La.i "mo^.t" sa'ng ta'c mo+'i cha`o ddo+`i do mo^.t ca^y bu't phong phu' o+? ha?i ngoa.i . Ca^y bu't na`y co' mo^.t ddie^?m dda(.c bie^.t la` dda(.t te^n cho nhu+~ng ddu+'a con tinh tha^`n cu?a mi`nh ba('t dda^`u vo+'i chu+~ "Mo^.t": Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i, Mo^.t Ca?nh Hai Que^, ba^y gio+` Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p, va` ... sa('p dde? the^m Mo^.t La^`n Xuo^'ng Nu'i . "Mo^.t" la` ta^'t ca? theo thuye^'t nha^'t nguye^n cu?a nha` Pha^.t, nhu+ng "Mo^.t" chi? la` mo^.t trong nhu+~ng tra(m nga`n theo y' ta'c gia? .

     Nhie^`u ca^y bu't te^n tuo^?i dda~ gio+'i thie^.u ve^` ca^y bu't na`y . Thie^'t tu+o+?ng chu+`ng ddo' cu~ng ddu? dde^? thie^n ha. su+?ng so^'t ve^` danh tie^'ng cu?a mo^.t con ngu+o+`i mang te^n la` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng .

     Anh dda~ sa'ng ta'c vo+'i mo^.t "ta^m the^? Vie^.t Nam" nhu+ Mai Tha?o dda~ nha^.n xe't . Gio.ng va(n "tu+. nhie^n nhu+ no'i" nhu+ng "quye^'n ru~" qua lo+`i phe^ bi`nh cu?a La`ng Va(n . Anh la` "con ma('t ghi ddu+o+.c nhie^`u ti`nh tie^'t va` mo^.t con ma('t nho+' dai" theo Nguye^~n Ngo.c Bi'ch . Anh la` "ngu+o+`i vie^'t tha`nh tha^.t nha^'t" theo Vo~ Ky` DDie^`n . Ca' ti'nh cu?a anh la.i ra^'t "bu+o+'ng bi?nh, anh kho^ng chie^`u theo thi. hie^'u cu?a ai ca?" theo Ho^` Tru+o+`ng An . Ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u tre^n qua? ra^'t ddu'ng vo+'i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . Anh dda~ cho.n cho anh con ddu+o+`ng ma` i't ngu+o+`i da'm da^'n tha^n va`o . Tru+o+'c dda^y, anh vie^'t ve^` nhu+~ng dde^` ta`i lie^n he^. dde^'n Ha?i qua^n, mo^.t binh chu?ng ma` anh dda~ xua^'t tha^n . Anh dda~ ghi la.i mo^.t thuo+? "la`m tru`m" ti`nh ba'o . Anh dda~ ta^m su+. ve^` no^~i lo`ng va` nhu+~ng no^~i cam go cu+.c kho^? tre^n con ddu+o+`ng ho.c va^'n tre^n dda^'t ngu+o+`i trong tho+`i gian dda^`u ty. na.n . Anh cu~ng dda~ ghi la.i nhu+~ng cuo^.c ti`nh tho+ mo^.ng trong buo^?i ha?i ho^` le^nh dde^nh so'ng nu+o+'c . Va` anh cu~ng dda~ ve~ le^n nhu+~ng pha?n a?nh cu?a cuo^.c so^'ng tha hu+o+ng no+i xu+' la. que^ xa .

     Nhi`n qua nhu+~ng ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, la` pha?i ddo^`ng y' vo+'i Ho^` Tru+o+`ng An ra(`ng anh la` mo^.t "ca^y bu't nha^n ha^.u, dda'ng me^'n ." Rie^ng to^i - qua mo^.t giao ti`nh mo+'i me? ddo^'i vo+'i anh - to^i ca?m phu.c anh o+? mo^.t ta^'m lo`ng thie^'t tha, ddam me^ ddo^'i vo+'i su+. sa'ng ta'c .

     La^`n na`y, anh xo^ng xa'o ddi va`o la~nh vu+.c bie^n kha?o nghie^n cu+'u . Anh ddi va`o mo^.t ca'ch ha(ng ha'i, nhie^.t ti`nh, ba^'t cha^'p mo.i tro+? nga.i, mo.i tha`nh kie^'n . "Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ra^'t bu+o+'ng bi?nh" nhu+ lo+`i cu?a Ho^` Tru+o+`ng An .

     Qua ta^.p ba?n tha?o Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p (mo^.t phu+o+ng pha'p xe^'p chu+~ Vie^.t ba(`ng ma'y ddie^.n toa'n ca' nha^n) ma` anh go+?i cho to^i ddo.c, to^i tha^'y bo^'c ra mo^.t mu`i cu?a gia^'y mo+'i, tha^'y ca'i dde.p ma~n nha~n cu?a nhu+~ng trang sa'ch chi'nh tay anh la`m co^ng vie^.c electronic typesetting . Nhu+ng, ta.i sao chi? la` Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p ? Pha?i cha(ng ta'c gia? dda~ ba^ng khua^ng tie^'c re? co^ng tri`nh mi`nh ro^`i cu~ng kho^ng ma^'y ai ma`ng dde^? y' dde^'n, kho^ng the^? bie^'n no' tha`nh nhu+~ng tie^u chua^?n tre^n thi. tru+o+`ng ?

     To^i kho^ng pha?i la` mo^.t ngu+o+`i la`m ba.n vo+'i ma'y ddie^.n toa'n ne^n thu' thu+.c to^i chi? ddo.c ba?n tha?o Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vo+'i con ma('t cu?a mo^.t ngu+o+`i ba.n, mo^.t ddo^.c gia? tho^ng thu+o+`ng ddi ti`m hie^?u va^'n dde^` ky~ thua^.t chu+' kho^ng pha?i la` mo^.t tay to^? chuye^n vie^n ve^` ddie^.n toa'n .

     Lo^'i vie^'t cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng nhe. nha`ng nhu+ lo+`i no'i bi`nh di. dda~ da^~n da('t to^i ghe' qua nhie^`u chu+o+ng sa'ch vo+'i nhu+~ng tu+.a dde^` di' do?m: Mu`a xua^n na`y ta ne^n la`m dde.p, La.i la`m dde.p, Tu+. la`m dde.p ... Nhu+ng Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ no'i toa`n nhu+~ng va^'n dde^` ky~ thua^.t dde^? la`m dde.p the^m do`ng chu+~ Vie^.t . Nhu+~ng thua^.t ngu+~ ve^` ddie^.n toa'n nhie^`u lu'c cu~ng la`m to^i khu+.ng la.i dde^? suy nghi~ ... nhu+ng nho+` lo^'i vie^'t tro+n tru cu?a ta'c gia?, to^i dda~ hie^?u tu+` tu+` dde^? say su+a vo+'i nhu+~ng ddie^`u tri`nh ba`y trong sa'ch . To^i tha^'y nhu+~ng do`ng chu+~ Vie^.t qua co^ng tri`nh la`m dde.p cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng qua? nhie^n la` dde.p ha(?n ho+n le^n .

     Phe^ bi`nh gia' tri. cu?a co^ng tri`nh nghie^n cu+'u ddie^.n toa'n cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` co^ng vie^.c cu?a nhu+~ng tay to^? trong nghe^` . Nhu+ng ne^'u chi? nhi`n ke^'t qua? qua ca'ch tri`nh ba`y ca'c trang sa'ch do chi'nh tay Nguye^~n Ta^'n Hu+ng sa('p xe^'p la` pha?i thu' thu+.c ddang nhi`n "mo^.t ca'i gi` dde.p ." Duy chi? co' mo^.t ddie^`u la`m to^i xo^'n xang la` su+. vie^.c ma` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dde^` nghi. "... bo+'t ddi da^'u ho~i la` da^'u kho^ng co' trong ma^~u tu+. quo^'c te^', thi` co^ng vie^.c ba~o dda~m se~ co' pha^`n gia~n di. ho+n nhie^`u" (trang 88 - chu+o+ng DDo'n Xua^n, DDem Ta^m Ti`nh Vie^'t Tie^'ng Vie^.t) . To^i bie^'t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng "bu+o+'ng bi?nh," kho^ng chie^`u theo thi. hie^'u cu?a ai ca? nhu+ anh Ho^` Tru+o+`ng An no'i . To^i la` mo^.t ngu+o+`i co' dda^`u o'c to^`n co^?, ddu+o+ng nhie^n kho' cha^'p nha^.n lo+`i xu+o+'ng xua^'t bo? da^'u ho?i ma` to^i cho la` ta'o ba.o qua', vi` de^~ khie^'n hie^?u la^`m cha(?ng ha.n nhu+: vo+. cho^`ng ga^?y khu'c ti`nh tang tro+? tha`nh vo+. cho^`ng ga^~y khu'c ti`nh tang, va` chie^'c xe ddo^? ga^`n be^n suo^'i la`m che^'t nhie^`u ngu+o+`i tro+? tha`nh chie^'c xe ddo^~ ga^`n be^n suo^'i la`m che^'t nhie^`u ngu+o+`i ... Nhu+ng tho^i, xin mo+`i ca'c ba.n ddo.c ddo.c ky~ ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dde^? co' nha^.n ddi.nh rie^ng cu?a mi`nh va` su+. pha'n ddoa'n ve^` gia' tri. ky~ thua^.t xin dde^? da`nh cho ca'c chuye^n gia ve^` ddie^.n toa'n .

     Ne^'u to^i kho^ng la^`m, sa'ch cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` cuo^'n sa'ch dda^`u tie^n tri`nh ba`y kinh nghie^.m tre^n gia^'y tra('ng mu+.c dden va^'n dde^` sa('p chu+~ Vie^.t ba(`ng ma'y ddie^.n toa'n ca' nha^n, ma(.c du` trong vo`ng va`i na(m qua dda~ co' nhie^`u ngu+o+`i tha?o chu+o+ng tri`nh ve^` va^'n dde^` na`y nhu+ng kho^ng vie^'t sa'ch .

     Ca`ng ddo.c Nguye^~n Ta^'n Hu+ng qua nhu+~ng sa'ng ta'c pha^?m, ta la.i ca`ng ca?m phu.c ta^'m lo`ng thie^'t tha vo+'i va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a cu?a anh .

Lawrenceville, NJ , Cuo^'i DDo^ng 1990
Le^ Va(n La^n

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---