.t cu?a Nguye^~n Vy~ co' mo^.t tha'i ddo^. nha^.p cuo^.c va`o ca'c bie^'n co^' chi'nh tri. va` cha^'p nha^.n ma(.c nhie^n nhu+~ng ddo^?i mo+'i xa~ ho^.i ddu+o+ng tho+`i, thi` Hie^'u cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng kho^ng thu. ddo^.ng cha^'p nha^.n mo.i su+. vie^.c xa?y ra chung quanh mi`nh . Anh la` nha^n chu+'ng tho+`i cuo^.c vo+'i mo^.t tha'i ddo^. pha?n kha'ng nhu+ L'homme re'volte' cu?a Albert Camus . Hie^'u chi? tri'ch mo^.t ca'ch bu+.c bo^.i tu+` che^' ddo^. gia ddi`nh tri. cu?a O^ng Die^.m dde^'n ca^'p la~nh dda.o tho+`i co+ sa?n pha^?m cu?a bie^'n co^' tha'ng 11, 1963, ro^`i dde^'n nhu+~ng hoa.t ddo^.ng tra^'n a'p da^n la`nh cu?a co^.ng sa?n . Anh la` mo^.t ngu+o+`i chung tha^n ba^'t ma~n coi tro+`i ba(`ng vung .

     To^i thi'ch mo^.t so^' ddoa?n va(n da^~n nha^.p va`o ca'c chu+o+ng, nha^'t la` ca'c ddoa.n ta? ca?nh . Ne^'u va`o mo^.t buo^?i chie^`u thi` o+? mo^.t go'c vu+o+`n vo`ng ddai quanh nha`, che^'ch bo'ng phi'a tro+`i ta^y, a'nh ma(.t tro+`i co+ ho^` ddong ddu+a, khua^'t la^'p sau ra(.ng ca^y xum xue^ ca`nh la' ... Va`o lu'c sa'ng thi` a'nh na('ng ban mai tu+o+i ho^`ng to?a ra.ng phi'a tro+`i ddo^ng . Qua ma`n su+o+ng lu+?ng lo+ mo+` nha.t, bo'ng ma(.t tro+`i tro`n tri.a, u+?ng ddo? tre^n cao ... DDo.c nhu+~ng ddoa.n va(n na`y go+.i la.i cho to^i nhu+~ng hi`nh a?nh dde.p cu?a tho^n la`ng nga`y xu+a trong ca?nh thanh bi`nh cu?a xu+' so+? qua ca'c ngo`i bu't cu?a nho'm Tu+. Lu+.c Va(n DDoa`n . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng cu~ng ddu+a va`o truye^.n nhie^`u ca dao . To+'i dda^y thi` o+? la.i dda^y, bao gio+` be'n re^~ xanh ca^y ha~y ve^` ... Thu+o+ng anh em cu~ng dda'nh lie^`u, ca^`m ba(`ng nhu+ the^? tha? die^`u ... ddu+'t da^y . Ngu+o+`i ta cu~ng tha^'y su+. hie^.n die^.n cu?a Tra.ng Tri`nh Nguye^~n Bi?nh Khie^m qua ca'c ca^u ta da.i ta ti`m no+i va('ng ve?, ngu+o+`i kho^n ngu+o+`i dde^'n cho^'n lao xao ... hoa(.c ru+o+.u dde^'n go^'c ca^y ta se~ nha('p, nhi`n xem phu' qui' tu+.a chie^m chao ... The^m va`o dda^'y la` nhu+~ng ca^u ho` ddi.a phu+o+ng:

     Ho` o+ ...
     Ga'i na`o hie^`n cho ba(`ng ga'i Cho+. Ga.o
     Trai na`o xa.o cho ba(`ng trai Go` Co^ng
     Ne^'u em muo^'n ve.n chu+~ to`ng
     Ha~y mau mau tha(?ng xo^ng xu+' My~ ... o+`
     Ho` o+ ...
     Ha~y mau mau tha(?ng xo^ng xu+' My~
     Cho anh kho?i uo^?ng co^ng ... o+ ... ddo+.i cho+` ...


     Cu~ng co' nhu+~ng ddoa.n va(n nghie^n cu+'u su+? ddi.a nhu+ tru+o+`ng ho+.p vie^'t ve^` ddo^`ng ba(`ng so^ng Saigon hay con kinh Cho+. Ga.o vo+'i nhie^`u chi tie^'t dda^`y ddu? ke^? ca? na(m xua^'t xu+' . Nguye^~n Ta^'n Hu+ng kho^ng pha?i vie^'t tie^?u thuye^'t dde^? chi? no'i le^n nha^n sinh quan cu?a mi`nh ma` co`n muo^'n ddu+a va`o dda^'y nhu+~ng ca'i hay, ca'i dde.p cu?a ne^`n va(n ho'a da^n gian . Tuy nhie^n, be^n ca.nh ddo' ta'c gia? cu~ng co' va`i ddoa.n va(n ta? cha^n, nhu+~ng ddoa?n va(n ma` Francoise Sagan du`ng dde^'n khi mo^ ta? su+. va cha.m giu+~a hai la`n da tho+' thi.t . Co' le~ anh muo^'n pha ti'nh cha^'t tie^?u thuye^'t cho ta'c pha^?m mi`nh, ne^n dda~ the^m va`o ca^u chuye^.n mo^.t chu't Le^ Xuye^n cha(ng ? Thu+.c ra, ne^'u bo? ddi nhu+~ng ddoa?n va(n ddo' cu~ng kho^ng la`m cho ca^u chuye^.n thay ddo^?i gi` ca? nhu+ng tra'i la.i co' the^? la`m ta(ng the^m ca?m ti`nh cu?a ddo^.c gia? kho' ti'nh . Nhu+ng kho^ng bie^'t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng muo^'n nha(`m la^'y lo`ng kho^'i ddo^.c gia? na`o ? Du` sao, dde^? no'i theo Ho^` Tru+o+`ng An, va(n chu+o+ng ha?i ngoa.i co' nhie^`u khuynh hu+o+'ng thi` mo+'i co' the^? la` mo^.t va(n chu+o+ng pho^`n thi.nh . Theo to^i thi` chu'ng ta muo^'n tha^'y Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vie^'t dde^`u dda(.n va` vie^'t nhie^`u nu+~a, ddo' la` da^'u hie^.u to^'t dde^? la`m gia`u the^m cho va(n chu+o+ng ha?i ngoa.i .

San Diego, nhu+~ng nga`y cuo^'i Xua^n 1997
Tra^`n Quang Minh

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p