Thật tình cờ tôi đến tham dự buổi ra mắt sách Một Thuở Làm "Trùm" của nhà văn Nguyễn Tấn Hưng tổ chức tại Washington DC. Vì không quen anh trước - chỉ biết tên anh qua những bài viết trên Lướt Sóng , và những tạp chí văn học khác - nên không có giấy mời, tôi tháp tùng người bạn văn của anh, bác sĩ Lê Văn Lân, thúc đẩy bởi lòng hiếu kỳ, muốn gặp anh Hưng và nhóm bạn trong Hội Văn Bút Miền Ðông Hoa Kỳ của anh xem tình hình văn chương hải ngoại tiến triển ra sao sau 15 năm xa xứ. Qua lời anh Lân thì hình như anh Hưng trước có biết tôi - cùng ngành Hải quân, lại cũng có thời phục vụ ở Phú Quốc - nhưng khi đối diện, nhìn nhau từ đầu tới chân, lục lọi trí nhớ một hồi, mới rõ là chưa gặp nhau bao giờ.

     Anh vồn vã chào đón, vì dù sao cùng một binh chủng cũng kể như quen. Dáng người chân thật, đôn hậu, cởi mở, sau câu chào hỏi thường lệ, anh nói:

     - Ðể tôi ký tặng Commandant tập sách.

     Rồi quay qua anh Lân:

     - Anh Niệm, đây là niên trưởng của tôi đấy.

     Lâu ngày mới nghe có người gọi mình bằng danh xưng cũ trong nghề, lại được tôn làm niên trưởng, tôi cũng thấy khoái lỗ tai.

     Anh Hưng đưa cho tôi hai tập sách, trình bày trang nhã, một do Làng Văn và một do nhà Văn Nghệ xuất bản:

     - Tôi tặng luôn Commandant tập trước, Một Ðời Ðể Học . Commandant đọc qua tập Một Thuở Làm "Trùm" rồi cho tôi biết ý kiến nghe. Tôi nghĩ cuốn này có thể gây nhiều sóng gió, tranh luận trong tương lai. Ít ra cũng trong giới Hải quân.

     Anh Giang Hữu Tuyên đứng bên cạnh, rỉ tai:

     - Anh ấy tố dữ lắm đấy.

     Ái cha, gì mà ghê gớm thế, sơ sơ đã thấy giật gân rồi. Hóa ra đây không phải là cuốn tiểu thuyết bình thường hay sao? Anh chàng này định tố ai đây? Căn cứ vào tài liệu nào? Ðứng trên cương vị nào? Và tầm mức quan trọng ra sao?

     Tự nhiên tôi thấy cần đề cao cảnh giác. Ô hay, đi dự ra mắt sách mà cứ y như là đi dự phiên tòa về tham nhũng, hối mại quyền thế không bằng. Không thể lè phè thưởng ngoạn văn nghệ kiểu ngồi chơi xơi nước được, biết đâu sẽ có màn phát biểu ý kiến cũng nên. Phải tranh thủ đọc qua loa lấy khái niệm cái đã.

     Xen kẻ với phần giới thiệu tác giả và tác phẩm do các bạn Văn Bút của anh đảm trách như những tiết mục thường lệ phải có trong một buổi ra mắt sách, tôi lật nhanh những trang giấy, xem lướt lướt. Tên nhân vật toàn là tên thật, Ðại tá Khương Hữu Bá, Ðại tá Nguyễn Văn Thiện, "cao bồi" Luật..., cho chí những nhân vật phụ thuộc hơn, Trung úy Nguyễn Kỹ Lăng, Thượng sĩ Nghĩa, Trung sĩ nhất Thạch Sến, v. v. ..., ngoại trừ nhân vật chính trong truyện (xưng tôi) lại là Hoàng chớ không phải Hưng, dù rằng không nói thì ai cũng biết anh kể lại chuyện đời anh. Ðịa danh nghe thật quen thuộc: Phú Quốc, Mũi Ông Ðội, Bãi Xép, Dương Tơ, Dương Ðông, An Thới, và câu chuyện xoay quanh "triều đại" Hải quân tại đảo này, khoảng thời gian gần ngày mất nước: từ những màn bắt buôn lậu miền biên giới, săn đuổi ghe cá Thái Lan, cho đến vụ xử tử quân nhân làm loạn trong cuộc di tản, v. v. ... Có lẽ trọng tâm là vụ tẩu tán tiền bạc của dân tỵ nạn.

     Sang phần thảo luận, lúc được hỏi khi viết Một Thuở Làm "Trùm" anh muốn nói lên điều gì, anh cho hay: "Tôi chỉ muốn nói lên sự thật, dù rằng đó là một sự thật mà có những người không muốn nhớ đến, không muốn nghe ai nhắc lại. Sự thật đó nằm trong một bối cảnh xã hội và vào một thời điểm mà chính tôi đã trải qua, đã là người trong cuộc. Tôi biết khi viết ra chắc chắn sẽ có nhiều người không thích, nhưng nếu tôi không có can đảm để viết, thì ai sẽ viết đây, và sự thật sẽ bị chôn vùi trong lịch sử."

     Mấy tuần sau, có thì giờ đọc kỹ tác phẩm của anh, cũng như chuyện trò qua điện thoại, tôi nhận thấy với óc quan sát sắc bén và một trí nhớ phong phú, anh đã diễn tả sống thực những cảnh đời, những nhân vật, những địa điểm, cảnh trí bị chìm dưới lớp bụi thời gian đã gần 15 năm. Từng sự kiện diễn ra trước mắt người đọc, linh động và đầy màu sắc. Có thể nói óc anh như một máy ảnh, đã chụp lại toàn diện cảnh vật, từ những chi tiết nhỏ nhoi nhất.

     Bằng văn phong bình dị miền Nam, anh thuật lại chuyện đời anh, dễ dàng, thoải mái. Mạch văn xuôi chảy, khơi khơi, nhưng không kém phần dí dỏm với những nhận xét riêng tư, dẫn người đọc đi từ biến chuyển này sang biến chuyển khác, lôi cuốn người đọc từ trang đầu rồi tới trang cuối lúc nào không hay. Ngọn bút của anh có biệt tài, diễn tả những câu chuyện tầm thường nhất mà người đọc vẫn không thấy nhàm chán, vô vị. Tôi hỏi anh: "Vừa đi làm, vừa đi học, anh tìm đâu ra thì giờ mà sáng tác đều tay quá vậy?" (ngoài hai tác phẩm Một Ðời Ðể Học và Một Thuở Làm "Trùm" đã xuất bản anh còn hai tác phẩm nữa: Một Chuyến Ra Khơi và Một Cảnh Hai Quê đang chờ phát hành). Anh đáp: "Thì tất cả là chuyện đời tôi đã trải qua, cứ tuần tự mà thuật lại, tựa như người gỡ cuốn chỉ rối vậy mà." Nghe anh nói thì dễ dàng như vậy, nhưng thật ra không phải vậy đâu, vì nếu đúng như lời anh nói, ai cũng có cuộc đời để kể lại, cũng in sách, cũng thành nhà văn cả sao?

     Ðọc văn anh, người Hải quân thấy dàn trải ra trước mắt mình một cuộc đời sông biển mà mình đã từng sống, những thổ ngơi và địa danh quen thuộc mà mình đã từng qua: một dĩ vãng chợt bừng dậy trong trí nhớ, mang theo biết bao nhiêu là bâng khuâng, hoài cảm; người không phải Hải quân cũng hé nhìn được phần nào tâm tình của người lính hải hồ, cảm thấy thân thuộc với những vùng đất nước xa lạ nhưng thân yêu mà mình đã từng nghe nhưng chưa hề đặt chân tới.

     Ðó là nhận xét của riêng tôi về nhà văn Nguyễn Tấn Hưng trên địa hạt văn chương. Có lẽ những lời nhận xét của tôi cũng hơi thừa đối với anh, vì những nhà văn tên tuổi như Mai Thảo, Võ Ðình, Hồ Trường An, đã từng đề bạt anh là một nhà văn với văn phong đặc biệt miền Nam, có chỗ đứng riêng biệt và vững chắc trên văn đàn hải ngoại. Còn phần sự thật anh phơi bày mà anh tiên đoán sẽ đem lại nhiều tranh luận trong giới Hải quân thì sao? Ðược hỏi, đây là cuốn tiểu thuyết hay là bản cáo trạng, anh trả lời: "Tùy người đọc, gọi đó là bản cáo trạng cũng được vì đó là những sự thật một trăm phần trăm mà tôi đã chứng kiến, đã tham dự, cũng như bị lôi cuốn vào." Tuy bị lôi cuốn nhưng anh không nhập cuộc, mà "vận chuyển" khéo léo để đứng bên lề. Bao năm nay, anh suy tư thao thức, trằn trọc, đắn đo, và cuối cùng anh quyết định. Có gặp anh mới thấy rõ anh là người bộc trực, thẳng thắn. Cái tính tình quí báu của người miền Nam. Týp người "uy vũ bất năng khuất." Tôi thầm kính phục sự can đảm nơi anh. Cái can đảm của một kẻ sĩ. Thay vì chọn thái độ "mũ ni che tai," cho nội vụ chìm vào quên lãng luôn, anh đã giơ cao thanh gươm chánh khí, đem vấn đề gai góc ra mỗ xẻ.

     Những sự anh Hưng trình bày có tính cách trung thực tới mức nào? Những nhận xét anh nêu lên có mang màu sắc phiến diện, chủ quan không? Khi người cầm bút muốn mượn tiểu thuyết để giới thiệu đến người đọc một bối cảnh lịch sử nào đó, có nhất thiết phải nêu rõ danh tánh của những người trong cuộc hay không? Giới hạn của người viết và quyền biện hộ của kẻ liên hệ?

     Câu trả lời cho những vấn nạn trên xin nhường lại cho độc giả, nhất là những người liên quan tới cốt truyện, mà theo như tôi biết, một phần lớn đang cư ngụ tại Hoa Kỳ.

Trần Quán Niệm

Bài Trước Trang Chính Bài Kế Tiếp

---