Mu.c Lu.c 01. Mo+`i ddo.c Tra^`m Hu+o+ng Ha.nh Phu'c 02. Mo+`i ddo.c Chuye^.n Mie^.t Vu+o+`n 03. Mo+`i ddo.c Tho+ Lua^n Hoa'n 04. Mo+`i ddo.c Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro` 05. Mo+`i ddo.c Be^n Na`y Bu+'c Tu+o+`ng Ba' Linh 06. Mo+`i ddo.c Sau Cuo^.c DDo^?i DDo+`i 07. Ky? Nie^.m Vo+'i "Su+ Phu." 08. Mo+`i ddo.c Cuo^'i Ne?o DDu+o+`ng Ha.nh Phu'c 09. Xua^n Vu~ , Ngu+o+`i Anh Xu+' Du+`a 10. Mo+`i ddo.c Tie^'ng So'ng 11. Mo+`i ddo.c Vie^.t Nam Lu.c Ba't Su+? Ca 12. *****    back to top

01. MO+`I DDO.C: TA^.P TRUYE^.N TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C CU?A HOA`NG DU THU.Y

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Tru+o+'c 75, Hoa`ng Du Thu.y co' ba`i vie^'t o+? ca'c ba'o Lu+o+'t So'ng, Tuo^?i Ngo.c va` mo^.t va`i to+` ba'o cu?a ca'c binh chu?ng kha'c . O+? ha?i ngoa.i, chi. ba('t dda^`u ca^`m bu't tro+? la.i vo+'i ba'o Pho^? Tho^ng trong na(m 86, ro^`i chi'nh thu+'c ddu+o+.c gio+'i thie^.u la` ngu+o+`i vie^'t mo+'i tre^n La`ng Va(n vo+'i ba`i DDo+`i Ta va`o tha'ng 10, na(m 87 va` tre^n Va(n vo+'i ba`i So^ng Kho^ng Ra Bie^?n va`o tha'ng 10, na(m 88 .

     Su+. xua^'t hie^.n cu?a Hoa`ng Du Thu.y ngay bu+o+'c dda^`u tha^.t ra cu~ng cha(?ng ga^y mo^.t tie^'ng vang na`o lo+'n . Nhu+ng vo+'i loa.t ba`i lie^n tie^'p sau ddo' dda(ng tre^n La`ng Va(n go^`m Bo^ng Ho^`ng Tre^n DDu+o+`ng Walkley, Mo^.t Nga`y Ra^'t Mo+'i, Buo^?i Cho+. Tan, Gia^'c Mie^n Tru+o+`ng, Nga`y DDa^`u DDu+a Con DDi Nha` Tre? (Tho+) ... va` tre^n Va(n vo+'i nhu+~ng ba`i DDe^m Tra(ng, Chu'c Mu+`ng Na(m Mo+'i, DDe^'m (Tho+), Gia' Ti`nh Ye^u ... Hoa`ng Du Thu.y nghie^~m nhie^n la` mo^.t ngo^i sao sa'ng tre^n va(n dda`n . Du` chi? trong mo^.t tho+`i gian ra^'t nga('n .

     Trong la' thu+ dde^` nga`y 30 tha'ng 5 1989, Hoa`ng Du Thu.y nha('n nhu? vo+'i to^i ra(`ng: So^' la` do su+. xu'i ba?o cu?a anh, bo^~ng nhie^n Thu.y co' y' ddi.nh ra mo^.t ta^.p truye^.n ... Sa(~n dda^y, Thu.y gu+?i dde^'n anh xa^'p ba?n tha?o cuo^'n TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C, nho+` anh ddo.c va` nhua^.n sa('c giu`m . Xong, ne^'u co' the^? ddu+o+.c, xin anh vie^'t cho Thu.y va`i do`ng gio+'i thie^.u ...

     Vie^'t ba`i gio+'i thie^.u ? Sao la.i co' chuye^.n na`y ? Va^.y cho+' nhu+~ng nha` va(n lo+'n xu+a nay va^~n thu+o+`ng hay vie^'t tu+.a nhu+ Vo~ Phie^'n, Mai Tha?o, Nguye^~n Mo^.ng Gia'c, Ho^` Tru+o+`ng An ... dda^u, sao kho^ng nho+` ma` la.i nho+` to^i ? Thie^.t ti`nh, ngoa`i su+. nga.c nhie^n ra to^i co`n ga(.p pha?i ca'i lu'ng tu'ng! Vi` to^i tu+. bie^'t tha^n pha^.n mi`nh chu+a ddu? lo^ng ddu? ca'nh thi` la`m sao ma` la`m chuye^.n bay bo^?ng nhu+ va^`y . To^i vie^'t thu+ gia?i ba`y cu`ng chi. va` co' the^m mo^.t ca^u tho`ng: To^i chu+a hie^?u ro~ y' chi. o+? cho^~ va`i do`ng gio+'i thie^.u la` nhu+ the^' na`o ... Vo+'i kha? na(ng cu?a to^i, co' vo+'i cao cho la('m thi` chi? vie^'t no^?i cho chi. ca'i Ba.t ma` tho^i, coi nhu+ la` ca?m nghi~ cu?a mo^.t ddo^.c gia? sau khi ddo.c ta'c pha^?m va^.y .

     Thu+ phu'c dda'p dde^` nga`y 21, tha'ng 6 1989, Hoa`ng Du Thu.y tha^n ti`nh cho to^i bie^'t: Cha('c mi`nh chi? xin anh ca'i Ba.t tho^i, va^'n dde^` gio+'i thie^.u tha^'y ra kho^ng ca^`n thie^'t cho la('m . Co' hai ly' do . Ly' do thu+' nha^'t la` Thu.y thi'ch tung ta'c pha^?m mi`nh ra theo kie^?u "tha? no^?i," tu`y ddo^.c gia? phe^ pha'n . Ne^'u co' lo+`i gio+'i thie^.u, kho^ng nhie^`u thi` i't ddo^.c gia? se~ bi. a?nh hu+o+?ng bo+?i o^ng hay ba` gio+'i thie^.u . Co`n ly' do thu+' hai, ly' do ma` Thu.y nho+` anh vie^'t Ba.t la` ... ta.i vi` ... Vi` sao ? Vi` va(n phong cu?a chi. la` va(n phong mie^`n Nam va` to^i la` mo^.t ca^y bu't mie^`n Nam ? Va^.y cho+' nhu+~ng ba^.c dda`n anh cu?a to^i nhu+ Ho^` Tru+o+`ng An, Kie^.t Ta^'n, Vo~ Ky` DDie^`n, Nguye^~n Va(n Sa^m ... kho^ng ai ho^.i ddu? ddie^`u kie^.n sao ? Nhu+ng thie^.t ti`nh ne^'u ddem to^i ra ma` so sa'nh va` chie^'u theo co^ng ta^m ma` no'i, ro~ ra`ng ca'c ba^.c dda`n anh na`y kho^ng ai co' mo^.t ta^`m mu+'c, ki'ch thu+o+'c ddu'ng vo+'i tie^u chua^?n do chi. dde^` ra, mo+'i kho^? . Bo+?i ... ta.i vi` anh la` li'nh bie^?n, ma` truye^.n cu?a Thu.y nghie^ng ve^` li'nh bie^?n nhie^`u ho+n . Va? la.i, anh la` ngu+o+`i dda^`u tie^n ddu+o+.c ha^n ha.nh la`m ba.n va(n vo+'i Thu.y ddo' .

     Thi` ra va^.y . So^' pha^`n to^i du` o+? dda^u, du` o+? la~nh vu+.c na`o ro^`i nhu+ cu~ng co' ngu+o+`i da`nh sa(~n cho mi`nh mo^.t cho^~ ... ddu+'ng . To^i ngang nhie^n co' ddu+o+.c ca'i co+ ho^.i ho.c la`m ngu+o+`i vie^'t Ba.t . Kinh nghie^.m tu+` o^ng Mai Tha?o cho bie^'t dde^? ru't nga('n la.i nhu+~ng ddu+o+`ng dda^'t va` no^'i lie^`n la.i nhu+~ng xa ca'ch, va(n chu+o+ng va^~n co' ddu+o+.c cho no' va` cho ngu+o+`i ca'i hie^.u lu+.c tuye^.t vo+`i, ca'i "hu+~u duye^n thie^n ly'" giu+~a nhu+~ng ngu+o+`i ca^`m bu't vo+'i nhau . Ba(`ng thu+ tu+` . Va` ba(`ng ddie^.n thoa.i, vo+'i mo^.t gio.ng no'i ra^'t co`n e a^'p . Cu~ng nhu+ kinh nghie^.m tu+` Ho^` Tru+o+`ng An cho bie^'t pha?i ddo.c cuo^'n sa'ch hai la^`n mo+'i vie^'t no^?i cho Hu+ng mo^.t ca'i Ba.t co' ho^`n . Va^.y to^i pha?i ddo.c TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C dde^'n bao nhie^u la^`n dda^y ? Ho.c thuo^.c lo`ng luo^n cha(ng ? No'i gi` thi` no'i, to^i kho^ng lo+.i du.ng vie^.c vie^'t Ba.t cho mo^.t ngu+o+`i ba.n dde^? no'i le^n ca'i quan ddie^?m ro^.ng lo+'n cu?a mi`nh ddo^'i vo+'i va(n chu+o+ng, cu~ng kho^ng tri`nh ba`y nhu+~ng nha^.n xe't cu?a tha^`y da`nh cho ho.c tro` hay cu?a dda`n anh no'i vo+'i dda`n em nhu+ nhie^`u ngu+o+`i ddi tru+o+'c dda~ la`m . O+? dda^y, du` khen hay che^ thi` cu~ng chi? la` nhu+~ng ta^m ti`nh giu+~a mo^.t ngu+o+`i ca^`m bu't vo+'i mo^.t ngu+o+`i ca^`m bu't, cu?a mo^.t ba.n va(n ddo^'i vo+'i va(n chu+o+ng cu?a ba.n mi`nh ma` tho^i . DDo', a^u cu~ng la` ca'i ddie^?m ra^'t hay cu?a su+. "tha? no^?i" va^.y .

     Hoa`ng Du Thu.y thuo^.c do`ng do~i hoa`ng to^.c, mo^.t Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ . The^m va`o nhu+~ng Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ ddi tru+o+'c nhu+ Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ Hy? Khu+o+ng (To^n Nu+~ Hy? Khu+o+ng), Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ Tri Tu'c (Co? Tha'ng Gie^ng), Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ DDoan Trang (Quy`nh Giao), Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ Nhu+ Y' (Quy`nh Nhu+), Co^ng Huye^`n To^n Nu+~ Nha Trang (Thanh Nhung) ... cho vu+o+`n va(n nghe^. ha?i ngoa.i the^m pha^`n hu+o+ng sa('c . Nhu+ng, Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ ... Hoa`ng Du Thu.y la` mo^.t Co^ng Ta(`ng To^n Nu+~ ma^'t go^'c, mo^.t qua^.n chu'a chu+a he^` dda(.t cha^n le^n dda^'t tha^`n kinh bao gio+` . Trong qua' khu+' co' the^? no'i Hoa`ng Du Thu.y chi? la` mo^.t ho.c sinh duye^n da'ng cu?a tru+o+`ng nu+~ Gia Long va` la` mo^.t sinh vie^n co' ve? dde.p ma(.n ma` de^~ ga^y so'ng gio' cu?a tru+o+`ng DDa.i Ho.c Su+ Pha.m ma` tho^i .

     Nhu+ng, ddo.c xong TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C to^i co' ca?m nghi~ gi` dda^y ? Nhie^`u la('m!

     Tru+o+'c he^'t, TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C go^`m mu+o+`i ba truye^.n nga('n ra^'t de^~ thu+o+ng, mu+o+`i ba ddo'a hoa co' su+'c quye^'n ru? muo^n loa`i ong bu+o+'m xa ga^`n, dda~ ngoi le^n tu+` ta^'m lo`ng bao la cu?a bie^?n . Hoa`ng Du Thu.y, qua mu+o+`i ba truye^.n nga('n tie^u bie^?u na`y, dda~ chu+'ng to? la` mo^.t nha` va(n co' vo^'n so^'ng ra^'t do^`i da`o va` phong phu' ve^` ma(.t ti`nh ca?m . Kho^ng rie^ng gi` ti`nh ye^u ma` luo^n ca? ti`nh ma^~u tu+?, ti`nh vo+. cho^`ng, ti`nh ba.n be`, ti`nh cho`m xo'm, ti`nh ddo^`ng hu+o+ng, ti`nh nha^n loa.i ..., va` ti`nh bo^`ng be^`nh vo+'i chu+~ nghi~a vo+'i mo+ mo^.ng gio' tra(ng ... dde^`u thoa't ra ngu`n ngu.t trong va(n chu+o+ng cu?a chi. . DDie^?m cu~ng ne^n bie^'t la` ngoa.i tru+` ca'i truye^.n nga('n da.t da`o ye^u thu+o+ng dda^`u tie^n, So^ng Kho^ng Ra Bie^?n, dda~ ddu+o+.c gio+'i thie^.u tre^n ta^.p san Va(n, mu+o+`i hai truye^.n nga('n co`n la.i chu+a he^` dda(ng ba'o, chu+a he^` tri`nh la`ng . DDie^`u na`y cho tha^'y su+'c sa'ng ta'c cu?a Hoa`ng Du Thu.y ra^'t ma.nh, ra^'t vu+~ng cho mo^.t bu+o+'c dda(ng tri`nh da`i, dda^`y hu+'a he.n trong tu+o+ng lai .

     Vo+'i lo^'i va(n ke^? chuye^.n ra^'t gia?n di. va` trong sa'ng, Hoa`ng Du Thu.y dda~ de^~ da`ng lo^i cuo^'n ngu+o+`i ddo.c va`o truye^.n cu?a mi`nh, nhu+~ng truye^.n co' ti'nh ca'ch so^'ng tha^.t nhu+ o+? ngoa`i ddo+`i . Ba.n ddo.c ca?m tha^'y ga^`n gu~i vo+'i ta'c gia? ho+n qua tu+`ng nha^n va^.t, qua tu+`ng hoa`n ca?nh tra.ng huo^'ng ddang xa?y ra tru+o+'c ma('t nhu+ mo^.t ddoa.n phim . Co' the^? no'i be^n nam co' Kie^.t Ta^'n va` to^i, ba^y gio+` be^n nu+~ co' chi., thi'ch pho+i ba`y tra^`n truo^`ng ca'i to^i cu?a mi`nh . Ca'i to^i thu+o+`ng ra^'t dda'ng ghe't nhu+ nhie^`u ngu+o+`i quan nie^.m, nhu+ng bie^'t su+? du.ng ddu'ng cho^~ ddu'ng lu'c, thi` ca'i dda'ng ghe't kia ddo^i khi la.i tha`nh ca'i de^~ thu+o+ng . Cu~ng nhu+ to^i ca?m tha^'y ga^`n gu~i Nguye^~n Xua^n Hoa`ng vo+'i Tu+. Truye^.n Cu?a Mo^.t Ngu+o+`i Vo^ Ti'ch Su+. ho+n la` nhu+~ng truye^.n kha'c cu?a anh . Hoa(.c vo+'i mo^.t Nguye^~n Y' Thua^`n cu~ng va^.y, Ngu+o+`i Li'nh Co`n La.i . Chi? kha'c Kie^.t Ta^'n va` to^i o+? ddie^?m la` Hoa`ng Du Thu.y dda~ co^' ti`nh go'i ghe'm va` ddu+a ca'i to^i cu?a mi`nh va`o nhie^`u nha^n va^.t chi'nh kha'c nhau, trong nhie^`u kho^ng gian va` tho+`i gian kha'c nhau . Tuy nhie^n, vo+'i mo^.t ca'i khe'o nhi`n, ngu+o+`i ddo.c se~ nha^.n ra ngay . Bo+?i va^.y ma(.c du` kho^ng hoa`n toa`n la` tu+. truye^.n, truye^.n cu?a Hoa`ng Du Thu.y mang na(.ng ti'nh cha^'t tu+. truye^.n . Va` chi'nh ca'i ti'nh cha^'t tu+. truye^.n cha^n tha^.t ddo' no' dda~ ta.o ne^n gia' tri. cho quye^?n sa'ch .

     Hoa`ng Du Thu.y la` nha` va(n co' khie^'u vie^'t ve^` truye^.n ti`nh . Du+.ng la.i nhu+~ng mo^'i ti`nh xa xu+a cu~ng nhu+ la`m ne^n nhu+~ng mo^'i ti`nh tho+`i dda.i . Nhu+ng, nhu+~ng ti`nh tie^'t va` nhu+~ng xa?y dde^'n trong ca'c truye^.n ti`nh na`y dde^`u kho^ng the^? ti`m tha^'y trong ma^'y quye^?n tie^?u thuye^'t vie^'t theo kie^?u feuilleton . Vi` no' so^'ng thu+.c . Vi` no' kho^ng la` hu+ ca^'u, tu+o+?ng tu+o+.ng . Trong mu+o+`i ba truye^.n, he^'t sa'u truye^.n dda~ la` truye^.n ti`nh . Va` vo+'i mo^.t ta^m ho^`n la~ng ma.n va` da'm so^'ng, Hoa`ng Du Thu.y ba(`ng mo^.t die^~n ta? tra^n tro.ng va` thie^'t tha, dda~ ddu+a ddo^.c gia? va`o tuo^?i ti`nh ye^u vu.ng da.i, ho^`n nhie^n cu?a tho+`i ho.c tro` (So^ng O+i, Cha?y Ve^` DDa^u), va`o nhu+~ng la^`n ddu`a gio+~n vo+'i ti`nh ye^u cu`ng nhu+~ng anh cha`ng li'nh ta`u trong tho+`i tra'i chi'n (So^ng Kho^ng Ra Bie^?n va` Chuye^.n Ke^? Sau Mu+o+`i La(m Na(m), va`o nhu+~ng theo dduo^?i, ti`m to`i, ca^n nha('c trong gia` da(.n ti`nh ddo+`i no+i xu+' la. que^ ngu+o+`i (Ca'nh Cu+?a Chu+a Khe'p Ki'n va` Ma`u Quan San), cu~ng nhu+ va`o mo^.t la^`n na`o ddo' dda~ bi. lo+.i du.ng tra^n tra'o trong ca?nh buo^n ba'n cho+. tro+`i o+? Vie^.t Nam (Ve^'t Cha`m) . Truye^.n ti`nh cu?a Hoa`ng Du Thu.y nhi`n chung kho^ng ma^'y gi` tha'c loa.n, chi? la` nhu+~ng kho+i kho+i buo^ng tha? theo do`ng ddo+`i . Nhu+ng, theo to^i, nhu+~ng chuye^.n ti`nh na`y ra^'t dde.p . DDe.p nhu+ nhu+~ng gi` co`n so't la.i, co^ ddo.ng la.i tha`nh mo^.t ky? nie^.m kho' que^n, cu?a mo^.t tho+`i so^'ng qua trong tuo^?i ti`nh ye^u ma` chu'ng ta ai ai cu~ng co' . Gio.ng va(n cu~ng chu+`ng mu+.c, tu+. chu?, ki`m giu+~ kho^ng cho bi. cuo^'n hu't va`o mo^.t xo^ dda^?y na`o cu?a ta^m ho^`n . Va^.y ma` ca?m ddo^.ng . Va` ca'i dde.p la` su+. thu tro`n la.i, kho^ng cho ro+'t xuo^'ng cu?a mo^.t ha.t le^. long lanh . Truye^.n ti`nh vie^'t ddu+o+.c nhu+ the^' la` hay . Chi'nh o^ng Mai Tha?o dda~ co' lo+`i khen nhu+ va^.y .

     Hoa`ng Du Thu.y la` nha` va(n thi'ch la(n xa? va`o cuo^.c ddo+`i . Ba(`ng nhu+~ng kinh nghie^.m so^'ng co' the^? tu+` chi'nh ba?n tha^n mi`nh, chi. vie^'t la.i nhu+~ng sinh hoa.t be^n le^` xa~ ho^.i mo^.t ca'ch ra^'t trung thu+.c . Trong so^' mu+o+`i ba truye^.n nga('n, ga^`n pha^n nu+?a dda~ ba('t dda^`u tu+` mo^.t bo^'i ca?nh Vie^.t Nam va` ke^'t thu'c tre^n xu+' ngu+o+`i, Canada . Ca?nh so^'ng que^ nha` sau 75 hie^.n ra mo^`n mo^.t . Mo^.t ca'ch tang thu+o+ng, tu?i nhu.c . Nhu+ng chi. kho^ng he^` chi~a mu~i du`i va`o che^' ddo^. va` bo.n ca^`m quye^`n, chi. chi? ddu+a ra nhu+~ng ha^.u qua? na~o ne^` ma` ngu+o+`i da^n pha?i chi.u . Ba(`ng hi`nh a?nh nhu+~ng te^n sinh vie^n ba mu+o+i nha?y ra le^n lo+'p la`m tro` he^` trong ca'c tru+o+`ng DDa.i ho.c (Truye^.n Vie^'t La.i Tu+` Ba?n Tha?o Bo? Que^n va` Che' Sa^'m) . Ba(`ng ca'c vu. lu+o+`ng ga.t ta^.n ti`nh cu?a bo.n dda^`u na^.u vu+o+.t bie^n . Su+. ta'n ta^.n lu+o+ng ta^m kho^ng nhu+~ng xa?y ra trong xo'm gie^`ng tha^n thuo^.c vo+'i nhau (Truye^.n Vie^'t La.i Tu+` Ba?n Tha?o Bo? Que^n) ma` luo^n ca? cho nhu+~ng ngu+o+`i tu` co^ the^' vu+`a mo+'i ddu+o+.c tha? ve^` (Lo`ng Tin) . Ba(`ng nhu+~ng a^n oa'n giang ho^` tre^n dda^'t cho+. tro+`i dda~ da^`n da` tro+? tha`nh nhu+ mo^.t phong tu.c mo+'i (Ve^'t Cha`m) . Ba(`ng nhu+~ng ti'nh toa'n, lo+.i du.ng kho^ng ti`nh ngu+o+`i trong nhu+~ng gia ddi`nh co' ca?nh Ba('c Nam sum ho+.p trong Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a Vie^.t Nam (Nu+~ Sanh Ngoa.i To^.c) . Va` ba(`ng ca'i ca?nh cha me. gia` tu+.a cu+?a tro^ng con, cho+` cha'u . Nhu+~ng ddu+'a con vu+o+.t bie^n dda~ ra ddi kho^ng bao gio+` tro+? la.i, cu~ng nhu+ nhu+~ng ddu+'a cha'u mo+'i sinh ra tre^n dda^'t ngu+o+`i kho^ng bao gio+` ddu+o+.c tha^'y ma(.t (Cho Buo^?i Chie^`u Sa('p Ta('t) . Vo+'i nga^`n a^'y ho^~n ddo^.n cu?a sa^n kha^'u cuo^.c ddo+`i, vu.t dde^'n sau cuo^.c ddo^?i ddo+`i, dda~ ddu+o+.c Hoa`ng Du Thu.y die^~n ta? sa('c ne't o+? mo.i phu+o+ng die^.n . Bo+?i chi. la` nha` va(n sa`nh ta^m ly', kho^ng nhu+~ng o+? ngu+o+`i tre? ke? gia` ma` luo^n ca? nam la^~n nu+~ nu+~a .

     DDe^m Chong DDe`n la` mo^.t tu`y bu't vie^'t ve^` mo^.t nga`y tro^i qua cho mo^.t ta^m ho^`n tro+ tro.i no+i dda^'t la. que^ xa, go+.i y' tu+` mo^.t co+ ho^.i ba^'t ngo+` dda~ da^~n da('t ta'c gia? dde^'n gia^y phu't ddu+o+.c pha?i chong dde`n, say su+a ddo.c quye^?n DDe^m Chong DDe`n cu?a Ho^` Tru+o+`ng An .

     Va` sau cu`ng, Tra^`m Hu+o+ng Ha.nh Phu'c la` mo^.t ke^'t cuo^.c ra^'t tuye^.t vo+`i, ra^'t ne^n tho+ . Cu?a mo^.t gia ddi`nh nu+?a chu+`ng xua^n no'i chung va` cu?a mo^.t ngu+o+`i ca^`m bu't no'i rie^ng . Ta^m su+. tha^`m ki'n cu?a mo^.t ngu+o+`i vo+., ngu+o+`i me. la` su+. le'n lu't da^'n tha^n va`o va(n chu+o+ng, la^'p la'nh trong toa`n bo^. ta^.p truye^.n, dda~ ddu+o+.c gia?i to?a mo^.t ca'ch to^'t dde.p nhe. nha`ng nhu+ nhu+~ng va^`n tho+ ru con . Mo^.t mi`nh ca(.m cu.i sa'ng ta'c trong a^m tha^`m che da^'u, nhu+ng ro^`i cu~ng co' nga`y bo^.c lo^. ra . Vi` dda~ dde^'n lu'c ca^`n pha?i chu+'ng to? cho ngu+o+`i ba.n ddo+`i, cho dda^'ng phu qua^n cu?a mi`nh bie^'t qua mo^.t ddie^`u . The^' na`o la` no^~i vinh ha.nh cu?a mo^.t ngu+o+`i dda`n o^ng ddang na('m trong tay mi`nh mo^.t tra'i tim mo^.ng mo+ quye^'n ru? cu?a mo^.t nha` va(n nu+~ ... Thu+? ho?i ai da'm no'i dda^y kho^ng pha?i la` tu+. truye^.n cu?a Hoa`ng Du Thu.y ?

     Ba^y gio+`, ne^'u ddi sa^u va`o chi tie^'t thi` ta'c pha^?m na`o la.i kho^ng co' nhu+~ng ddoa.n va(n bo'ng ba^?y, trong sa'ng, ga^y xu'c ddo^.ng trong lo`ng ngu+o+`i ddo.c dda'ng tri'ch da^~n la`m ba(`ng, cu~ng nhu+ nhu+~ng ddoa.n va(n ru+o+`m ra`, to^'i nghi~a ddo^.c gia? ddo.c le^n ddo^i khi kho^ng hie^?u y' ta'c gia? muo^'n no'i gi`, go+?i ga^'m ta^m su+. mi`nh cho ai ... Nhu+ng to^i kho^ng the^? la`m vie^.c ddie^?m sa'ch trong khi vie^'t Ba.t ddu+o+.c, cho ne^n chi? bie^'t nhu+o+`ng cho^~ cho ba.n ddo.c lu+o+'t qua ca'nh cu+?a vu+`a he' mo+?, bu+o+'c va`o mo^.t the^' gio+'i mo+'i co' hoa tho+m co? la. cu?a vu+o+`n va(n .

     Lo+`i no'i sau cu`ng cu?a rie^ng to^i vo+'i Hoa`ng Du Thu.y, TRA^`M HU+O+NG HA.NH PHU'C tuy la` ta'c pha^?m dda^`u tay nhu+ng la` ta'c pha^?m dde^? ddo+`i cu?a mo^.t nha` va(n nu+~ .

     Winston-Salem, NC, va`o Thu na(m Ky? Ty.

   back to top

02. MO+`I DDO.C: TA^.P TRUYE^.N CHUYE^.N MIE^.T VU+O+`N CU?A HO^` TRU+O+`NG AN

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Xu+a nay, Tu+.a hay Ba.t thu+o+`ng do nhu+~ng ngu+o+`i ddi tru+o+'c vie^'t dde^? gio+'i thie^.u nhu+~ng ke? ddi sau . Nhu+ng da.o ga^`n dda^y, nhie^`u ngu+o+`i ddi sau cu~ng hay vie^'t Ba.t cho nhu+~ng ngu+o+`i ddi tru+o+'c . Bo+?i le~, ngoa`i pha^`n gio+'i thie^.u, co`n dde^? ghi la.i mo^.t tha^n ti`nh, mo^.t ky? nie^.m giu+~a nhu+~ng ba(`ng hu+~u tha^m giao .

     Vo+'i Ho^` Tru+o+`ng An, vo+. cho^`ng chu'ng to^i co' ca'i may ma('n ddu+o+.c ga(.p anh mo^.t la^`n ta.i tu+ gia nha` va(n nu+~ Nguye^~n thi. Thanh Bi`nh . Mo^.t dde^m ho^.i ngo^. thi` ddu'ng ho+n, vi` cu`ng vo+'i gia chu?, chu'ng to^i ba`n lua^.n chuye^.n va(n chu+o+ng, dda^'u la'o chuye^.n trong la`ng dde^'n ga^`n sa'ng tra('ng mo+'i chi.u tan ha`ng ddi ngu? . Tuy mo^.t la^`n tho^i ma` tu+` ddo' anh em chu'ng to^i dda~ coi nhau nhu+ dda`o vie^n ke^'t nghi~a . DDo' cu~ng la` la^`n duy nha^'t cho dde^'n nay, Ho^` Tru+o+`ng An dda~ dde^'n Hoa Ky`, thu? ddo^ Hoa Thi.nh DDo^'n, nha^n di.p buo^?i ra ma('t sa'ch Giai Thoa.i Ho^`ng cu?a anh, do Trung ta^m va(n bu't Mie^`n ddo^ng ba?o tro+. . Co' le~ chi'nh vi` va^.y ma` sau Nguye^~n Ngo.c Bi'ch, Thi'ch Nhu+ DDie^?n, Vo~ DDi`nh, Vo~ Phie^'n ... thi` dde^'n phie^n to^i, rie^ng to^i, ddu+o+.c ca'i ha^n ha.nh vie^'t va`i do`ng cho ta'c pha^?m cu?a anh cha(ng ?

     Cu~ng ddo^`ng tho+`i vo+'i va(n phong mie^`n Nam, ddie^?m chung; nhu+ng, nhu+~ng ca^y bu't mie^`n Nam dde^`u co' vi. tri' rie^ng bie^.t cu?a mi`nh vi` ne^'p so^'ng va` suy tu+ cu?a ho. kho^ng gio^'ng nhau, ddie^?m rie^ng . Le^ Ba?o Tra^n, Pha.m Tha(ng, Xua^n Tu+o+'c ... nghie^ng ve^` phong tu.c ta^.p qua'n va` ta^m ti`nh ngu+o+`i da^n mie^`n Nam; qua ca'c anh, ddo^.c gia? se~ ti`m ddu+o+.c ddo+`i so^'ng va` kie^'n thu+'c cu?a da^n que^ mie^`n Nam tho+`i tru+o+'c . Anh Va^n, Ha?i Ba(`ng, Vo~ Ky` DDie^`n, Xua^n Vu~ ... cu~ng die^~n ta? ve^` xa~ ho^.i mie^`n Nam va` ddo+`i so^'ng da^n mie^`n Nam nhu+ng thie^n ve^` cho^'ng Co^.ng, cho^'ng Xa~ ho^.i chu? nghi~a . Hu+'a Hoa`nh, mo^.t mi`nh mo^.t co~i, vo+'i su+? ky' va` ddi.a ly' lo^`ng trong va(n chu+o+ng nha(`m ghi la.i nhu+~ng ddi.a linh, nhu+~ng nha^n kie^.t, nhu+~ng chu+'ng ti'ch dda^.m ne't o+? mie^`n Nam . Nguye^~n va(n Sa^m, Tra^`n Long Ho^` ... nhu+ co^' ddi ti`m nhu+~ng kha('c khoa?i, suy tu+ qua hi`nh a?nh ngu+o+`i da^n mie^`n Nam trong ne^'p so^'ng thi. tha`nh la^~n no+i tho^n da~ . Nhu+~ng ngu+o+`i co`n la.i, cu~ng ra^'t quen thuo^.c vo+'i ddo^.c gia?, nhu+ Cao Bi`nh Minh, Hoa`ng Du Thu.y, Huy`nh Hu+~u Cu+?u, Kie^.t Ta^'n, Ngo^ Nguye^n Du~ng, Nguye^~n DDu+'c La^.p, Nguye^~n Le^ Ho^`ng Hu+ng, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, Nguye^~n thi. Long An, Nguye^~n thi. Ngo.c Die^~m, Nguye^~n thi. Ngo.c Nhung, Nguye^~n va(n Ba, Phan thi. Tro.ng Tuye^'n, Phu`ng Nha^n, Si~ Lie^m, Tra^`n Kim Vy, Tra^`n thi. Kim Lan, Vu~ Nam, Y' Ngo^n ... dde^`u co' i't nhie^`u ke^? la.i nhu+~ng buo^`n vui, nhu+~ng rie^ng tu+, nhu+~ng xa^m nha^.p tu+` ngoa.i ca?nh, nhu+~ng bo^.c pha' tu+` no^.i ta^m cu?a mi`nh .

     DDa(.c bie^.t ho+n he^'t, o+? co~i va(n chu+o+ng cu?a Ho^` Tru+o+`ng An, chu'ng ta la.i ro+i va`o mo^.t the^' gio+'i kha'c, ra^'t kha'c: the^' gio+'i cu?a dda`n ba`, ra^'t dda`n ba` mie^`n Nam . O+? co~i va(n chu+o+ng ddo', khi ddo^.c gia? ddo.c Ho^` Tru+o+`ng An nghi~ sao to^i kho^ng bie^'t, cho+' rie^ng to^i, to^i ca?m tha^'y chung quanh mi`nh qua^y qua^`n bo+?i mo^.t ba^`y tie^n nu+~ la^~n lo^.n vo+'i mo^.t dda'm ho^` ly tinh . Ke? la(?ng lo+ mo+ mo^.ng, ngu+o+`i hie^`n thu.c di.u da`ng . Ke? cha(`ng a(n tra(n qua^'n, ngu+o+`i cha^n chi? ha.t bo^.t . Ke? nhanh nha^?u lie^'ng thoa('ng, ngu+o+`i cu.c mi.ch que^ mu`a . Ke? ngo^`i le^ ddo^i ma'ch, ngu+o+`i i't no'i nghie^m minh ... Vo+'i to^i, ai cu~ng dda'ng ye^u he^'t . Va` ta^'t ca? dde^`u ddu+o+.c xa^y du+.ng tre^n ne^`n ta?ng gia ddi`nh tha^n to^.c, dda^'t nu+o+'c que^ hu+o+ng tha('m ddu+o+.m ti`nh ngu+o+`i .

     Nhu+ng, ddo' chi? la` no'i dde^'n nhu+~ng ngu+o+`i nhu+ to^i, dda~ ddo.c va` bie^'t qua va(n phong cu?a Ho^` Tru+o+`ng An; cho+' co`n ai ddo' kho^ng ca^`n bie^'t Ba('c Trung Nam, dda`n o^ng hay dda`n ba`, ngu+o+`i gia` hay ke? tre? ma` mo+'i ddo.c anh la^`n dda^`u, ta'c pha^?m dda^`u, quye^?n sa'ch dda^`u thi` cha('c cha('n ho. se~ bi. anh me^ hoa(.c, ho+'p ho^`n bo+?i lo^'i die^~n ta? tinh vi ti? mi? nhu+ng phong phu' va` ha^'p da^~n ve^` nhu+~ng son pha^'n lu.a la`, a'o qua^`n no'n na?y, ma`u me` kie^?u vo+?, nu+~ trang vo`ng va`ng, hoa qua? ca^y kie^?ng, ba'nh tra'i mo'n a(n ... Ai cu~ng bi. gio.ng ke`n tie^'ng quye^?n cu?a va(n chu+o+ng anh la`m cho say su+a, no ddu? nhu+ chung quanh mi`nh kho^ng tha^'y thie^'u mo^.t thu+' gi` tre^n co~i ddo+`i na`y . Ta'c pha^?m anh, theo to^i, co' the^? la` nhu+~ng lie^`u thuo^'c an tha^`n ra^'t to^'t cho nhu+~ng ngu+o+`i ddang so^'ng la^y la^'t trong the^' gio+'i co^.ng sa?n, xa~ ho^.i chu? nghi~a nga`y nay . Kho^ng ca^`n cao lu+o+ng my~ vi. gi` he^'t, chi? ca^`n "gia'o dda^`u" ba(`ng ma^'y con ma('m tho^i (truye^.n nga('n Lu+?a Hu+o+ng DDe^m Ti`m La.i), thi` cu~ng ddu? the`m cha?y nu+o+'c mie^'ng va` "nhu+'c nho^'i" la('m ro^`i:

     So^'ng vu`ng que^ ga^`n vo`ng ddai tha`nh pho^', con ca' la' rau co' sa(~n, vo+. cho^`ng em dde^` hue^` hu+o+?ng thu' ddie^`n vie^n . Ga^`n Te^'t em mua ca' co+m dde^? la`m ma('m ne^m, ma('m phe^.t, mua ca' linh dde^? la`m ma('m ca' linh ba'n lai rai trong vu`ng va` ba'n cho vu`ng la^n ca^.n . Mo'n nem ca' co+m cu?a em do ba` ngoa.i em truye^`n la.i la`m da^n tre^n ti?nh me^ la('m, ti`m to+'i dde^? mua ve^` nha` a(n vo+'i bu'n, thi.t phay, rau xa('t ghe'm . Em co`n la`m mo'n ma('m te'p chua tro^.n ddu ddu? . Mo'n na^`y la`m ba(`ng te'p ba.c co`n so^'ng nha?y loi choi, cho+' ba(`ng kho^ng, du`ng te'p dda~ che^'t thi` ke^? nhu+ ho?ng na(.ng . Con te'p co`n so^'ng tha? va`o ru+o+.u ne^'p hu+o+ng thi` thi.t no' nga~ ne^n ma`u hu+o+`ng nhu+ san ho^ . Khi ddu+o+.c u+o+'p muo^'i, cu`ng to?i, rie^`ng thi` toa`n tha^n con te'p da^.y le^n men da^`n da^`n, ngon nhu+'c nho^'i, ma`u hu+o+`ng san ho^ khi la^~n va`o ddu ddu? chi'n hu+o+`m xa('t chi? va^~n co`n giu+~ sa('c tha('m nguye^n so+ trong keo, trong hu~ thu?y tinh trong va('t . Nho+` chu't hoa tay la`m ma('m ma` em kie^'m bo^.n tie^`n song song vo+'i hue^ lo+.i o+? ruo^.ng vu+o+`n .

     Ta'c pha^?m Chuye^.n Mie^.t Vu+o+`n cu?a Ho^` Tru+o+`ng An go^`m: Lu+?a Hu+o+ng DDe^m Ti`m La.i; Xua^n Tra('ng Vu+o+`n Mo^.c Lan; Tra^`u Xanh Cau Tha('m; Ti`nh Ghen Tho^n Da~; So^ng Lu~ Suo^'i Hie^`n; Xua^n Te^'t Vo+. Cho^`ng; Xua^n Tho+`i So^ng Trong Bie^?n La(.ng; Chie^'c Vo`ng Ba't Bu+?u; Thuo+? Nguye^n DDa'n Tu+o+i Ho^`ng; Thai Nghe'n; Ho.c Tro` Mu. Hoa.n; DDie^.u Hue^ Ti`nh Nga`y Xua^n; Te^n, Thu+', Ho^~n Danh; Kho+?i DDa^`u Co+n Gio' Bu.i; Hai Na`ng Ca Si~; va` Anh Suo^i Trai, Chi. Suo^i Ga'i . Trong ddo', xen ke~ vo+'i nhu+~ng truye^.n nga('n, Ti`nh Ghen Tho^n Da~; Chie^'c Vo`ng Ba't Bu+?u; DDie^.u Hue^ Ti`nh Nga`y Xua^n; va` Anh Suo^i Trai, Chi. Suo^i Ga'i la` nhu+~ng ki.ch tho+ co' ta^`m vo'c .

     To^i nghi~ anh Ho^` Tru+o+`ng An cha('c dda~ co' du.ng y' gi` dda^y khi trao tuye^?n ta^.p truye^.n nga('n va` ki.ch tho+ na`y cho to^i, mo^.t da^n mie^.t vu+o+`n ta^`m thu+o+`ng nhu+ mo.i da^n mie^.t vu+o+`n kha'c, vie^'t Ba.t . Vi` to^i tha^'y hi`nh nhu+ anh ddang cho.n lo.c toa`n nhu+~ng truye^.n ddo^.c dda'o, nhu+~ng ki.ch tho+ gia' tri. dde^? ddo'ng la.i tha`nh mo^.t cuo^'n sa'ch dde^? ddo+`i . Vo+'i to^i, xu'c ddo^.ng ho+n nu+~a, vi` pha^`n lo+'n nhu+~ng sa'ng ta'c na`y ddu+o+.c la^'y bo^'i ca?nh tre^n pha^`n dda^'t My~ Tho, que^ hu+o+ng cu?a to^i ma` cu~ng la` que^ ngoa.i cu?a anh . Nhu+~ng ddi.a danh Trung Lu+o+ng, DDa.o Tha.nh, DDa.o Nga.n, Be^'n Chu`a, Vi~nh Kim, Xoa`i Ho^.t, Cai La^.y, Ca'i Be` ... ra^'t ga^`n gu~i tha^n thu+o+ng . Ro^`i tu+` ddo' anh mo+'i ddu+a ta^m ti`nh mi`nh ba(ng qua kinh Cho+. Ga.o cha.y xuo^'ng Go` Co^ng, vu+o+.t do`ng Tie^`n Giang xuo^i ve^` Vi~nh Long, que^ no^.i cu?a anh, la^`n qua so^ng Ha^.u tha(?ng to+'i ruo^.ng ddo^`ng Ca^`n Tho+, Ra.ch Gia' ... Va`, hie^?n nhie^n, na`o co' thie^'u Sa`i tha`nh hoa le^. . Nhu+'t la` Sa`i tha`nh hoa le^. trong tho+`i DDe^. nhi. the^' chie^'n, tho+`i ba?o ho^. Pha'p pho^`n hoa gia? ta.o sa('p dde^'n nga`y ta`n (truye^.n Kho+?i DDa^`u Co+n Gio' Bu.i va` Hai Na`ng Ca Si~) ... DDa~ thie^.t! Co' pha?i vi` va^.y, the^m mo^.t ly' do nu+~a, to^i ddu+o+.c anh da`nh cho ca'i ha^n ha.nh vie^'t va`i ddo`ng ve^` ta'c pha^?m Chuye^.n Mie^.t Vu+o+`n cu?a anh ?

     Ca'ch du+.ng truye^.n cu?a Ho^` Tru+o+`ng An xem ra tha^.t ra^'t de^~ da`ng . Co^'t chuye^.n ha^`u nhu+ kho^ng dda'ng ke^? . Vi` la('m khi chi? du+o+'i da.ng thu+'c mo^.t bu+'c thu+, mo^.t lo+`i ta^m su+., mo^.t ddo^.c thoa.i mo^.t chie^`u ... cu+' cho nha^n va^.t cu?a mi`nh thao thao ba^'t tuye^.t ke^? la.i chuye^.n ddo+`i rie^ng tu+ cu`ng vo+'i mo^.t ngu+o+`i chi. da^u hay mo^.t co^ em cho^`ng, hoa(.c mo^.t ngu+o+`i ba` con ddang so^'ng o+? xa . Nhu+ng ma` ro^`i ddu? he^'t, nho+` ca'i no. xo. ca'i kia, da^y ca` ra da^y muo^'ng . Trong ddo', na`o la` ti`nh ca?nh gia ddi`nh, cha me., anh chi. em, co^ ba'c, la'ng gie^`ng, cho`m xo'm cho dde^'n nhu+~ng dda'm cu+o+'i dda'm ho?i, nhu+~ng ngo^`i le^ ddo^i ma'ch, nhu+~ng tai va'ch ma.ch ru+`ng, nhu+~ng na^'u nu+o+'ng lu+?a cu?i, nhu+~ng a(n tru+a a(n chie^`u, nhu+~ng ta('m ru+?a gia(.t giu~ ... O^i tho^i, ra^'t la` dda`n ba`, ho+n ca? dda`n ba`, ddo.c the't chi? so+. ... dda^`u o'c, suy tu+ cu?a mi`nh va` cu?a ddo^.c gia? nu+~a cho+', ro^`i la.i pha?i ho'a ra ... dda`n ba` luo^n!

     DDa^y, the^m mo^.t ddoa.n la`m qua`, du+o+'i ngo`i bu't Ho^` Tru+o+`ng An trong truye^.n Thai Nghe'n, ca'i a(n uo^'ng hu`ng du~ng, hung ba.o cu?a ma^'y ba` o^'m nghe'n (hai chi. em ba.n da^u, trong tru+o+`ng ho+.p na`y) ddang co+n the`m ma` bi. ba` gia` cho^`ng ra li.nh a(n chay ca^`u phu+o+'c cho con, dda~ nhu+ the^' na`y:

     Hai ca'i go?i cuo^'n cha^'m tu+o+ng tro^.n to?i o+'t chu+a dda~ dda^u . Cho the^m hai ca'i bi` cuo^'n nu+~a ddi ba` Na(m . Cha`, nu+o+'c ma('m o+'t dde^.m du+a kie^.u xe' nho? tro^ng ngon ma('t qua'! Chu+a tha^'m tha'p gi` sau khi a(n hai ca'i bi` cuo^'n . Tho^i thi` cho con ma~ng xa` na^`y mo^.t to^ bu'n bo` xa`o ddi . Co' xa' xi. ddo' kho^ng ? Cho mo^.t chai ddi, nho+' cho the^m nu+o+'c dda' nghen . Thi.t bo` xa`o cu? ha`nh, sa? o+'t, dda~ tho+m ddie^'c mu~i, la.i co`n the^m mu`i dda^.u pho.ng rang gia~ nho? nu+~a . U?a, tui mo+'i vu+`a lu?m va`i mie^'ng ma` to^ bu'n he^'t mau qua' . Tho^i thi` ba` Na(m cho the^m ca'i ba'nh xe`o, nho+' la^'y the^m rau so^'ng, du+a leo . Y' chu choa, bu.ng mi`nh ba('t dda^`u na(.ng nhu+ chie^'c ghe cho+? kha(?m ro^`i dda^y . Mi`nh a(n nhu+ La Sa't, Cha(`ng Tinh . Ca'i mie^.ng mi`nh la` mie^.ng ca' ma^.p, ca' xa`, nhu+ng ca'i bao tu+? cu?a mi`nh thi` co' gio+'i ha.n . Nga`y mai mi`nh se~ ra dda^y ti`m a(n ba'nh co^'ng, a(n mi`, hoa`nh tha'nh, cha'o tha^.p ca^?m ... a(n cho to+'i ta'n gia ba.i sa?n, ba'n cho^`ng ddo+. con luo^n ... Chi? co' mo^.t bu+~a nga? ma(.n ma` o'c ha`i hu+o+'c cu?a mi`nh ba('t dda^`u khai trie^?n gio^'ng nhu+ o'c ddu+'c o^ng cho^`ng tro+`i o+i dda^'t ho+~i cu?a mi`nh . Ba^y gio+` mi`nh no ca`nh ho^ng, mi`nh ye^u ddo+`i qua'! Ki`a co' hai chie^'c nem chua, dde^? la`m chi cho xo^'n ma('t ? Ba'n luo^n cho con me. chu+?a na^`y ddi ba` Na(m . Bo^. ba` che^ tui a(n kho^ng no^?i nu+~a ha? ? Ne`, ba` coi ne` ... Ho^m nay tui nga~ ma(.n ma` . Tui a(n ngoa.n mu.c, a(n ha`o hu`ng cu~ng nhu+ To^'ng Giang, Ly' Quy` a(n thi.t tra^u, uo^'ng ru+o+.u va^.y . Mo^.t khi dda`n ba` chu+?a a(n ha`ng, tu+'c la` ddu+'a con trong bu.ng me. cu~ng ddu+o+.c a(n luo^n . Bo+?i va^.y tui mau ddo'i la('m . Ho^?ng chu+`ng chu't nu+~a tui quay tro+? la.i "ni'ch" the^m mo^.t chu.c ba'nh kho.t cuo^'n rau so^'ng, cha^'m nu+o+'c ma('m cay, hoa(.c tui "khi?a" the^m va`i cuo^'n cha? gio` . Tui kho^ng a(n thi` tho^i, cho+' mo^.t khi ma` nhu'ng mo? va`o ro^`i thi` to^i a(n nhu+ ta(`m a(n le^n, tui ta'p nuo^'t nhu+ heo na'i ta'p ca'm su' trong a?ng va^.y .

     Tie^'p theo vie^.c dde? chu+?a thi`, ddo^'i vo+'i dda`n ba`, kho^ng gi` kha'c ho+n la` chuye^.n ghen . Mo^~i ngu+o+`i ghen mo^.t ca'ch, ke? du+~ da(`n nhu+ su+ tu+? Ha` DDo^ng, ngu+o+`i hie^`n la`nh nhu+ Ma So+, nhu+ng va`o lu'c ddo' ta^'t ca? dde^`u tro+? ne^n tra^`m ti~nh, mu+u mo^, xa?o quye^.t . Tuy nhie^n, ke^'t qua? cu?a chuye^.n ba('t ghen, dda'nh ghen ddo^i khi cu~ng cu+o+`i ra nu+o+'c ma('t nhu+ trong truye^.n Ho.c Tro` Mu. Hoa.n (Hoa.n Thu+ no'i ro~ ho+n):

     My~ Pha^?m nhu+ ca^y chuo^'i bi. ddo^'n ngo.t, nga~ ra.p xuo^'ng . Vo+. vie^n dda.i u'y re' le^n:

     - Qui? tha^`n thie^n ddi.a o+i, chi. na^`y te' xi?u tre^n ddo^'ng cu+'t cho' ro^`i . DDi ba('t ghen kie^?u na^`y coi bo^. xe^. qua' xa' .

     Ma(.t My~ Pha^?m tra('ng be^.ch ba.c, ma('t nha('m nghie^`n . Mo^.t mu. ba`nh ke'o na`ng ngo^`i da^.y . Mo^.t ma?ng pha^n cho' di'nh sau lu+ng chie^'c a'o da`i ma`u xa'm va?y ca' thu cu?a na`ng .

     Trong khi ddo' vo+. Hai Pha'p dda^u co' thi` gio+` sa(n so'c, khuye^n nhu? em da^u cu?a mi`nh ? Chi. xo^ng to+'i tha(`ng cho^`ng da^m bo^n va` ngu+o+`i dda`n ba` la. . Hai Pha'p ca? kinh vo+' lo^.n chie^'c qua^`n sa-teng cu?a mu. ti`nh nho+n ma(.c va`o ro^`i cha.y vo^ dda'm lau sa^.y . Mu. ti`nh nho+n bi`nh ti~nh ho+n, vo+'i chie^'c qua^`n te.c-gan cu?a Hai Pha'p ma(.c va`o cha.y theo sau, kho^ng que^n o^m theo mo+' qua^`n a'o gia`y de'p . Ho. lu?i va`o dda'm sa^.y ro^.ng minh mo^ng . Vo+. Hai Pha'p ho` he't lu~ ba.n ru+o+.t theo, nhu+ng ho. chi? da'm xo^ng va`o dda'm ba('p . Va` tru+o+'c ca?nh tu+o+.ng kho^i ha`i ddo', ho. o^m bu.ng cu+o+`i la(n, cu+o+`i tro'c mo+~ bu.ng, cha?y nu+o+'c ma('t, kho^ng nghi~ to+'i vie^.c truy na~ Na(m Li.ch va` co^ bo^` nho? cu?a anh ta .

     Va(n chu+o+ng Ho^` Tru+o+`ng An la` va(n chu+o+ng chuye^.n ke^?, nhu+ng so+? di~ kho^ng khi na`o ddo^.c gia? ca?m tha^'y ddo+n ddie^.u hay pha't nga'n la` ta.i vi` nhu+~ng pha^`n chuye^.n ke^? ddo' ddu+o+.c no^'i lie^`n vo+'i nhau ba(`ng mo^.t cha^'t men u+o+'t a't ca?nh ti`nh . Chi'nh nhu+~ng ddoa.n va(n ta? ti`nh, ta? ca?nh la^'p la'nh lung linh trong sa'ng ddo' dda~ la`m cho va(n chu+o+ng anh tro+? ne^n co' ho^`n, co' tha^`n, co' khi' pha'ch . Ra?i ra'c o+? kha('p mo.i no+i mo.i cho^~, chu'ng ta luo^n luo^n ba('t ga(.p ha`ng ha`ng lo+'p lo+'p nhu+~ng do`ng chu+~ tie^u bie^?u tuy nga('n ngu?i, go.n ga`ng nhu+ng dda'nh ma.nh va`o con tim ngu+o+`i ddo.c . Nhu+~ng do`ng chu+~ ma` (la^'y trong truye^.n nga('n Xua^n Tho+`i So^ng Trong Bie^?n La(.ng la`m thi' du.), theo to^i, kho^ng the^? na`o kho^ng la`m ddo^.c gia? su+~ng so+`, nga^?n ngo+:

     Mo^.t na(m qua, tho+ tu+` ddo^i be^n trao ddo^?i vo+'i nhau thu+a tho+'t . Gio+` dda^y, nhi`n ca^y mai ddo+m nhu+~ng cha^'m nu. nho? nhu+ mu~i kim ddan a'o, co^ Tu+ Tuye^'t Nga ca?m tha^'y gia^'c mo^.ng lu+'a ddo^i cu?a mi`nh tuy co' ho^`ng ha`o na('ng mo+'i, nhu+ng hy vo.ng cu?a mi`nh tho?n mo?n ta`n phai nhu+ a'nh ta` du+o+ng ...

     Ro^`i ca dao, truye^.n ta`u, sa'ch tu+o+'ng, tuo^`ng vo.ng co^?, tuo^`ng ha't bo^.i, sa'ch nghie^n cu+'u ddo^` co^?, su+u ta^`m di~a ha't xu+a, v.v . ta^'t ca? dde^`u na(`m go.n trong tri' nho+' cu?a anh . Chi'nh nhu+~ng thu+' na`y dda~ giu'p cho anh co' mo^.t kie^'n thu+'c sa^u ro^.ng bao tru`m le^n nhie^`u la~nh vu+.c, ddi.a ha.t ma` ddo^i lu'c, anh kho^ng nga^`n nga.i ddu+a luo^n va`o truye^.n mi`nh (trong Tra^`u Xanh, Cau Tha('m), cho nha^n va^.t mi`nh le^n tie^'ng la`m nu~ng vo+'i cho^`ng nhu+ va^`y:

     Gio.ng co^ Tu+ Be' (trong di~a ha't) nho~ng nhe~o, de^~ thu+o+ng chi la. . Khi vu+`a cha.y du+'t ma(.t di~a thi` tha^`y y ta' Ca?nh ve^` to+'i . Co^ Hai Phu.ng Kie^`u tru+o+'c ddo' dda~ dde^? da`nh sa(~n ma^m ru+o+.u thi.t tu+o+m ta^'t cho cho^`ng . Tha^`y Ca?nh vu+`a co+?i gia`y, tro`ng ddo^i gie'p va`o la` co^ mu'c thau nu+o+'c ma't, chi`a ta^'m kha(n tho+m sa.ch cho cho^`ng ru+?a ma(.t . Co^ ba('t chu+o+'c gio.ng co^ Tu+ Be' (trong di~a ha't) dde^? ho?i cho^`ng dda'nh xa^.p xa'm a(n hay thua:

     - Muo^n ta^u be^. ha., vu+`a tha^'y be^. ha. nha^.p tha`nh thi` lo`ng thie^'p vui mu+`ng kho^ng xie^'t ke^? . Cha(?ng hay tra^.n tie^`n ddo^'i chie^'n vo+'i Cha^u binh, tha('ng ba.i le~ na`o va^.y a be^. ha. ?

     Mo^.t ddoa.n va(n ddo^.c dda'o kha'c cu?a Ho^` Tru+o+`ng An nha(`m die^~n ta? nhu+~ng gio.ng ha't "qui? kho^'c tha^`n sa^`u" cu?a tho+`i dda.i 20 ca^u vo.ng co^? na(m xu+a (cho+' kho^ng pha?i 6 ca^u nga('n go.n nhu+ ba^y gio+`), dda~ tu+`ng vang bo'ng mo^.t tho+`i vo+'i nhu+~ng ha~ng di~a Pathe', Be'ka, Asia (truye^.n Hai Na`ng Ca Si~):

     Gio.ng ha't cu?a Na(m Ha?o Pho^'i la. la('m, sang sa?ng ma` nhu+`a nhu+.a, ha't theo da^y lo`n theo nghi~a ta^`m nguye^n la` da^y chui theo da^y ddo+`n ba`, tu+'c la` da^y da`nh cho ddo+`n ba` ha't . He^~ ke'p na`o ca vo.ng co^? chung vo+'i Na(m Ha?o Pho^'i, to+'i phie^n ddu+o+ng su+. ha't la` nha.c co^ng pha?i ddo^?i ddo+`n ba('t sang da^y da`nh cho ddo+`n o^ng, pha?i le^n cao cung ba^.c, ne^'u kho^ng, ddu+o+ng su+. ha't nghe.t ho+i nghe.t ho.ng . Na(m Ha?o Pho^'i vo^'n co' ca(.p ma('t xanh, bie^'t gia' ngo.c . Qua tha^n hi`nh kho^ khan nhu+ ca'i mo cau cu?a con La`i, y ta ba('t ga(.p mo^.t nho+n da'ng ra^'t tho+, ra^'t nghe^. thua^.t . Va` gio.ng ha't cu?a con nho? la` mo^.t cha^'t the'p qui' ba'u co' the^? ddu'c re`n ne^n thanh gu+o+m tru+' danh . Y chi? cho con La`i nhu+~ng ca'i la('t le'o cu?a nhi.p no^.i, nhi.p ngoa.i, song lan . Y gia?ng cho no' bie^'t ca'ch su+? du.ng ho+i, pha?i ba`o mo?ng la`n ho+i ca'ch na`o, lu'c na`o trong ca^u ha't, pha?i ha't ca'ch na`o cho tie^'ng the^m vang lo^.ng va` na^?y ba^.t nhu+~ng a^m hu+o+?ng la`m te^ ddie^'ng ngu+o+`i nghe, va` pha?i ha't the^' na`o ta.o ne^n mo^.t ca?m gia'c cho+i vo+i cho thi'nh gia? vo+'i tu+`ng thoa'ng ddo^`ng vo.ng nhu+ tu+` co~i xa xa(m ddu+a ve^` .

     Va` thi?nh thoa?ng co' nhie^`u bu+'c thu+ vie^'t ra^'t hay, ngo^n tu+` chi' ly', a^n oa'n to? pha^n (nha^'t la` trong truye^.n nga('n Xua^n Te^'t Vo+. Cho^`ng) . To^i nghi~ ddo^.c gia?, nha^'t la` ddo^.c gia? dda`n ba`, da'm co' ngu+o+`i se~ su+? du.ng nhu+~ng bu+'c thu+ na`y nhu+ mo^.t thu+' kim chi? nam, dde^? vie^'t thu+ cho ba.n be`, ba(`ng hu+~u va` nhu+~ng ngu+o+`i tha^n la('m!

     Bu+o+'c sang la~nh vu+.c ki.ch tho+, ne^'u kho^ng ma^'t nu+o+'c, vo+'i ca'c ma`n ki.ch tho+ cu?a Ho^` Tru+o+`ng An, cha('c ha(?n se~ co' mo^.t ca?i ca'ch lo+'n trong la`ng sa^n kha^'u tri`nh die^~n ki.ch tho+ cu?a mie^`n Nam, no^'i tie^'p theo do`ng ki.ch tho+ ga^y tie^'ng vang tu+` mie^`n Ba('c, vo+'i nhu+~ng ngo^i sao soa.n ki.ch tho+ sa'ng cho'i trong tho+`i tie^`n chie^'n nhu+ Tra^`n Tu+? Anh (Nu+?a DDe^m Truye^`n Hi.ch), Thao Thao (Qua'n Bie^n Thu`y), Nguye^~n Bi'nh (Bo'ng Giai Nha^n), Vu~ Hoa`ng Chu+o+ng (Va^n Muo^.i), Kha'i Hu+ng (Tu.c Lu.y), Hoa`ng Co^ng Khanh (Be^'n Nu+o+'c Ngu~ Bo^`), Bi`nh Nguye^n Lo^.c (trong Ta^m Tra.ng Ho^`ng) ... Ra^'c tie^'c, sa^n kha^'u va` ki.ch tho+ kho^ng co' dda^'t du.ng vo~ o+? ha?i ngoa.i, kho^ng the^? ddu+o+ng dda^`u vo+'i nhu+~ng show nha.c va`ng, nha.c rock-and-roll, nha.c new-waves . Tuy nhie^n, ne^'u o+? truye^.n nga('n kho^ng dda(.t tro.ng ta^m va`o co^'t chuye^.n, o+? ki.ch tho+, co^'t chuye^.n la('m lu'c ga^y xu'c ddo^.ng ba^'t ngo+` . Nhu+ vo+? Chie^'c Vo`ng Ba't Bu+?u cha(?ng ha.n, ba` me. cho^`ng du`ng "chie^'c vo`ng va`ng cha.m hi`nh ba't bu+?u" dde^? thu+? tha'ch ba na`ng da^u, ba(`ng ca'ch ra cuo^.c thi the^u ma(.t go^'i va` ai tha('ng se~ ddu+o+.c ta(.ng la`m qua` . Nhu+ng ke^'t cuo^.c la.i nhu+ sau:

     Ba` Phu? Tho. (vui ve?):
     Ma' mu+`ng cha(?ng bie^'t no'i sao
     Ba da^u tu+o+ng a'i tru+o+'c sau mo^.t lo`ng

         (mo+? chie^'c ho^.p so+n son the^'p va`ng la^'y the^m hai chie^'c vo`ng)

     Thie^.t ra ma' co' ba vo`ng
     Thu+o+?ng lo`ng hie^'u tha?o, nu+~ co^ng sa' gi`
     Ma' gia` nhu+ bo'ng ta` huy
     Nay co`n, mai ma^'t, a^m ty sa(~n cho+`
     Mu+`ng nha` chia so+'t a^'m no
     Vui ca?nh ho`a thua^.n, tru+o+'c gio+` buo^ng xuo^i
     Con Hai, con Ba, bo+' ba^y
     Cu`ng con da^u U't xo`e tay nha^.n vo`ng

     Nhi`n chung, ki.ch tho+ cu?a Ho^` Tru+o+`ng An mang sa('c tha'i nhu+~ng ca^u ca dao, ca^u ho` mie^`n Nam nhu+ng co' ngu. y' . Ca dao na`o la.i kho^ng ngu. y', co' pha?i ? Chu'ng ta co' the^? xem dda^y la` nhu+~ng ba`i ngu. ngo^n va(n va^`n, dde^? ra(n ddo+`i hay die^~n ta? nhu+~ng ti`nh ca?m cha^n tha^.t hie^`n ho`a, nhu+~ng ca'ch to? ti`nh dung di. mo^.c ma.c cu?a trai to^'t ga'i la`nh quanh na(m so^'ng o+? mie^`n que^ so^ng nu+o+'c phu` sa .

     Trong mo^.t ba`i vie^'t nga('n, qua? tha^.t, kho^ng ca'ch gi` no'i le^n he^'t ddu+o+.c nhu+~ng ca'i hay ca'i dde.p cu?a mo^.t quye^?n sa'ch ba bo^'n tra(m trang .

     Gio+`, ne^'u ddi xa ho+n mo^.t chu't nu+~a, ne^n no'i the^m ve^` trie^'t ly' so^'ng trong va(n chu+o+ng Ho^` Tru+o+`ng An . Vo+'i su+. hie^?u bie^'t ha.n he.p cu?a to^i, to^i co' the^? nha^.n ra hai luo^`ng tu+ tu+o+?ng chi'nh . Thu+' nha^'t, ta'c pha^?m Ho^` Tru+o+`ng An dda~ ddu+a ra ca'i trie^'t ly' so^'ng, ca'i nha^n sinh quan cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam . Mo^.t ca'ch so^'ng, mo^.t ca'ch nhi`n ra^'t ga^`n gu~i, ra^'t ho`a ho+.p vo+'i thie^n nhie^n va` tu+ tu+o+?ng La~o Trang . Ca'i ti'nh xue^` xo`a, bo^.c tru+.c, ddo'i a(n kha't uo^'ng, kho^ng thi'ch dde? ra la('m vie^.c pha?i la`m cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam, ha' kho^ng pha?i la` su+. ke^'t ddo.ng cu?a nguo^`n tu+ tu+o+?ng vo^ vi ddo' hay sao ? Va` tu+ tu+o+?ng ddo', cha('c ai ai cu~ng co^ng nha^.n, no' ba`ng ba.c va` tra?i kha('p mo.i ta^`ng lo+'p, go'c ca.nh cu?a chu+~ nghi~a Ho^` Tru+o+`ng An! Ke^' dde^'n la` tinh tha^`n Ba^'t nhi. cu?a nha` Pha^.t . Co' the^? no'i kho^ng mo^.t sa'ng ta'c na`o cu?a Ho^` Tru+o+`ng An ma` kho^ng ve~ le^n ddo^i bo+` thie^.n a'c, to^'t xa^'u ca^.n ke^`, dden tra('ng pha^n minh . DDe^? ro^`i la^`n na`o cu~ng va^.y, ta'c gia? luo^n luo^n ddi va`o ca'i ke^'t lua^.n co' ha^.u, pha?ng pha^'t "tuy hai ma` mo^.t" kia! DDu'ng la` Ho^` Tru+o+`ng An dda~ ro.i sa'ng trie^'t ly' Pha^.t gia'o, thuye^'t pha'p cu`ng ngu+o+`i ddo.c ma` kho^ng he^` va` kho^ng ca^`n ve~ le^n hi`nh o^ng Pha^.t hay dda('p tu+o+.ng Bu.t!

     Sau he^'t, va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a vie^'t theo lo^'i chung chung thu+o+`ng se~ de^~ bi. la^~n lo^.n, mo+` phai ro^`i da^`n da^`n ro+i va`o que^n la~ng . Muo^'n co' mo^.t cho^~ ddu+'ng rie^ng cho mi`nh tre^n va(n dda`n, nha` va(n pha?i co' mo^.t hu+o+'ng ddi rie^ng, mo^.t lo^'i nhi`n rie^ng va` mo^.t ca'ch vie^'t rie^ng . Va^.y thi` dde^? ke^'t lua^.n, qua ta'c pha^?m Chuye^.n Mie^.t Vu+o+`n, nhu+~ng gi` to^i tri`nh ba`y tre^n dda^y ha' kho^ng pha?i la` nhu+~ng ca'i rie^ng cu?a Ho^` Tru+o+`ng An, duy nha^'t cho Ho^` Tru+o+`ng An, ca^.u Ba Thie^`ng DDu+'c (xem truye^.n Te^n, Thu+', Ho^~n Danh), ma` kho^ng ai co' the^? la`m hoa(.c thay the^' ddu+o+.c hay sao ?

     Winston-Salem, nga`y Lao ddo^.ng Quo^'c te^', 1992

   back to top

03. MO+`I DDO.C: CA'C TA^.P THO+ CU?A LUA^N HOA'N

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Ra^'t la` ti`nh co+`, to^i ddu+o+.c nha` tho+ gu+?i ta(.ng cu`ng mo^.t lu'c ba ta^.p tho+: Ngo+ Nga'c Co~i Ngu+o+`i, DDu+a Nhau Ve^` DDe^'n DDa^u, va` Ca?m O+n DDa^'t DDa' Tro^? Tho+, Lo`ng Ta Ha.t Bu.i Vu Vo+ Ba'm Hoa`i . DDa'ng le~ bo^'n, cho ddu? bo^. vu+`a xua^'t ba?n ta.i ha?i ngoa.i nhu+ anh cho bie^'t, nhu+ng vi` ta^.p tho+ Ho+i Tho+? Vie^.t Nam dda~ ba'n he^'t tu+` la^u . Ke`m theo tho+ rie^ng co`n co' mo^.t ca^u tho`ng, dda.i dde^?: "DDo.c ddi va` lu+o+.m ra nhu+~ng ca'i vu.ng ve^`, dda^.p tha(?ng tay cho mo^.t ba`i tha^.t ra't da, ddu+`ng vi. ne^? nhu+ ca'c ba.n kha'c ..."

     Thie^.t ti`nh ma` no'i, to^i co' ho+i nga.c nhie^n va` mu+`ng ro+~ . Cho chi'nh ba?n tha^n to^i tho^i . Thi` ra mi`nh vie^'t rie^'t cu~ng co' ngu+o+`i bie^'t dde^'n, ti`m kie^'m la`m quen . Nha^'t la` ddu+o+.c mo^.t nha` tho+ lo+'n nhu+ anh . Kho^ng lo+'n sao ddu+o+.c khi anh dda~ co' dde^'n ho+n mu+o+`i ta^.p tho+ dda~ xua^'t ba?n trong va` ngoa`i nu+o+'c, tru+o+'c va` sau 75! Nhu+ng dda(`ng sau ca'i vui ddo' to^i co`n ddu.ng pha?i ca'i lo! Ca'i bo^?n pha^.n pha?i "dda^.p" hay "go~" hoa(.c "vo^~" ne^n va`i do`ng ca?m tu+o+?ng dda'p le^~ . Kho^ng dda'p le^~ sao ddu+o+.c khi ba.n tho+ dda~ co' ti`nh nghi~ dde^'n ba.n va(n! Co' the^? no'i nie^`m ddau thu+o+ng ray ru+'t nhu+'t cu?a ke? ca^`m bu't chi'nh la` lu'c na^ng niu mang ta'c pha^?m mi`nh ddem ta(.ng cho ngu+o+`i, ma` ngu+o+`i ddu+o+.c ta(.ng kho^ng the`m ghe' ma('t ddo.c mo^.t chu+~, tha^.m chi', hu+~ng ho+` dde^'n ddo^. kho^ng buo^`n buo^ng mo^.t tie^'ng ca'm o+n .

     Co' ngu+o+`i no'i: "Mu+o+`i ngu+o+`i ca^`m bu't, ne^'u co' chu't chu't thu+.c ta`i va` chi.u kho' kie^n tri` co^' ga('ng, thi` trong na(m ba?y na(m sau co' the^? se~ tro+? tha`nh mu+o+`i nha` va(n ." Ca^u na`y hi`nh nhu+ cha(?ng co' gi` sai . Ro^`i: "Trong na(m ba?y na(m nu+~a, mu+o+`i nha` va(n ddo' se~ tro+? tha`nh ba nha` phe^ bi`nh, na(m nha` vu+`a phe^ bi`nh vu+`a vie^'t va(n, va` co`n la.i vo?n ve.n chi? co' hai ngu+o+`i vie^'t va(n thua^`n tu'y tho^i ." Ca^u na`y thi` chu+a cha('c dda~ hoa`n toa`n ddu'ng ha(?n . Tuy nhie^n, ma(.c du` kho^ng hoa`n toa`n ddu'ng ha(?n, to^i va^~n muo^'n ddu+o+.c la`m mo^.t trong hai "o^ng tha^`n" vie^'t va(n thua^`n tu'y co`n la.i ddo'! To^i kho^ng muo^'n la`m ... nha` phe^ bi`nh . DDo^'i vo+'i to^i, tho+ ai la`m cu~ng hay he^'t va` va(n ai vie^'t cu~ng gio?i he^'t . Hi`nh nhu+ ca`ng tra'nh ra xa ca'i vo`ng khen che^ la^?n qua^?n thi` ca`ng ddo+~ phie^`n, to^i nghi~!

     Nhu+ng muo^'n la` mo^.t vie^.c ma` la`m ddu+o+.c hay kho^ng la` mo^.t vie^.c kha'c . Vi` ne^'u to^i cam ta^m la`m nhu+ va^.y thi` ho'a ra to^i la` ke? ddu+'ng be^n le^`, cha(?ng co' ba(`ng hu+~u ta^m giao gi` vo+'i ai ra'o tro.i, co' pha?i ? Bo+?i the^' cho ne^n, co' le~ tru+o+'c sau gi` to^i cu~ng se~ ro+i va`o tru+o+`ng ho+.p cu?a na(m "o^ng tha'nh" vu+`a vie^'t va(n vu+`a phe^ bi`nh kia . Co`n vie^.c vui cho+i vo+'i ba o^ng "tha'i thu+o+.ng la~o qua^n" thi` cha('c co`n la^u, ho.a hoa(`n mu+o+`i la(m hai chu.c na(m ke^' tie^'p nu+~a, va` chi? khi na`o to^i he^'t y' ca.n lo+`i dde^? vie^'t va(n thi` to^i mo+'i ti'nh sang chuye^.n ddo' ddu+o+.c ... A` que^n, xin lo^~i, rie^ng ve^` hoa`n ca?nh cu?a ca'c nha` phe^ bi`nh chuye^n nghie^.p thi` la.i kha'c mo^.t tro+`i mo^.t vu+.c, to^i kho^ng da'm la.m ba`n o+? dda^y .

     Ta'nh to^i la.i thi'ch ca` ke^ de^ ngo^~ng ve^` ba ca'i giao ti`nh, ky? nie^.m vui buo^`n giu+~a ba(`ng hu+~u vo+'i nhau . Ky' su+. va(n ho.c, vie^'t theo kie^?u Mo^.t La^`n Xuo^'ng Nu'i cho ddo+`i the^m vui va^.y tho^i . Tha`nh thu+?, vo+'i to^i, pha^`n no'i ve^` va(n tho+ cu?a ba.n be` to^i quen, chi? la` pha^`n phu. thuo^.c . Tra^.t tru'ng cha(?ng ma`ng . La('m khi chi? la` va`i lo+`i "bo^'c tho+m" cho ba.n mi`nh vui la` ddu? ro^`i . Va? la.i khi no'i dde^'n tho+, nhu+ tru+o+`ng ho+.p cu?a anh Lua^n Hoa'n o+? dda^y, coi va^.y cho+' ma` kho' . "Bo^'c tho+m" kho^ng pha?i cho^~ la.i ca`ng the^m tra^.t ddu+o+`ng ra^`y a` nghen . O^'i, ma` cu~ng dda^u ai da'm ba('t be? gi` mi`nh ddie^`u gi`, vi` vo+'i tho+, mo^~i ngu+o+`i co' quye^`n thu+o+?ng thu+'c mo^.t ca'ch ma` li. .

     DDe^? coi, Ngo+ Nga'c Co~i Ngu+o+`i la` ta^.p ghi la.i ta^m su+. ho+i ddau thu+o+ng cu?a mo^.t ngu+o+`i ro+`i bo? que^ hu+o+ng dda^'t nu+o+'c, ra ddi ... ba(`ng ma'y bay, va` no^~i nie^`m ngo+ nga'c khi lao ddao so^'ng gu+?i no+i xu+' la. que^ ngu+o+`i . DDu+a Nhau Ve^` DDe^'n DDa^u, ddu'ng la` ta^.p tho+ ti`nh chi'nh hie^.u con nai va`ng . Va` Ca?m O+n DDa^'t DDa' Tro^? Tho+, Lo`ng Ta Ha.t Bu.i Vu Vo+ Ba'm Hoa`i la` nhu+~ng do`ng hoa`i hu+o+ng, no^'i tie^'p nhau ba(`ng nhie^`u hi`nh a?nh, ddi.a danh quen thuo^.c . Nhie^`u nha^'t o+? quanh vu`ng DDa` Na(~ng - Qua?ng Nam, di~ nhie^n, no+i cho^n nhau ca('t ro^'n cu?a nha` tho+ . Va` co' mo^.t ddo^i la^`n lang bang to+'i Sa`i Go`n, Bi`nh Du+o+ng, Be^'n Tre ...

     Nhi`n chung, qua ba ta^.p tho+ tie^u bie^?u vu+`a ke^? tre^n, theo to^i, tho+ Lua^n Hoa'n co' ne't "tho+ ho.c tro`" cu?a Nguye^n Sa qua "a'o na`ng va`ng anh ve^` ye^u hoa cu'c, a'o na`ng xanh anh me^'n la' sa^n tru+o+`ng," va` "tho+ tie^`n chie^'n" cu?a Hu+~u Loan trong nie^`m ddau tho+`i dda.i "nhu+ng kho^ng che^'t ngu+o+`i trai kho'i lu+?a, ma` che^'t ngu+o+`i ga'i nho? ha^.u phu+o+ng ..." Vo+'i anh, ra(`ng thi` la`:

     Em co' nho+' trong sa^n tru+o+`ng bu+~a a^'y
     Gio+` ra cho+i em pho+i na('ng chie^`u ddo^ng

     hoa(.c:

     Tho^i ddu+`ng no'i ta ddi dda^y, ta.m bie^.t
     Nho+' vo^ cu`ng du` nho+' dde^? buo^`n no^n
     Vo+? ki.ch lo+'n die^~n trong nha` ha't lo+'n
     Hi`nh a?nh cuo^'i cu`ng ta(.ng ke? co^ ddo+n

     DDa`nh ra(`ng, mo^'t "tho+ ho.c tro`" va` "tho+ tie^`n chie^'n" cu?a Lua^n Hoa'n, cu~ng nhu+ cu?a Phan Ni Ta^'n, Tra^`n Mo^.ng Tu', DDa(.ng thi. Que^' Phu+o+.ng, Cao Bi`nh Minh ..., chu+a cha('c dda~ la`m ha`i lo`ng nhu+~ng ngu+o+`i dda~ va` ddang ddi ti`m nhu+~ng ddu+o+`ng ne't mo+'i la. - la('m khi ddi dde^'n ca^`u ky` qua'i dda?n hoa(.c kho' hie^?u - trong tho+ ... cha(?ng ha.n tu+` nhu+~ng tie^'ng tho+ dda~ co' cho^~ ddu+'ng rie^ng tre^n va(n dda`n ha?i ngoa.i nhu+ Tra^n Sa, Ha`n Song Tu+o+`ng, Nguye^~n thi. Thanh Bi`nh, Nguye^~n DDu+'c Ba.t Nga`n, Thu+o+`ng Qua'n, DDo^~ Khie^m ..., nhu+ng vo+'i rie^ng to^i, to^i va^~n co`n tha^'y thi'ch la('m . Vi` ne^'u to^i kho^ng thi'ch, kho^ng me^'n ye^u ca'i tuo^?i ho.c tro` va` ca'i tho+`i tie^`n chie^'n, thi` cha('c to^i dda~ kho^ng vie^'t le^n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c! Ca'i kho^ng khi' ho.c tro` va` tie^`n chie^'n ddo' no' va^~n co`n nhe. nha`ng va` go+.i ca?m nhu+ da.o na`o . Bo+?i va^.y, co' ra^'t nhie^`u ca^u tho+ cu?a Lua^n Hoa'n he^~ ddo.c qua mo^.t la^`n la` to^i cu+' nho+' hoa`i, ti? nhu+:

     Mua tra(m vui la^'p mo^.t sa^`u
     Pho+` ra^u la^'p ma~i go^'c sa^`u va^~n xanh

     O^'i ma` tho^i, ne^'u ba`n ky~ tho+ Lua^n Hoa'n thi` cha('c pha?i vie^'t tha`nh sa'ch . Va` hie^?n nhie^n to^i kho^ng khoa'i la`m vie^.c na`y . To^i muo^'n no'i chuye^.n rie^ng tu+ giu+~a Lua^n Hoa'n va` to^i tho^i ... Lu'c to^i co' y' sa('p "dda^.p" va`i chu+~ ca?m tu+o+?ng cho tho+ anh thi` to^i ddu+o+.c ddie^.n thoa.i .

     - Hello .

     - Hello, "o^ng Tru`m" ddo' ha? ?

     Tro+`i dda^'t, gio+` na`y thi` co`n ai go.i gia^y no'i cho to^i va^.y ca`! Ma('t nha('m ma('t mo+?, to^i cu~ng u` u` ca.t ca.t:

     - Hu+ng dda^y, xin lo^~i ai dda^`u gia^y va^.y ?

     - Lua^n Hoa'n! Anh ddang la`m gi` ddo' ? Co' nha^.n ddu+o+.c ma^'y ta^.p tho+ to^i gu+?i ta(.ng chu+a ?

     Tho^i che^'t ro^`i, nha^.n ho^?m ra`y cu~ng dda~ hai ba tua^`n, nhu+ng ddinh ninh la` cu+' dde^? ddo', chu+`ng na`o la`m xong "bo^?n pha^.n co^ng da^n" thi` se~ gu+?i qua tho^ng ba'o luo^n . Kho^ng ngo+` anh ddang ba(n khoa(n lo la('ng du+~ . Ma` no'i cho ngay, gi` cho+' chuye^.n thu+ tu+`, sa'ch vo+? tu+` be^n Gia Na~ DDa.i gu+?i qua My~ bi. tha^'t la.c lie^n mie^n, hoa(.c tru.c tra(.c vi` nha^n vie^n bu+u ddie^.n ddi`nh co^ng, va^~n xa?y ra da`i da`i ne^n anh go.i ho?i tha(m cho cha('c a(n thi` cu~ng pha?i . To^i tra? lo+`i ngay:

     - Da., nha^.n ddu+o+.c ro^`i anh . Sa('p ddo.c xong!

     - Va^.y cu~ng mu+`ng ... A`, be^n anh ba^y gio+` ma^'y gio+` ro^`i ?

     To^i lie^'c qua nhu+~ng con so^' tre^n ddo^`ng ho^` da. quang:

     - Da., ga^`n hai gio+` .

     - Che^'t cha, bo^. ddang ngu? ha? ? Tho^i ngu? la.i ddi! Xin lo^~i nghen, to^i cu+' tu+o+?ng be^n anh cu`ng gio+` vo+'i gio+` Cali ...

     La.i the^m mo^.t dde^m mo+ mo+ ma`ng ma`ng! DDa^u la`m sao ngu? la.i de^~ da`ng khi ma` dda~ ... nu+?a khuya thu+'c gia^'c! Ma` ke^? cu~ng la., tuo^`ng nhu+ la` co' huo^ng va^.y . Vi` da.o ga^`n dda^y to^i cu+' bi. ba(`ng hu+~u, ba` con be^n tro+`i A^u buo^`n ti`nh rie^ng du+.ng da^.y va`o lu'c canh hai, canh ba lia chia . DDe^? anh kho?i ngo+~ nga`ng, to^i ho?i la.i:

     - Anh ddang la`m gi` be^n ddo' ?

     - DDi cho+i mo+'i ve^` .

     Cha(?ng bie^'t vi` nga'y ngu? hay vi` le~ gi` kha'c, to^i bo^~ng tu+. nhie^n no'i kho+i kho+i:

     - Mo+'i ddi cho+. ve^` a`!

     - DDi cho+i cho+' kho^ng pha?i ddi cho+. . Cho+. bu'a gi` gio+` na`y . Tho^i, ngu? ddi . Bye .

     - Bye .

     DDa(.t lu+ng na(`m xuo^'ng giu+o+`ng, nga^~m nghi~ hoa`i, kho^ng hie^?u vi` sao ma` to^i nghe chu+~ "cho+i" ra chu+~ "cho+." cho ddu+o+.c cho+' ? Cha(?ng le~ mi`nh bi. hearing problem ? Mo^.t ho^`i la^u, to^i nghie^.m ra, co' the^? ta.i vi` tho+ cu?a anh hi`nh nhu+ dda~ pha^`n na`o a(n sa^u va`o ta^m tri' cu?a to^i . Tu+` lu'c mo+'i dda(ng ba'o, trong nhie^`u tru+o+`ng ho+.p . Vi` va^.y, ma(.c du` chu+a ga(.p anh la^`n na`o nhu+ng trong dda^`u to^i co' le~ cu~ng dda~ ve~ ra mo^.t Lua^n Hoa'n, mo^.t anh cha`ng to^'i nga`y chi? bie^'t lo vie^.c cho+. bu'a, co+m nu+o+'c, gia(.t giu~ cho vo+. nha` . Bo+?i le~:

     Tro^.n chu't ti`nh ta va`o bo^.t gia(.t
     Vo` nhe. nha`ng bo+?i lo so+. em ddau

     Ro^`i ne^'u co' ra?nh ro^~i thi` la.i tha? ho^`n mi`nh hu+o+'ng ve^` que^ hu+o+ng la`m tho+ thu+o+ng nho+':

     Treo lo`ng le^n mu~i Cha^n Ma^y
     Lim dim nghe tie^'ng la' ca^y tro+? mi`nh
     . . .
     Treo lo`ng le^n ddi?nh Ha?i Va^n
     Nghe sa die^.p tha.ch ba^`n tha^`n tho+? ra ...

     hoa(.c la` la`m tho+ ti`nh:

     Mo^~i la^`n sa('p su+?a ye^u ai
     Tu+. nhie^n ma(.t mu~i to'c tai la. lu`ng
     Tu+o+?ng nhu+ co' trie^.u vi tru`ng
     Ngo ngoe ddo`i ddu+o+.c nho+' nhung vo+'i mi`nh ...

     Va^.y thi` thu+? ho?i la`m sao ma` anh kho^ng que^n gio+` gia^'c cho ddu+o+.c ? La`m sao ma` kho^ng la`m tho+ thie^.t nhie^`u va` de^~ da`ng nhu+ tho+? cho ddu+o+.c ? Tho^i thi`, to^i pha?i dde^? anh ha~y tie^'p tu.c tho+ tha^?n nu+~a ddi, ddi cho+., ddi cho+i nu+~a ddi ...

   back to top

04. MO+`I DDO.C: TA^.P TRUYE^.N TI`NH NGHI~A THA^`Y TRO` CU?A SI~ LIE^M

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Vo+'i nhu+~ng ai kha'c thi` sao to^i kho^ng bie^'t, cho+' rie^ng to^i, ddu+o+.c ddo.c ba?n tha?o va` vie^'t ba.t cho mo^.t ta'c pha^?m, ke^? ra, pha?i no'i ddo' la` mo^.t ha^n ha.nh kho^ng nho? cho ngu+o+`i ca^`m bu't . Nha^'t la` khi vie^'t ba.t cho ta'c pha^?m dda^`u tay cu?a mo^.t ba.n va(n ma` mi`nh ye^u me^'n . DDo' la` tru+o+`ng ho+.p giu+~a Si~ Lie^m va` to^i .

     Si~ Lie^m la` mo^.t ca^y bu't mie^`n Nam, vo+'i va(n phong mie^`n Nam ro~ re^.t, cho ne^n cu~ng ca^`n nha('c so+ qua ca'c ca^y bu't mie^`n Nam dde^? i't ra tha^'y ddu+o+.c vi. tri' cu?a anh trong bu't nho'm na`y, va` sau ddo', tre^n va(n dda`n ha?i ngoa.i .

     Ne^'u ti'nh theo tuo^?i ta'c thi` nhu+~ng ngu+o+`i cha`o ddo+`i va`o tha^.p nie^n 21-30 tro+? ve^` tru+o+'c co`n ca^`m bu't sa'ng ta'c, va` ddo^i khi sa'ng ta'c ma.nh nu+~a la` kha'c, thi` co' Pha.m Tha(ng, Thu+`a Phong, Xua^n Tu+o+'c, Xua^n Vu~ . Lo+'p sinh ra va`o khoa?ng 31-40 thi` co' Anh Va^n, Ha?i Ba(`ng, Ho^` Tru+o+`ng An, Huy`nh Hu+~u Cu+?u, Hu+'a Hoa`nh, Kie^.t Ta^'n, Le^ Ba?o Tra^n, Nguye^~n thi. Long An, Nguye^~n va(n Sa^m, Si~ Trung, Thu.y Khanh . Lo+'p dda^`u thai trong tho+`i chinh chie^'n tu+` 41-50 co' Ngo^ va(n Tho., Nguye^~n Ba.ch Mai, Nguye^~n DDu+'c La^.p, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, Nguye^~n va(n Ba, Phu`ng Nha^n, Tra^`n thi. Kim Lan, Vo~ Ky` DDie^`n, Y' Ngo^n, va` mo+'i dda^y co`n co' ... Ho^`ng Lan . Lo+'p sanh sau dde? muo^.n ho+n mo^.t chu't, tu+` 51-60, co' Cao Bi`nh Minh, Hoa`ng Du Thu.y, Ngo^ Nguye^n Du~ng, Nguye^~n Le^ Ho^`ng Hu+ng, Nguye^~n thi. Ngo.c Die^~m, Nguye^~n thi. Ngo.c Nhung, Phan thi. Tro.ng Tuye^'n, Tra^`n Kim Vy, Tra^`n Long Ho^`, Vu~ Nam . Va` sau cu`ng, lo+'p cha`o ddo+`i tre^~ nu+~a, tu+` 61 tro+? ddi, thi` duy nha^'t, co' le~ chi? co' mo^~i mo^.t mi`nh ... Si~ Lie^m, con cu?a tie^?u thuye^'t gia no^?i tie^'ng Si~ Trung, ma` tho^i . DDo^`ng lu+'a, ddo^`ng tho+`i vo+'i Ngo.c Kho^i va` Tra^`n Vu~, hai ba^`u ba.n ta^m giao cu`ng vo+'i anh tre^n dda^'t Pha'p .

     Vo+'i to^i, Si~ Lie^m dda~ to? ra ra^'t tha^n ti`nh qua nhu+~ng la^`n thu+ tu+`, ddie^.n thoa.i xuye^n DDa.i Ta^y Du+o+ng . Va` co' le~ vi` va^.y ma` anh gia`nh cho to^i ca'i nhie^.m vu. dde^` ba.t cho ddu+'a con tinh tha^`n dda^`u ddo+`i cu?a anh cha(ng ?

     Ta'c pha^?m Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro` go^`m mu+o+`i truye^.n nga('n Vi' Da^`u Ti`nh Ba^.u Muo^'n Tho^i, DDau DDo+'n Pha^.n Gia`, Tra(ng Xe^' DDe`n Mo+`, Giu+.t Gia`n, Thu+o+ng Nho+' Mo^.t To+`, Xu+' La. Que^ Ngu+o+`i, Ti`nh Buo^`n Ca^u Vo.ng Co^?, 425 Quan, Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro`, va` Con Chim Tho+`i Tie^'t . Pha^`n lo+'n ca'c truye^.n nga('n na`y dda~ ddu+o+.c dda(ng ta?i tre^n ca'c ta.p chi' va(n ho.c nghe^. thua^.t thua^`n tu'y, ddu+'ng dda('n nhu+ La`ng Va(n, Va(n, Va(n Ho.c .

     Ne^'u cho ra(`ng "ddo.c va(n bie^'t ngu+o+`i" thi` tru+o+`ng ho+.p Si~ Lie^m cu~ng dda~ kho^ng thoa't ra kho?i tho^ng le^. ddo', ma` tra'i la.i co`n ha(`n le^n dda^.m ne't, vi` ha^`u he^'t truye^.n cu?a anh dde^`u co' ti'nh cha^'t so^'ng thu+.c gio^'ng nhu+ tu+. truye^.n . Qua ta'c pha^?m Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro` chu'ng ta tha^'y anh la` mo^.t con ngu+o+`i cha^n tha^.t, qua? ca?m, chu+a la`m ma^'t gia pha? mie^`n Nam (truye^.n nga('n Giu+.t Gia`n), gia`u su+'c chi.u ddu+.ng, luo^n luo^n cho^'ng cho.i cu`ng nghi.ch ca?nh vo+'i tha'i ddo^. canh ca'nh be^n lo`ng ca^u: Kie^'n nghi~a ba^'t vi vo^ do~ng gia? . La^m nguy ba^'t cu+'u ma.c anh hu`ng . Va` anh cu~ng dda~ tu+`ng kho^ng que^n lo+`i tha^`y da(.n, do^'c ta^m so^'ng theo kie^?u: Nghe`o cho sa.ch, ra'ch cho tho+m . Tro.ng nghi~a khinh ta`i . Sau na`y co' co^ng tha`nh danh toa.i thi` pha?i khie^m nhu+o+`ng vo+'i mo.i ngu+o+`i chung quanh . Nghe khen ddu+`ng ne^n mu+`ng vo^.i va` che^ cu~ng ddu+`ng la^'y ddo' la`m buo^`n . Tie^`n ba.c, va^.t cha^'t la` phu` du a?o a?nh . Co' ddo' ro^`i ma^'t ddo' . Chi? co' ca'i ti`nh la` co`n la.i ... (truye^.n nga('n Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro`) .

     Vo+'i to^i, hi`nh nhu+ nha` va(n co' ta^`m vo'c kho^ng the^? hi`nh tha`nh trong bo'ng ma't, tha'p nga` ma` chi? co' the^? va` pha?i ddu+o+.c un ddu'c, da`y co^ng to^i luye^.n trong tru+o+`ng ddo+`i dda^`y so'ng gio' . Trong chie^`u hu+o+'ng ddo', ba(`ng mo^.t vo^'n so^'ng do^`i da`o ngay tu+` thuo+? nho? co^.ng vo+'i mo^.t gio.ng va(n trong sa'ng, ga^~y go.n, di' do?m, de^~ ddo.c de^~ hie^?u, cu~ng nhu+ nhu+~ng nha^.n xe't ti? mi? tinh vi, su+. tha^'u dda'o ta^m ly' nha^n va^.t ke? tre? ngu+o+`i gia`, dda`n o^ng la^~n dda`n ba`, va` mo^.t bu.ng ca dao bi`nh di. mo^.c ma.c ... Si~ Lie^m dda~ ddu+a va`o ta'c pha^?m dda^`u tay cu?a mi`nh mo^.t da`n tra?i sa^u ro^.ng ve^` xa~ ho^.i va` bo^'i ca?nh li.ch su+? Vie^.t Nam o+? va`o cuo^'i the^' ky? . Qua mu+o+`i truye^.n nga('n tie^u bie^?u na`y, ddo^.c gia? se~ buo^ng mi`nh va`o ca?nh gio+'i e^m a? va` ta^m ti`nh hie^`n ho`a cu?a ngu+o+`i mie^`n Nam, dde^? de^~ da`ng nha^.n ra su+. bie^'n da.ng cu?a the^' tha'i nho+n ti`nh, cu?a tro` ddo+`i ba.c be~o, khi ma` con ngu+o+`i ta pha?i so^'ng theo lo^'i giam lo?ng trong ngu.c tu` xa~ ho^.i chu? nghi~a hoa(.c ba('t buo^.c pha?i tro^i no^?i theo kie^'p ly hu+o+ng . Tuy nhie^n, chi'nh trong nhu+~ng hoa`n ca?nh ddau thu+o+ng ddo', nhu+~ng ddo'a hoa ta^m ca?m cu?a cuo^.c ddo+`i, nhu+~ng ca'i "chi? co' ca'i ti`nh la` co`n la.i" ddo', mo+'i co' di.p nghie^.m chu+'ng va` dda~ la(.ng le~, a^m tha^`m, ba`ng ba.c no+? ra trong ta^.n cu`ng bo'ng dde^m ta(m to^'i .

     Ca'i "ti`nh" ddo' la` gi` ? O+? dda^y, theo to^i, co' le~ ta'c gia? dda~ muo^'n no'i dde^'n nhie^`u thu+' la('m!

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh nghi~a vo+. cho^`ng ? Vo+'i su+. hy sinh vo^ bo+` be^'n va` lo`ng thu?y chung ga('n bo' ddo^'i vo+'i cho^`ng con cu?a ngu+o+`i phu. nu+~ Vie^.t Nam, cho du` ngu+o+`i cho^`ng co' pha?n bo^.i mi`nh dde^'n the^' na`o ddi nu+~a, ra(`ng: Nhu+ng ta'nh co^ hie^`n la`nh kho^ng muo^'n co' chuye^.n ru`m beng e thie^n ha. che^ cu+o+`i . Co^ ra'ng ca('n ra(ng chi.u ddu+.ng kho^ng than phie^`n, dda'nh ghen tu`m lum ta` la, xa^'u ho^? cho cho^`ng con . Co^ chi? co`n bie^'t ca^`u tro+`i kha^?n Pha^.t cho ca^.u Ba DDu+.c tro+? ve^` vo+'i gia ddi`nh ... (trong Vi' Da^`u Ti`nh Ba^.u Muo^'n Tho^i) . Hoa(.c qua su+. thu+o+ng ye^u, ddu`m bo.c, hu? hi? co' nhau o+? ca'i tuo^?i to'c ba.c da mo^`i, co^ ddo+n te? la.nh no+i xu+' ta.m dung, vi`: Tu+` nga`y di ta?n sang Ta^y, xu+' ngu+o+`i dda^u co`n nhu+ be^n nha`, ti`nh lo^'i xo'm la'ng gie^`ng ma^'t ha(?n . Ai o+? nha` na^'y . Lo+~ ga(.p thi` ga^.t dda^`u cha`o cho co' le^. cho+' tha^n thie^'t gi` . Sa'ng ba?nh ma('t ra thi` mo.i ngu+o+`i dda~ ddi la`m, cha(?ng ai co' thi` gio+` dde^? y' dde^'n ai . Tha^.m chi' co' nhu+~ng ngu+o+`i o+? cu`ng mo^.t chung cu+ ma` kho^ng bao gio+` tha^'y ma(.t nhau . O^ng ba` Ta'm sang dda^y tha^'y ca?nh ti`nh nhu+ va^.y ma` pha't o+'n ... (trong Xu+' La. Que^ Ngu+o+`i) .

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh cha me. con ca'i ? DDa~ kho^ng co`n nguye^n ve.n trong vo`ng le^~ gia'o, ki'nh cha hie^'u me. nhu+ o+? que^ nha`, ma` la` pha?i thay ddo^?i, ho^.i nha^.p, va` la('m khi pha?i chi.u ddu+.ng nu+~a tru+o+'c su+. ddo^`ng ho'a ma~nh lie^.t cu?a ne^'p so^'ng va` va(n ho'a mo+'i tre^n que^ hu+o+ng thu+' hai, bo+?i vi`: Ba` Na(m The so^'ng ma` ta^m ho^`n nhu+ ngu+o+`i che^'t . Ba` la.i ddi ra, ddi va`o than va('n, than da`i . Co' ca'i ti-vi ma` ba` dda^u co' bao gio+` ro+' to+'i . Ba` co' hie^?u tu.i no' no'i ca'i gi` o+? tro?ng dda^u ne` . To^'i nga`y ba` cu+' o^m ca'i ma'y cassette nghe toa`n la` ca?i lu+o+ng, ho^` qua?ng . Nghe dda~ ro^`i ba` kho'c, kho'c dda~ ro^`i ba` nghe . Nhie^`u lu'c ba` tha^'y ba` gio^'ng nhu+ mo^.t con o+? cu?a co^ Hai Lu+o+.t . Ba` na^'u co+m cho no' a(n, no' co`n che^ ma(.n, che^ la.t . A(n xong no' kho^ng the`m do.n xuo^'ng phu., no' xa'ch mo^ng ddi la.i ghe^' sa lo^ng na(`m da`i, na(`m ngu+?a coi ti-vi, ma(.c cho Ba` Na(m do.n de.p, ru+?a che'n . Ba` Na(m The cu~ng dda^u co' the`m pha`n na`n . Ba` thu+o+ng con, tha^'y con la`m cu+.c kho^?, ba` sa(~n sa`ng phu.ng su+. "ma' cho^`ng" cu?a ba` . Co^ Hai Lu+o+.t thie^.t la` te^. la^.u he^'t su+'c . Tha^'y me. mi`nh gia` ca? nhu+ va^.y, dda'ng le~ pha?i chi'nh tay co^ la`m mo+'i ddu'ng . Cho+' dda^u dde^? ... Thie^.t la` he^'t cho^~ no'i! (trong DDau DDo+'n Pha^.n Gia`) .

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh ba(`ng hu+~u ? Trong tuo^?i tre? vui ddu`a, the`m la`m chuye^.n "anh hu`ng tu+? cho+' chi' hu`ng na`o tu+?," dde^? la('m lu'c kho^ng nga^`n nga.i hy sinh ta^'m tha^n o^'m ye^'u cu?a mi`nh cho nhu+~ng ba^`m da^.p roi ddo`n, ta.i vi`: Trong lo`ng ddu+'a na`o cu~ng da^.y cao ngo.n so'ng tham lam: pha?i giu+.t cho ba(`ng ddu+o+.c ma^'y co^~ so^' lo+'n nhu+'t . DDo' la` cu?a tao, cu?a rie^ng tao . Du` bi. dda.p che^'t giu+~a cuo^.c giu+.t gia`n tao cu~ng chi.u! Chie^'n tha('ng va` tro+? tha`nh "anh hu`ng" hay chie^'n ba.i, ho'a ra vo^ du.ng, ga` che^'t dde^`u do no+i ke^'t qua? cu?a tra^.n chie^'n giu+.t gia`n sa('p no^? ra trong cho^'c la't nu+~a dda^y . Kho?e ma.nh, to con nhu+ tra^u cui, nhu+ bo` mo^.ng chu+a ddu? . Ga^`y ye^'u ma` gan li`, gio?i chi.u ddu+.ng su+. ddau ddo+'n du+o+'i ha`ng ta^'n thi.t ngu+o+`i va` da'm dda'nh nhau vo+'i ca'c tay du dda?ng, ddu? nhu+~ng dda(.c ta'nh ddo' mo+'i tro+? tha`nh anh hu`ng . (trong Giu+.t Gia`n) . Hoa(.c mo^.t mi`nh co^ ddo+n no+i ga'c tro. tre^n xu+' la. que^ xa, ga(.p lu'c ke.t tie^`n ddo'ng tie^`n nha` ma` kho^ng ti`m dda^u ra be` ba.n, dde^? pha?i lao ddao la^.n dda^.n: Ti'nh to+'i, ti'nh lui, ti'nh hoa`i, ti'nh ma~i cu~ng chu+a ti`m ra bie^.n pha'p na`o hu+~u hie^.u, an toa`n ho+n la` ddi mu+o+.n . No'i thie^.t ddi mu+o+.n la` mo^.t ddie^`u ddau kho^? cho to^i vo^ cu`ng . Co' the^? no'i ddo' la` mo^.t ddie^`u nhu.c nha~ cho to^i thi` ddu'ng ho+n . Nhu+ng gio+` phu't na`y, dda~ mo^.t ta^y ro^`i, nga`y mai la` ba` chu? nha` se~ go~ cu+?a pho`ng to^i co^.p co^.p . Ne^'u to^i kho^ng thanh toa'n ddu'ng ky` ha.n, ba` se~ kho^ng nga^`n nga.i gi` ma` mo+`i to^i ddi . Kho^ng va` kho^ng, to^i kho^ng dde^? cho ngu+o+`i Ta^y ho. khi de^~ ngu+o+`i Vie^.t Nam mu+o+'n pho`ng ma` kho^ng co' tie^`n tra? . Trong hai ca'i nhu.c, to^i pha?i cho.n mo^.t ca'i nhu.c la` ddi mu+o+.n . Ma` mu+o+.n ai ? (trong 425 Quan) .

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh tha^`y tro` ? DDe^? cho tha^'y mo^.t ga^`n gu~i, thu+o+ng me^'n, tho^ng ca?m la^~n nhau giu+~a tha^`y va` tro` nhu+ hai ngu+o+`i ba.n ddo^`ng ha`nh tay trong tay tre^n mo^.t ddoa.n ddu+o+`ng kho' kha(n, kho^? a?i o+? co~i ddo+`i na`y (pha?ng pha^'t ca'i ho+i hu+o+'m buo^`n buo^`n ky? nie^.m cu?a hai ba.n ddo^`ng mo^n trong Ti`nh Nghi~a Gia'o Khoa Thu+ cu?a So+n Nam), ba(`ng ca'i nha^.p dde^` bua^ng khua^ng di.u vo+.i:

     Ma^'y na(m qua, cu+' mo^~i la^`n Te^'t sa('p dde^'n, to^i nha^.n ddu+o+.c ta^'m thie^.p Xua^n cu?a tha^`y Na(m tu+` be^n Texas gu+?i qua Pha'p cho to^i . Ta^'m thie^.p dda(.c bie^.t, do chi'nh tay tha^`y ve~ . Na(m dda^`u, tha^`y ve~ mo^.t ca^.u trai mo+'i lo+'n, khuo^n ma(.t gio^'ng nhu+ khuo^n ma(.t to^i ddang vi.n ca`nh ma^.n ho^`ng dda`o sai tra'i . Na(m thu+' hai, tha^`y ve~ ca^.u trai ddo' ngo^`i va' vo? xe dda.p du+o+'i go^'c ma^.n ho^`ng dda`o . Na(m thu+' ba, tha^`y ve~ ca^.u trai ddo' xa'ch gio? ma^.n ddi ba'n . Ke`m ca'c hi`nh ve~ luo^n luo^n la` chu+~ Cung Chu'c Ta^n Xua^n to^ kim nhu~ lo'ng la'nh .

     Na(m thu+' tu+, tha^`y ve~ ca'i di~a ddu+.ng bo^'n tra'i ma^.n, va` tha^`y ghi trong ta^'m thie^.p: "Co^ em va` hai em cu?a em dda~ vu+o+.t bie^?n dde^'n tra.i Songkla, tha^`y dda~ ba?o la~nh co^ em dde^'n Texas ro^`i ."

     Na(m nay tha^`y ve~ ca'i di~a ddu+.ng to+'i na(m tra'i ma^.n . To^i ddoa'n la` co^ to^i sa('p co' the^m ti' nhau nu+~a . Qua? va^.y, tha^`y cho bie^'t co^ ddang mang ba^`u .

     Tha^`y tro` to^i gu+?i thu+ cho nhau ra^'t i't, nhu+ng thu+ na`o cu~ng da`i nhu+ mo^.t truye^.n nga('n ... (trong Ti`nh Nghi~a Tha^`y Tro`) .

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh gia ddi`nh tha^n to^.c ? Giu+~a ca^.u cha'u, ba` con xa vo+'i nhau, cho du` co' xa^'u xa ghe? lo+? ddi nu+~a, chi? vi` mo^.t so+? thi'ch chung kho^ng the^? thie^'u ddu+o+.c: Xuye^n qua a'nh tra(ng mo+` nha.t, to^i tha^'y ca^.u To+` ca('t tu+`ng mie^'ng xoa`i xe^'p ha`ng le^n di~a ba`n . Ca^.u mo^.t mie^'ng, to^i mo^.t mie^'ng . Tie^'ng xoa`i tu+o+.ng vo+~ giu+~a hai ha`m ra(ng nghe tha^.t do`n . Vi. chua chua co^.ng vo+'i vi. ma(`n ma(.n, ngo.t ngo.t, cay cay la`m to^i nga^y nga^'t . Vu+`a nhai vu+`a hi't ha`, to^i nghe kha^?u vi. mi`nh tra`o da^ng mo^.t ca?m gia'c dde^ me^ la. lu`ng . Thoa'ng mo^.t ca'i hai ca^.u cha'u dda~ nuo^'t ga^`n he^'t tra'i xoa`i tu+o+.ng lo+'n ba(`ng co^? cha^n . Ca^.u To+` nhu+o+`ng ca'i ho^.t cho to^i . Cha^'m ho^.t xoa`i va`o nu+o+'c ma('m ddu+o+`ng dda(.c ke.o, to^i ca.p sa.ch dde^'n ta^.n vo? cu+'ng cu?a no' . Ca^.u To+` ba?o to^i ddu+a ho^.t xoa`i cho ca^.u ro^`i ca^.u tu'm he^'t vo? xoa`i ddi tha(?ng ra ngoa`i vu+o+`n . (trong Thu+o+ng Nho+' Mo^.t To+` ) .

     Pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh ddo^`ng nghie^.p ? Chi? co' trong ca?nh buo^n ba'n cho+. tro+`i cu?a xa~ ho^.i chu? nghi~a ? Tuy nhie^n, cho du` kho^? cu+.c, gian trua^n the^' na`o ddi nu+~a ho. va^~n luo^n ti`m ca'ch ddu`m bo.c, giu'p ddo+~ la^~n nhau, nho+` va`o mo'n ha`ng dda(.c bie^.t: Tu+` nga`y mua ddu+o+.c con chim tho+`i tie^'t, da^n ba'n cho+. tro+`i thoa't ddu+o+.c ca'i ca?nh tro+`i mu+a ba^'t thu+o+`ng . To^i thu+o+`ng la^'y ba`i "Tu+o+ng Tu+" cu?a Nguye^~n Bi'nh ma` ca?m dde^` nhu+ the^' na`y:

     Cho+. tro+`i buo^n ba('c, ba'n ddo^ng
     Mo^.t ngu+o+`i ngo^`i ba'n ngo^`i tro^ng mo.i ngu+o+`i
     Na('ng mu+a la` be^.nh cu?a tro+`i
     Con chim tho+`i tie^'t bie^'t tro+`i na('ng mu+a .

     Cu+' he^~ con chim ddo^?i ma`u hu+o+`ng, to^i tu+'c to^'c cha.y ra kho?i gian ha`ng la lo+'n:

     - Tro+`i sa('p mu+a ba` con o+i! Con chim ddo^?i ma`u hu+o+`ng ro^`i! (trong Con Chim Tho+`i Tie^'t) .

     Va` sau nu+~a, pha?i cha(ng ddo' la` ti`nh ye^u trai ga'i ? Nha^'t la` o+? mo^'i ti`nh dda^`u tie^n cu?a mo^.t ngu+o+`i con ga'i nga^y tho+, cha(?ng bie^'t ddua ddo`i, so^'ng ddo+n gia?n trong con pho^' nho?, bo^~ng du+ng mo^.t ho^m no. bi. tie^'ng se't a'i ti`nh va` dda~ gu+?i con tim cho ngu+o+`i trai cu`ng xo'm, vi`: No'i xong ca^.u Ba cha.y le. ve^` nha` . Co^ Hai Kim Hoa ddu+'ng nhi`n theo cu+o+`i sung su+o+'ng . Tu+` nho? to+'i lo+'n dda^y la` la^`n dda^`u tie^n co^ bi. con trai "de^" ne^n vui qua' chu+`ng, qua' ddo^~i . DDo+`n ba` con ga'i cu~ng ky` cu.c la('m! Kho^ng ai "de^" thi` buo^`n, ma` "de^" thi` chu+?i, chu+?i dda~ ro^`i tie^'c hu`i hu.i . Co^ Hai giu? qua^`n a'o vu+`a pho+i, vu+`a mong cho tho+`i gian qua le. dde^? nga`y mai xem ca^.u Ba ddo'ng phim . (trong Vi' Da^`u Ti`nh Ba^.u Muo^'n Tho^i) . Hoa(.c la` mo^'i ti`nh tre? tho+ trong no^~i co^ ddo+n mang tha^n ddi o+? ddo+. va` trong hoa`n ca?nh xem nhu+ co^i cu't ca? me. la^~n cha, dde^?: To^i lie^`n ke^? cho con Ti' (te^n con be' ranh ma~nh) nghe tu+. su+., kho^ng da^'u mo^.t ddie^`u gi` . Ca? hai nhu+ dda~ quen nhau tu+` la^u la('m ro^`i va^.y . Con Ti' nghe to^i ke^?, nu+o+'c ma('t no' cu~ng ru+ng ru+ng . Tu+` nga`y ba` to^i che^'t cha'y cho dde^'n ba^y gio+`, chi? co' con Ti' la` ngu+o+`i dda^`u tie^n nho? cho to^i nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t tha`nh tha^.t . Tu+` ddo' to^i co' mo^.t ngu+o+`i ba.n ta^m dda^`u . Hai ddu+'a ke^'t tha^n vo+'i nhau . Con Ti' la` nguo^`n an u?i cu?a to^i sau nhu+~ng nga`y tha'ng co+ cu+.c ... Va^.y ma` ro^`i sau ddo', ngu+o+`i ba.n tre? vo^ phu+o+'c kia la.i cha(?ng dda~ ddi dde^'n mo^.t quye^'t ddi.nh cho.n ca'i ddau kho^? cho rie^ng mi`nh, la` dda`nh pha?i xa nhau, chi? vi` kho^ng muo^'n mo^.t nghi.ch ca?nh cu?a cuo^.c ddo+`i la.i pha?i ta'i die^~n la^`n thu+' hai, thu+' ba nhu+ so^' kie^'p vay tra? tra? vay, nhu+ lua^n ho^`i ma~i ma~i (trong Tra(ng Xe^' DDe`n Mo+` ). Va` the^m mo^.t mo^'i ti`nh ngang tra'i kha'c, ma(.c da^`u co' ca'i ke^'t cuo^.c tha^.t la` tang thu+o+ng vi` ca? hai cu`ng che^'t, nhu+ng la.i tha^'p thoa'ng ca'i ho+i hu+o+'m buo^`n buo^`n ky? nie^.m cu?a So+n Nam trong tuye^.t ta'c giai nha^n sao no+~ ma('c be^.nh nan y Hu+o+ng Ru+`ng Ca` Mau, nhu+ o+? ddoa.n du+o+'i dda^y:

     Anh Tu+ Du la('c dda^`u, ma(.t buo^`n hiu:

     - Em co`n nho? em ho^?ng hie^?u dda^u!

     Tha^'y anh kho^ng muo^'n no'i, to^i cu~ng kho^ng ga(.ng ho?i nu+~a . Nhu+ng tu+` khi chuye^?n ve^` dda^y, lu'c na`o anh cu~ng tra^`m nga^m . Anh kho^ng ru? to^i ha'i ba^`n a(n vo+'i ma('m so^'ng, o+'t xanh, co+m nguo^.i nu+~a . To^'i nga`y anh cu+' nga^m nga ca vo.ng co^?, toa`n la` nhu+~ng ca^u buo^`n sa^`u ai oa'n, nghe muo^'n ddu+'t ruo^.t, na't gan . To^i chi? co' nu+o+'c nhi`n anh ro^`i tho+? da`i thu+o+`n thu+o+.t .

     Co`n chi. Hai Bu'p vi` cha me. e'p uo^?ng, pha?i la^'y o^ng chu? DDa'o, lo+'n ho+n chi. mu+o+`i sa'u tuo^?i, xa^'u kho^ng ra xa^'u, dde.p kho^ng ra dde.p, nhu+ng khuo^n ma(.t la^`m li`, ca'ch a(n no'i pha'ch lo^'i ne^n xo'm gie^`ng dde^`u ghe't . Chu? DDa'o gia`u co' nho+` bie^'t la`m a'p phe vo+'i My~ . O^ng ta bo? tie^`n ra dde^? ma' chi. Hai Bu'p mua ma'y xay tra'i ca^y va` mo+? qua'n ba'n nu+o+'c sinh to^', va` ca'c thu+' gia?i kha't kha'c ... (trong Ti`nh Buo^`n Ca^u Vo.ng Co^? ) .

     Xuye^n qua nhu+~ng thu+' "ti`nh" o+ ho+`, co`n so't la.i ddo', chu'ng ta co`n tha^'y cu~ng ddo^`ng tho+`i vo+'i mo^.t va(n phong mie^`n Nam, nhu+ng la^'p la'nh tre^n toa`n bo^. ta^.p truye^.n, Si~ Lie^m dda~ su+? du.ng nhie^`u ngo^n tu+` va` mo^.t lo^'i die^~n ta? mo+'i la., de^~ ddi sa^u va`o ca?m xu'c, tri' nho+' cu?a ddo^.c gia? . Cha(?ng ha.n nhu+: Ba` Na(m The dda~ gia` ca? the^? xa'c la^~n ta^m ho^`n . Nu+o+'c ma('t ba` dda~ tuo^n cha?y tha`nh gio`ng nhu+ng kho^ng ddu? su+'c la`m a^'m la.i ca'i la.nh te? buo^'t gia' cu?a xu+' ngu+o+`i (truye^.n nga('n DDau DDo+'n Pha^.n Gia`) . Cha(?ng ha.n nhu+: Thi'm ha` tie^.n ngay vo+'i ba?n tha^n mi`nh . Nha` chu' thi'm ma` co' to`a cao la^~m lo+'n la` do ta`i bo`n tro dda~i tra^'u, va('t cha`y ra nu+o+'c cu?a thi'm Na(m (truye^.n nga('n Tra(ng Xe^' DDe`n Mo+` ) . Cha(?ng ha.n nhu+: To^i ca^`m cuo^'n sa'ch nhe't vo^ lu+ng qua^`n xa` lo?n, na('m tay con Ti' ke'o ngo^`i xuo^'ng bo+` ao . Chie^'c lu.c bi`nh ddu+'ng la.i nga('m hai ta^m ho^`n tre? tho+ nhu+ muo^'n no'i mo^.t ddie^`u gi`, nhu+ng kho^ng no'i, ro^`i la(.ng le~ tro^i ddi (truye^.n nga('n Tra(ng Xe^' DDe`n Mo+` ) . Cha(?ng ha.n nhu+: va^n va^n va` va^n va^n .

     Xen ke~ trong ddo', co' nhu+~ng ddoa.n ta? mo'n a(n pha?i no'i cu~ng ha^'p da^~n nhu+ Vu~ Ba(`ng, Ho^` Tru+o+`ng An! Chi? ca^`n ddo.c qua ba ddoa.n ta? a(n xoa`i so^'ng nu+o+'c ma('m ddu+o+`ng (tuye^.n nga('n Thu+o+ng Nho+' Mo^.t To+` ), a(n ba^`n chua, ma('m so^'ng, o+'t xanh, co+m nguo^.i (truye^.n nga('n Ti`nh Buo^`n Ca^u Vo.ng Co^? ) va` a(n xo^i tre't dda^.u xanh ta'n nhuye^~n, ra('c du+`a na.o, dda^.u pho.ng gia? nho?, muo^'i me` va` ddu+o+`ng ca't mo+? ga` (truye^.n nga('n Con Chim Tho+`i Tie^'t) la` chu'ng ta ddu? tha^'y ca'i hu+o+ng vi., ca'i the`m thuo^`ng dda~ la`m nu+o+'c mie^'ng cha?y ra dda^`y mie^.ng .

     Va` co`n nhie^`u ddie^`u dda'ng no'i nu+~a trong ta^.p truye^.n dda da.ng na`y, nhu+ng xin nhu+o+`ng la.i cho ddo^.c gia? dde^? tu+. kha'm pha', thu+o+?ng thu+'c la^'y! Luo^n ca? nhu+~ng cho^~ ddo^i lu'c ho+i vo^ ti`nh la^.p y', hay cu+o+`ng ddie^.u, no'i qua', la('m khi kho^ng ca^`n thie^'t!

     To'm la.i, o+? Si~ Lie^m, chu'ng ta dda~ ba('t ga(.p mo^.t vo^'n so^'ng rie^ng, mo^.t lo^'i du+.ng truye^.n rie^ng, mo^.t ca'ch die^~n dda.t rie^ng, va` mo^.t nie^`m tin rie^ng nha(`m va`o nhu+~ng gia' tri. cu?a cuo^.c ddo+`i phie^`n toa'i na`y, va` chi'nh nhu+~ng thu+' ddo' dda~ giu'p anh co' mo^.t cho^~ ddu+'ng rie^ng tre^n va(n dda`n .

     Mo^.t lo+`i cuo^'i cho Si~ Lie^m, gio^'ng nhu+ ho^`i na`o to^i nha('n nhu? vo+'i Hoa`ng Du Thu.y, ra(`ng, tuy dda^y la` ta'c pha^?m dda^`u tay nhu+ng se~ la` ta'c pha^?m dde^? ddo+`i cu?a mo^.t nha` va(n tre?, vi` ta'c gia? cu?a no' dda~ sa'ng ta'c ba(`ng ta^'t ca? con tim, ba(`ng vo+'i ta^'t ca? nhie^.t ti`nh cu?a thuo+? ban dda^`u tha`nh co^ng ru+.c ro+~ khi vu+`a mo+'i bu+o+'c cha^n va`o vu+o+`n va(n muo^n ma`u nghi`n sa('c .

     Winston-Salem, He` 1992

   back to top

05. MO+`I DDO.C: TA^.P TRUYE^.N BE^N NA`Y BU+'C TU+O+`NG BA' LINH CU?A VU~ NAM

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Sau hai ta'c pha^?m ddu+o+.c tri`nh la`ng la` Sau Nga`y Tang va` Be^n Do`ng So^ng Donau do Vie^n Gia'c, trung ta^m va(n ho'a xa~ ho^.i Pha^.t gia'o Vie^.t Nam ta.i DDu+'c, xua^'t ba?n va` pha't ha`nh, te^n tuo^?i cu?a Vu~ Nam dda~ kho^ng co`n xa la. gi` vo+'i ddo^.c gia? bo^'n phu+o+ng . Trong va(n gio+'i cu~ng va^.y, qua ca'c truye^.n nga('n a^'m a'p ti`nh ngu+o+`i, ti`nh que^ hu+o+ng, ti`nh ye^u trai ga'i dda(ng ra?i ra'c nhu+~ng mu+o+`i na(m qua tre^n ca'c ta.p chi' va(n ho.c nghe^. thua^.t thua^`n tu'y, ddu+'ng dda('n nhu+ Va(n, La`ng Va(n, Va(n Ho.c, So'ng, Na('ng Mo+'i, DDo^.c La^.p, Vie^n Gia'c ... bu't hie^.u Vu~ Nam cu~ng dda~ da^`n da^`n tro+? ne^n quen thuo^.c vo+'i mo.i ngu+o+`i .

     Tuy nhie^n, mo^.t ddie^`u dda'ng ne^u le^n la` kho^ng pha?i Ngo^ Nguye^n Du~ng, kho^ng pha?i The^' Giang, cu~ng kho^ng pha?i ba^'t cu+' mo^.t ngu+o+`i ca^`m bu't na`o o+? DDu+'c ..., ma` tha^.t ra chu'ng ta co' the^? no'i, chi'nh Vu~ Nam mo+'i la` ngu+o+`i dda~ ghi la.i ddu+o+.c nhie^`u hi`nh a?nh va` chi tie^'t nha^'t ve^` ca'i hoa.t ca?nh xa~ ho^.i cu?a co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t ti. na.n ta.i DDu+'c . DDa'ng ke^? ho+n nu+~a la` trong nhu+~ng na(m ga^`n dda^y, vo+'i su+. su.p ddo^? cu?a bu+'c tu+o+`ng Ba' Linh, bie^?u tu+o+.ng mo^.t tho+`i cu?a nga(n chia giu+~a Tu+. Do va` Co^.ng Sa?n, dda~ ga^y cha^'n ddo^.ng kho^ng rie^ng gi` o+? vu`ng DDo^ng A^u ma` la` kha('p the^' gio+'i na(m cha^u, thi` su+. ra ddo+`i cu?a ta'c pha^?m Be^n Na`y Bu+'c Tu+o+`ng Ba' Linh cu?a Vu~ Nam dda~ kho^ng nhu+~ng dda'p u+'ng ddu+o+.c ddo`i ho?i ve^` phi'a ngu+o+`i Vie^.t ma` co`n la` mo^.t dda'nh da^'u kha' ro~ ne't ve^` ba?n cha^'t u me^, u` li`, gian xa?o cu?a ca'i ta^.p ddoa`n he^'t tho+`i Co^.ng Sa?n Vie^.t Nam, dda^`u da^y mo^'i nho+. cho nhu+~ng la^`m than, kho^? ddau, nghe`o ddo'i cu?a ca? da^n to^.c trong ga^`n suo^'t hai tha^.p nie^n qua .

     Be^n Na`y Bu+'c Tu+o+`ng Ba' Linh la` ta^.p truye^.n go^`m mu+o+`i truye^.n nga('n vo+'i truye^.n dda^`u tie^n cu`ng te^n la^'y la`m tu+.a sa'ch va` ca'c truye^.n Bu+'c Thu+ Nho+` Nha` Ba'o Chuye^?n, Bu+o+'c Tre^n The^`m Cu~, Nhu+~ng Do`ng So^ng Cha?y Ngu+o+.c, DDe^m Ro^`i Cu~ng Qua, DDe^m Ba' Linh, Mu`a Xua^n DDe^'n Muo^.n, Hai Ma?nh DDo+`i Be^n DDa^y Ca'nh Ru+`ng, Du+o+'i Ra(.ng Albe, va` Ngu+o+`i Ky~ Su+ Ta^m Ho^`n . Mu+o+`i truye^.n nga('n ti`nh ca?m, cha^'t chu+'a thu+o+ng ye^u, co' vo'c da'ng cu?a nhu+~ng ddo'a hoa ho^`ng vu+o+n le^n tu+` kho^ ca(`n so?i dda', nhu+~ng ba^'t ha.nh cu?a cuo^.c ddo+`i .

     Mo^.t trong nhu+~ng ba^'t ha.nh ddo' la` cuo^.c so^'ng the^ lu+o+ng, vo^ vi. trong ca?nh "ga'i thie^'u trai thu+`a" cu?a nhu+~ng ddu+'a con trai ti. na.n ddo^.c tha^n . The^ lu+o+ng va` vo^ vi. dde^'n ddo^. chi? khi na`o bu+'c tu+o+`ng Ba' Linh su.p ddo^? mo+'i mong co' co+ ho^.i ddu+o+.c la^.p gia ddi`nh . Vi` ca'c co^ em ddi "lao ddo^.ng xu+' ngu+o+`i" dda~ kho^ng nga^`n nga.i la'nh xa Ba'c DDa?ng va` chu? thuye^'t ba^`n cu`ng ho'a nha^n da^n, vu+o+.t qua nhu+~ng ha`ng ra`o nga(n ca'ch dde^? ddo^? xo^ ti`m dda'm trai tre?, dda`n o^ng la^'y la`m cho^`ng ha^`u ddu+o+.c o+? la.i vo+'i Tu+. Do . Va^.y ma` trong the^' "le. tay co`n cha^.m tay ma^'t" ddo' ba.n va^~n co`n tie^'c thu+o+ng cho hoa`n ca?nh ha^?m hiu cu?a ba.n:

     Tu+` la^u, Cu+o+ng va^~n nghi~, du` kho^ng no'i ra, ba.n mi`nh va^~n luo^n luo^n bi. ca'i thu+o+ng ta^.t a^'y no' da`y vo`, du` anh co' ta.o cho mi`nh mo^.t ddo+`i so^'ng la.c quan, kho^ng phie^`n muo^.n . Nhu+ng la`m sao ba.n co' the^? che dda^.y, du+?ng du+ng, vo+'i ca'i thu+o+ng ta^.t a^'y trong mo^~i gio+` kha('c ddi qua . Ba.n nhu+ mo^.t tha^n ca^y hu+ ddu+'ng chen trong dda'm ru+`ng dda^`y ca^y co? quanh na(m tu+o+i to^'t, vi` the^' ba.n pha?i co^' a^?n nha^~n, chi.u ddu+.ng su+. thua thie^.t cu?a mi`nh trong ye^n la(.ng . The^' ne^n khi vu+`a nghe chi'nh tu+` mie^.ng ba.n mi`nh tha thie^'t no'i dde^'n chuye^.n thu+o+ng ye^u, cha`ng ho+i ngo+~ nga`ng . (truye^.n nga('n Be^n Na`y Bu+'c Tu+o+`ng Ba' Linh, trang 32)

     Ro~ ra`ng, co' so^'ng trong ca?nh co^ ddo+n mo+'i tha^'y chuye^.n lu+'a ddo^i la` ha.nh phu'c, va`ng ngo.c . Co' so^'ng trong thie^'u tho^'n ta^.n cu`ng mo+'i tha^'y nhu+~ng ca^`n thie^'t vu.n va(.t la` quy' gia', tra^n cha^u . Thu+? ho?i, co' ma^'y ai nghie^.m ddu+o+.c ca'i nghe`o kho' trong ca?nh gia`u sang bao gio+` ? DDa`n ba`, cho du` la` ddi~ ddie^'m ddi nu+~a, va^~n luo^n luo^n la` nhu+~ng ha`o quang cho'i lo.i trong the^' gio+'i con trai ddo^.c tha^n:

     Na`ng nho? ho+n to^i na(m ba?y tuo^?i . To^i quen na`ng o+? gia^y phu't tha^.t ky` la. trong mo^.t ca'i bar . DDo+`i so^'ng to^i la` nhu+ va^.y ddo'! Nhu+~ng buo^?i chie^`u cuo^'i tua^`n buo^`n ba~, to^i thu+o+`ng mua vui o+? nhu+~ng no+i na`y! Ngo^`i xem tre^n ma`n a?nh nho? nhu+~ng phim "con heo" re? tie^`n, lu ca^m, cu~ me`m, dde^'n ddo^. muo^'n mo+` ma('t . Nhu+ng nhu+~ng khi a^'y, chuye^.n phim kho^ng co`n la` chuye^.n quan tro.ng, ma` ca'i quan tro.ng chi'nh la` co' mo^.t va`i tie^'ng ngu+o+`i, ho+i ngu+o+`i la` nhu+~ng ngu+o+`i con ga'i, du` mi`nh xu+'c dda^`y nu+o+'c hoa no^`ng nu+.c va^~n cho to^i ca'i ho+i hu+o+'ng xa'c thi.t dda`n ba`, co`n ho+n la` ca'i mu`i ma'y mo'c ca? tua^`n trong ha~ng, hoa(.c mu`i tu+o+`ng va'ch trong ca(n pho`ng to^i cu+ ngu. . (tri'ch trong Mu`a Xua^n DDe^'n Muo^.n, trang 127)

     Mo^.t trong nhu+~ng ba^'t ha.nh ddo' la` ca?nh ngang tra'i cu?a ti`nh ye^u, em o+? no+i na`y anh o+? no+i kia . Ra^'t la` thu+o+`ng ti`nh, ca'i gi` dda~ vuo^.t kho?i ta^`m tay thi` mo+'i ga^y cho mi`nh nie^`m nuo^'i tie^'c . Co' so^'ng trong ca?nh xa nhau mo+'i tha^'y nhu+~ng nho+' nhung, ray ru+'t, bo^.c pha' cu?a ta^m ho^`n . Nhu+ng, nhu+~ng do`ng chu+~ sau dda^y dda~ kho^ng kho?i la`m ngu+o+`i ddo.c xu'c ddo^.ng, nga^.m ngu`i:

     Em so+. se^.t ddo^'i die^.n mo.i ngu+o+`i, ngay ca? vo+'i ngu+o+`i tha^n trong gia ddi`nh . Em khe'p ddo+`i mi`nh trong ca(n pho`ng ddo^.c tha^n do tra.i pha't . Em chi? ra ngoa`i khi ca^`n ddi mua sa('m, ddi ba'c si~ hoa(.c ddi vo`ng vo`ng quanh tra.i nhu+~ng tru+a he` no'ng nu+.c hoa(.c khi chie^`u xuo^'ng . Nhu+~ng buo^?i nhu+ the^', ba` con trong tra.i thu+o+`ng u`a ra ngo^`i tre^n co?, du+o+'i bo'ng ma't cu?a nhu+~ng ta`n ca^y lo+'n, nu+o+'ng thi.t, chuye^.n tro`, a(n uo^'ng ... Rie^ng em mo^.t mi`nh lu?i thu?i ga^`n ha`ng ra`o . O+? ddo' em se~ nhi`n nga('m ca'i khung ca?nh bao la va('ng ve? cu?a ddo^`ng ruo^.ng, a'nh na('ng ra?i tre^n nhu+~ng dda'm ba('p, tre^n nhu+~ng ddo'a hoa ma(.t tro+`i va`ng ru+.c . Tro+`i cao, xanh tha(m tha(?m, va`i dda'm ma^y tra('ng mo?ng tro^i la(.ng le~ ... Ca?nh va^.t no+i dda^y va^~n va^.y, he^'t ddo^ng sang he`, chi? co' lo`ng em thay ddo^?i vo+'i kho^? na~o muo^n tru`ng . (truye^.n Bu+'c Thu+ Nho+` Nha` Ba'o Chuye^?n, trang 48)

     Hoa(.c ngu+o+.c do`ng tho+`i gian, tro+? ve^` mo^.t no+i cho^'n xa xu+a, khi ngu+o+`i ye^u cu?a mi`nh la` li'nh tra^.n tie^`n ddo^`n, dde^? tha^'y lo`ng ngu+o+`i ddang ye^u luo^n mo?i mo`n ba^ng khua^ng be^n hi`nh bo'ng cu~:

     Qua nhu+~ng lo+`i thu+ cu?a anh to^i ca`ng tha^'m thi'a cho cuo^.c ddo+`i cu?a nhu+~ng ngu+o+`i li'nh, vi` the^' lo`ng to^i ca`ng da^ng le^n nie^`m thu+o+ng me^'n anh dda^.m dda` . To^i dda~ ye^u anh, to^i nghi~ ra(`ng ca? ddo+`i to^i kho^ng the^? ro+`i gu+o+ng ma(.t anh ddang cha^.p cho+`n trong tri' na~o . Ti`nh anh ddo^'i vo+'i to^i nhu+ dda~ a(n sa^u va`o ky' u+'c, nhu+ nhu+~ng vie^n ke.o ngo.t nga`o trong ta^'m gia^'y tho+`i gian, chi? ca^`n bo'c gio+? ta^'m gia^'y tho+`i gian a^'y ra, to^i se~ ti`m tha^'y ngay ca'i ngo.t nga`o cu?a vie^n ke.o ky? nie^.m tuo^?i tho+ nga`y tru+o+'c . (trong Nhu+~ng Do`ng So^ng Cha?y Ngu+o+.c, trang 84)

     Hoa(.c ho^`i tu+o+?ng la.i trong ca?nh tie^~n ddu+a, ke? o+? ngu+o+`i ddi:

     Ga^`n mo^.t tha'ng sau, ke^? tu+` nga`y tie^~n Trang le^n phi co+ ve^` Vie^.t Nam, dda^y la` la^`n dda^`u tie^n Thie^'t nha^.n ddu+o+.c thu+ na`y . Ne't chu+~ ra^'t dde.p vie^'t tre^n kho^? gia^'y ho.c tro` ma`u nga` . Cha`ng cu+' ngo+~ la` se~ kho^ng bao gio+` nha^.n ddu+o+.c thu+ Trang, vi` tho+`i gian qua dda~ la^u, bo^~ng dda^u la.i nha^.n ddu+o+.c . Ta^m tha^`n cha`ng la.i tha^'y sa?ng khoa'i, nhu+ ma(.t dda^'t kho^ ca(`n nu+'t ne? trong he`, gio+` lie^`n la.c la.i sau nhu+~ng co+n mu+a . (truye^.n nga('n DDe^m Ba' Linh, trang 115)

     Mo^.t trong nhu+~ng ca?nh ba^'t ha.nh ddo' la` su+. lo+~ la`ng duye^n pha^.n . Cu?a bie^'t bao nhie^u ngu+o+`i vo+. hie^`n, tre^n ddu+o+`ng vu+o+.t bie^?n, dda~ kho^ng co`n tha^'y ma(.t cho^`ng khi dde^'n be^'n . Bo^~ng du+ng tro+? tha`nh son gia', go'a bu.a mo^.t ddo+`i vi` bo.n ha?i ta(.c Tha'i Lan da. thu' hi`nh ngu+o+`i . Ca'i gia' pha?i tra? cho Tu+. Do ddo^i khi qua' dda('c, va^.y ma` cu~ng kho^ng nga(n ca?n ddu+o+.c ha(`ng tra(m nga`n, ha`ng trie^.u ngu+o+`i bo? xu+' ra ddi chi? vi` kho^ng ngu+?i no^?i mu`i thie^n ddu+o+`ng Co^.ng Sa?n ... Ro^`i vo+'i lie^`u thuo^'c tho+`i gian nhie^.m ma^`u, lo`ng ngu+o+`i la('m lu'c cu~ng la('ng ddo.ng, nguo^i ngoai:

     Nhu+ng da^`n da`, cu+' la^u la^u ga(.p go+~, cu+' ba.n be` la.i no'i ra no'i va`o, cu+' ga(.p nhu+~ng cu+? chi? a^n ca^`n va` nhu+~ng lo+`i tha(m ho?i cha^n ti`nh cu?a Ha`o, ro^`i na`ng cu~ng tha^'y lo`ng xao xuye^'n tha^.t . No^~i xao xuye^'n nhu+ ca'nh hoa ca(ng no+? tru+o+'c ca'nh bu+o+'m dde.p . Su+. tha^.t, khi na`ng co`n so^'ng ba(`ng nhi.p tho+?, ba(`ng con tim; khi ma'u va^~n co`n lu+u tho^ng trong co+ the^? thi` na`ng va^~n co`n ca?m nha^.n ddu+o+.c nhu+~ng cay dda('ng, ngo.t bu`i trong cuo^.c ddo+`i . DDe^? ro^`i tu+` tu+`, mo^~i nga`y, ca'i xu'c ddo^.ng ca`ng ta(ng tie^'n mo^~i khi ga(.p Ha`o; ro^`i da^`n da^`n cu~ng the`m muo^'n mo^.t vo`ng tay dda`n o^ng o^m a^'p, cho+? che, nha^'t la` nhu+~ng nga`y cuo^'i tua^`n ye^n va('ng, nhu+~ng chie^`u ho^m khi tro+`i ddo^? tuye^'t be^n ngoa`i . Tho+`i gian cu+' qua, hi`nh bo'ng cho^`ng ca`ng nga`y ca`ng mo+` phai, thi` hi`nh bo'ng Ha`o ngu+o+.c la.i ca`ng nga`y ca`ng hie^.n ro~, ro~ dde^'n no^~i nhu+ Ha`o dda~ ho`a nha^.p va`o hi`nh bo'ng cho^`ng na`ng, va` che no' mo+` khua^'t . (tri'ch trong DDe^m Ro^`i Cu~ng Qua, trang 94)

     Cu`ng kho^ng thie^'u hi`nh a?nh ca'c co^ gia'o la`ng dda~ a^m tha^`m so^'ng trong ca?nh "tu+.a bo'ng tro^ng cho^`ng" dda(`ng dda(~ng bao na(m, dde^? ro^`i la^`n ho^`i do`ng ddo+`i la(.ng le~ tro^i qua, the^m mo^.t la^`n nu+~a chuye^?n mi`nh trong ngang tra'i, tro+' tre^u:

     Ro^`i cha`ng la.i so+. cha me. cha`ng se~ buo^`n, khi hay tin cha`ng ddang theo dduo^?i mo^.t co^ ga'i dda~ co' cho^`ng la` li'nh che^'t tra^.n . Ne^n ca'i ye^u thu+o+ng Lie^~u chi? a^`m i~ trong lo`ng cha`ng, cho+' cha`ng chu+a da'm tie^'t lo^. vo+'i ai . Nhu+~ng nga`y sau ddo' khi ddi da.y, nhu+~ng lu'c pha?i ga(.p Lie^~u, Tu`ng hay gia? ddo` la`m nhu+~ng ddo^.ng ta'c va` no'i nhu+~ng ca^u no'i thu+`a tha~i, dde^? kho?a la^'p ca'i tie^'ng lo`ng cha`ng dda~ thu'c giu.c be^n trong, khi ddo^'i die^.n vo+'i na`ng . Cha`ng va^~n pha?i cu+' tie^'p tu.c ddo'ng ki.ch la` mo^.t ngu+o+`i ddo^`ng nghie^.p gu+o+ng ma^~u tru+o+'c ngu+o+`i ba.n ga'i go'a cho^`ng . Nhu+ng thu+.c ra thi` Lie^~u dda~ bie^'t va` dde^? y' dde^'n vie^.c ddo' ro^`i . Na`ng cu~ng tha^'y lo`ng la^ng la^ng, ca'i xu'c ddo^.ng tha^.t nhe. nha`ng . Mo^~i khi ga(.p Tu`ng, lo`ng na`ng rung ddo^.ng nhu+ gio.t su+o+ng lung linh trong a'nh na('ng . (truye^.n Ngu+o+`i Ky~ Su+ Ta^m Ho^`n, trang 181-182)

     Va` nhu+~ng ba^'t ha.nh a^'y co`n nhie^`u, ba`ng ba.c trong toa`n bo^. ta'c pha^?m . Nhu+ ca?nh mang ba^`u ro^`i pha' thai vi` so+. ca'n bo^. go+?i tra? ve^` Vie^.t Nam cu?a nhu+~ng thie^'u nu+~ ba('t buo^.c pha?i ddi truye^`n ba' kha^?u hie^.u "lao ddo^.ng la` vinh quang" no+i xu+' la. que^ ngu+o+`i . Nhu+ ca?nh chui ru'c trong nhu+~ng ca(n nha` ti. na.n xa^.p xe^., cu~ mu.c, kho^ng ddu? a^'m du+o+'i ba(ng gia' mu`a ddo^ng ma` ca'c co+ quan thie^.n nguye^.n dda~ ca^'p cho . Nhu+ va^n va^n va` va^n va^n ...

     To'm la.i kho^ng ca^`n pha?i no'i nhie^`u, qua nhu+~ng do`ng chu+~ ne^n tho+ e^m dde^`m, tuy ddo^i lu'c co' ho+i u buo^`n ro+`i ra~, vu+`a tri'ch da^~n nhu+ tre^n, mo^.t la^`n nu+~a chu'ng ta co' the^? xa'c nha^.n ra(`ng, the^' gio+'i va(n chu+o+ng cu?a Vu~ Nam la` the^' gio+'i cu?a ti`nh ye^u trong nghi.ch ca?nh . Nhu+~ng nghi.ch ca?nh xem ra vo+`i vo+.i, lung linh nhu+ nhu+~ng ca'nh hoa to+i ta~ trong mu`a tuye^'t ro+i . Nhu+~ng ne't cha^'m pha' dde.p dde~ cu?a cuo^.c ddo+`i co' pha tro^.n i't nhie^`u ti'nh cha^'t thu+o+ng ddau cho tha^n pha^.n con ngu+o+`i .

     Trong tha^n pha^.n a^'y, qua Vu~ Nam, chu'ng ta co`n bie^'t the^m ra(`ng nhu+~ng ngu+o+`i ddi la`m lao co^ng o+? xu+' ngoa`i kho^ng pha?i la` nhu+~ng ngu+o+`i nghe`o kho^?, ma` pha^`n lo+'n chi'nh ra la` con cha'u cu?a nhu+~ng ke? dda~ co' "ho^`ng ho+n chuye^n" trong qua' khu+':

     Du dde^'n Tie^.p Kha('c la`m vie^.c kho^ng pha?i vi` na`ng la` mo^.t co^ng nha^n vie^n hay ca'n bo^. nha` nu+o+'c xua^'t sa('c; kho^ng pha?i con cu?a "anh hu`ng lie^.t si~"; cu~ng kho^ng pha?i la` ngu+o+`i dda~ tu+`ng tham gia ca'ch ma.ng . Na`ng ddu+o+.c ddi dde^'n Tie^.p Kha('c la`m vie^.c chi? vi` tru+o+'c na(m 75 cha na`ng la` mo^.t ngu+o+`i na(`m vu`ng cho Vie^.t co^.ng . Ca'i tinh tha^`n ca'ch ma.ng tu+` tru+o+'c a^'y cu+' da^y mo+ re^~ ma' ke'o da`i ma~i cho dde^'n sau na`y . Va` ba na`ng cu~ng vi` co' ca'i ly' li.ch ca'ch ma.ng a^'y ma` dda~ "me` nheo" o+? U?y Ban Nha^n Da^n huye^.n dde^? cho na`ng ddi Tie^.p lao ddo^.ng . (trong Du+o+'i Ra(.ng Albe, trang 165)

     DDe^? ro^`i, tie^'p theo ddo', mo+'i co' nhu+~ng ca?nh vu+o+.t bie^n ddu+o+`ng bo^. tre^n xu+' ngu+o+`i giu+~a bie^n gio+'i Tie^.p Kha('c va` DDo^ng DDu+'c vo+'i Ta^y DDu+'c:

     Nhu+~ng con ddu+o+`ng mo`n hie^.n tre^n ba?n ddo^` giu+~a dda'm ru+`ng, la` nhu+~ng ddu+o+`ng da`i ma`u tra('ng ddan che'o nhau . Nhu+ng vi` Quang mo^.t pha^`n dda~ dde^? y' tru+o+'c khi ddi, mo^.t pha^`n vi` nhi`n theo a'nh ma(.t tro+`i, ne^n cuo^.c vu+o+.t bie^n ba(`ng ddu+o+`ng ru+`ng cu~ng kho^ng va^'t va? la('m . Tu+` Tie^.p qua Ta^y DDu+'c, thi` ru+`ng tha^.t va('ng va` la.nh dde^'n ro+.n ngu+o+`i . Nho+` mu`a he`, ma(.t tro+`i le^n so+'m, ne^n ca?nh ru+`ng dda~ so+'m tra`n tre^` sinh khi', a'nh ma(.t tro+`i len qua nhu+~ng ngo.n ca^y nhu+ nhu+~ng ho?a cha^u dde^m chie^'u sa'ng, ta.o the^m ca'i vui cho hai ngu+o+`i . DDi dde^'n dda^u me^.t thi` ngo^`i nghi?, uo^'ng nu+o+'c, ro^`i tie^'p tu.c ddi . Khi dda~ qua mu+o+`i hai gio+` tru+a thi` trong ddu+o+`ng ru+`ng ddang ddi bo^~ng dda^u nghe tie^'ng xe ho+i tu+` xa cha.y la.i . Le. la`ng, Quang dda~ na('m tay Su+o+ng ke'o vo^.i va`ng nu'p va`o o+? be^n le^` ddu+o+`ng . Xe cha.y qua, hai ngu+o+`i nhi`n theo thi` o^i, co`n gi` vui mu+`ng ba(`ng! Chie^'c xe mo+'i toanh mang ba?ng hie^.u Ta^y DDu+'c . (truye^.n Hai Ma?nh DDo+`i Be^n DDa^y Ca'nh Ru+`ng, trang 153)

     Va` o+? Vu~ Nam, cu~ng kho^ng thie^'u mo^.t ta^'m tu+` ta^m . Ha~y nghe anh go'i tro.n ta^m ti`nh mi`nh ve^` mo^.t ca?nh chu`a o+? que^ hu+o+ng khua^'t la^'p:

     Hi`nh a?nh ca'c ba^.c thang dda' tu+` du+o+'i cha^n nu'i dde^? ddi le^n ca'c ngo^i chu`a ma`u xa'm bo'ng, bi. ma`i nha(~n du+o+'i bu+o+'c cha^n pha^.t tu+?, kha'ch tha^.p phu+o+ng, va^~n co`n lo^.ng dda^`y trong dda^`u cha`ng . Nhu+~ng co.ng co? xanh non xen trong nhu+~ng ke~ dda', ddo^.i tre^n dda^`u long lanh nhu+~ng gio.t su+o+ng dde^m, chi? ca^`n mo^.t su+. ddu.ng cha.m nho? bo+?i ca'c bu+o+'c cha^n cu~ng co' the^? ro+i xuo^'ng tha^'m la? ta? tre^n ca'c phie^'n dda' . Nhu+~ng con cuo^'n chie^'u ma`u na^u bo'ng bo` ngang qua ca'c ba^.c tam ca^'p dde^? ddi, khi ddu.ng cha.m vo^.i cuo^'n va`o y he^.t nhu+ mo^.t ta^'m tha?m tro`n ma`u na^u nho nho?, ddu+o+.c de^.t vo+'i nhu+~ng ddu+o+`ng ne't ma`u tra('ng nga` . Thu+o+`ng thi` hai be^n lo^'i ddi nhu+~ng loa.i hoa ru+`ng vu+o+n le^n tre^n nhu+~ng ca'nh la', cho mo^.t i't hu+o+ng tho+m . Thi?nh thoa?ng mo^.t va`i ca^y mai no+? muo^.n vo+'i ca`nh nha'nh tha^.t thanh tha^.t di.u ... (truye^.n nga('n Bu+o+'c Tre^n The^`m Cu~, trang 60-61)

     Sau cu`ng, dde^? ke^'t lua^.n, la.i the^m mo^.t nha^.n xe't co' pha^`n chu? quan, la` ma(.c du` thi?nh thoa?ng co' va`i cho^~ ho+i ro^'i ra^'m, luo^.m thuo^.m tuo^`ng nhu+ ta'c gia? vie^'t vo^.i va`ng va` kho^ng co' thi` gio+` ki.p su+?a chu+~a, nhu+ng Be^n Na`y Bu+'c Tu+o+`ng Ba' Linh, vo+'i gia' tri. li.ch su+? cu?a no', ro^`i se~ la` mo^.t trong nhu+~ng ta'c pha^?m dde^? ddo+`i cu?a Vu~ Nam . Winston-Salem, He` 1993

   back to top

06. MO+`I DDO.C: TA^.P TRUYE^.N SAU CUO^.C DDO^?I DDO+`I CU?A DU+O+NG TIE^'N DDI`NH

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Sau nhu+~ng la^`n dde^` ba.t cho Hoa`ng Du Thu.y, Ho^` Tru+o+`ng An, Lua^n Hoa'n, Si~ Lie^m, Vu~ Nam ..., la^u la('m ro^`i to^i kho^ng co' co+ ho^.i ddo.c ba?n tha?o va` vie^'t lo+`i gio+'i thie^.u cho mo^.t ta'c pha^?m dda^`u tay na`o . Mo^.t da^'u hie^.u cho tha^'y su+. me^.t mo?i cu?a the^' he^. tre? ddang ca^`m bu't o+? ha?i ngoa.i ? Ra^'t co' the^?, vo+'i dda` sa'ng ta'c tuo^.t do^'c va` mu+'c in a^'n chi`m li?m nhu+ hie^.n nay!

     Tuy nhie^n, be^n ca.nh nhu+~ng ngo^i sao ddang tu+` tu+` lu mo+` thi` cu~ng co' nhu+~ng ngo^i sao ddang lo'e le^n bo'ng sa('c . Va` dda^y la` tru+o+`ng ho+.p cu?a anh ba.n to^i, nha` va(n Du+o+ng Tie^'n DDi`nh . Anh xua^'t hie^.n tre^n va(n dda`n ke^? ra cu~ng dda~ la^u, tu+` na(m 1985, nhu+ng vi` kho^ng co' co^.ng ta'c vo+'i ca'c ta.p chi' ta.m go.i la` va(n ho.c nghe^. thua^.t thua^`n tu'y nhu+ Va(n cu?a Mai Tha?o, Va(n Ho.c cu?a Nguye^~n Mo^.ng Gia'c, La`ng Va(n cu?a Nguye^n Hu+o+ng & Nguye^~n Hu+~u Nghi~a, The^' Ky? 21 cu?a DDo^~ Ngo.c Ye^'n ..., ne^n i't ngu+o+`i dde^? y', bie^'t to+'i .

     Lu'c anh co' nha~ y' nho+` to^i dde^` tu+.a cho ta^.p truye^.n dda^`u tay, to^i co' ho+i nga.c nhie^n . Vi` anh la` da^n Hue^', cha(?ng le~ kho^ng quen bie^'t gi` vo+'i nhu+~ng Vo~ DDi`nh, Tu'y Ho^`ng, DDie^.p My~ Linh, Nguye^~n thi. Hoa`ng Ba('c, Hoa`ng Xua^n So+n, Ho^` DDi`nh Nghie^m ... Well, co' le~ ba` con xa kho^ng ba(`ng la'ng gie^`ng ga^`n! Va` cu~ng may la` trong tho+`i gian qua^n ngu~, to^i la.i ddu+o+.c ddi va` so^'ng nhie^`u o+? mie^`n Trung ne^n to^i mo+'i da'm nha^.n! Trong thu+ dde^` nga`y 9 tha'ng 10, 1996 anh co' va`i do`ng va('n ta('t vo+'i to^i ... "nhu+ dda~ tri`nh ba`y vo+'i anh tre^n ddie^.n thoa.i, ho^m nay to^i xin gu+?i dde^'n anh ta^.p ba?n tha?o Sau Cuo^.c DDo^?i DDo+`i, mong anh vie^'t cho to^i ca'i tu+.a ca`ng so+'m ca`ng to^'t dde^? in cho ki.p trong na(m nay ..." The^' la` to^i, ma(.c du` ra^'t ba^.n bi.u vo+'i ddu? thu+' va(n tho+ nha.c ho.a, cu~ng pha?i ba('t tay va`o vie^.c ddo.c va` vie^'t cho ba.n be`!

     Ta^.p truye^.n Sau Cuo^.c DDo^?i DDo+`i go^`m 12 truye^.n nga('n mang tu+.a dde^` Anh Sa'u Ho^` Ho+~i, Bo` Ca?i Ta.o, Nga^y Tho+, Mie^'u Linh O^ng, Vu+o+.t Bie^?n, Ga'i Na`o La` Ga'i Cha(?ng Ghen, DDie^'m Cha?y, Tie^'ng Chuo^ng Nga^n DDe^m Tha'nh Vo^ Cu`ng, Ghe'p "Form", DDo^?i DDo+`i, Ti?nh Mo^.ng va` Ba` Chu? Ti.ch Ma^'t Ti'ch DDe^m Gia'ng Sinh, ha^`u he^'t dde^`u vie^'t ve^` dde^` ta`i ... chuye^.n da`i xa~ ho^.i chu? nghi~a sau 75 . DDa.i cu+o+ng, cu~ng gio^'ng gio^'ng nhu+ nhu+~ng ma^?u truye^.n nga('n cho^'ng Co^.ng cu?a ddo^ng DDie^`n, Vo~ Ky` DDie^`n, ta^y Nga.n, Nguye^~n Ngo.c Nga.n, mo^.t tho+`i na`o tre^n ba'o La`ng Va(n .

     To^i ddo.c ta^.p truye^.n suo^'t mo^.t le`o kho^ng pha?i vi` chi.u kho' hay ne^? ba.n ma` la` vi` su+. ha^'p da^~n, lo^i cuo^'n cu?a ta'c pha^?m . Ra^'t co' the^? dda^y chi? la` tru+o+`ng ho+.p cu?a rie^ng to^i vi` to^i kho^ng o+? la.i sau 75, kho^ng ddi tu` ca?i ta.o ne^n co' nhu ca^`u ti`m hie^?u, ho.c ho?i! Nhu+ng vo+'i gio.ng va(n ga~y go.n trong sa'ng, kho^ng ca^`u ky` ra('c ro^'i, de^~ ddo.c de^~ hie^?u, co^.ng the^m pha^`n di' do?m ..., ba?o dda?m, ngu+o+`i ddo.c kho^ng bi. nha`m cha'n .

     Nhi`n chung, gio.ng va(n cu?a anh co' a^m hu+o+?ng cu?a gio.ng va(n mie^`n Nam . Co' le~ vi` anh dda~ so^'ng nhie^`u o+? Sa`i Go`n, trong tuo^?i tru+o+?ng tha`nh, ho+n la` o+? tha`nh pho^' Hue^', vo+'i tuo^?i ho.c tro` no^.i tru', bi. ca^'m cung . Ngoa`i nhu+~ng ddo^'i thoa.i co' ti'nh ca'ch ddi.a phu+o+ng "mo^ te^ ra(ng ru+'a," dda^.m ne't trong truye^.n Mie^'u Linh O^ng, ra?i ra'c kha('p ta^.p truye^.n anh su+? du.ng nhu+~ng tu+` ngu+~ bi`nh da^n cu?a mie^`n Nam, nhu+ "bie^?u ", "la^'n ca^'n," "cu+o+`i gia? la?," "ca('c ca ca('c cu?m," "buo^`n ru+o+`i ru+o+.i,"... xem ra ra^'t nhua^`n nhuye^~n .

     Thu+' dde^'n, cu~ng la` mo^.t ddie^?m a?nh hu+o+?ng bo+?i va(n chu+o+ng mie^`n Nam, la` truye^.n cu?a anh vie^'t dde^`u ... co' ha^.u . A^n dde^`n oa'n tra?, tro+`i cao co' ma('t . Con ngu+o+`i ca`ng ddie^u ngoa, gian a'c bao nhie^u thi` se~ nha^.n la~nh nhu+~ng nghie^.p qua? ca`ng e^ che^`, ddau ddo+'n, do+? kho'c do+? cu+o+`i ... do chi'nh ho. ta.o ra ba^'y nhie^u . DDo.c nhu+~ng truye^.n co' ha^.u, ma(.c da^`u truye^.n cu?a Du+o+ng Tie^'n DDi`nh ddo^i khi co' nhie^`u cho^~ qua' u+ ... "cay dda('ng mu`i ddo+`i," xin lo^~i nha` va(n Ho^` Bie^?u Cha'nh, nhu+ng cuo^'i cu`ng ro^`i ngu+o+`i ddo.c se~ ca?m tha^'y ta^m ho^`n mi`nh thoa?i ma'i, de^~ chi.u ho+n .

     Tie^'p theo, truye^.n cu?a anh vie^'t la` ... truye^.n co' co^'t chuye^.n dda`ng hoa`ng . Ra^'t so^'ng tha^.t, ra^'t ga^`n gu~i . Kho^ng ma^'y bi.a dda(.t, the^m bo+'t . DDie^`u na`y chu+'ng to? Du+o+ng Tie^'n DDi`nh co' nhie^`u vo^'n so^'ng va`, nho+` va^.y, dda~ da`n tra?i ta^m ti`nh mi`nh tre^n trang gia^'y mo^.t ca'ch de^~ da`ng, linh ddo^.ng ho+n . Ga^`n nhu+ mo^~i truye^.n la` mo^.t ngu. ngo^n cho ca'c "ddi?nh cao tri' tue^. loa`i ngu+o+`i," mo^.t thie^n bi ky' su+. cu?a ca'i "xa~ ho^.i tu+` ngu+o+`i xuo^'ng vu+o+.n," xin lo^~i nha` tho+ Nguye^~n Chi' Thie^.n, chu+a tu+`ng tha^'y trong li.ch su+? Vie^.t Nam .

     Ngoa`i ra, ddi sa^u va`o chi tie^'t, anh co`n co' bie^.t ta`i ta? nha^n va^.t va` ta^m ly' nha^n va^.t . Ra^'t co' ho^`n, cha(?ng ha.n nhu+ ddoa.n sau dda^y:

     Anh Sa'u co' ca'i bie^.t danh la` "Sa'u Ho^` Ho+~i ." Trong tra.i na^`y tie^'ng ta(m anh dda~ no^?i nhu+ co^`n . Anh la` ngu+o+`i chu+~ng cha.c, tha(?ng tha('n, co+?i mo+? va` luo^n luo^n la.c quan . Chu+a bao gio+` tha^'y anh Sa'u buo^`n ra^`u lo la('ng . Anh quan nie^.m chi'nh nghi~a la` le~ ta^'t tha('ng . Anh thu+o+`ng mang nie^`m tin va` hy vo.ng dde^'n cho ngu+o+`i chung quanh, cho ne^n khi tha^'y ai ddau kho^?, anh lie^`n ti`m ca'ch an u?i vo^~ ve^` . Trong khi mo.i ngu+o+`i tuye^.t vo.ng, cha'n na?n thi` anh va^~n tin tu+o+?ng va`o nga`y mai tu+o+i sa'ng . Anh to^?ng ho+.p, pha^n ti'ch mo^.t ca'ch sa('c be'n ti`nh hi`nh quo^'c te^', quo^'c no^.i vo+'i la^.p tru+o+`ng vu+~ng cha('c . Anh kho^ng bao gio+` buo^.c to^.i My~ bo? ro+i chu'ng ta . Anh no'i dda^'y chi? la` mo^.t chie^'n lu+o+.c giai ddoa.n, "ba^'t chie^'n tu+. nhie^n tha`nh" ba(`ng ca'ch du`ng "mie^'ng thi.t bo` ta^?m thuo^'c ddo^.c dde^? tie^u die^.t con co.p hung ta`n ." Anh Sa'u vi' mie^`n Nam nhu+ mie^'ng thi.t bo`, mie^`n Ba('c no'i rie^ng va` Co^.ng Sa?n no'i chung la` con co.p ... (trong truye^.n Anh Sa'u Ho^` Ho+~i) .

     Anh co`n co' kha? na(ng, kho^ng pha?i "nha^n" ma` la` "va^.t ca'ch ho'a," bie^'n dda'm tu` ca?i ta.o tha`nh ... ba^`y bo`, ddo^`ng tho+`i ta.o ne^n nhu+~ng ca'i vo^ ly', ba^'t ngo+` ra^'t ly' thu' . Nhu+ ddoa.n na`y cu?a ... bo` Y-Bun:

     "Tui dda^u pha?i la` Fulro . Ro^`i ho. dda'nh ddau qua', tui pha?i nha^.n la` li'nh Fulro . Ro^`i ho. cu~ng cha(?ng chi.u, dda'nh the^m, tui pha?i nha^.n la` Trung si~ Fulro . Ho. cu~ng cha(?ng chi.u, dda'nh nu+~a, tui pha?i nha^.n la` Thie^'u u'y Fulro . Ho. cu~ng chu+a chi.u, dda'nh ma~i, tui pha?i nha^.n la` Thie^'u ta' Fulro . Lu'c ddo' ho. mo+'i tho^i dda'nh . Ma` thie^.t ti`nh tui co' bie^'t Fulro la` ca'i gi` dda^u ? Ho. dda'nh ca`ng ddau thi` tui ca`ng nha^.n the^m cho ho. ddu+`ng dda'nh nu+~a ." (trong truye^.n Bo` Ca?i Ta.o) .

     Va`, the^m va`o ddo', anh die^~n ta? ta^m ti`nh cu?a mo^.t ke? ddi xa vu+`a tro+? la.i que^ nha` cu~ng ra^'t la` tha^'m thie^'t ti`nh ngu+o+`i . Kho^ng ke'm pha^`n nga^.m ngu`i, man ma'c nhu+ sau:

     Ma'y vu+`a no^?, ddo` ddu+o+.c dda^?y lui ro^`i tu+` tu+` ro+`i be^'n . To^i nhi`n la.i tu+`ng ho`n dda', u. dda^'t, tu+`ng lu`m ca^y, ma'i nha` va` tu+`ng ca'nh ddo^`ng lu'a ngo^ cha.y do.c theo gio`ng so^ng dda^m ra bie^?n . To^i co^' quay ve^` vo+'i ky? nie^.m . DDa^y la` be^'n DDi`nh, no+i ho` he.n dda^`u tie^n vo+'i ngu+o+`i ti`nh be' bo?ng lu'c co`n ca('p sa'ch dde^'n lo+'p, kia la` no'c gia'o ddu+o+`ng co^? ki'nh, me. to^i thu+o+`ng ddu+'ng nhi`n to^i ro+m ro+'m nu+o+'c ma('t ddi qua chuye^'n ddo` Si`nh dde^'n tru+o+`ng no^.i tru' Tie^?u ho.c theo nie^n ho.c mo+'i . Cha(?ng co' gi` thay ddo^?i ca? . Ma^'y nga`n na(m ca?nh va^.t va^~n nhu+ va^.y, nhu+ng sao con ngu+o+`i cho'ng ddo^?i thay, dde^'n no^~i nhu+~ng ddo^`ng hu+o+ng ngo^`i tre^n ddo` cha(?ng nha^.n ddu+o+.c ra to^i, va` chi'nh to^i cu~ng cha(?ng co`n nha^.n ra to^i nu+~a la`!" (trong truye^.n Mie^'u Linh O^ng) .

     Vi` kho^ng muo^'n la`m chuye^.n to'm lu+o+.t co^'t chuye^.n tu+`ng truye^.n mo^.t giu'p ddo^.c gia?, ne^n to^i chi? ne^u le^n nhu+~ng ddie^?m son chung, tha^'p thoa'ng trong toa`n ta^.p, va` tri'ch ra mo^.t va`i ddoa.n tie^u bie^?u nhu+ tre^n, dde^? mo+`i ba.n ddo.c tha^?m ddi.nh, thu+o+?ng thu+'c so+ qua . Pha^`n co`n la.i, lo+'n lao va` dda^`y ddu? ho+n, xin da`nh cho nhu+~ng kha'm pha' rie^ng tu+ cu?a tu+`ng ngu+o+`i .

     The^m mo^.t ddie^`u nu+~a to^i muo^'n ne^u ra la`, ma(.c du` dda^y la` ta'c pha^?m dda^`u tay, nhu+ng ra^'t tro`n dda^`y, kho^ng co' nhie^`u khuye^'t ddie^?m va` ddie^`u na`y chu+'ng to? ta'c gia? dda~ na('m vu+~ng pha^`n ky~ thua^.t .

     Sau he^'t, to^i co' lo+`i ca'm o+n anh dda~ ve~ le^n, dda~ cho to^i tha^'y ro~ ho+n ... ca'i xa~ ho^.i chu? nghi~a qua' u+ la` to^`i te^., bi dda't, tho^'ng kho^? vo+'i nhu+~ng nghi.ch ly' la('m khi kho^ng the^? tu+o+?ng tu+o+.ng ddu+o+.c cu?a no' . Ra^'t mong chu? nghi~a va` che^' ddo^. ngoa.i lai na`y se~ su.p ddo^? trong mo^.t so+'m mo^.t chie^`u dde^? mo.i ngu+o+`i co`n ti`m la.i nhu+~ng gia' tri. nha^n ba?n ma` tu+. mi`nh ba('t buo^.c pha?i dda'nh ma^'t dde^? so^'ng co`n trong tho+`i gian qua .

     Vo+'i rie^ng nha` va(n Du+o+ng Tie^'n DDi`nh, to^i co' lo+`i chu'c anh be^`n lo`ng vo+'i chu+~ nghi~a va(n chu+o+ng dde^? tie^'n trie^?n va` tha`nh co^ng ho+n nu+~a trong nhu+~ng ta'c pha^?m sa('p to+'i .

     Naperville, IL, nga`y 14 tha'ng 10 na(m 1996

   back to top

07. KY? NIE^.M VO+'I "SU+ PHU."*

            NGUYE^~N TA^'N HU+NG

     Lie^n tie^'p ma^'y nga`y sau khi hay tin o^ng Mai Tha?o ma^'t, to^i go.i ddie^.n thoa.i nhie^`u la^`n cho anh Nguye^~n Xua^n Hoa`ng ma` kho^ng ga(.p . Ro^`i dde^'n lu'c ga(.p, khi co^ tho+ ky' trao phone, to^i lie^`n vo.t mie^.ng:

     - A^.y, anh Nguye^~n Xua^n Hoa`ng pha?i ho^n ? Muo^'n ga(.p anh kho' qua' ma` ...

     - Da. da. ..., thu+a o^ng ... o^ng ca^`n ddie^`u chi a. ...

     To^i cu+o+`i:

     - Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda^y, anh kho^ng nha^.n ra tie^'ng tha(`ng em a` ?

     Anh no'i:

     - U?a, Hu+ng ha? ? Ma^'y nga`y qua anh ba^.n qua' Hu+ng o+i . Mo^.t chu't nu+~a dda^y anh pha?i cha.y ra nha` qua`n . Ba^y gio+` ca'c anh em va(n nghe^. si~ coi anh nhu+ con thu+`a tu+., anh pha?i pho` sa(ng, ddo.c ddie^'u va(n ...

     To^i nga('t ngang:

     - Va^.y cho+' anh xem co`n ai co' the^? the^' cho^~ cho anh ddu+o+.c dda^y ? Anyway, ddi.nh go.i anh xem be^n ddo' co' la`m ca'i gi` chung chung cho mi`nh ke' hay kho^ng, nhu+ng tre^~ qua', tu.i na`y dda~ go.i FTD go+?i hoa cu'ng rie^ng tie^~n ddu+a "su+ phu." ro^`i . Anh bie^'t ddo', o+? ha?i ngoa.i na`y o^ng Mai Tha?o vie^'t cho tu+.a sa'ch dda^`u tay co' ma^'y ngu+o+`i tho^i . Hi`nh nhu+ Nguye^~n thi. Ngo.c Nhung vo+'i DDe^m Ro^`i Cu~ng DDi Qua, Nguye^~n thi. Thanh Bi`nh vo+'i O+? DDo+`i So^'ng Na`y, ro^`i mi`nh vo+'i Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c va` Nguye^~n thi. Long An vo+'i Be^n So^ng Va`m Co? ...

     Cha(?ng bie^'t anh Hoa`ng co' dde^? ta^m va`o ca^u chuye^.n to^i ddang ke^? hay kho^ng, hay la` dda^`u o'c co`n va^?n vo+ o+? nha` qua`n, ma` to^i nghe anh cu+' "Va^.y sao, va^.y sao ..." To^i tie^'p tu.c ta? oa'n:

     - Cho+' anh kho^ng theo do~i, ddo.c ba'o gi` he^'t a` ? Tu.i na`y co`n go.i o^?ng la` "su+ phu.," kho^ng nhu+~ng o+? ngoa`i ddo+`i ma` trong ba`i vie^'t nu+~a ...

     Nhu+ cho+.t nho+' ra ddie^`u gi`, anh Hoa`ng ca('t:

     - Hu+ng o+i ..., vie^'t ga^'p mo^.t ba`i cho o^ng Mai Tha?o ddi . Mi`nh du+. tru` so^' Va(n to+'i se~ la` so^' dda(.c bie^.t cho o^?ng ...

     To^i dda'p ngay:

     - Bie^'t vie^'t gi` ba^y gio+` ? Ma^'y anh lo+'n so^'ng nhie^`u vo+'i o^?ng, ky? nie^.m nhie^`u vo+'i o^?ng thi` ne^n vie^'t cho+' tha(`ng em thi` chi? qua la.i so+ sa`i tho^i . O^'i, ma` ba.n be` trang lu+'a, cu`ng tho+`i vo+'i o^?ng thie^'u gi` ... anh sao khe'o lo ...

     Anh Hoa`ng go'p y':

     - Thi` nhu+~ng ngu+o+`i ddi tru+o+'c vie^'t ve^` o^?ng ho^?ng thie^'u gi` ne^n ca^`n co' nhu+~ng ba`i vie^'t cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ddi sau . Vie^'t le. le^n ddi nghen, trong vo`ng mo^.t hai tua^`n tho^i ddo' ...

     Lu'c cu'p phone to^i nga^~m nghi~ la.i anh Hoa`ng no'i ddu'ng ... Ba`i cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ddi sau vie^'t cho o^ng Mai Tha?o cha('c kho^ng nhie^`u . To^i la` mo^.t trong nhu+~ng "dda.i dde^. tu+?" (wow!) cu?a o^?ng ma` kho^ng vie^'t thi` ai vie^'t dda^y ? Thanh Bi`nh dda~ co' ba`i, dda~ ra^'t trang tro.ng ba`n dde^'n Ta Tha^'y Hi`nh Ta Nhu+~ng Mie^'u DDe^`n, co`n to^i thi` ra?i ra'c ddo' dda^y trong ca'c ba`i ky' su+. va(n ho.c ve^` ca'c chuye^'n du ha`nh qua Cali, dde^`u co' bo'ng da'ng "su+ phu.," nhu+ng chu+a co' mo^.t ba`i vie^'t rie^ng . Tho^i thi` la^`n na`y, ne^n ngo^`i la.i va^.y ...

     Co' the^? no'i trong tha^.p nie^n 85-95, nhu+~ng to+` ba'o va(n ho.c nghe^. thua^.t thua^`n tu'y ddu+o+.c nhie^`u ngu+o+`i co^.ng ta'c, nhie^`u ngu+o+`i bie^'t dde^'n pha?i ke^? la` Va(n cu?a Mai Tha?o, La`ng Va(n cu?a Nguye^n Hu+o+ng - Nguye^~n Hu+~u Nghi~a, Va(n Ho.c cu?a Nguye^~n Mo^.ng Gia'c, The^' Ky? 21 cu?a DDo^~ Ngo.c Ye^'n ... Nhu+~ng ngu+o+`i ca^`m bu't kho+?i vie^'t o+? ha?i ngoa.i thu+o+`ng theo do~i ca'c ba.n va(n cu`ng tho+`i va` hay kha'u nhau ra(`ng ... co^ a^'y, ba` a^'y, o^ng a^'y, ba.n a^'y ... "xua^'t tha^n" tu+` "lo`" na`o va^.y ? Nha(`m va`o su+. dda(ng ba`i dda^`u tie^n hoa(.c gia? ddu+o+.c gio+'i thie^.u la` ngu+o+`i vie^'t mo+'i cu?a ma^'y to+` ba'o ke^? tre^n . Va` vo+'i rie^ng to^i, to^i va^~n ha~nh die^.n la` mi`nh xua^'t tha^n tu+` lo` Va(n, ro^`i mo+'i vie^'t la^`n sang La`ng Va(n, Va(n Ho.c, The^' Ky? 21 ..., dda.i kha'i nhu+ va^.y . Cu~ng theo thu+' tu+. na`y, to+` Va(n, do co^ng cu?a o^ng Mai Tha?o, la` to+` da^~n dda^`u ve^` vie^.c kha'm pha' va` gio+'i thie^.u ca'c ca^y bu't mo+'i, nhu+~ng ta`i na(ng mo+'i . Ba^y gio+` ai ddo' ra?nh rang chi.u kho' la`m mo^.t tho^'ng ke^ nho? thi` cha('c ... vui la('m!

     Ma` tha^.t su+., ne^'u ddi ngu+o+.c tho+`i gian xa ho+n mo^.t chu't, thi` tu+` khuya to^i dda~ na(`m trong lo` Va(n ro^`i . Vi` to^i co' ba`i dda(ng tre^n Va(n tru+o+'c na(m 75, khoa?ng 70-71 gi` ddo' . Truye^.n nga('n Nhu+~ng Nga`y ..., vie^'t ve^` ca'i che^'t tra^.n cu?a o^ng anh, Phu.c vi. vo.ng Nguye^~n va(n Ta^n cha'nh vi. tha^`n chu?, tu+? u+ so+ ba't nha^.t ngu~ ngoa.t, Ma^.u Tha^n nie^n ... So^' la` do ba` chi. to^i me^ ddo.c Va(n, mua Va(n tro.n bo^., va` to^i ddo.c ke' . Tu+` ddo.c ke' sang vie^'t ke' (chu+a da'm vie^'t thie^.t dda^u) cu~ng ga^`n . Cho ne^n lu'c ba('t ga(.p Va(n tu.c ba?n o+? ha?i ngoa.i, vi` ti`nh co+` bu+o+'c va`o mo^.t tie^.m sa'ch o+? Washington D. C., to^i mu+`ng qua' tro+`i .

     Nhu+ng ngay o+? bu+o+'c dda^`u, to^i ddi.nh ... ngu+ng bu't, kho^ng vie^'t nu+~a . To^i gom go'p ba?n tha?o cu?a nhu+~ng gi` to^i vie^'t tru+o+'c 75, ma` may phu+o+'c ho^`i cha.y loa.n ba` xa~ to^i co' mang theo, go+?i cho o^ng Mai Tha?o va` ho?i o^?ng to^i muo^'n in tha`nh sa'ch dde^? ky? nie^.m thi` to^i pha?i la`m sao ? Ro^`i ma(.c du` cha(?ng bie^'t ma(.t, cha(?ng nghe te^n nhu+ng co' le~ tha^'y to^i la` ngu+o+`i cu~ cu?a Va(n ne^n o^?ng vie^'t thu+ tha^n ti`nh tra? lo+`i, ra(`ng thi` la`, dda.i kha'i ... "bao nhie^u ddo' chu+a ddu? cho mo^.t cuo^'n sa'ch mo?ng, ne^n vie^'t tie^'p thi` hay ho+n ..."

     To^i cu~ng la`m ngo+, du+?ng du+ng, vi` bie^'t vie^'t gi` nu+~a dda^y ? Trong khi co^ng a(n vie^.c la`m, vo+. con nheo nho'c, dda^`u ta('t ma(.t to^'i ? Tuy nhie^n, bo^~ng mo^.t ho^m to^i tha^'y o^?ng dda(ng truye^.n nga('n Do`ng So^ng Cu?a Tu`ng tri'ch trong ta^.p ba?n tha?o ddo' . DDe^? ro^`i ti`nh co+` ngo^`i ddo.c la.i sa'ng ta'c cu?a mi`nh sau mu+o+`i ma^'y na(m, to^i nghie^.m ra ... u+`a, mi`nh vie^'t cu~ng ddu+o+.c qua' ma`, nhu+ng cha(?ng ga(.p tho+`i ne^n kho^ng le^n no^?i (me`o khen me`o da`i dduo^i)! Tha^.t su+., cu~ng cha(?ng de^~ gi` le^n o+? Vie^.t Nam ne^'u kho^ng co' ai da^~n da('t, ddo+~ dda^`u! Hu+`m, bie^'t dda^u ga(.p tho+`i the^' the^' tho+`i pha?i the^'! Ca'i so^' to^i tuo^`ng nhu+ pha?i cha.y ra xu+' ngu+o+`i la`m la.i cuo^.c ddo+`i, la`m la.i su+. nghie^.p va(n chu+o+ng hay sao a^'y!

     The^' la` to^i ba('t dda^`u vie^'t! Vie^'t la.i! Kho+?i dda^`u tu+` tho+`i ddi ho.c cu?a mi`nh! So+ ho.c le^n tie^?u ho.c, trung ho.c, dda.i ho.c, si~ quan ha?i qua^n, si~ quan ti`nh ba'o ..., ro^`i cha.y qua My~ ho.c tie^'p ban ca'n su+., cu+? nho+n, cao ho.c, v .v . ... No'i na`o ngay, kho^ng ha(?n la` chuye^.n ho.c ha`nh thi cu+? ma` la` chuye^.n gi` lo+'n lao, ha(`n sa^u trong ky' u+'c o+? tho+`i ddie^?m ddo', giai ddoa.n ddo' ma` tho^i . Chi? nhu+~ng ngu+o+`i na`o tu+. to^n tu+. dda.i, tu+. ha`o mi`nh la` thie^n ta`i thi` ho. mo+'i du+`ng la.i, cho+' nhu+~ng ai ddo' chi.u kho' ti`m to`i, ho.c ho?i thi` se~ tie^'n ma~i, to^i quan nie^.m nhu+ va^.y .

     Va` kho^ng ngo+` la.i tha`nh co^ng, o^ng Mai Tha?o dda(ng da`i da`i he^'t chu+o+ng na`y qua chu+o+ng kha'c . Kho^ng ma^'y cho^'c to^i hoa`n tha`nh ta^.p truye^.n da`i dda^`u tay Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c . So+? di~ to^i go.i la` ta^.p truye^.n da`i vi` mo^~i chu+o+ng la` mo^.t truye^.n nga('n ddo^.c la^.p hoa`n toa`n muo^'n nga('t ra ddem ddi dda(ng ba'o na`o cu~ng ddu+o+.c . Nhu+ng chu+o+ng na`y tie^'p chu+o+ng kia vi` cu`ng nhu+~ng nha^n va^.t va` xa?y ra lie^n tu.c theo thu+' tu+. tho+`i gian . Sau na`y, to^i vie^'t tru+o+`ng thie^n cu~ng theo lo^'i ... nhie^`u ta^.p truye^.n da`i ke^'t la.i . Gio+` nhi`n la.i qua' tri`nh sa'ng ta'c cu?a mi`nh, ngoa`i vie^.c to^i da'm dda(.t bu't la`m tho+ vie^'t nha.c tu+` ho^`i trung ho.c, nhu+~ng gi` to^i co' ddu+o+.c nga`y ho^m nay se~ kho^ng co' ne^'u vo+. to^i kho^ng ddem theo xa^'p ba?n tha?o, va` o^ng Mai Tha?o kho^ng na^ng ddo+~, khuye^'n khi'ch .

     Da.o ddo' hi`nh nhu+ ca'c ha~ng VN Lab, VNI chu+a tha`nh la^.p nhu+ng to^i dda~ nghie^n cu+'u, sa'ng che^' ra ca'ch dda'nh ma'y va` la`m typesetting chu+~ Vie^.t, co' dda(ng ma^'y ba`i tre^n ba'o Va(n Ho.c . Tha`nh thu+? chuye^.n in ta'c pha^?m ra gia^'y tra('ng mu+.c ddo^'i vo+'i to^i kho^ng co' gi` tro+? nga.i ca? . To^i in ra mo^.t bo^?n tru+o+'c go+?i cho o^ng Mai Tha?o nho+` vie^'t tu+.a vi` da^`u sao Va(n dda~ dda(ng ga^`n he^'t . Va` o^ng Mai Tha?o nha^.n lo+`i ngay . To^i cu~ng in the^m mo^.t bo^?n kha'c go+?i qua La`ng Va(n dde^? thu+o+ng lu+o+.ng gia' ca? . Khi hai be^n ddo^`ng y' thi` cho+` ca? tha'ng kho^ng tha^'y ca'i tu+.a cu?a o^ng Mai Tha?o . Nguye^~n Hu+~u Nghi~a ba`y ke^':

     - O^ng go+?i cho o^?ng mo^.t ca(.p ru+o+.u la` o^?ng vie^'t lie^`n ha` ...

     Tro+`i dda^'t, to^i nghe no'i o^?ng thi'ch uo^'ng ru+o+.u nhu+ng dda^u bie^'t o^?ng "ca^`n" ru+o+.u dde^'n ddo^. nhu+ va^.y . Gi` cho+' mo^.t ca(.p ru+o+.u ddi le^~ thi` de^~ da`ng qua' ma` . Va`, thie^.t ti`nh, khi co' ru+o+.u vo^ ro^`i o^?ng ngoa'i le. la('m va` co`n go+?i ba`i vie^'t cho to^i next-day express-mail nu+~a (he^'t nu+?a chai ru+o+.u ro^`i) . Ke^? cu~ng vui ...

     Ba^y gio+` ai no'i to^i thie^'u tu+. tin, vie^'t xong ta'c pha^?m dda^`u tay pha?i ti`m ngu+o+`i vie^'t tu+.a cho cha('c a(n, thi` to^i xin chi.u . Song, ddu+o+.c mo^.t nha` va(n lo+'n nhu+ o^ng Mai Tha?o, ngu+o+`i dda~ tu+`ng a?nh hu+o+?ng tru+.c tie^'p cho ra^'t nhie^`u ngu+o+`i ddi sau, vie^'t tu+.a gio+'i thie^.u la` mo^.t ha~nh die^.n cho+' cha(?ng pha?i cho+i . Mo^.t "ca^`u chu+'ng ta.i to`a," theo to^i, nu+~a la` dda(`ng kha'c . Vi` sau na`y, qua kinh nghie^.m ba?n tha^n trong va^'n dde^` vie^'t ba.t vie^'t tu+.a cho nhu+~ng ngu+o+`i ddi sau, to^i cu~ng dda~ na(m ba ba^.n tu+` cho^'i khe'o . Co+~ nhu+ o^ng Mai Tha?o, Vo~ Phie^'n ... thi` ca'c ba^.c tie^`n bo^'i na`y dda~ tu+` cho^'i khe'o bie^'t bao nhie^u ngu+o+`i ro^`i ... Tha`nh thu+?, ngoa`i chuye^.n quen bie^'t tha^n ti`nh, vie^'t tu+.a hay kho^ng vie^'t tu+.a pha^`n lo+'n la` do ... chi'nh ta'c pha^?m ddo' co' gia' tri. hay kho^ng . Cha(?ng ai ngu da.i gi` ma` vie^'t tu+.a, dde^` ba.t cho mo^.t ta'c pha^?m du+o+'i trung bi`nh .

     Co' ddie^`u, kho^ng bie^'t ma^'y "ddo^` dde^." kia nghi~ nhu+ the^' na`o ve^` nhu+~ng lo+`i o^ng Mai Tha?o vie^'t cho mi`nh, vo+'i rie^ng to^i thi` sau na`y Bu`i Ba?o Tru'c, Vo~ DDi`nh, Le^ Nha^.t Tha(ng, Pha.m Tha(ng ... khi gio+'i thie^.u ta'c pha^?m cu?a to^i, dde^`u tri'ch nhu+~ng lo+`i va`ng ngo.c cu?a o^?ng . Va`, le~ ta^'t nhie^n, co`n la` lo+`i chi? da.y, khuye^n ba?o ma` suo^'t ddo+`i to^i ca^`n pha?i noi theo gi`n giu+~ nu+~a . Cha(?ng ha.n nhu+:

     ... Ma(.c da^`u dda~ mu+o+`i ma^'y na(m tro^i da.t, mo^.t tro^i da.t ra^'t de^~ da`ng dda^?y va`o tha^'t la.c, ma(.c da^`u Vie^.t Nam dda~ nghi`n da(.m, que^ nha` dda~ nghi`n tru`ng, ba`n vie^'t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, giu+~a tho^? ngo+i lu+~ thu+' xa la., va^~n dda(.t ddu+o+.c va`o ddu'ng hu+o+'ng ddu'ng ta^`m vo+'i gio^'ng no`i va` dda^'t nu+o+'c o+? xa . Kho^ng bao gio+` to^i xa, cha(?ng bao gio+` to^i que^n, cha(?ng bao gio+` to^i kha'c . The^' gio+'i co' nghi`n bie^?n nghi`n tro+`i nhu+ng to^i chi? co' va` chi? so^'ng vo+'i mo^.t tro+`i mo^.t bie^?n .

     ... DDe^? chu+'ng ve^` ca'i be^'n dda^.u mo^.t ddo+`i kho^ng ro+`i bo? cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, vo+'i mo^.t ba`n vie^'t du+.ng o+? dda^u thi` cu~ng la` pha^`n dda^'t que^ hu+o+ng, vo+'i mo^.t hu+o+'ng vie^'t hu+o+'ng to+'i hu+o+'ng na`o thi` cu~ng tu+` mo^.t ta^m the^? Vie^.t Nam ma` vie^'t .

     Thi` cho dde^'n gio+` phu't na`y to^i dda~ co^' giu+~ gi`n, ne^n "va^~n dda(.t ddu+o+.c va`o ddu'ng hu+o+'ng ddu'ng ta^`m vo+'i gio^'ng no`i va` dda^'t nu+o+'c o+? xa" va` lu'c na`o "cu~ng tu+` mo^.t ta^m the^? Vie^.t Nam ma` vie^'t ."

     Well, nhu+~ng ddie^`u ne^u tre^n la` thuo^.c the^' gio+'i va(n chu+o+ng . Co`n o+? ngoa`i ddo+`i thi` ba` xa~ to^i va` to^i co' di.p dde^'n tha(m "su+ phu." hai la^`n . La^`n thu+' nhu+'t, khoa?ng he` 1991, khi o^?ng co`n o+? tre^n la^`u . Co' ga(.p anh DDo^~ Quy' Toa`n ro^`i tha^`y tro` cu`ng nhau ra qua'n Song Long a(n nha^.u, ta'n ga^~u . Giai ddoa.n na`y to^i dda~ vie^'t nhie^`u trong ba`i ky' su+. Ta^y Du Ky', DDoa.n Ke^'t gio+` kho^ng ke^? la.i la`m chi . La^`n thu+' hai, khoa?ng he` 1996, khi o^?ng do.n xuo^'ng dda^'t . Co' ga(.p anh DDo^~ DDi`nh Tua^n . Lu'c na`y "su+ phu." ye^'u qua' nhu+ da bo.c xu+o+ng, ngo^`i mo^.t cho^~, lu+ng du+.a va`o tu+o+`ng phi` pha` kho'i thuo^'c . Giai ddoa.n na`y to^i cu~ng dda~ ke^? ro~ trong ba`i ky' su+. Ve^` Cali ne^n cu~ng kho^ng la^.p la.i la`m gi` . Nhu+ng ro^'t cuo^.c ro^`i ba` xa~ to^i la.i co' ta^'m hi`nh chu.p chung vo+'i "su+ phu." ma` to^i la.i kho^ng co' mo+'i la` la. thie^.t ...

     Nhi`n chung, quye^?n sa'ch tha`nh co^ng lo+'n cu?a to^i kho^ng pha?i la` cuo^'n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c do o^ng Mai Tha?o vie^'t tu+.a ma` tha^.t ra la` quye^?n Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" do anh Ho^` Tru+o+`ng An vie^'t ba.t, dde^'n ddo^. ba`ng quang ddo^.c gia? cu~ng nhu+ va(n gio+'i thu+o+`ng bie^'t to^i qua bie^.t danh "o^ng Tru`m ." Tuy nhie^n, no'i gi` thi` no'i, kho^ng co' bu+o+'c dda^`u thi` la`m sao co' bu+o+'c thu+' hai, bu+o+'c thu+' ba ...

     To^i kho^ng da'm la.m ba`n ve^` chu+~ nghi~a va(n chu+o+ng cu?a "su+ phu.", da`nh la.i cho nhu+~ng ai co' tha^?m quye^`n ho+n . Chi? ghi la.i dda^y va`i do`ng ky? nie^.m vo+'i "su+ phu." nhu+ tha('p le^n mo^.t ne'n nhang la`m ha`nh trang tie^~n ddu+a "su+ phu." bu+o+'c qua the^' gio+'i mo+'i, the^' gio+'i kho^ng co`n khen che^, nguye^`n ru