Trong ba`i pha't thanh cu?a DDa`i Tie^'ng No'i Ho`a Ky`, nga`y 9 tha'ng 5 na(m 1989 nha^.n ddi.nh ve^` cuo^'n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, co' hai ddie^?m cu?a ba` P . Lan va` Bu`i Ba?o Tru'c, to^i tha^'y ca^`n ba`n the^m .

     Thu+' nha^'t, ca? hai dde^`u ddo^`ng y' cho ra(`ng ddo+`i ta'c gia? Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c co' nhie^`u tha(ng tra^`m va` ddo^?i thay . Ba` P . Lan ke^? Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ro+`i nha` tru+o+`ng dde^? nha^.p ngu~ theo ho.c kho'a 17 si~ quan ha?i qua^n, le^n ca^'p ha?i qua^n DDa.i U'y, phu. tra'ch nga`nh ti`nh ba'o cho dde^'n nga`y 30 tha'ng 4 na(m 1975 .

     Ba` ta chi? ke^? va('n ta('t co' the^' . Va` ne^'u ke^? the^m, theo to^i bie^'t, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng pha?i la`m ddu? thu+' nghe^` khi sang My~ va` anh co^' ga('ng ho.c . DDa~ xong Master nay ddi.nh la^'y the^m ba(`ng Ph . D .

     To^i cha(?ng hie^?u "no^?i chi`m theo nghi~a ddu'ng nha^'t" ve^` cuo^.c ddo+`i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng nhu+ o^ng ba` quan nie^.m va` hie^?u bie^'t the^' na`o ? Nhu+ng ddo^'i vo+'i nhie^`u ngu+o+`i Vie^.t Nam trong giai ddoa.n li.ch su+? dda^`y bie^'n ddo^.ng vu+`a qua, tru+o+`ng ho+.p Nguye^~n Ta^'n Hu+ng kho^ng co' chi dda(.c bie^.t, dda'ng chu' y' . Ngay ca? so sa'nh vo+'i nhu+~ng chie^'n hu+~u trong qua^n chu?ng, anh ta cu~ng cha(?ng pha?i la^.n dda^.n, nguy hie^?m gi` ma^'y! DDi bie^?n, ddi so^ng ra^'t i't; tra'i la.i anh ta la`m vie^.c o+? va(n pho`ng tre^n dda^'t, dda?o nhie^`u ho+n la` le^nh dde^nh, ba^.p be^`nh tre^n chie^'n ha.m . Kho^ng ddu+o+.c ne^'m thu? ddoa.n Co^.ng Sa?n mo^.t nga`y na`o ca? .

     Thu+' hai, o^ng Bu`i Ba?o Tru'c cho ra(`ng ne^'u tu+. truye^.n mang ti'nh ca'ch va(n chu+ong thi` no' pha?i co' pha^`n sa'ng ta.o, va` do ddo' no' pha?i la` tu+. truye^.n tie^?u thuye^'t .

     To^i ca?m tha^'y o^ng Tru'c kho^ng pha^n bie^.t ro~ ti'nh cha^'t no^.i dung vo+'i ky~ thua^.t the^? hie^.n ta'c pha^?m .

     Anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, khi tra? lo+`i ca'c ca^u ho?i cu?a DDa`o Huy DDa'n dda~ xa'c nha^.n dda^y la` tu+. truye^.n "chuye^.n dda~ co' sa(~n, to^i chi? ke^? la.i ma` tho^i" va` "rie^ng cuo^'n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c thi` tre^n 90 pha^`n tra(m (ty? so^' su+. tha^.t trong ta'c pha^?m) la` ca'i cha('c ."

     Va^.y sa'ng ta.o ve^` no^.i dung tu+'c la` pha^`n tu+o+?ng tu+o+.ng, the^m tha('t, lu+o+.c bo? cu?a tie^?u thuye^'t trong Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c kho^ng dda'ng ke^?, ne^'u kho^ng muo^'n no'i la` kho^ng co' . Ne^'u co' pha^`n "ve~ ra('n the^m cha^n" lan man theo y' ddo^` dda~ ddi.nh thi` cha(?ng pha?i la` tu+. truye^.n; ta'c pha^?m hie^?n nhie^n ma^'t ddi ti'nh ca'ch trung thu+.c ra^'t ca^`n thie^'t cu?a the^? loa.i tu+. truye^.n, ho^`i ky' ... Chu'ng ta co' the^? vi' von vie^'t tu+. truye^.n gio^'ng nhu+ ngu+o+`i soi gu+o+ng dde^? truye^`n tha^`n cha^n dung mi`nh . Nhu+ va^.y, ngu+o+`i ve~ khuo^n ma(.t mi`nh nho+` ta^'m gu+o+ng soi kho^ng the^? ve~ khuo^n ma(.t cu?a ai kha'c hay ve~ the^m, ve~ sai nhu+~ng gi` ma` gu+o+ng pha?n a'nh .

     To'm la.i, tu+. truye^.n la` truye^.n ke^? ve^` mi`nh, co' sao ke^? va^.y, cho ngu+o+`i kha'c nghe, ddo.c . Co`n ke^? ddoa.n ddo+`i na`o, vie^.c la`m na`o, ba(`ng gio.ng ddie^.u na`o ... thuo^.c ve^` ba?n li~nh, tri`nh ddo^. tu+'c la` pha^`n sa'ng ta.o cu?a ngu+o+`i ke^?, kho^ng a(n thua gi` to+'i no^.i dung .

     Ngu+o+`i ke^? co' ky~ thua^.t cao tu+'c la` ca^u chuye^.n ha^'p da^~n, thuye^'t phu.c ngu+o+`i nghe, ke? ddo.c . Vie^'t ra gia^'y, truye^.n ke^? pha?i ddu+o+.c va(n chu+o+ng, nghe^. thua^.t ho'a mo+'i xu+'ng dda'ng la` mo^.t ta'c pha^?m va(n nghe^., va(n ho.c . Va^.y sa'ng ta.o chi? xa?y ra o+? pha^`n xa^y du+.ng ta'c pha^?m chu+' su+. vie^.c dda~ tha`nh su+. co^' thi` la`m sao sa'ng ta.o! Tru+` phi ...

     La`m gi` co' ca'i go.i la` tu+. truye^.n tie^?u thuye^'t ma` chi? co' tie^?u thuye^'t ho'a truye^.n cu?a mo^.t ngu+o+`i, tie^?u thuye^'t ho'a cuo^.c ddo+`i cu?a mo^.t ngu+o+`i . Ca^`n pha^n bie^.t tru+o+'c, sau dde^? minh ddi.nh ta'c pha^?m cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng .

     Trong ba`i no'i chuye^.n gio+'i thie^.u Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", o^ng Vo~ DDi`nh no'i co' ba the^' he^. nha` va(n go^'c Mie^`n Nam la` Ho^` Bie^?u Cha'nh, Ho^` Hu+~u Tu+o+`ng, Le^ Xuye^n, So+n Nam (thu+' nha^'t) ... Huy`nh Hu+~u Cu+?u, Ho^` Tru+o+`ng An, Vo~ Ky` DDie^`n, Nguye^~n Va(n Ba (thu+' hai) ... Phan Thi. Tro.ng Tuye^'n, Nguye^~n Thi. Ngo.c Nhung, Cao Bi`nh Minh, Vu~ Nam (thu+' ba) ...

     Va` o^ng ta xe^'p Nguye^~n Ta^'n Hu+ng va`o the^' he^. thu+' hai .

     Su+. thu+.c, nho'm tu+` "go^'c mie^`n Nam" thie^'u su+. chi'nh xa'c, ga^y ngo^. nha^.n . Vi` ra(`ng sau hie^.p ddi.nh Geneva quy ddi.nh tu+` Qua?ng Tri. tro+? va`o la` mie^`n Nam Vie^.t Nam ma` chu'ng ta va^~n du`ng hai tu+` mie^`n Nam dde^? pha^n bie^.t vo+'i mie^`n Ba('c ddang bi. tho^'ng tri. bo+?i chi'nh quye^`n co^.ng sa?n . The^m nu+~a, nhu+~ng nha` va(n, tho+ tre? da^~u sinh ta.i mie^`n Ba('c - nhu+ Tra^`n Da. Tu+` cha(?ng ha.n - di cu+ va`o Nam lu'c tuo^?i co`n nho?, chu+a co' ky? nie^.m, a^'n tu+o+.ng ro~ re^.t ve^` sinh qua'n cu?a mi`nh; mie^`n Nam mo+'i chi'nh la` ca'i no^i mo+'i cho ho. ho.c ho?i, sinh tru+o+?ng va` tha`nh co^ng .

     Cha(?ng le~ chu'ng ta go.i ho. la` nhu+~ng va(n, thi si~ mie^`n Nam go^'c Ba('c u+ ?

     Va` co' nhu+~ng ngu+o+`i cha me. la` ngu+o+`i da^n mie^`n Ba('c hoa(.c mie^`n Trung sinh ho. o+? Sa`i Go`n hay lu.c ti?nh xin ho?i o^ng Vo~ DDi`nh co' the^? go.i ho. la` ca'c va(n nghe^. si~ go^'c mie^`n Nam ddu+o+.c cha(ng ?

     Theo to^i, ti'nh cho dde^'n nay, dda^'t DDo^`ng Nai va` ddo^`ng ba(`ng so^ng Cu+?u Long tu+` cuo^'i the^' ky? thu+' 19 la` tho+`i ky` pha't trie^?n ma.nh me~ chu+~ quo^'c ngu+~, bo? Ha'n ho.c chuye^?n sang ta^n ho.c ma` tra^'n Gia DDi.nh giu+o+ng la' co+` dda^`u ba(`ng co' to+` ba'o so+'m nha^'t, co' tru+o+`ng ho.c la^u na(m nha^'t; to^i ta.m chia ca'c lo+'p ngu+o+`i vie^'t va(n sinh qua'n ta.i Nam pha^`n ca(n cu+' va`o va(n phong, bu't lu+.c va` ta'c pha^?m ddu+o+.c du+ lua^.n hoan nghe^nh, nhu+ sau:

     Lo+'p 1: Tru+o+ng Vi~nh Ky', Nguye^~n Cha'nh Sa('c, Nguye^~n An Khu+o+ng, Ho^` Bie^?u Cha'nh, Vu+o+ng Ho^`ng Se^?n ...

     Lo+'p 2: Ly' Va(n Sa^m, Ngo.c So+n, Ho^` Hu+~u Tu+o+`ng, DDo^ng Ho^` ...

     Lo+'p 3: Bi`nh Nguye^n Lo^.c, So+n Nam, Le^ Xuye^n ...

     Lo+'p 4: Kie^.t Ta^'n, Ho^` Tru+o+`ng An, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, Nguye^~n Va(n Ba ...

     Lo+'p 5: Nguye^~n Thi. Ngo.c Nhung, Tra^`n Kim Vy hay Cao Bi`nh Minh cha(ng ?

     To^i va^~n nghi~ ve^` sau co' ai vie^'t mo^.t ba?n to^?ng ke^'t va(n ho.c Vie^.t Nam o+? ha?i ngoa.i sau Tha'ng Tu+ DDen, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng se~ la` mo^.t bu't danh kho^ng the^? que^n ddu+o+.c! Kho^ng pha?i vi` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vie^'t nhu+ cha'o cha?y, cha(?ng pha?i vi` anh la` ca^y bu't cu?a Ha?i qua^n Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a no^?i ba^.t hie^.n nay ma` cu~ng kho^ng pha?i vi` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la` mo^.t Ke? Si~ can dda?m nhu+ Tra^`n Qua'n Nie^.m nha^.n xe't ... ma` chi'nh vi` ta'c gia? pho tu+. truye^.n go^`m ca'c ta^.p truye^.n Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" va` Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i co' lo^'i ke^? he^'t su+'c tha`nh tha^.t, tho^ng minh va` cu+.c ky` ddie^u luye^.n .

     Chu'ng ta chu' y' to+'i chu+~ Mo^.t dda(.t te^n ca'c truye^.n cu?a anh chi? ro~ suy nghi~ cu?a mo^.t ngu+o+`i tri' thu+'c, xu'c ca?m cu?a mo^.t co^ng da^n va` ha`nh ddo^.ng cu?a chie^'n si~ va^~n a^m vang trong ta^m tu+o+?ng ba "tie^u hu+o+'ng" To^? Quo^'c-Danh Du+.-Tra'ch Nhie^.m .

     Ma(.t ma.nh cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng o+? cho^~ tho^'ng ho+.p ddu+o+.c ba con ngu+o+`i cha^n chi'nh bie^'n tha`nh ddo^.ng co+, xung lu+.c cho ngo`i bu't tung hoa`nh .

     Co' the^? no'i trong sinh hoa.t va(n nghe^. o+? nu+o+'c ngoa`i hie^'m co' ta'c gia? na`o la.i ddu+o+.c khen qua' sa' nhu+ Nguye^~n Ta^'n Hu+ng . DDie^`u dda'ng chu' tro.ng nhu+~ng "tuye^n du+o+ng" na`y toa`n do nhu+~ng ta'c gia? co' kha? na(ng va` uy ti'n .

     Mai Tha?o dda~ vie^'t Va`o Ta^.p cho Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c . Nha^.n ddi.nh cu?a ta'c gia? DDe^m Gia~ Tu+` Ha` No^.i ba(`ng mo^.t ddoa.n va(n ddu+'ng dda('n va` kie^?u ca'ch theo lo^'i vie^'t cu?a o^ng ta: "DDie^`u ye^u me^'n sau cu`ng lo+'n ho+n hai ddie^`u ye^u me^'n tru+o+'c, la` ma(.c da^`u dda~ mu+o+`i ma^'y na(m tro+`i ra^'t de^~ da`ng dda^?y va`o tha^'t la.c, ma(.c da^`u Vie^.t Nam dda~ nghi`n da(.m, que^ nha` dda~ nghi`n tru`ng, ba`n vie^'t cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, giu+~a tho^? ngo+i lu+~ thu+' xa la., va^~n dda(.t ddu+o+.c va`o ddu'ng hu+o+'ng ddu'ng ta^`m vo+'i gio^'ng no`i va` dda^'t nu+o+'c o+? xa ."

     Nho+` Mai Tha?o, chu'ng ta ddu+o+.c bie^'t Nguye^~n Ta^'n Hu+ng dda~ co' truye^.n dda(ng tre^n Va(n tru+o+'c na(m 1975 va` anh vie^'t ra^'t ca^?n tro.ng, ba?n tha?o thu+o+`ng thay ddo^?i dde^? hoa`n ha?o ho+n .

     To^i ti`m hie^?u tru+.c tie^'p, anh Nguye^~n Ta^'n Hu+ng kho+?i su+. vie^'t o+? qua^n tru+o+`ng, dda(.c san Ra Kho+i va` ta^.p san Lu+o+'t So'ng ro^`i mo+'i vie^'t cho Va(n vo+'i ca'c bu't hie^.u kha'c .

     Trong tu+o+ng lai, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng se~ la^`n lu+o+.t cho ra ma('t Mo^.t Ca?nh Hai Que^, ta^.p truye^.n; Mo^.t Ky? Nie^.m DDe.p, bie^n kha?o ve^` ca'ch xe^'p chu+~ Vie^.t tre^n ma'y ddie^.n toa'n; Mo^.t La^`n Xuo^'ng Nu'i, ky' su+. va(n ho.c; Mo^.t No^~i Buo^`n Rie^ng, ta^.p truye^.n va` ta^.p tu`y bu't Mo^.t Phen La^.n DDa^.n .

     Ngoa`i ra, anh co`n vie^'t nha.c, la`m tho+; ta^.p tho+ Mo^.t Thoa'ng Trong Mo+ dda~ co' chie^`u da^`y ... la.i bie^n kha?o ngo^n ngu+~ . DDu'ng la` nghe^. si~ dda da.ng!

     Ba^y gio+` to^i xin la^`n lu+o+.t "tho^ng qua" ba ta^.p truye^.n theo thu+' tu+. xua^'t ba?n va` truye^.n nga('n "Mo^.t Ca?nh Hai Que^" cu?a anh .

     Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c go^`m nhu+~ng chu+o+ng nhu+ nhu+~ng giai ddoa.n cu?a cuo^.c ddo+`i Hu`ng ba('t dda^`u tu+` ti?nh My~ Tho, no+i anh sinh tha`nh ro^`i qua ma^'y chu.c na(m, nha^n va^.t chi'nh xu+ng To^i ta.m du+`ng bu+o+'c lu+u ly o+? tha`nh pho^' Winston-Salem thuo^.c bang North Carolina .

     Hu`ng ho.c he^'t ca^'p tie^?u ho.c o+? tru+o+`ng xa~ va` qua^.n ro^`i le^n ti?nh ly. My~ Tho ho.c ban trung ho.c . Anh dda~ vie^'t lu+o+'t qua vie^.c ho.c ma` nghie^ng do`ng mu+.c hoa nie^n dde^? mo^ ta? sinh ddo^.ng ti`nh tra.ng gia ddi`nh, ve^` ngu+o+`i va` ca?nh que^ hu+o+ng va` ca? ti?nh My~ Tho chu+'a chan ti`nh ca?m ba(`ng ky' u+'c tuye^.t vo+`i va` co' nhie^`u kha'm pha' thu' vi. .

     La`m quen vo+'i Sa`i Go`n va`o tuo^?i mu+o+`i ba tre^n chuye^'n xe lu+?a va` sau so^'ng luo^n trong "Ho`n Ngo.c Vie^~n DDo^ng" khi ba('t dda^`u le^n DDa.i Ho.c, pha^n khoa khoa ho.c . Nhu+ng ho.c ddu+o+.c hai na(m nha' Toa'n Ly' Ho'a kho^ kho^'c ne^n ti`nh nguye^.n gia nha^.p ha?i qua^n ti`m ca?m gia'c la. va` hi vo.ng le^n tu+o+'ng .

     Nha^.p ho.c kho'a 17 si~ quan ha?i qua^n o+? Trung Ta^m Hua^'n Luye^.n Ha?i Qua^n Nha Trang bi. da^`n cho nhu+` tu+? ma^'y tua^`n le^~ dda^`u va` ho.c toa't mo^` ho^i ve^` ca'c mo^n ho.c ca(n ba?n .

     The^' ro^`i Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ho.c ca'ch thu+'c la`m vie^.c trong qua^n chu?ng sau khi to^'t nghie^.p, ho.c va` la`m ti`nh ba'o qua^n ddo^.i, ho.c ddo^'i nha^n xu+? the^' trong tru+o+`ng ddo+`i phu+'c ta.p . Sang My~ la.i lao va`o ho.c ddu? thu+' nghe^` vo+'i cha^.t va^.t va` cuo^'i cu`ng co^' ga('ng co' ma(.t trong DDa.i Ho.c ... Chu'ng ta tha^'y ro~ Nguye^~n Ta^'n Hu+ng treo cao ta^'m gu+o+ng pha^'n dda^'u tu+. vu+o+.t hoa`n ca?nh; quan tro.ng nha^'t, vu+o+.t ddu+o+.c chi'nh mi`nh dde^? tro+? tha`nh mo^.t chuye^n vie^n cao ca^'p, co' cho^~ ngo^`i to^'t trong mo^.t ha~ng lo+'n danh tie^'ng .

     Anh nghi~ ra^'t chi' ly': "Tha`nh ta`i hay kho^ng mo^.t pha^`n co`n pha?i nho+` va`o y' chi' va` lo`ng tin cu?a mi`nh ."

     Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", chu+~ Tru`m ddu+o+.c ddo'ng trong ngoa(.c ke'p cha('c ha`m y' ddu+o+.c la`m dda`n anh co' mo^.t so^' dda`n em dda('c lu+.c sa(~n sa`ng chie^`u dda~i cung phu.ng . Anh ke^? la.i tho+`i gian phu.c vu. ta.i Bo^. Tu+ Le^.nh Vu`ng 4 Duye^n Ha?i vo+'i chu+'c vu. Tru+o+?ng Pho`ng Nhi` .

     DDa?o Phu' Quo^'c buo^`n va('ng, ddi.ch tu+o+ng ddo^'i i't qua^.y ma.nh nhu+ trong dda^'t lie^`n ne^n Hu`ng so^'ng cu`ng gia ddi`nh ho+i gio^'ng ddo+`i co^ng chu+'c . Ba(`ng co+' ro~ re^.t cu+ xa' si~ quan tie^'p gia'p khu vu+.c buo^n ba'n ma` kho^ng co' ha`ng ra`o pho`ng thu? nga(n ca'ch . Tha^.t la` chu? quan, khinh ddi.ch, nha^'t la` ddo^'i vo+'i si~ quan ti`nh ba'o dda~ co' ca?nh gia'c ngay khi anh mo+'i thuye^n chuye^?n ve^` ddo+n vi. mo+'i .

     Nhu+~ng chuye^.n mo'c no^'i, bo^?ng lo^.c, co^ng vie^.c thu+o+`ng xuye^n, ngoa.i giao ddo^.t xua^'t ... cu~ng bi`nh thu+o+`ng trong bo^'i ca?nh chung cu?a tho+`i DDe^. Nhi. Co^.ng Ho`a ma` ai ai cu~ng ro~, nhie^`u ngu+o+`i va^~n la`m ... the^' nhu+ng anh ke^? kha' linh hoa.t, duye^n da'ng ne^n mang la.i ca?m tu+o+?ng mo+'i la. cho ngu+o+`i ddo.c .

     Pha^`n cuo^'i truye^.n co' hai chu+o+ng "Trong Ca?nh So^'ng Co`n" va` "Nga`y Qua Tre^n Xu+' La." ke^? la.i cuo^.c vu+o+.t bie^?n ra^'t ho^`i ho^.p, gian nan, ma(.c du` anh co' ke^' hoa.ch tru+o+'c . Tinh tha^`n la.c quan va` pha?ng pha^'t chu? nghi~a duy ta^m ddu+o+.c bie^?u hie^.n trong ddoa.n cuo^'i truye^.n:

     "Kha'c vo+'i nhu+~ng gia ddi`nh ra ddi co' ddem theo va`ng ba.c, cu?a ca?i, gia ddi`nh to^i, vo+. cho^`ng con ca'i to^i pha?i la`m la.i cuo^.c ddo+`i tu+` hai ba`n tay tra('ng . To^i ra^'t bie^'t va` ra^'t vui ve? ba(`ng lo`ng cha^'p nha^.n so^' pha^.n cu?a mi`nh .

     Thu?y trie^`u ai ta't ma` vo+i Le^n tho+`i la('m the^', xuo^'ng ro^`i nhu+ kho^ng"

     To^i ddo^`ng y' vo+'i Ho^` Tru+o+`ng An, ne^'u anh khai tha'c, tra?i ro^.ng vo^'n so^'ng nha^'t la` kinh nghie^.m co^ng ta'c, cha('c cha('n Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" co' the^? bie^'n tha`nh mo^.t truye^.n da`i ho+n, qua^n bi`nh ho+n .

     Nhu+~ng trang dda^`u cu?a Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i la` mo^.t truye^.n nga('n rie^ng, ha^`u nhu+ ta'ch ra kho?i ma.ch ta^.p truye^.n, vie^'t ve^` vu`ng vo`ng ddai hay vu`ng tranh cha^'p giu+~a Quo^'c gia va` Vie^.t Co^.ng, mang te^n "Do`ng So^ng Cu?a Tu`ng ." Ca'i che^'t phi ly' va` ba^'t ngo+` cu?a Ta^m trong do`ng so^ng tuo^?i nho? que^ hu+o+ng va` co' the^? Tu`ng cu~ng bi. la.c dda.n trong tra^.n co^ng ddo^`n khie^'n cho ca^y ca^`u tha^n thuo^.c ga~y ga^.p .

     Ne^'u Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m" ddu+o+.c xem nhu+ mo^.t chuo^~i ho^`i tu+o+?ng, mo^.t khu'c sinh hoa.t xen ca('t Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c thi` Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i cu~ng co' the^? coi la` Mo^.t Tro+? Ve^` tho+`i ky` phu.c vu. trong qua^n ngu~, hay la` mo^.t cuo^'n phim ghi la.i mo^.t qua~ng ddo+`i tre? tra'ng co' ti`nh ye^u, co' ba.n hu+~u, co' chie^'n dda^'u va` co' ... tho+ .

     So vo+'i hai ta^.p truye^.n tru+o+'c, ta^.p truye^.n Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i co' nhie^`u cha^'t ky', cha^'t tu`y bu't va` cha^'t tho+ ho+n ca? .

     Mo+`i ca'c ba.n thu+o+?ng thu+'c ta`i nghe^. cu?a Nguye^~n Ta^'n Hu+ng; to^i xin tri'ch da^~n ma^'y ddoa.n, gio+? ra ra^'t ti`nh co+` chu+' kho^ng cho.n lu+.a nhu+~ng ddoa.n hay nha^'t la`m ca?nh:

     "... Cha(.t ca^y pha' ru+`ng, ban go` la^'p no^?ng, ro^`i ddem tra^u ca`y le^n mo^.t ba^.n . Tha^'y ddu+o+.c mie^'ng dda^'t tro^'ng nhu+ tha^'y ddu+o+.c nu+?a ddu+o+`ng, kho^ng bao la^u nu+~a se~ xong . Ro^`i dde^'n lu+o+.t khua^n dda^'t dda('p ne^`n, dda('p ddu+o+`ng ddi . DDa^'t tro^.n vo+'i tra^'u, ra?i tre^n ma(.t dda^'t cho mau kho^, dda^u dda^u cu~ng tha^'y tra^'u ... Co^ng ta'c cu?a ho.c tro` cu~ng chi? dde^'n chu+`ng ddo', pha^`n co`n la.i du+.ng tru+o+`ng lo+.p tru+o+`ng, co^.t ke`o phe^n va'ch thi` do dda'm tho+. chuye^n mo^n lo . Va`i tha'ng sau ti?nh tru+o+?ng xuo^'ng ca('t ba(ng long tro.ng kha'nh tha`nh, co' ddo^`ng ca Na`y co^ng da^n o+i ddu+'ng le^n dda'p lo+`i so^ng nu'i ... va` co' Ai bao na(m vi` so^ng nu'i que^n tha^n mi`nh ..." (Mo^.t DDo+`i DDe^? Ho.c, trang 8).

     To^i nghi~ ca'c ba.n tre?, tre^n du+o+'i hai mu+o+i, ra^'t i't ngu+o+`i bie^'t xua^'t xu+' cu?a ca^u ha't sau vo^'n tu+` ba`i suy to^n la~nh tu. Ngo^ DDi`nh Die^.m, tho+`i a^'y chi'nh phu? ba('t ha't sau quo^'c ca . Ngay ca? trong ra.p chie^'u bo'ng cu~ng pha?i thi ha`nh ra(ng ra('c .

     "... Kho^ng ai ngo+` dde^m nay la.i la` dde^m ro^'i loa.n . Ngay giu+~a khuya . Vi` co' ngu+o+`i pha't gia'c ra tu+ le^.nh dda~ vo.t ro^`i . Ba(`ng chu+'ng la` chie^'c xe Jeep cu?a tu+ le^.nh ddang na(`m tro+ tro.i mo^.t mi`nh tre^n ca^`u ta`u . Kho^ng ta`i xe^', kho^ng ngu+o+`i tro^ng coi . Va^.y thi` co`n cho+` ddo+.i gi` nu+~a, ha~y bo^`ng be^' nhau ddi . Thay phie^n nhau xa'ch xe tu+ le^.nh cha.y ra cu+ xa' cho+? vo+. con va`o ca^`u ta`u . DDe^? chua^?n bi. ddi ra ta`u lo+'n . To^i kho^ng da`nh ddu+o+.c xe, lo^.i bo^. tro+? ra nha` mo+'i bie^'t ha`nh trang va` ta`i sa?n cu?a gia ddi`nh vo+. to^i va` con nho? em co`n ddang lu bu thu do.n . Cho va`o bi. va`o xa('c . La.i lo^.i bo^. tro+? vo^ ca^`u ta`u nhu+ ga` ma('c dde? . DDe^? xem chu+`ng ddo^.ng ti~nh . DDe^? mong ngo'ng coi tha(`ng Lua^n ddem ghe rie^ng cu?a mi`nh va`o chu+a ..."

     Ta'c gia? vie^'t nhu+~ng ca^u nga('n dde^? cu+.c ta? nhu+~ng vie^.c la`m ga^'p ga'p, su+. lo la('ng nhie^`u ddie^`u . Va` chu'ng ta tha^'y ro~ su+. bu+`a bo^.n khi chua^?n bi. ra ddi theo o^ng tu+ le^.nh dda~ cao bay, xa cha.y . DDoa.n na`y tri'ch trong Mo^.t Thuo+? La`m "Tru`m", trang 140 .

     DDa^y la` ddoa.n ddo^'i thoa.i tri'ch trong Mo^.t Chuye^'n Ra Kho+i:

     "... Huy vo'i tay khe'p ca'nh cu+?a so^?, tro+`i la.nh qua' . Huy tung cha(n dda('p cho ca? hai le^n ta^.n co^?, vu`i ma(.t va`o ma'i to'c Phu+o+ng gio.ng nhe` nhe`:

     - Ng ... u .. ngu? .

     Ho^`i la^u, Huy ca^'t tie^'ng:

     - Ngu? kho^ng ddu+o+.c em o+i . Ta.i co' em na(`m ga^`n, tho^i em na(`m xa xa anh mo^.t chu't coi .

     Phu+o+ng im la(.ng . Huy khe~ dda^?y:

     - La`m bo^. ngu? ha?, nghe anh no'i kho^ng ?

     - Anh na`y ky`, ngu+o+`i ta kho^ng the`m no'i chuye^.n ma` la?i nha?i ma~i .

     - Na`y, tua^`n ro^`i em ddi co^ng ta'c o+? Qui Nho+n co' gi` vui kho^ng ?

     - Vui chu+' sao kho^ng, co' ma^'y o^ng dda.i u'y ga la(ng he^'t cho^~ che^ .

     - Su+o+'ng nhe', em lu'c na`o cu~ng dde^? y' dde^'n ma^'y chuye^.n vo+' va^?n ddo' chu+' kho^ng bie^'t ho.c ho?i gi` ca? . Em bie^'t Qui Nho+n ca'i gi`, em co' bie^'t mo^. Ha`n Ma(.c Tu+? kho^ng . Ta^y, Hue^ Ky` o+? dda^u kho^ng bie^'t chu+' ma^'y tha`nh pho^' ven bie^?n la` co' ta`u anh to+'i .

     - Anh ddu+o+.c co' ca'i nu+o+'c no'i gio?i la`m nhu+ chuye^.n gi` cu~ng bie^'t, em co`n ddi tha(m nhie^`u no+i ho+n anh nu+~a ki`a ma` em kho^ng the`m no'i, ddo^.ng mo^.t chu't ra ma(.t tha^`y ddo+`i .

     - Chu+' sao, con ngu+o+`i ha?i qua^n la` con ngu+o+`i quo^'c te^' ma` . Anh chuye^.n gi` cu~ng bie^'t .

     - Em chuye^.n gi` cu~ng bie^'t ..., tru+` mo^.t chuye^.n chu+a bie^'t ...

     - Chuye^.n gi` ?

     Huy suy nghi~ ho^`i la^u ro^`i no'i nho?:

     - The^' em muo^'n bie^'t ba^y gio+` ha?, anh tu+o+?ng em co`n tho+ nga^y .

     - Tho^i ddi, de^~ du+~ a` ...

     Huy xoay ngu+o+`i o^m cha^`m la^'y Phu+o+ng . Ma^'y so+.i to'c lo`a xo`a tru+o+'c ma(.t, Phu+o+ng be' bo?ng na(`m go.n trong vo`ng tay ..." (trang 39 va` 40).

     Anh "cho^`ng" ddi xa ve^` ta'n ti?nh "vo+." ra^'t ddu'ng ta^m ly' . Kho^ng hie^?u sao Nguye^~n Ta^'n Hu+ng la.i du`ng chu+~ cha(n, tie^'ng mie^`n Ba('c, thay vi` me^`n ? Va` sau ca^u "Chu+' sao ..." co' le~ pha?i xuo^'ng gio`ng cha^'m cha^'m tu+o+.ng tru+ng cho su+. im la(.ng cu?a Phu+o+ng .

     Truye^.n nga('n "Mo^.t Ca?nh Hai Que^" co' the^? no'i la` truye^.n no^'i da`i tu+` ba ta^.p truye^.n tre^n, nhu+ nhu+~ng con ddu+o+`ng no^'i da`i cu?a Sa`i Go`n cu~ . DDie^`u dda(.c bie^.t cu?a truye^.n la` ta'c gia? vie^'t xen ra^'t nhie^`u tie^'ng Anh (My~) du` ra(`ng tie^'ng Vie^.t cu~ng co' nhu+~ng tu+` ngu+~ tu+o+ng ddu+o+ng, nha^'t la` nhu+~ng tu+` tho^ng du.ng . Ta.i sao the^' ? Co' le~ Nguye^~n Ta^'n Hu+ng co' chu? y' ba'o ddo^.ng ve^` mo^.t hie^.n tu+o+.ng ngu+o+`i Vie^.t o+? nu+o+'c ngoa`i si'nh no'i tie^'ng nu+o+'c ddang lu+u tru' ho+n la` no'i tie^'ng me. dde? . Tre^n thu+.c te^' ddo+`i thu+o+`ng, tru+o+'c na(m 1945, co' bao nhie^u ngu+o+`i du`ng tie^'ng Pha'p dde^? no'i chuye^.n vo+'i nhau coi nhu+ mo^.t mo^'t da`nh cho nhu+~ng ngu+o+`i tri' thu+'c, quy' pha'i (?) va` sau na(m 1954, ha`ng tha^.p ky? va^~n tha^'y mo^.t so^' ngu+o+`i no'i xen ke~ tie^'ng Pha'p trong ca^u chuye^.n ha`ng nga`y .

     Trong mo^.t bu+'c thu+ gu+?i mo^.t ba.n va(n dda^`u na(m Ta^n Mu`i, Nguye^~n Ta^'n Hu+ng vie^'t: "... Pha^`n lo+'n nhu+~ng ngu+o+`i ba.n khen la` nhu+~ng ngu+o+`i thi'ch ddo.c ta'c pha^?m "co' chie^`u sa^u ." To^i cha(?ng dde^? y' la('m dde^'n chuye^.n ddo', lu'c vie^'t la` cu+' vie^'t tho^i . Cu+' con tim ddi tru+o+'c ca'i dda^`u dde^? sau, ddem he^'t ta^m ti`nh mi`nh da`n tra?i la` xong ."

     DDu'ng va^.y ddo.c truye^.n Nguye^~n Ta^'n Hu+ng khie^'n cho chu'ng ta nghi~ bie^'t bao nhie^u do`ng ma'u tu+o+i xanh tu+` tra'i tim ho^`ng cu?a anh cu+' dde^`u dde^`u tuo^n tra`o nhu+ so'ng vo+~ bo+` ra dda^`u ngo`i bu't, cuo^`n cuo^.n tre^n nhu+~ng khuo^n gia^'y tra('ng dde^? trao cho nhu+~ng ngu+o+`i ddo^`ng ddie^.u, nhu+~ng ke? ddo^`ng ha`nh .

     Tru+o+'c 1975, qua^n chu?ng Ha?i Qua^n co' mo^.t so^' nha` va(n, nha` tho+ va` nha.c si~ nhu+ Hu+~u Phu+o+ng, Phan La.c Tie^'p, Vu~ Tha^'t, Tru+o+`ng Sa, Anh Thy ... song so vo+'i qua^n chu?ng Kho^ng Qua^n thi` ho+i khie^m to^'n . Nay o+? nu+o+'c ngoa`i chu'ng ta tha^'y co' DDie^.p My~ Linh va` Nguye^~n Ta^'n Hu+ng ddu+'ng le^n su+`ng su+~ng, ta.o the^' qua^n bi`nh ddo^'i vo+'i nhu+~ng ca^y vie^'t sa'ng gia' cu?a Kho^ng Qua^n .

     Co' le~ tu+` dda^y, no'i va` nghi~ dde^'n tha`nh pho^' My~ Tho, ti?nh DDi.nh Tu+o+`ng e^m a? be^n bo+` Tie^`n Giang, ngoa`i nhu+~ng su+. kie^.n li.ch su+?, nhu+~ng danh nha^n, nhu+~ng tha('ng ca?nh, vu`ng dda^'t gia`u co' ... chu'ng ta kho^ng the^? que^n ddu+o+.c ta'c gia? Nguye^~n Ta^'n Hu+ng, mo^.t nha` va(n dda~ mau cho'ng ti`m tha^'y hu+o+'ng ddi va` tu+. ha`o dda~ kha('c ddu+o+.c da^'u a^'n va(n chu+o+ng cu?a mi`nh . Va` ddu+o+.c mo.i ngu+o+`i u+u a'i cha^'p nha^.n .

Le^ Nha^.t Tha(ng

Ba`i Tru+o+'c Trang Chi'nh Ba`i Ke^' Tie^'p

---