---

Go: [ MAIN PAGE ]
Fonts: [ VIQR ] [ VNI ] [ UNICODE ] [ VISCII ] [ VPS ]

-----------------------------------------------------------------------

M I EÄ T - V Ö ÔØ N
Internet Magazine
baùn nguyeät san vaên hoïc, ngheä thuaät, nhaân baûn
ra ngaøy 1 vaø 15 moãi thaùng

chuû nhieäm: Hoàng Lan
chuû buùt: Nguyeãn Taán Höng
coäng taùc:
caùc caây vieát mieät vöôøn vaø thaân höõu

Home Page: http://saigonline.com/mietvuon/
Email: mietvuon@saigonline.com

Soá 013, Ngaøy 01 Thaùng 03, 2000

-----------------------------------------------------------------------

TRONG SOÁ NAØY:

THÔ VAÊN

01. Phöôïng Hoàng -- thô Phöông Trieàu
02. Nhôù Nhö Laù Ruïng... -- thô Haø Huyeàn Chi
03. Xoùm Bình Hoøa -- truyeän Tieåu Thu
04. Cöôøi Leân Nheù -- thô Thô Thô
05. Kho Taøng Treân Laù -- thô Vuõ Thi An
06. Beân Kia Soâng -- truyeän Traàn Long Hoà
07. Naéng Leân -- thô Hoàng Lan
08. Caùm Ôn Ngöôøi, Caùm Ôn Ñôøi -- thô Nguyeãn Taán Höng

VAÊN HOÏC

09. Nguyeân Toå Hai Gioøng Hoï Lyù... -- bieân khaûo Traàn Ñaïi-Syõ

LINH TINH

10. Thö tín -- soå tay Mieät Vöôøn

-----------------------------------------------------------------------
THÔ VAÊN
-----------------------------------------------------------------------

01. Phöôïng Hoàng

by Phöông Trieàu
phtrieu@aol.com

Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng!
Boû tröôøng, boû lôùp, boû doøng soâng
Töø em voäi böôùc theo choàng
Toâi chieàu laêng taåm ngoùng troâng Phöôïng Hoàng!

Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng!
Moät laàn ñi, em veà khoâng?
Ngaäm nguøi xaùc phöôïng, noãi loøng khuoân vieân
Chieàu möa, toùc roái öu phieàn
Em göông löôïc tôùi nhöõng mieàn phoâi pha...

Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng! Phöôïng Hoàng!
Ta vaøo lôùp hoïc muøa ñoâng
Trong ngaên baøn cuõ, phöôïng hoàng ñaõ khoâ
Tay em laàn ñoù traàm troà
Veõ trong löu buùt naám moà phöôïng rôi!

Bao laàn nhôù phöôïng boài hoài
Khuoân vieân nay ñaõ vaéng ngöôøi Vaên Khoa
Toùc theà ñaõ vaán kieâu sa
Chieàu qua tröôøng cuõ, möa nhoøa nhö söông...

-----------------------------------------------------------------------

02. Nhôù Nhö Laù Ruïng Trong Hoàn Raát Nheï

by Haø Huyeàn Chi
hahuyenchi@aol.com

Vaøng, vaøng röïc giöõa neàn xanh nguùt maét
Tình nhö Thu chín heùo moät phöông ñôøi
Nhôù khoâng xueå nhöõng chöông buoàn heùo haét
Ta aâm thaàm soi ngaém maáy trang vui

Em nhö gioù cuoán hoàn ta töøng luùc
Em laø möa laøm suoái haïnh soâng oan
Ta nhieàu luùc traàm luaân nôi ñaùy nguïc
Cuõng ñoâi phen bay muùa giöõa thieân ñaøng

Em coù lyù ôû taän cuøng phi lyù
Em deã thöông duø nhaên heùo nhaên töôi
Ngôõ goã ñaù maø noàng naøn tri kyû
Cuõng ñoâi khi ngöôøi queân noùi tieáng ngöôøi

Nhôù theâ thaûm tieáng cöôøi em xanh treû
Em ñaâu roài, heo huùt laïnh mình ta?
Nhôù nhö laù ruïng trong hoàn raát nheï
Maø soùng buoàn loang ñoäng tôùi bao la.

-----------------------------------------------------------------------

03. Xoùm Bình Hoøa

by Tieåu Thu
tieuthu@sprint.ca

Khi gia ñình Mai doïn veà Ngaõ Tö Bình Hoøa thì nhoû vöøa
leân taùm. Anh Tuù hai möôi vaø chò Thô möôøi taùm, ñang
mang baàu thaèng Phöông. Tröôùc ñoù hai naêm, chæ coù moät
mình ba leân Saøi Goøn ôû taïm nhaø chuù Saùu Tuaán beân Thò
Ngheø. Ba giöõ chaân keá toaùn tröôûng cho moät vieän baøo
cheá thuoác taây vaøo haïng lôùn nhöùt Saøi Goøn thuôû ñoù.
OÂng chuû ngöôøi Phaùp quanh naêm ôû tuoát beân Kinh ñoâ aùnh
saùng. Naêm thì möôøi hoaï môùi giaù laâm moät laàn ñeå
xem nhaân vieân maàn aên ra raêng? Moïi vieäc ñeàu giao cho
moät quaûn lyù ngöôøi Vieät. Tuy vaäy caùi maøn "vaéng chuû
nhaø gaø moïc ñuoâi toâm" cuõng coù luùc xaûy ra. Trong ñaùm
phuï taù cuûa ba coù chuù Thaïnh, nhoû hôn ba 5, 6 tuoåi nhöng
soá nhi ñoàng laïi ñoâng gaáp ñoâi, neân nhaø chuù thöôøng
xuyeân thieáu tröôùc huït sau. Coù laàn thieám voâ nhaø
thöông moå ruoät dö, tuùng quaù chuù ñaønh voâ bureau cuûa
ba, gaõi ñaàu gaõi tai moät hoài môùi aáp uùng:

- Anh Thaêng, vôï em naèm nhaø thöông Grall... (thôû daøi!),
em cuõng bieát laø laøm phieàn anh laém, nhöng maø... (chaéc
löôõi...), em heát bieát tính sao?

Ba Mai khoâng noùi khoâng raèng, ruùt ñaïi moät caùi hoaù ñôn
cuûa moät nhaø thuoác naøo ñoù coøn thieáu tieàn, ñöa cho
chuù Thaïnh:

- Neø, ñi ñoøi ñi. Roài sau raùng traû laïi cho ñaøng hoaøng
nghe khoâng.

Chuù Thaïnh hôûn hôû caàm caùi hoùa ñôn cöùu maïng, mieäng
caùm ôn roái rít. Ba thích giuùp ñôõ moïi ngöôøi neân
ñöôïc caùc ñoàng nghieäp yeâu meán. Thænh thoaûng maáy
chuù keùo ñeán nhaø Mai nhaäu nheït, caû anh chaøng döôïc só
treû ngöôøi Phaùp töø Paris qua.

Sau naøy, thaáy moãi laàn maù daãn Mai leân Saøi Goøn thaêm ba
vaát vaû quaù, vì phaûi ñi taøu töø Cao Laõnh qua Sa Ñeùc.
Khoâng muoán phieàn ngöôøi quen neân maù vaø Mai phaûi nguû
qua ñeâm treân mui taøu, saùng hoâm sau môùi laáy xe ñoø leân
Saøi Goøn. Noäi qua caùi baéc Myõ Thuaän cuõng maát maáy tieáng
ñoàng hoà. Thaønh thöû quaõng ñöôøng chæ daøi ñoä 140
caây soá maø phaûi ñi caû ngaøy môùi tôùi. Maù coøn cuï bò
luû khuû naøo gaïo, khoâ, gaø vòt, traùi caây... Laàn naøo cuõng
bò lô xe caèn nhaèn. Ñoù laø chöa keå döôùi queâ tình
hình raát loän xoän. Lính Quoác gia. Lính Hoøa Haõo. Vieät
Minh. Ngöôøi daân ôû giöõa gioáng nhö traùi ñoän. Ñoù laø
chöa keå naïn cöôùp tôùi thaêm. Luùc ñoù maù vaø chò Thô
chôû moät ghe xoaøi qua baùn beân tænh Beán Tre, neân Mai phaûi
qua ôû vôùi oâng baø noäi.

Ñeâm ñoù nhaèm raèm neân traêng saùng vaèng vaëc. Mai nguû
chung vôùi baø noäi ôû gian giöõa. Chò Yeán con coâ Hai nguû
treân boä vaùn goõ caïnh cöûa soå ngoù ra vöôøn. Khoâng hieåu
cao höùng gì maø ñeâm ñoù chò gaùc moät chön leân thaønh
cöûa soå. Nöûa ñeâm giöït mình thöùc daäy vì coù caûm
giaùc hai caùnh cöûa soå nhuùc nhích. Chò ngoài baät daäy
ngoù qua khe cöûa thaáy moät ngöôøi maëc ñoà ñen, vai ñeo
suùng ñang laáy söùc keùo maïnh cho caùnh cöûa baät ra. Chò
la leân:

- Cöôùp! Cöôùp! Caäu baûy ôi, aên cöôùp!

Caû nhaø tænh nguû töùc khaéc. Baø noäi keùo Mai chun xuoáng
gaàm giöôøng, con nhoû run nhö caày saáy. Baø moø xuoáng
beáp laáy caùi maâm thau (hay noài ñoàng gì ñoù Mai cuõng
queân maát), chun trôû voâ gaàm giöôøng, tay vöøa goõ xeøng
xeøng, mieäng nieäm Phaät lia lòa (oâng noäi coù choã bí
maät ñeå nguû moãi ñeâm neân khoâng khi naøo leân tieáng).
Nghe tieáng baùo ñoäng cuûa baø noäi, caû xoùm keû goõ noài,
ngöôøi goõ maâm, ngöôøi khaùc laïi goõ moõ - chò Yeán gan
lì heát söùc, vöøa chaïy voøng voøng vöøa ngoù qua khe cöûa
(trong nhaø toái, beân ngoøai traêng saùng nhö ban ngaøy), moãi
laàn thaáy boùng moät teân cöôùp (coù khoaûng 3 teân, ñi
xung quanh nhaø, gaëp cöûa naøo cuõng giöït thöû, nhöng cöûa
nhaø oâng noäi raát chaéc chaén) chò laïi theùt leân (chaéc
ñeå cöôùp tinh thaàn ñòch):

- Noù neø caäu baûy ôi. Chóa ñaâu ñöa ñaây con ñaâm noù (!??)

Chuù Baûy cuõng phuï hoïa:

- Ñaâu ñaâu. Ñeå ñoù cho tao!

Lính ôû ñoàn Myõ An beân kia soâng, xeùo xeùo nhaø oâng noäi
nghe tieáng xeøng xeøng, coùc coùc beân Taân An lieàn baén qua
maáy phaùt suùng thò uy. Boïn cöôùp thaáy khoâng xong beøn ruùt
lui coù traät töï... Môø saùng hoâm sau, vò hoân phu cuûa chò
Yeán (ôû tuoát beân xaõ Myõ Ngaõi, caùch Taân An moät caùnh
ñoàng roäng khoaûng 2 caây soá röôõi. Ñöùng ôû loä môùi
beân naøy nhìn xuyeân qua caùnh ñoàng thaáy thaáp thoaùng vaøi
maùi nhaø sau haøng caây baàn, caây gaùo) laät ñaät qua vaàn
an ngöôøi yeâu. Chò cöôøi loûn leûn hoûi sao bieát, thì anh
Döông cuõng raát thieät thaø thoå loä raèng, toái hoâm qua,
laãn trong tieáng xeøng xeøng, coùc coùc, anh coøn nghe tieáng
cöôùp cöôùp ñöôïc phaùt ra töø caùi gioïng Soprano "vöôït
böùc töôøng aâm thanh" cuûa chò, bay qua tuoát beân nhaø cuûa
anh. Vì vaäy anh thaáp thoûm ñôïi höøng saùng laø qua "thaêm
daân cho bieát söï tình." Thaáy chò bình an voâ söï anh raát
möøng(Mai khoâng bieát khi khaùm phaù ra coâ vôï töông lai coù
caùi gioïng "cao hôn ngöôøi" naøy - chò Yeán voán cao chöa
tôùi thöôùc röôõi - anh Döông coù lo sôï cho hai caùi maøng
nhó cuûa anh khoâng nöõa?!). Cöù vaøi thaùng cöôùp laïi ñeán
hoûi thaêm söùc khoûe moät laàn. Tuy khoâng toån thaát vaät
chaát, nhöng tinh thaàn laïi thieät haïi traàm troïng. Ba thaáy
vaäy keâu caû nhaø leân ôû luoân treân Saøi Goøn.

Ba maù mua laïi moät caên nhaø maùi toân, vaùch boå kho nho nhoû
treân ñöôøng Leâ Quang Ñònh (sau naøy buoân baùn khaù, ba maù
môùi nôùi roäng theâm ra). Nhaø caùch ngaõ tö ñoä traêm thöôùc
ñi veà höôùng chôï Caây Queùo. Cuõng nhôø baùc Ba Ñaïi cuûa
Mai an cö laïc nghieäp taïi xoùm naøy hôn 20 naêm roài. Baùc coù
8 ngöôøi con - 5 trai, 3 gaùi. Lôùn nhöùt laø anh Hai Jean. Nhöng
bò moïi ngöôøi "nhaát trí" keâu laø Raêng (gia ñình Baùc daân
Phaùp neân mang teân taây raùo troïi). Luùc oâng Dieäm leân chaáp
chaùnh baét phaûi ñoåi laïi quoác tòch Vieät. Khoâng hieåu do
oùc khoâi haøi cao ñoä hay vì lyù do naøo khaùc, anh laáy teân
laø Nguyeãn Vaên Vaøng. Töø ñoù teân anh trôû thaønh Hai Raêng
Vaøng, tuy caû hai haøm, kieám baûy ngaøy cuõng khoâng ra 1 caùi
raêng vaøng naøo heát. Anh gioáng baùc Ba trai, ñeïp nhö taøi
töû Myõ, caùi mieäng laïi trôn nhö thoa môõ. Moãi laàn anh
gheù thaêm laø caû nhaø cöôøi nghieâng cöôøi ngöûa. OÂng baø
gìa vôï quyù anh nhö vaøng. Hai oâng baø tröôùc sau chæ coù
hai coâ con gaùi röôïu. Chò Taâm vaø chò Nguyeät. Anh laáy coâ
em laø chò Nguyeät. Tin töôûng tuyeät ñoái nôi chaøng reå
quyù, neân naêm ba böõa baø maù vôï laïi nhôø:

- Raêng aø, chôû duøm chò hai maøy voâ chôï Lôùn khui huïi cho
maù. Böõa nay maù eå mình ñi hoång ñöôïc!

- Raêng aø, chôû chò hai con voâ nhaø baø Toân ñoøi tieàn duøm
maù. Trôøi Phaät ngoù xuoáng maø coi. Thieáu coù naêm ngaøn maø
ñi moøn ñöôøng cuõng hoång chòu traû. ÖÙ höï!!

Cho tôùi moät hoâm chò Taâm khaên goùi ra ñi khoâng moät lôøi
töø bieät cha meï giaø. Tra khaûo rieát, cuoái cuøng anh Raêng
cuõng phaûi thuù thieät laø ñem chò Taâm daáu moät choã chôø
ngaøy ñaäp baàu. (Vì ngoaøi nhöõng chuyeän baø maù vôï nhôø
laøm, anh coøn thaøy lay laøm luoân nhöõng chuyeän baû khoâng heà
nhôø môùi laø khoå!!). Baø giaø laên ra saøn gaïch khoùc loùc
thaûm thieát, nhöng cuoái cuøng cuõng ñaønh chaáp nhaän
thöông ñau!! Töø ñoù hai chò em khoâng theøm nhìn maët
nhau nöõa, nhöng caùi muïc saûn xuaát nhi ñoàng thì khoâng baø
naøo chòu thua baø naøo. Cöù chò Taâm moät ñöùa thì chò
Nguyeät moät ñöùa (thieät laø coâng baèng heát choã noùi!).
Nhaø baùc ba Ñaïi ôû ngay maët ñöôøng caùi. Keá ñoù laø quaùn
caø pheâ, huû tíu cuûa vôï choàng chuù ba Laâm. Hai oâng baø
khoâng con, nuoâi moät con choù vaøng khoân heát söùc. Khoâng
hieåu sao moät böõa cao höùng, caåu ta chaïy baêng qua ñöôøng
(chaéc thaáy moät boùng hoàng naøo ñoù ñang nhôûn nhô beân kia
chaêng? Vì chæ coù tình yeâu môùi khieán cho muoân loaøi ñaâm
ra muø quaùng! ) bò xe xích loâ maùy caùn cheát töôi. Thieám
ba khoùc quaù chöøng vì thöông chuù caåu naøy nhö con... Nhaø
Mai keá beân nhöng thuït saâu voâ trong. Khoaûng saân tröôùc
tieáp giaùp vôùi quaùn caø pheâ. Moãi buoåi saùng, Mai chæ caàm
caùi ly böôùc voâ sau beáp chuù ba Laâm laø coù caø pheâ söõa
noùng hoåi ñem veà cho ba aên saùng tröôùc khi ñi laøm. Gaàn
ñöôøng, saùt vaùch quaùn maù chaát ñoáng cuûi khoâ baùn cuøng
xoùm, vì thôøi ñoù nhaø naøo cuõng coøn chuïm cuûi hoaëc than.
Moãi toái, côm nöôùc xong, caû nhaø quaây quaàn ôû chieác
baøn troøn tröôùc saân. Noùi chuyeän taàm phaøo hoaëc nghe
keù maáy tuoàng haùt boäi töø caùi ra doâ beân quaùn caø pheâ.
Vì vaäy ngay töø nhoû, Mai ñaõ thuoäc loøng chuyeän Baø Chung
Voâ Dieäm vôùi laõo vua deâ xoàm Teà Tuyeân Vöông. Moãi laàn
nghe caùi gioïng khaån caàu thaûm thieát cuûa laõo khi giaëc
traøn tôùi bieân cöông:

- Haäu ôi Haäu. Haäu raùng cöùu traãm chuyeán naøy. Traãm
theà seõ...v.v. vaø v.v. ñeå roài sau ñoù, khi baø deïp
xong giaëc trôû veà, laõo ta laïi nghe lôøi maáy con Thöù
phi xí xoïn deøm xieåm, kieám moïi caùch toáng baø voâ laõnh
cung laø Mai laïi töùc caønh hoâng.

Coù laàn hoûi maù:

- Maù aø, sao baø Chung Voâ Dieäm gioûi voõ nhö vaäy, maø luùc
bò ñaøy voâ laõnh cung, baû hoång cheùm cho oâng vua moät nhaùt
ñeå oång cheát phöùt cho roài?

Chò Thô haùy moät caùi laïnh luøng luoân:

- Vaäy cuõng noùi! gieát "thaèng chaû" cheát roài laø heát
chuyeän, laáy ñaâu cho maøy nghe moãi toái?

Maù cuõng noùi:

- OÁi, chuyeän ngöôøi ta ñaët ra maø, hôi ñaâu thaéc maéc!

Vaäy chôù Mai cuõng cöù aám öùc! Caùi baø Chung Voâ Dieäm
ngoaøi chieán tröôøng thì oai phong laãm lieät, tröôùc maët
laõo vua giaø laïi æu xìu nhö caùi baùnh traùng öôùt! Laõo chæ
caàn "thôû" ra vaøi lôøi ñöôøng maät laø baø ta laïi hoà
hôõi xoâng pha ñieàu binh khieån töôùng. Coù laàn vaùc caùi
baàu gaàn ngaøy sanh ra traän,, bò vaây khoån, beøn ñeû rôùt
luoân moät hoaøng töû giöõa traän tieàn. Trong khi ñoù laõo vua
giaø phaây phaây ôû nhaø oâm aáp maáy con Thöù Phi caø chôùn!
Baø Chung Voâ Dieäm hieàn chôù Mai laø cheùm raùo troïi. Töø laõo
daâm taëc cho toái maáy con vôï beù caø chua (uûa, hoång ngôø
sao hoài ñoù mieäng coøn hoâi söõa maø Mai ñaõ "baø chaèng"
döõ vaäy haù? Chôù sau naøy lôùn leân Mai hieàn khoâ haø. Coù
bò oâng xaõ aên hieáp cuõng chæ daùm aùp duïng ñoøn "chieán
tranh laïnh" (nhö Nga vôùi Myõ hoài naåm), hoaëc "baát hôïp
taùc chaët cheõ" vôùi phe ñòch maø thoâi. Ñaâu bao giôø daùm
duøng "ton" La hoaëc "ton" Reù ñeå caõi tay ñoâi?) Vaäy môùi
bieát thaân phaän ñaøn baø bao giôø cuõng bò thieät thoøi!!

Saùt vaùch nhaø Mai laø nhaø coâ Baûy Hueä. Luùc gia ñình Mai tôùi
thì beân nhaø coâ coù baø meï ñoä 60 tuoåi, toùc hoa raâm, raát
ñeïp laõo. Coâ baûy ñoä chöøng 25, 26 tuoåi vaø thaèng Baûo laø
con ngöôøi anh ruoät cuûa coâ. Nghe baùc Ba gaùi noùi oâng naøy
theo lính Bình Xuyeân ñoùng beân kia caàu chöõ Y. Noù baèng
tuoåi Mai maø saùng naøo cuõng ngoài tröôùc haøng ba khoùc nheøo
nheïo cho tôùi khi baø Hai Caàn (baø noäi noù) xì tieàn ra cu
caäu môùi chòu nín. Ba caám khoâng cho Mai chôi vôùi noù. OÂng
noùi ba noù laø giaëc Bình Xuyeân. Mai thaáy thieät laø voâ lyù.
Ba noù theo Bình Xuyeân coù phaûi taïi noù xuùi ñaâu maø baét
loãi noù? Vì vaäy sau giôø hoïc, Mai hay leùn qua saân nhaø coâ
Baûy Hueä ñeå chôi nhaûy loø coø vôùi thaèng Baûo (tröôøng
Mai ôû gaàn nhaø trong khi ba ñi laøm tuoát ngoaøi ñöôøng
Catinat), nhöng phaûi canh chöøng, heã thaáy boùng chieác Alcion
trôø tôùi tröôùc cöûa nhaø nhoû Kim Chi (caùch nhaø Mai 2 caên)
laø phaûi leï leï nhaûy phoùc qua caùi lan can maø veà töùc thì,
neáu bò baét taïi traän toái ñoù seõ bò phaït quyø...

Thaät ra cho tôùi baây giôø, nghó laïi tình caûnh coâ Baûy Hueä
luùc baáy giôø, Mai khoâng bieát neân thöông hay neân traùch?
Coâ Baûy ngöôøi taàm thöôùc, nöôùc da baùnh maät, mieäng
hôi moùm duyeân, cöôøi khoe hai haøm raêng nhoû röùc. Khoâng
phaûi saéc nöôùc höông trôøi, nhöng laø moät nhan saéc
hieàn dieäu, öa nhìn. Coâ noùi naêng laïi raát nhoû nheï,
chöøng möïc. Saùng naøo Mai cuõng thaáy coâ maëc boä ñoà nöõ
quaân nhaân, ñuùng giôø moät chieác xe nhaø binh tôùi ngöøng
tröôùc ngoõ, röôùc coâ ñi laøm, chieàu cuõng chieác xe nhaø
binh ñoù ñöa veà. Ngoaøi giôø laøm vieäc Mai chöa thaáy coâ
ñi chôi vôùi baïn trai bao giôø, tuy raèng thôøi ñoù, ôû
tuoåi coâ, coù theå noùi laø hôi... quaù löùa! Mai khoâng bieát
löông höôùng cuûa coâ ra sao, chæ bieát ngoaøi baø Hai Caàn
(maéc bònh ghieàn ñaùnh töù saéc) coâ phaûi cöu mang theâm
thaèng Baûo, vì maù noù maát sôùm, ba noù ñi lính Bình Xuyeân
neân giao ñöùt luoân cho maù con coâ nuoâòThaáy noù coâi cuùt,
neân ñoâi khi baø Hai cöng chieàu quaù ñaùng. (Sau khi quaân
chính phuû deïp tan ñaùm Bình Xuyeân, ba thaèng Baûo bò baét
ôû tuø). Vì vaäy ngoaøi maù con coâ Baûy Hueä vaø thaèng Baûo,
nhaø khoâng bao giôø coù boùng ñaøn oâng... Vaäy maø moät böõa
ñi hoïc veà, môùi tôùi ñaàu ngoõ Mai thaáy moät ngöôøi
ñaøn oâng troïng tuoåi töø trong nhaø coâ Baûy ñi ra. Daùng
ngöôøi hôi thaáp, maäp maïp, traéng treûo, toùc hoa raâm.
Nhìn oâng, ngöôøi ta ñoaùn ngay ñöôïc laø daân coù tieàn.
Toø moø Mai ñöùng laïi nhìn. Ra tôùi coång, oâng ta coøn doøm
beân traùi, beân phaûi nhö kieám ai roài môùi ñeo caäp kieán
ñen, böôùc hoái haû ra ñöôøng, ñi veà höôùng ngaõ Tö
Bình Hoøa. Mai voâ nhaø gaëp chò Thô ñang naáu côm chieàu,
nhoû keå luoân:

- Em môùi thaáy coù moät "oâng giaø" töø nhaø coâ Baûy Hueä
ñi ra.

Chò Thô thì thaàm (vì beáp nhaø Mai saùt vaùch nhaø coâ Baûy):

- OÅng laø "meøo" cuûa coâ Baûy ñoù.

Mai nhaûy döïng nhö bò phoûng löûa:

- Caùi gì? Meøo cuûa coâ Baûy?

Chò Thô cuù leân ñaàu Mai moät caùi ñau ñieáng:

- Nhoû hoïng chuùt coi. Maøy la om soøm beân kia "hoï" nghe ñöôïc
laøm sao?

Mai vöøa voø ñaàu vöøa nhaên nhoù:

- Chò coù loän hoâng ñoù. Ruûi oång laø "meøo" cuûa baø Hai...

Chò Thô xì moät caùi:

- Maøy bieát gì maø noùi. Hoâm kia baø Hai qua ñaây "taâm söï,"
khoùc loùc moät traän quaù trôøi vôùi maù ñaây neø. Baû noùi
taïi ngheøo, laïi caàn tieàn lo cho ba thaèng Baûo ra khoûi tuø,
neân coù ngöôøi baø con laøm mai cho coâ Baûy laøm beù oâng naøy,
coå ñaønh öng thuaän. OÅng coù vôï maø gaàn 20 naêm nay baû
cöù trô trô, chaúng chòu chöûa ñeû cho oång ñöùa con naøo
heát trôn. Maø oång thì giaøu quaù trôøi. Chuû moät haõng
taxi, tôùi maáy chuïc chìeác cho möôùn laän ñoù. OÅng ham
con laém neân chòu baûo boïc heát gia ñình coâ Baûy. Hoåm nay
tao thaáy oång voâ ñaây maáy laàn roài ñoù. Nghe ñaâu oång
gaàn naêm möôi tuoåi, nhöng nhôø giaøu coù taåm boå nhieàu
thaønh thöû coøn "chieán" laém. UÛa maø maøy hoång ñeå yù luùc
naøy coâ Baûy ñaâu coøn ñi laøm nöõa.

ÔØ haù, caû thaùng nay Mai khoâng thaáy chieác xe nhaø binh moãi
saùng ngöøng röôùc coâ Baûy nhö thöôøng leä. Nhöng ai ñaâu
ñeå yù "chieän" ngöôøi lôùn? Böõa nay chò Thô nhaéc Mai
môùi nhôù ra. Roài sau nhöõng laàn gaëp gôõ leùn luùt taïi
nhaø coâ Baûy (thöôøng oâng ta ñeán vaø ñi ñeàu trong giôø
laøm vieäc, chaéc ñeå baø vôï khoûi nghi, ñaäu xe xa xa roài
môùi taø taø ñi boä ñeán caùi "toå oan öông." Moãi laàn
ngöôøi khaùch quyù naøy tôùi laø baø Hai Caàn phaûi kieám côù,
khi thì xaùch gioû ñi tuoát xuoáng chôï Baø Chieåu, luùc laïi
doït qua nhaø Mai ngoài taùn doùc vôùi maù ít laâu cho "ñoâi
treû" maàn vieäc - Raát nghieâm chænh, vì ñoái vôùi oång,
thì giôø thaät söï laø tieàn baïc!) - keát quaû thaáy roõ
laø coâ Baûy Hueä mang baàu. OÂng Kieän (sau naøy Mai môùi bieát
oång teân Kieän) möøng heát lôùn. Coù leõ vì vaäy maø ñaâm
ra baát caån. Moät ngaøy ñeïp trôøi ñi hoïc veà, Mai thaáy
moät baø ñöùng tuoåi - côõ maù - phoáp phaùp, maët maøy ñaày
son phaán ñöùng tröôùc coång nhaø coâ Baûy (ñöông nhieân laø
ñöôïc caøi moùc phía trong raát kyõ ñeå phoøng hôø...). Baøn
tay coù nhöõng moùng sôn ñoû choùt, ñang xæa xoùi voâ nhaø,
mieäng chöûi doøn tan. Loái xoùm bu laïi coi ñoâng ngheït. Baû
phaân bua:

- Töø maáy thaùng nay tui bieát laø thaèng chaû coù meøo. Theo
doõi rieát baây giôø môùi baét ñöôïc taïi traän. Tui bieát
chaéc laø tuïi noù ñöông huù hí vôùi nhau ôû troûng.

Roài baû nghieán raêng treøo treïo rít leân:

- Trôøi ôi thaèng gìa dòch. Ñaàu hai thöù toùc roài maø coøn
ngu (?) ñem tieàn cho "con ngöïa" ñaùng tuoåi con noù aên. Trôøi
ôi laø trôøi! Tui coù laàm loãi gì ñaâu maø bò ñoái xöû
taøn nhaãn nhö vaày? Ñoà aùc nhôn thaát ñöùc!!(Toäi
nghieäp, baû queân laø trong xaõ hoäi Vieät Nam, vôï choàng
laáy nhau khoâng con cuõng laø moät vaán ñeà troïng ñaïi. Coù
ñöôïc bao nhieâu ngöôøi ñaøn oâng roäng löôïng? Hay chuïp
ngay caùi côù ñoù ñeå laäp phoøng nhì, phoøng ba?!).

Reùo ñoâi gian phu daâm phuï ra chöûi tôi bôøi hoa laù maø thaáy
trong nhaø vaãn aùng binh baát ñoäng, baû ñaâm maát höùng
ñaønh lui binh, sau khi neùm laïi moät caâu ñe doïa xanh dôøn:

- Roài tuïi baây seõ bieát tay tao!

Nghe noùi chieác Peugeot 203 cuûa oång ñaäu tuoát ngoaøi ngaõ
tö, gaàn raïp Cao Ñoàng Höng bò baø Hoaïn Thö ñaäp tan taønh
heát maáy caùi kieáng (khoâng bò ñoát nhö choàng coâ Höôøn
laø may roài, nhaèm nhoø gì ba caùi kieáng xe!).

Sau ñoù, khoâng bieát oång veà ñieàu ñình vôùi baø vôï ra
sao maø khoâng thaáy baû trôû laïi ñaùnh ghen coâ Baûy Hueä nöõa.
Thaèng Toaøn ra ñôøi trong söï vui möøng toät cuøng cuûa oâng
Kieän. Ñaày thaùng cuûa noù, coâ Baûy cuùng nguyeân moät con heo
quay to töôùng. Baø Hai ñem bieáu haøng xoùm moãi nhaø moät
phaàn aên laáy thaûo. Mai coøn nhôù luùc noù ñöôïc ñaâu naêm,
saùu thaùng gì ñoù, oâng Kieän bò tai naïn gaãy moät chön
phaûi naèm nhaø thöông. Vaäy maø ngaøy naøo oång cuõng baét taxi
chôû tôùi ñaäu tröôùc coång nhaø, coâ Baûy Hueä aüm thaèng
Toøan ra cho oång nöïng nòu, hun hít moät hoài roài môùi
chòu quay trôû voâ nhaø thöông. Thaáy ñoáng ñoà chôi cuûa
noù maø baét theøm. Chò Thô sanh thaèng Phöông tröôùc noù 5
thaùng, maø toäi nghieäp quanh ñi quaån laïi chæ coù 2, 3 moùn
ñoà chôi queøn. Buø laïi noù laø ñöùa chaùu ñaàu neân ñöôïc
caû nhaø cöng nhö cöng tröùng. Noù laïi ñeïp quaù theå neân ba
luùc naøo cuõng trong tö theá saün saøng moùc... hình thaèng
chaùu ngoaïi ra khoe!

Ngay phía sau heø nhaø coâ Baûy laø gia ñình baùc Haân, ngöôøi
Baéc, môùi di cö vaøo Nam ñöôïc gaàn naêm nay. Baùc trai ñoä
40 nhöng gaày coøm, maët muõi nhaên nheo nhö traùi taùo khoâ,
neân thaáy nhö ngoaøi ngoaøi 50. (Con trai lôùn nhöùt môùi 16
vaø ñöùa uùt môùi 7 tuoåi). Caû nhaø töø lôùn tôùi nhoû (theâm
hai ngöôøi thôï) suoát ngaøy ñaùnh veïc ni ñôøn. Ñuû thöù:
guitare, mandoline, violon. Chæ ñaùnh veïc ni thoâi, xong roài
ñem giao choã khaùc. Vì vaäy heã môû cöûa sau laø nghe "noàng
naøn" muøi veïc ni, baét nhöùc caùi ñaàu! Mai khoâng hieåu sao
caû nhaø baùc Haân coù theå hít thôû caùi muøi khoù ngöûi naøy
quanh naêm ngaøy thaùng? Chò Thô noùi thì quen loã muõi chôù
sao. Gioáng nhö baùc ba gaùi nhaø mình ghieàn daàu cuø laø, luùc
naøo cuõng thuû moät chai trong tuùi aùo. Baùc Haân trai maéc bònh
suyeån. Ñoâi khi ñang laøm, baùc ngöng tay, voùi laáy caùi ñieáu
caày rít thuoác laøo roøng roïc, sau ñoù laïi noåi côn ho suø
suï, caùi löng cong nhö con toâm! Baùc Haân gaùi hieàn, cuõng oám
o, haøm raêng treân hoâ, chìa ra khoûi caëp moâi daøy luùc naøo cuõng
saün saøng toeùt ra cöôøi. Toäi nghieäp baùc, toái ngaøy chuùi
ñaàu trong beáp naáu aên cho choàng con vaø ñaùm thôï.

Caïnh baùc Haân (töùc ngay sau heø nhaø Mai, chæ caùch caùi saân
roäng ñoä 3 thöôùc) laø nhaø baø cuï Hieàn. Cuï cuõng khoaûng
saùu möôi (baây giôø goïi nhöõng ngöôøi saùu möôi baèng cuï
daùm bò vaùc chieáu ra toøa vì toäi... phæ baùng laém aø!),
ngöôøi nhoû beù. Toùc coøn ñen möôït, ñöôïc vaán trong chieác
khaên nhung ñen. Laàn ñaàu, Mai giöït mình khi thaáy cuï cöôøi
khoe hai haøm raêng ñen thuûi ñen thui. Mai töôûng cuï bò hö raêng,
nhöng sau maù noùi taïi cuï nhuoäm. Theo phong tuïc ngoaøi Baéc,
ñaøn baø phaûi raêng ñen môùi ñeïp. Hoång gioáng "ngöôøi Vieät"
mình, raêng traéng chöøng naøo ñeïp chöøng naáy, maù noùi. Cuï
coù moät ngöôøi con duy nhöùt laø coâ Laønh, traéng treûo, maûnh
khaûnh, traùi vôùi oâng choàng teân Thònh, mang lon trung só, nghe
ñaâu lôùn hôn coâ caû moät con giaùp. Chuù Thònh to lôùn, maëc
ñoà nhaø binh ñaày veû oai veä. Coù laàn cuï than vôùi maù:

- Khoå laém baø ôi. Thaân toâi goùa buïa, laïi chæ coù moät muïn
con gaùi, khoâng ôû vôùi noù thì ôû vôùi ai? OÂng reå thì suoát
ngaøy laàm laàm, lì lì khoâng noùi moät lôøi, neân mình cuõng
chaúng bieát noù thöông hay noù gheùt. Thoâi thì cöù caén raêng
maø chòu!!

Noùi xong cuï rôm rôùm nöôùc maét. Ñeàu ñeàu, saùng sôùm cuï
böng moät thuùng xoâi baép noùng hoåi (ngöôøi Baéc goïi laø xoâi
luùa. Coù laàn Mai ngaây thô hoûi: Cuï ôi, luùa laøm sao maø naáu
thaønh xoâi ñöôïc haû cuï? Cuï cöôøi khoe haøm raêng ñen: AØ,
thì töø xöa ngöôøi ta vaãn goïi theá!), ñi moät voøng tuoát
voâ xoùm trong ñoä hai tieáng ñoàng hoà laø heát nhaün.

Nhaø cuï coøn moät nhaân vaät maø Mai raát thích laø chuù Phong,
em hoï chuù Thònh. Chuù Phong thuoäc loaïi baïch dieän thö sinh,
tuoåi chæ ñoä ba möôi, aên noùi duyeân daùng. Ñoâi khi chuù qua
nhaø Mai chôi, gaëp böõa côm, maù môøi:

- Môøi chuù duøng ba hoät côm vôùi gia ñình tui cho vui.

Chuù giaû boä söûng soát:

- Trôøi, baø chò chæ môøi em ñuùng coù ba hoät côm thoâi aø?
Chöa ñuû cho em nheùt keõ raêng nöõa laø!!

Caû nhaø ai cuõng cöôøi maù, vì tuy ôû Sai Goøn maáy naêm roài
maø vaãn khoâng boû ñöôïc caùi caâu "aên ba hoät côm cho chaéc
buïng." Ba noùi ba hoät côm cuûa maù baây chaéc laø ba hoät côm
Thaïch Sanh! Cuï Hieàn keå cho maù nghe hoài coøn ngoaøi Baéc,
gia ñình chuù Phong ôû döôùi queâ. Chuù bò taûo hoân neân môùi
leân möôøi ñaõ bò nhaø cöôùi cho moät coâ vôï tôùi hai möôi
caùi xuaân xanh. Luùc heát tieåu hoïc, chuù phaûi leân Haø Noäi ôû
troï ñeå hoïc tieáp. Moãi laàn veà queâ chôi trôû leân, coâ
vôï coù phaän söï phaûi theo hoä toáng oâng choàng hæ muõi
chöa saïch naøy. Coù ñieàu raát maát maët baàu cua laø chuù ñi
veù treû con vaø coâ vôï thì phaûi mua veù ngöôøi lôùn. Khoûi
noùi, vôùi laøn soùng di cö naêm 54, chuù raát hoà hôõi ñôn
ca baûn: Tung caùnh chim tìm veà toå... khaùc. Chuù aâm thaàm theo
gia ñình chuù Thònh xuoáng Haûi Phoøng leân taàu haù moàm ñi
moät leøo voâ Nam.

Khít vaùch nhaø coâ Baûy Hueä laø gia ñình coâ Tö Anh (em baø
con cuûa thieám Ba Laâm, chuû tieäm caø pheâ). Coâ Tö oám yeáu
xanh xao, luùc naøo cuõng buoàn röôøi röôïi! Chôù vui sao
ñöôïc maø vui? Môùi ba möôi hai caùi xuaân xanh maø coâ ñaõ
phaûi "quaûn lyù" moät ñaøn con baûy ñöùa! Con Myõ Linh lôùn
nhöùt leân möôøi vaø thaèng cu uùt môùi bieát boø. OÂng choàng
lính kín cuûa coâ toái ngaøy say söa laïi maéc chöùng bònh
ghen kinh nieân. Ñi laøm thì thoâi, veà nhaø laø oång kieám
chuyeän gaây goã, ñaùnh ñaäp coâ raát taøn nhaãn. Tieáng la
heùt, khoùc loùc töø nhaø coâ voïng ra haø raàm. Môùi ñaàu chuù
thieám ba Ba Laâm coøn noùng ruoät em, chaïy qua can giaùn, nhöng
bò oâng em reå trôøi ñaùnh naøy "xöïc" luoân:

- Boä anh chò laø ñoàng loõa cuûa con vôï tui hay sao maø xía
voâ? Muoán ôû tuø ruïc xöông haû?

Chuù thieám ñaønh phoù maëc coâ em vôùi ñònh meänh ñau thöông!
Mai coù gaëp caùi thaèng cha aùc oân ñoù vaøi laàn, maø laàn naøo
cuõng thaáy caëp maét (chaéc laø ñoû ngaàu) cuûa haèn daáu kyõ
sau caëp kieán ñen, maët muõi saàn suøi coi raát döõ daèn,
saëc muøi... lính kín!

Giöõa tieäm caø pheâ chuù Ba Laâm vaø nhaø baùc ba Ñaïi laø con
heûm chaïy ngoaèn ngoeøo voâ raát saâu trong xoùm (sôû dó noù
ngoaèn ngoeøo laø vì baø con trong heûm khi caát nhaø khoâng theøm
theo moät nguyeân taéc naøo caû maø tuøy höùng, loài ra thuït voâ
moät caùch "töï ro." Vì vaäy maø taát caû caøc con heûm ôû caùi
ñaát Saøi Goøn ñeàu ngoaèn ngoeøo nhö nhöõng caùi ruoät gaø!).
Phiaù maët ñöôøng, ngay goùc tieäm caø pheâ laø giang sôn cuûa
baø Naêm Haäu. Ñoái vôùi Mai luùc ñoù thì baø ñaõ giaø laém
roài. Chieác khaên raèn ñoû quanh naêm truøm maùi toùc baïc
traéng. Khuoân maët vaø hai baøn tay nhaên nheo, ñen saïm ví
suoát ngaøy daõi naéng, daàm möa. Khoâng choàng cuõng chaúng
coù con, baø thui thuøi moät mình trong caên nhaø laù ngay phía
sau nhaø baùc Ba Ñaïi vaø soáng nhôø vaøo caùi saïp haøng nhoû xíu
tröôùc quaùn coâ Ba Laâm. Caùi saïp goã cao hôn maët ñöôøng
ñoä hai taác. Treân ñoù baøy ñuû thöù (maø traêm phaàn daàu
laø nhaèm vaøo caùc baø, caùc coâ vaø caùc ñaáng... nhi ñoàng):
coùc (ñöôïc goït voû, tæa ra töøng caùnh ñeå xoûi cho leï),
oåi maân, chuøm ruoät, me, xoaøi soáng... beân caïnh toâ muoái
ôùt giaõ ñoû töôi vaø toâ maám ruoát ñeå chaám nhöõng thöù
keå treân. Vaøi huõ ñöïng keïo, theøo leøo cöùt chuoät, baùnh in,
baùnh tai heo... vaø caùi moùn maø baø moi tieàn tuïi nhoùc nhieàu
nhöùt laø moùn khoâ möïc nöôùng. Töøng mieáng khoâ caét vuoâng
vöùc ñoä boán ngoùn tay, ñöôïc nöôùng treân löûa than (ñöïng
trong caùi soong nhoâm cuõ). Luùc chín tôùi, baø ñeå leân treân
moät caùi thôùt me daøy coäm, roài duøng caùi buùa nhoû ñaëp nheï
cho tôùi khi mieáng khoâ möïc tôi ra, sau ñoù môùi pheát leân
treân moät lôùp töông ôùt moûng (môùi hoài töôûng laïi ñaõ
chaûy nöôùc mieáng!). Toäi nghieäp baø, böõa naøo naéng raùo
thì khaù, nhöõng hoâm möa daàm, chaúng coù ma naøo mua, laïi coøn
bò nöôùc möa taït voâ öôùt nheïp, phaûi doïn haøng veà sôùm.
Phaàn lôùn, soá tieàn maù cho Mai ñeàu chaïy tuoát voâ tuùi baø
naêm Haäu qua nhöõng traùi coùc, oåi, khoâ möïc nöôùng, phaàn
coøn laïi noäp maïng cho caùi xe nöôùc ñaù nhaän tröôùc nhaø
con Bích Thuûy (maù khoâng cho chôi vôùi nhoû naøy vì treân ñaàu
noù coù nuoâi khoaûng... moät trieäu con chí! Chæ caàn veùn
moät nhaùnh toùc leân thoâi, laø caû moät sö ñoaøn chí ñöïc,
chí caùi, chí meùn rôi xuoáng aøo aøo nhö sao sa laù ruïng! Veà
sau noù phaûi caïo troïc ñaàu môùi thanh toaùn noåi caùi daùm chí
khoång loà ñoù. Vaäy maø ôû tröôøng, thaày naøo, coâ naøo cuõng
coá gaéng nheùt cho baèng ñöôïc voâ ñaàu ñaùm hoïc troø voâ
toäi caùi caâu: ôû ñôøi coù... chí thì neân! Hay coù leõ taïi
maù chöa töøng nghe caâu naøy neân môùi caám Mai khoâng ñöôïc
coù chí? Hôõi ôi baø ñaâu coù bieát caùi haäu quaû taïi haïi
Mai phaûi gaùnh chòu laø cho tôùi baây gìô, Mai chaúng coù moät
ly oâng cuï yù chí naøo heát. Laøm caùi gì cuõng boû dôû nöûa
chöøng!!!)

Buoåi toái, khi ñeøn ñöôøng baét ñaàu baät saùng, khoâng
bieát töø ñaâu moät chieác xe mì ñöôïc ñaåy tôùi traán
thuû ngay phiaù tröôùc nhaø baùc Ba Ñaïi, döôùi taøn caây tröùng
caù. Bao giôø caùi tieáng taéc xòt, taéc xòt cuûa hai thanh goã
cuõng vang leân töø xa, tröôùc khi boùng daùng chieác xe mì
xuaát hieän. Muøi thôm töø maáy thuøng nöôùc leøo xoâng leân
ñieác muõi. Chieác xe ñeïp heát yù. Beân treân nhöõng thuøng
nöôùc leøo vaø döôùi caùi maùi nho nhoû che möa naéng laø moät
giaøn kieáng coù boán maët. Moät maët ñöôïc veõ söï tích
Teà Thieân Ñaïi Thaùnh - Moät maët veõ söï tích Tieát Ñinh
San caàu Phaøn leâ Hueâ vaø hai maët nhoû hai beân chæ veõ chim
choùc, hoa laù, taát caû ñeàu toâ maàu saéc röïc rôõ. Chuû
nhaân laø chuù Wooøng, ngöôøi dong doûng cao, traïc ñoä ba möôi
ngoaøi, luùc naøo cuõng töôi cöôøi, tay xoùc mì leï nhö ngöôøi
ta muùa kieám. Moãi laàn anh Hai Raêng voâ thaêm baùc Ba ñeàu
ñöôïc ñaùm em uùt "queo - côm" heát mình, vì möôøi laàn
heát chín anh cho pheùp "xöïc" mì thaû cöûa.

Tôùi treã hôn xe mì moät chuùt laø gaùnh chaùo huyeát cuûa moät
oâng Taøu giaø. Mai khoâng bieát tuoåi, nhöng thaáy oâng giaø laém,
laïi ôùm yeáu hom hem. Tuy vaäy tieáng rao chaùo... huyeát... eát...
cuûa oång coøn vang raát xa. Cho tôùi baây giôø, Mai chöa ñöôïc
aên laïi moät toâ chaùo huyeát naøo ngon nhö nhöõng toâ chaùo huyeát
cuûa OÂng Taøu giaø ngaøy xöûa ngaøy xöa. Nhöõng haït gaïo traéng
ngaàn, môû bung, ñaëc saùnh laïi vôùi nhau. Nhöõng mieáng huyeát
maøu ñoû saäm (khoâng bao giôø vuïn vôõ khi chaùo bò khuaáy leân)
meàm dòu treân ñaàu löôõi. Caùi keùo trong tay oâng caét xaàm
xaäp nhöõng mieáng daàu chaùo quaåy vaøng rôïm, doøn tan nhanh
thoaên thoaét. Raét chuùt tieâu, theâm chuùt haønh laù ñaõ coù moät
toâ chaùo huyeát thôm ngon, beùo ngaäy duø chaúng coù moät mieáng
thòt naøo...

Sau naøy nghó laïi Mai thaáy thieät huù vía. Vì ngoaøi hai caùi
ñòa danh raát ö laø baát lôïi: ngaõ Ba Chuù Ía vaø ngaõ Naêm
Chuoàng Choù, ba maù laïi choïn ñuùng caùi ngaõ Tö Bình Hoøa ñeå
cö nguï. Gioáng y nhö teân, caùi xoùm nhoû cuûa Mai thieät laø
hieàn laønh, deã thöông. Ngoaøi caùi oâng lính kín say söa vaø
hay ghen aåu kia, moïi ngöôøi ñoái xöû vôùi nhau raát thaân
tình (ngay caû coâ Baûy Hueä, tuy mang tieáng laøm beù oâng Kieän
maø caû xoùm cuõng khoâng ai nhìn coâ baèng caëp maét khinh khi reû
ruùng). Mai khoâng heà thaáy chuyeän troäm cöôùp xaûy ra laàn
naøo. Khi coâ uùt cuûa Mai doïn nhaø ra Nha Trang buoân baùn, coâ
nhöôøng caùi tieäm taïp hoùa cuûa coâ laïi cho maù troâng coi. Ba
maù baùn caên nhaø ôû Bình Hoøa doïn veà Beán Chöông Döông,
gaàn nhaø ñeøn Chôï quaùn. Mai khoâng thích laém, vì caùi tieáng
u u töø nhaø ñeøn phaùt ra raát laø khoù chòu. Maù noùi rieát
roài cuõng quen. Tuïi baây thöû töôûng töôïng nhöõng ngöôøi
khoâng nhaø cöûa ôû döôùi gaàm caàu chöõ Y, saùt beân nhaø ñeøn,
hoï coøn chòu ñöôïc huoáng chi mình ôû xa gaàn 2 caây soá.

Thænh thoaûng caû nhaø trôû veà xoùm cuõ thaêm baùc Ba Ñaïi. Baùc
gaùi "baùo caùo": oâng Kieän ñaõ ly dò baø vôï, chia ñoâi soá
taxi vaø baây giôø chaùnh thöùc ôû luoân vôùi coâ Baûy Hueä. Ñeå
ñeàn ñaùp caùi tình saâu nghóa naëng naøy, Coâ sanh theâm cho
oång 2 nhoùc tí nöõa. Heøn chi ñi ngang nhaø coå thaáy ñaõ leân
theâm moät töøng laàu. Thoâi cuõng möøng cho coå. Baø cuï Haân theo
con reå ñoåi veà mieät Haäu giang, maát lieân laïc luoân (tuy coù
lôøi ñính öôùc giöõa chò Thô vaø coâ Laønh, cho ñoâi treû laø
cu Phöông vôùi con beù Lan, sanh cuøng löôït vôùi cu Phöông).
Coâ Laønh toát söõa neân con beù troøn nhö caùi haït mít, caëp
maét ñen laùnh nhö hai hoät nhaõn loàng. Chuù Phong nhöùt ñònh
ôû laïi Saøi Goøn, tieáp tuïc cuoäc ñôøi ñoäc thaân vui tính.
Gia ñình baùc Haân laøm aên khaám khaù, ñoåi ra caên nhaø ngoaøi
maët tieàn ñöôøng, coù tröông baûng hieäu ñaøng hoaøng. Coâ
Tö AÙnh sau laàn saåy thai vì bò oâng choàng lính kín "aâu
yeám" hôi naëng tay, ñôïi thaèng chaû ñi laøm, coâ daãn baày
con baûy ñöùa troán luoân veà nhaø cha meï coå ôû tuoát döôùi
Traø Vinh. OÂng ta tìm xuoáng, naên næ caùch maáy coå cuõng nhöùt
ñònh haùt baøi "Kieáp naøo coù yeâu nhau" cuûa nhaïc só Phaïm Duy,
trong ñoù coù nhöõng caâu raát hôïp vôùi coâ nhö: Ñöøng nhìn
nhau nöõa anh ôi - Xa nhau ñaõ xa roài, queân nhau ñaõ queân roài
v.v. vaø v.v.! OÂng ta ñaønh trôû veà Saøi Goøn tieáp tuïc tìm
vui trong men röôïu ñaéng...

Phaàn baø Naêm Haäu sau moät traän söng phoåi naëng vì truùng
möa, cuõng ñaõ töø traàn. Haøng xoùm laùng gieàng keû ít ngöôøi
nhieàu, ñoùng goùp laïi, laøm cho baø moät caùi ñaùm tang nho nhoû.
Vaäy cuõng xong moät ñôøi coâ quaïnh! Chæ coù xe mì chuù Wooøng
vaø gaùnh chaùo huyeát cuûa oâng Taøu giaø vaãn beàn theo naêm
thaùng...

OÂi caùi xoùm nhoû thaân thöông. Vôùi muoân vaøn nhôù nhung, nhöng
Mai khoâng muoán soáng laïi caùi caûnh ngôõ ngaøng cuûa Töø Thöùc,
khi giaõ bieät choán Thieân Thai ñeá trôû laïi laøng xöa...
Bieát bao vaät ñoåi sao dôøi. Xoùm Bình Hoøa muoân ñôøi laø
moät kyû nieäm long lanh trong taâm töôûng cuûa Mai!.

-----------------------------------------------------------------------

04. Cöôøi Leân Nheù

by Thô Thô
ThoTho2022@cs.com

Cöôøi leân nheù duø ñôøi laø beå khoå
Duø traêm laàn ta cöù maõi loanh quanh
Duø tình ta laø sôïi chæ mong manh
Duø xa caùch muoân ñôøi khoâng gaëp laïi.

Cöôøi leân nheù ñeå tình coøn toàn taïi
Ñeå thaáy ñôøi laø ñaùng soáng bieát bao!
Ñeå maét buoàn khoâng tieàu tuïy tieâu hao
Ñeå taâm hoàn ñöôïc yeân duø moät phuùt!

Cöôøi leân nheù duø chieàu Ñoâng coâi cuùt
Duø moät mình cuøng vaïn noãi nhôù thöông
Duø töông tö thao thöùc suoát canh tröôøng
Ta vaãn cöôøi ñeå ngaøy mai tieáp böôùc!

-----------------------------------------------------------------------

05. Kho Taøng Treân Laù

by Vuõ Thi An
REXBOUTIQU@aol.com

Em cuùi maët nheï nhaøng hoân leân laù
Nhôù nhöõng ngaøy coøn beù quaù chöa yeâu
Loøng chöa vöông phaûi sôïi naéng tô chieàu
Vaø taát caû ñaày maøu xanh hy voïng

Em vaãn nhaët laù vaøng rôi tröôùc ngoõ
Taäp laøm thô vôùi thöông nhôù giaû vôø
Khi coù anh chaøng khuoân maët ngaån ngô
Ñi ngang cöûa cöù nhìn em len leùn

ÖØ laï nhæ sao xöa chöa bieát theïn
Cöù cöôøi ñuøa aàm ó nhö con trai
Ñeå meï hay la hoaëc traùch maéng hoaøi
Con gaùi theá ai theøm ñi hoûi cöôùi

Töø daïo naøo em bieát buoàn röôøi röôïi
Thaû hoàn theo maây traéng bay thaät xa
Töø ngaøy nao em bieát ñieåm tay ngaø
Maøu hoàng lôït, ñeám ngaøy trong nhung nhôù

Coù leõ töø daïo anh hoân leân maù
Ñaém ñuoái nhìn goïi thaät nheï: cöng ôi
Mình chöa hoân nhau duø moâi ñaõ chaïm moâi
Giaây phuùt ñoù ngaøn naêm khoâng queân ñöôïc

Coù leõ töø khi em xa xoùm nhoû
Boû laïi chaân trôøi lam ngoïc deã thöông
Boû laïi khoaûng saân ñaày laù trong tröôøng
Vaø moät chuùt vaán vöông thôøi thô daïi

Coù leõ töø khi ai voâ tình nhaéc laïi
Thuôû hoïc troø yeâu aùi thaät voâ tö
Khi tình yeâu chöa ñaït heát ngoân töø
Lôøi thô vuïn naén hoaøi khoâng ra chöõ

Xin öôùp laù vôùi höông tình ngaøy cuõ
Thaû troâi theo doøng soâng nhoû veà nguoàn
Laù chôû ñaày nieàm nhung nhôù yeâu thöông
Haèn treân aáy moät kho taøng kyû nieäm

-----------------------------------------------------------------------

06. Beân Kia Soâng

by Traàn Long Hoà
qttran@mindspring.com
12/99

(truyeän vieát laïi theo moät caâu chuyeän
coù thaät ñeå taëng Taï Cöï Haûi)

Ñaõ maáy ngaøy qua, töø khi nhaän ñöôïc laù thö aáy, oâng
Töï khoâng theå naøo aên ngon vaø nguû yeân ñöôïc. OÂng caûm
thaáy böùc röùc trong loøng, töïa nhö ai ñoù ñoát löûa trong
tim oâng. Ngoïn löûa naøy khoâng chaùy phöøng phöït, khoâng boác
khoùi, maø cuõng chaúng lan ñi ñaâu. Noù cöù chaùy ngay choã aáy,
trong tim oâng, aâm æ maø noùng höøng höïc. OÂng coù caûm giaùc
nhö noù chaùy beàn bó nhö nhòp ñaäp cuûa tim oâng.

Laù thö aáy ñaâu coù gì laï. Noù laø moät laù thö ñôn sô,
giaáy xaáu xí, sôøn nhaùm. Nhöng ñieàu khaùc bieät, noù laø
laù thö töø Vieät Nam. Vaø ñaëc bieät hôn nöõa, côù söï
khoâng phaûi do laù thö maø moïi chuyeän ñeàu do ngöôøi vieát
thö aáy.

Nhìn neùt chöõ ngoaèn ngheøo treân tôø giaáy vaøng oá, oâng
Töï caûm thaáy hoài hoäp. Tim oâng ñaäp maïnh. Ñoàng thôøi,
oâng caûm thaáy noùng ôû hai beân thaùi döông. Ñieàu naøy chöa
töøng xaûy ra trong bao nhieâu naêm qua. OÂng ñaõ bieát noäi
dung trong thö aáy chæ laø nhöõng lôøi hoûi thaêm suoâng cuûa
moät ngöôøi thaân cuõ. Noù khoâng coù taùc ñoäng gì ñeán oâng.
Ngöôøi vieát thö môùi gaây cho oâng nhieàu suy nghó. Chæ
lieân töôûng ñeán caùi teân khoâng thoâi, oâng Töï ñaõ caûm
thaáy xao xuyeán laém roài. Ngöôøi aáy teân Höông, moät
ngöôøi ñaøn baø bình thöôøng, khoâng ñeïp maø cuõng chaúng
coù taøi. Baø aáy khoâng giaøu sang vaø chaúng coù chuùt danh
voïng naøo. Baø Höông nhoû hôn oâng moät tuoåi. Hieän taïi
oâng Töï ñaõ veà höu ñöôïc moät naêm, töùc laø, baø ñaõ
saùu möôi laêm roài. Baây giôø, oâng Töï nghó, coù leõ Höông
ñaõ giaø khuù ñeá. Baø aáy phaûi xaáu xí vì cuoäc soáng lam
luû vaø thieáu thoán. Baø coù gì ñaëc bieät ñaâu. Theá maø,
oâng Töï vì ngöôøi aáy maø phaûi lo nghó boàn choàn ñeán
maáy ngaøy.

Phaûi tìm vieäc gì laøm ñeå queân baø Höông kia ñi, oâng Töï
töï nhuû nhö vaäy. OÂng hì huïc khuaân hoøn giaû sôn ra tröôùc
cöûa. AÙnh naéng ñaàu ngaøy röïc rôû vaø chan hoøa khoaûng saân
tröôùc nhaø. Naéng roïi caùi boùng oâng Töï vaø hoøn giaû sôn
traûi daøi treân neàn nhaø. Moãi khi oâng cöû ñoäng hay di chuyeån,
hai caùi boùng uoán eùo lung linh vaø quyeän chaët laáy nhau.

OÂng Töï laáy hai caùi töôïng oâng giaø ñaùnh côø beù xíu,
ñaët döôùi goác caây tuøng. Roài oâng gaùc caùi caàu nhoû
baèng ñaát nung qua con suoái töôûng töôïng. Hình aûnh hoøn
giaû sôn khieán oâng nhôù laïi caûnh nhaø gia ñình oâng ngaøy
xöa. Cha oâng, cuï Tuaàn, cuõng coù hoøn giaû sôn töông töï
nhö vaäy... Cha meï oâng Töï chæ coù oâng laø con moät neân hoï
nhaát ñònh baét oâng phaûi laáy vôï sôùm ñeå coù chaùu
noái doõi toâng ñöôøng. Vì theá... OÂng Töï laïi nhôù ñeán
baø Höông...

***

Ngaøy Höông veà nhaø choàng, möa taàm taõ. Thoâng thöôøng,
möa laâm raâm, neáu lôùn cuõng chæ trong voøng naêm hay möôøi
phuùt. Möa khoâng nhö laàn naøy, nöôùc muø mòt, traéng baïc
caû doøng soâng. Khoâng coøn ranh giôùi giöõa nöôùc vaø trôøi.
Taát caû chæ laø moät maøu traéng ñuïc. Töø nhieàu naêm qua,
chöa coù traän möa naøo lôùn nhö vaäy. Möa töø chieàu hoâm
tröôùc cho ñeán tröa hoâm sau vaãn khoâng döùt. Daân laøng
cho laø ñieàm khoâng laønh. Hoï nghó raèng, moïi vieäc laøm aên
bình thöôøng ñeàu neân gaùc laïi, huoáng chi chuyeän quan
troïng nhö cöôùi gaû.

OÂng baø Tuaàn khoâng daùm xem thöôøng lôøi baøn cuûa hoï haøng
vaø xoùm gieàng nhöng giôø giaác ñaõ ñònh saün. Hôn nöõa,
beân nhaø gaùi gaû con ñeå tröø nôï. Hoï quaù ngheøo, nôï chaát
choàng theo naêm thaùng leân cao ñeán möùc khoâng gì traû noåi.
Hoï chæ coù moät ñöùa con gaùi ñeïp vaø hieàn, noåi tieáng
gioûi giang, neân oâng Tuaàn quyeát ñònh baét hoï gaû con tröø
nôï. Neáu chaàn chôø vaøo ngaøy cöôùi hay thay ñoåi giôø,
hoï coù côù ñeå kieám chuyeän khöôùc töø. Luùc ñoù, nôï
khoâng ñöôïc traû maø coøn maát luoân... con daâu. OÂng Tuaàn
khoâng muoán nghó tieáp nöõa. Thaät söï, coâng vieäc trong nhaø
quaù beà boän, oâng caàn moät ñöùa laøm vieäc gioûi vaø ñaùng
tin caäy.

Beán ñoø beân kia soâng chìm khuaát sau maøn nöôùc. Beân naøy
soâng cuõng nhö vaäy. Ngaøy röôùc daâu thaät aûm ñaïm. Trôøi
möa taàm taõ. Nöôùc soâng daâng traøn bôø. Ñaát daäy sình
laày loäi.

Trôøi ñaát ñaõ buoàn maø coâ daâu coøn buoàn hôn theá nöõa.
Höông ngoài im söûng trong khoang thuyeàn. Coâ gioáng nhö moät
böùc töôïng ñaù qua soâng trong moät ngaøy möa taàm taõ. Maët
Höông laïnh leûo. Saéc maët coâ voâ hoàn töïa nhö moät phieán
ñaù caåm thaïch.

Hai ngöôøi ngoài baát ñoäng trong khoang thuyeàn. Töï nhìn
baâng quô veà phía muõi thuyeàn. Höông lieác qua khe cöûa soå.
AÙnh saùng môø nhaït vaø chaäp chôøn laøm cho da maët coâ nhôït
nhaït vaø traéng hôn caû maøu cuûa nöôùc möa ngoaøi kia.

Höông nghe tieáng möa doäi vaø gioù ñaäp aàm aäp ngoaøi vaùch
thuyeàn. Soùng nöôùc ngoaøi kia cao laém, Höông ñoaùn nhö vaäy.
Coâ öôùc thaàm, phaûi chi soùng nöôùc maïnh vaø daâng cao hôn
ñeå laät uùp con thuyeàn. Ñeå coâ vaø caû ñaùm kia cheát heát.
Caû ñaùm naøoû Caû ñaùm nhaø choàng chôù ai! Caû ñaùm ñaùng gheùt,
töø oâng baø Tuaàn cho tôùi anh chaøng Töï oám yeáu ñeán ñoä
troùi gaø khoâng chaët. Hay ít nhaát, soùng nöôùc cuoán troâi vaø
nhaän chìm chieác thuyeàn naøy, choân vuøi coâ vaø teân con trai
ñaùng gheùt kia. Coâ khoâng theå soáng vôùi moät ngöôøi choàng
chöa heà quen bieát vaø khoâng theå yeâu thöông ñöôïc.

Doøng soâng ñaém mình trong bieån nöôùc. Ñaõ maáy laàn, caùc
thuyeàn röôùc daâu suyùt chìm vì gioâng möa vaø soùng döïng. Hoï
haøng choàng, khoâng heïn, ñeàu nguyeàn ruûa coâ daâu. AÙc caûm ñaõ
coù saün, vì theá, caøng theâm ñaäm ñaø trong loøng nhöõng
ngöôøi mang ít yeâu thöông maø quaù nhieàu gheùt haän.

Ñeâm taân hoân, ñoái vôùi keû khaùc laø giôø phuùt dieãm tuyeät
khoâng theå queân ñöôïc cuûa ñôøi ngöôøi, nhöng ñoái vôùi
Höông laïi khaùc. Ñeâm ñaàu tieân cuûa cuoäc soáng vôï choàng
cuõng laø luùc maø Höông nhôù hoaøi, ñeán suoát kieáp. Vôùi
Höông, hoaøn toaøn hoaøn khaùc. Ngöôøi ta buø cho söï khoå ñau
cuûa moät coâ gaùi xa gia ñình vôùi nieàm haïnh phuùc cuûa ñôøi
choàng vôï. Ngöôøi ta traû laïi nöôùc maét cuûa moät ngöôøi
con gaùi daán thaân vaøo cuoäc soáng môùi baèng nieàm hoan laïc
löùa ñoâi.

Ñoái vôùi Höông, söï khoå ñau laïi coäng theâm bao nhieâu bi
thöông khaùc. Ngöôøi ta khoâng traû laïi cho Höông gì khaùc sau
nöôùc maét rôi, maø coâ seõ phaûi ñoå tieáp nhöõng gioït maùu
coøn soùt laïi trong ngöôøi. Qua moät con soâng laø ñöùt haún
moät ñoaïn ñôøi. Chæ moät doøng soâng maø caùch trôû ñeán
nghìn truøng.

Höông coù theå tìm thaáy beân kia soâng, nhöõng ngaøy naéng, laøng
queâ coâ nhö caùi chaám ñen in ñaäm treân moät laèn xaùm nhaït
vaø maûnh khaûnh ôû cuûa cuoái chaân trôøi. Huoáng chi, ngaøy coâ
bò baét gaû ñi, trôøi möa taàm taõ. Beân kia soâng ñaõ chìm
maát trong baàu trôøi traéng mòt.

Chuyeän khoâng troâng ñôïi cuõng tôùi, sau khi moïi nghi leã vaø
thuû tuïc cuøng tieäc tuøng ñaõ tan. Höông laøm vieäc ñeán khuya
môùi doïn deïp xong moïi thöù beà boän trong nhaø. OÂng baø Tuaàn
ñaõ ruùt vaøo trong phoøng nguû sôùm. Vaøi ngöôøi giuùp vieäc coøn
coá gaéng lau chuøi cho xong saøn nhaø vaø queùt saïch raùc reán.
Chuù reå Töï coøn saät söø vôùi vaøi ngöôøi baïn thaân. Hoï daây
döa hoaøi, coá uoáng cho xong chai röôïu cuoái cuøng. Maáy teân
baïn muoán keàm chaân Töï laïi vaø muoán thaàn löu linh quaät
ngaõ anh trong ñeâm nay. Hoaëc laø, Töï muoán trì hoaõn giôø
phuùt thieâng lieâng. Nhöõng lôøi baïn beø noùi qua côn say veà
Höông coù theå khoâng ñuùng nhö Töï ñaõ nghe qua. Anh chaúng
baän taâm suy nghó nhieàu. Coù theå, Töï bieát raèng, cuoäc
ñôøi anh cuõng nhö Höông ñeàu naèm trong baøn tay cuûa nhöõng
ngöôøi khaùc, noùi roõ hôn, oâng baø Tuaàn. Cha meï anh saép xeáp
moïi chuyeän, chöù ñoái vôùi Töï, anh khoâng muoán cöôùi vôï.
Anh chöa töøng quen bieát Höông, coâ gaùi beân kia soâng. Töï
chæ mô öôùc aùnh saùng kinh thaønh. Anh muoán leân thaønh phoá,
soáng moät ñôøi xöùng ñaùng vaø coù yù nghóa.

Caû moät doøng soâng roäng vaø daøi ôû queâ nhaø cuûa Töï mang
bieát bao huyeàn thoaïi trong moät xaõ hoäi ñaäm neùt phong
kieán. Doøng soâng tuy roäng nhöng khoâng roäng ñoái vôùi
nhöõng chuyeán ñoø ngang vaø lôøi ñoàn aùc ñoäc. Con ngöôøi
voán thích keû khaùc bò khoå sôû nhaát laø nhöõng keû giaøu sang
vaø danh tieáng hôn mình. Gia ñình Töï naèm trong soá muïc
tieâu cuûa lôøi ñaøm tieáu. Ñuùng lyù ra, gia ñình Höông ngheøo,
deã ñöôïc ngöôøi ta boû qua cho, nhöng chaúng may, Höông
lieân heä vôùi gia ñình Töï. Do ñoù, tieáng ñoàn veà coâ
daâu ñöôïc toâ ñaäm vaø thoåi phoàng leân caøng ngaøy caøng
nhieàu hôn.

Ñeâm veà khuya, möa ñaõ taïnh töï luùc naøo. Baàu trôøi ñen
nhöng trong. Traêng tuy chöa troøn haún nhöng saùng röïc, treo
löûng lôø beân maáy cuïm maây xaùm löa thöa. AÙnh traêng chieáu
xuyeân vaøo phoøng taân hoân, keùo maáy veät saùng lung linh treân
saøn. Coù veät chaïy daøi vaø gaãy gaäp beân thaønh giöôøng caïnh
choã Höông ngoài.

Phoøng taân hoân yeân laëng vaø ngoät ngaït. Höông ngoài yeân beân
giöôøng. Coâ ñeå nguyeân boä quaàn aùo coâ daâu. Caùi khaên truøm
ñaàu rôùt maát ôû moät choã naøo, Höông khoâng nhôù roõ. Ngay
ñeâm taân hoân, oâng baø Tuaàn ñaõ xeáp coâng chuyeän cho Höông
nhieàu gaáp ba laàn caùc coâ giuùp vieäc. Höông phaûi saên hai
oáng tay aùo leân, coät quaán hai vaït aùo ra tröôùc buïng. Höông
coøn saén caû hai oáng quaàn leân gaàn ñeán goái. Ñeán khi vaøo
trong phoøng roài, Höông vaãn giöõ nguyeân quaàn aùo nhö vaäy.
Coâ chaúng maøng ñeán Töï. Anh chaøng gaày goø, löng daøi, maët
traéng kia, quaû thaät ñaùng gheùt. Höông chöa heà quen bieát
anh ta. Ngöôøi Höông quen tha thieát trong suoát naêm qua, ôû
beân kia soâng, cuøng xoùm vôùi coä Höông chæ muoán gaëp ngöôøi
aáy ngay töùc thì trong ñeâm nay, tröôùc Töï. Neáu gaëp ñöôïc
ngöôøi aáy, Höông mím moâi suy nghó, coâ seõ laøm taát caû moïi
chuyeän gì coù theå laøm ñöôïc, trong khi anh chaøng Töï coøn say
khöôùt ngoaøi kia. Höông seõ soáng taän cuøng trong giôø phuùt
naøy cho thoûa loøng, maëc keä Töï. Haén say nhö theá, bieát
ñöôïc gì ñaâu ngoaøi chuyeän laên ñuøng ra nguû nhö cheát.

Suy nghó theá thoâi chöù Höông bieát roõ soá phaän cuûa mình.
Ngöôøi aáy beân kia soâng laøm sao ñeán ñöôïc. Soá phaän Höông
chaúng leõ an baøi vôùi teân hoïc troø maët traéng kia. Khoâng theå
ñöôïc, Höông ñaõ quyeát loøng roài.

Trong khi Höông ñang suy nghó thaån thôø thì cöûa phoøng sòch
môû. Trong ñeâm, boùng Töï trôû neân cao lôùn vaø troâng döõ
daèn hôn. Anh kheùp caùnh cöûa laïi. Theá giôùi beân ngoaøi bò
ngaên caùch hoaøn toaøn. Khoâng gian trong phoøng trôû neân rieâng
tö nhöng khoâng vì theá maø aám cuùng. Traùi laïi, Höông caûm
thaáy ngoät ngaït laém. Hình nhö coù moät söùc eùp raát maïnh
töø phía cöûa. Khoâng phaûi töø cöûa, Höông bieát chaéc, töø
phía Töï. Chính chaøng reå xa laï kia mang ñeán cho Höông bao
nhieâu phieàn naõo. Trong thôøi gian qua, cha meï haén ñaõ manh taâm
bieán ñoåi cuoäc ñôøi Höông. Hoï mua Höông veà ñeå tröø
moät soá nôï cho ba maù coâ. Töùc nhieân, Töï laø chuû choát
trong vuï naøy. Khoâng coù haén, Höông khoâng bò baùn gaû veà
gia ñình naøy.

Caøng suy nghó Höông caøng giaän theâm. Trong khi aáy Töï laàn
moø ñi tôùi. Coù leõ Töï chöa quen boùng toái trong phoøng. Höông
thaáy Töï ñi doø daãm töøng böôùc. Tuy Töï ñi chaäm nhöng
Höông thaáy roõ anh ñang ñi thaúng veà phía coâ. Coù leõ anh
chaøng say khöôùt roài, Höông töï nhuû, haén chaúng laøm gì
ñöôïc coâ ñaâu.

Coøn caùch Höông vaøi böôùc, ñoät nhieân Töï döøng laïi, anh
hoûi, gioïng traàm vaø tænh taùo:

- Coâ chöa nguû saoû

Höông nín thinh. Quaû nhieân anh chaøng khôø khaïo vaø voâ duyeân.
Duø Höông gheùt Töï thaäm teä, coâ cuõng chaúng hoûi haén moät
caâu nhö vaäy. Trong ñeâm taân hoân, coù chuù reå naøo muoán coâ
daâu ñi nguû sôùm. Theá thì anh chaøng laáy vôï ñeå laøm gì.
Coù leõ haén giaû boä ñeå coâ khoâng phoøng bò.

Nghó nhö vaäy, Höông luøi xa vaøo moät goùc giöôøng, luoàn
tay vaøo trong löng aùo, nôi coâ giaáu caây keùo nhoïn.

Töï böôùc tôùi, ngoài xuoáng moät beân giöôøng, gaàn Höông
laém, chæ caùch vaøi gang tay thoâi. Höông ngöûi ñöôïc muøi
röôïu töø phía Töï toûa ra noàng naëc. Coù leõ haén chaúng
uoáng bao nhieâu, chæ thaám röôïu vaøo ngöôøi cho oai.

Nhôø aùnh traùng môø nhaït xuyeân qua khe cöûa. Höông thaáy Töï
coøn raát treû. Anh chaøng chæ môùi möôøi baûy, lôùn hôn coâ coù
moät tuoåi. Maët Töï non choeït, da traéng nhôït. Ñoâi maét
Töï tuy nhoû nhöng muõi cao, troâng cuõng khoâng teä laém. Toùc
Töï hôùt cao neân troâng anh caøng treû hôn.

Höông mím moâi, ghìm caây keùo vaø döïa ngöôøi vaøo ñaàu
giöôøng. Coâ nhuû thaàm... thaø cheát.

Chôït Töï nhoaøi ngöôøi ngöôøi tôùi. Anh haønh ñoäng baát
ngôø quaù khieán Höông hoaûng hoát ruùt caây keùo ra heùt lôùn:

- Lui ra.

Maáy veät traêng xuyeân qua vaùch, chieáu laáp laùnh vaøo caây keùo.
Höông cöù quô keùo qua laïi khieán aùnh saùng chôùp nhaùy haét
vaøo maët Töï. Maët Höông chìm trong boùng toái neân Töï khoâng
bieát coâ ñang baøy toû söï giaän döõ nhö theá naøo.

Töï chæ coù yù ñònh vôùi tôùi caây ñeøn treân baøn beân caïnh
giöôøng nhöng khoâng ngôø Höông phaûn öùng maïnh nhö vaäy. Anh
giaät mình, laên nhaøo xuoáng ñaát.

Höông thôû hoån heån:

- Anh laøm gì?

Tuy sôï nhöng Töï caûm thaáy böïc boäi:

- Toâi vaën ñeøn cho saùng maø.

Noùi xong, Töï caøng caûm thaáy giaän hôn. Ñaây laø nhaø Töï.
Choã naøy laø phoøng taân hoân. Anh laø chuù reå. Ñeâm nay laø buoåi
ñoäng phoøng hoa chuùc. Gaën hoûi chuù reå laøm gì trong ñeâm
ñoäng phoøng quaû nhieân khoâng lòch söï chuùt naøo.

Tuy nghó vaäy, Töï vaãn coøn sôï. Anh loàm coàm ngoài daäy.
Höông laép baép noùi:

- Ngoài yeân ñoù, khoâng ñöôïc nhuùc nhích.

Höông quô caây keùo qua laïi tröôùc maët Töï. AÙnh saùng laáp
loaùng khieán Töï hoaûng sôï. Coù leõ caây keùo beùn laém, neáu noù
xuyeân vaøo ngöôøi chaéc thaáu ñeán tim. Nghó vaäy, Töï run
gioïng noùi:

- Ñöôïc, toâi ngoài ñaâî

Töï ngoài beïp xuoáng saøn, ngay döôùi chaân Höông. Baát ngôø,
maét Töï nhìn ngay vaøo hai baép chaân traéng phau vaø thon ñeàu
cuûa Höông. Tuy ñang lo sôï nhöng Töï vaãn nhuû thaàm, quaû
nhieân chaân coâ beù naøy ñeïp thaät.

Thaáy Töï nhìn chaêm chuù vaøo chaân mình, Höông hoaûng hoát noùi:

- Khoâng ñöôïc nhìn.

Höông vöøa noùi vöøa vuoát hai oáng quaàn xuoáng thaät nhanh.
Luùc Höông cuùi xuoáng, caây keùo laïi chôøn vôøn vaøo maët Töï.
Hai ngöôøi ôû gaàn nhau quaù, Töï ngöûi ñöôïc muøi thôm thoang
thoaûng töø phía Höông.

Höông lui saùt vaøo vaùch, nghieâm gioïng noùi:

- Anh khoâng ñöôïc ñoäng tôùi toâi.

Töï ngöôùc leân nhìn. AÙnh traêng chieáu nghieâng qua maët Höông.
Töï thaáy Höông coøn quaù treû. Toùc Höông xoûa tung ra caøng laøm
taêng theâm veû ñeïp cuûa coâ. Moâi Höông mím laïi. Nöôùc maét
Höông ñang chaûy raøn ruïa xuoáng maù. Coâ thoån thöùc:

- Anh böôùc tôùi, toâi seõ töï ñaâm vaøo coå... nhöng...

Töï hoaûng hoát hoûi:

- Nhöng saoû

- Nhöng toâi seõ ñaâm anh cheát tröôùc.

Thaáy caây keùo ñang ôû saùt tröôùc maët laïi nghe Höông haêm he
nhö vaäy, Töï voäi leát ngöôïc treân saøn nhaø, aáp uùng hoûi:

- Taïi sao coâ muoán gieát toâæ

Höông oøa leân khoùc:

- Anh haïi ñôøi toâi maø coøn hoûi...

Thaáy Höông khoùc muøi maãn, Töï bôùt sôï. Anh laät ñaät
ñöùng leân, hoûi nhoû:

- Toâi haïi ñôøi coâ hoài naøoû

Höông oøa leân khoùc:

- Anh ñem toâi veà ñaây laø haïi ñôøi toâi.

Töï voäi caûi chaùnh:

- Toâi ñaâu muoán ñem coâ veà. Taïi cha meï toâi muoán nhö vaäy.

Höông böïc boäi, nín khoùc, troá maét hoûi:

- Anh khoâng muoán ñem toâi veà nhaø naøy phaûi khoâng?

Töï gaät ñaàu. Höông queät nöôùc maét, laép baép hoûi:

- Anh noùi thaät khoâng?

Töï nhanh nhaåu ñaùp:

- Toâi chæ muoán leân thaønh phoá ñi hoïc.

Höông möøng rôû noùi:

- Vaäy anh cho toâi veà nghen!

Töï im laëng moät luùc roài hoûi:

- Coâ ôû beân naøy sung söôùng hôn, taïi sao coâ muoán veà?

Höông giaän doãi:

- Toâi chæ muoán veà nhaø. Anh khoâng muoán toâi thì tha cho toâi
ñi.

Töï löôõng löï noùi:

- Toâi ñaâu quyeát ñònh ñöôïc. Coâ veà beân ñoù laøm gì?

Höông kheùp neùp ngoài xuoáng giöôøng, aáp uùng hoûi:

- Toâi noùi cho anh bieát thì anh cho toâi ñi phaûi khoâng?

Töï thaúng thaén noùi:

- Coâ laø vôï toâi maø!

Höông quaéc maét, troâng coâ vöøa döõ laïi ñeïp theâm boäi
phaàn. Coâ noùi qua gioïng nghieán raêng:

- Toâi laø vôï anh?

- Chöù saoû Cha meï toâi cöôùi coâ veà cho toâi.

Höông quô caây keùo, aùnh saùng haét vaøo maët Töï:

- Coøn laâu. Toâi noùi cho anh bieát. Toâi khoâng heà bieát anh laø
ai. Toâi oaùn gheùt anh. Ngöôøi toâi yeâu ôû beân kia soâng. Anh
aáy heïn toâi saùng sôùm hoâm nay ôû beán ñoø.

Töï ngaïc nhieân hoûi:

- Anh ta heïn coâ ñeå laøm gì?

Höông mím moâi, gaèn gioïng:

- Chuùng toâi ñaõ baøn tính tröôùc. Toâi gieát anh baèng caùi
keùo naøy roài ra beán ñoø, troán ñi vôùi anh aáy.

Töï giaät mình thoái lui moät böôùc:

- Trôøi ôi, sao coâ aùc nhö vaäyû

Höông töùc toái noùi qua hôi thôû naëng neà:

- Anh môùi laø keû aùc. Chuùng toâi thöông nhau, heïn soáng cheát
cuøng nhau. Toâi khoâng laáy ñöôïc anh aáy toâi phaûi cheát. Anh
phaù haïi ñôøi toâi.

Höông xuùc ñoäng quaù, oâm maët khoùc ruû röôïi. Baây giôø, Töï
ñaõ quen vôùi boùng toái trong phoøng. Anh thaáy Höông naèm guïc
treân giöôøng, toùc coâ xoûa xuoáng, laáp caû vai vaø moät beân
löng. Ngöôøi Höông run raåy theo tieáng khoùc.

Töï böôùc tôùi naém vai Höông, voã veà:

- Coâ ñöøng khoùc nöõa.

Höông tuûi thaân caøng khoùc nhieàu hôn. Töï phaân vaân noùi:

- Toâi khoâng bieát laøm gì baây giôø.

Ñoät nhieân Höông nín baët, gioïng tænh taùo:

- Toâi khoâng theå gieát anh ñöôïc. Hay laø...

Töï thaáy thaùi ñoä laï luøng cuûa Höông lieàn hoûi:

- Coâ noùi gì?

Höông aáp uùng, gioïng e theïn:

- Hay laø... anh cöù oâm toâi ñi. Toâi nguû vôùi anh... roài anh
cho toâi ñi.

Töï ngaån ngô noùi:

- ÔØ... thì coâ laø vôï toâi. Mình ôû chung trong phoøng töùc
nhieân phaûi nguû vôùi nhau.

Höông töùc giaän, duøng daèng noùi:

- Toâi nguû vôùi anh moät laàn ñeå traû nôï cho ba maù toâi. Xem
nhö toâi khoâng aên giöït cuûa anh.

Gioïng Höông thaønh thaät vaø cöông quyeát khieán Töï caûm
thaáy thöông coâ hôn:

- Coâ noùi nhö vaäy laø saoû

Höông giaän doãi:

- Anh muoán toâi noùi tanh baønh ra heát hay saoû Toâi nguû vôùi
anh töùc laø anh laøm chuyeän ñoù vôùi toâi. Töùc laø toâi traû
nôï cho anh, coi nhö ñuû.

Töï thôû daøi hoûi:

- Laøm chuyeän ñoù haû?

Höông gaät ñaàu:

- ÔØ, laøm chuyeän vôï choàng xong roài anh cho toâi ñi nghen.

Töï im laëng. Anh khoâng ngôø ñoâi vôï choàng môùi cöôùi baøn
chuyeän nguû vôùi nhau deã ôït nhö vaäy. Anh cöù nghó nhö tuïi
con nít chôi mua baùn ñoà haøng.

Thaáy Töï laøm thinh, Höông coá noùi:

- Toâi naèm yeân, anh laøm gì cuõng ñöôïc maø.

Töï thaån thôø suy nghó. Cuoäc ñôøi sao gioáng nhö chuyeän
mua baùn. EÙo le ôû choã, moùn haøng laø con ngöôøi, laø Höông,
moät ngöôøi con gaùi treû ñeïp vaø thaät thaø.

Chôø moät luùc, thaáy Töï vaãn khoâng ñaùp, Höông coá thuyeát
phuïc:

- Toâi khoâng choáng cöï ñaâu. Anh muoán laøm sao thì laøm.

Töï ngao ngaùn ñaùp:

- Coâ laø vôï toâi maø. Taïi sao toâi phaûi maëc caû chuyeän naøy
vôùi vôï toâi.

Höông böïc mình, söøng soä:

- Toâi laø vôï anh hoài naøo. Ñaây chæ laø moät mua baùn giöõa
ba maù toâi vaø cha meï anh. Toâi traû nôï cho anh xong laø hueà nhau.

Töï chaùn naûn noùi:

- Toâi ñaâu phaûi laø ngöôøi mua.

Höông nghieâm gioïng:

- Toâi khoâng phaûi laø ngöôøi baùn. Anh khoâng phaûi laø ngöôøi
mua. Toâi chæ laø moät moùn haøng. Ba maù toâi baùn thì cha meï anh
mua cho anh. Baây giôø anh ñaõ coù haøng, anh xaøi hay khoâng laø
quyeàn cuûa anh.

Töï oâm daàu:

- Trôøi ôi, coâ noùi nghe sao deã daøng quaù vaäy. Toâi laø moät
con ngöôøi, coâ bieát khoâng. Toâi khoâng phaûi laø caùi maùy.

Höông chua chaùt noùi:

- Coù nhöõng ngöôøi, beân ngoaøi laø ngöôøi nhöng trong loøng
khoâng phaûi ngöôøi.

Töï töùc giaän hoûi:

- Coâ noùi ai vaäyû

Höông ñaùp baâng quô:

- Toâi noùi chung chung vaäy thoâi. Khoâng aùm chæ ai caû.

Töï cuùi nhìn nhöõng veät traêng saùng chaïy daøi treân neàn nhaø.
Anh khoâng bieát phaûi laøm gì. Ngöôøi con gaùi ñang ôû chung
phoøng vôùi anh ñöôïc goïi laø vôï vaø anh ñöôïc goïi laø
choàng. Giöõa hai ngöôøi ñöôïc goïi laø vôï choàng, ñang coù
moät cuoäc mua baùn. Con ngöôøi trôû neân traéng trôïn vaø
tình ngöôøi laïi bò reû ruùng ñeán nhö theá.

Höông ngaû ngöôøi xuoáng giöôøng. Coâ laàn thaùo nuùt vaø côûi
aùo ngoaøi. Beân trong, Höông coøn lôùp aùo moûng maøu hoàng oâm
saùt laáy ngöïc. Coâ naèm ngöûa treân giöôøng, baát ñoäng. Töï
nhìn laïi, ngöïc Höông phaäp phoàng theo nhòp thôû. Anh thaáy
maøu da traéng muoát ôû hai bôø vai Höông.

Nhìn Höông nhöng Töï khoâng caûm thaáy moät chuùt xuùc ñoäng
naøo. Baûn naêng töï nhieân cuûa ñöùa con trai cheát tieät trong
ngöôøi anh. Chuyeän vôï choàng boãng nhieân bò soå toeït trong
ñeâm taân hoân. Töï caûm thaáy nhö bò ai haát moät thau nöôùc
laïnh vaøo maët.

Töï thôû daøi noùi:

- Toâi khoâng theå laøm chuyeän ñoù ñöôïc.

Höông naèm im laëng. Töï côûi giaøy, ngoài döïa vaøo ñaàu
giöôøng, duoãi hai chaân ra. Hai vôï choàng môùi cöôùi, keû
naèm, ngöôøi ngoài im lìm beân caïnh nhau.

Ñeâm veà khuya caøng vaéng laëng. Tieáng coân truøng raû rít
ñeàu ñaën ngoaøi kia. Maáy taøu laù chuoái khua ñoäng xaøo xaït
beân heø. Vaøi ngoïn gioù trôû côn, rít nheï qua maáy khe cöûa.
Hình nhö coù tieáng con nhaùi vöøa nhaûy toûm vaøo vuõng nöôùc
möa ñoïng laïi töø chieàu.

Beân trong phoøng chæ tieáng Höông thôû ñeàu. Thænh thoaûng coâ
trôû mình. Tieáng vaûi moûng chaø nheï leân maët chieáu phaùt ra
moät aâm thanh môn man nheø nheï. Töï ngoài suy nghó moâng lung,
anh mô töôûng ñeán caûnh sinh hoaït nhoän nhòp treân thaønh
phoá. Mai naøy, khoâng bieát anh seõ ñi ñaâu vaø laøm gì.

Treân vaùch, hai con thaèn laèn röôït ñuoåi nhau ñaâu ñoù. Tieáng
keâu gaáp ruùt. Hình nhö chuùng döøng trong moät xoù keït. Sau ñoù,
moät luùc laâu, coù tieáng chaét löôõi cuûa moät trong hai con
thaèn laèn. Coù theå cuûa caû hai.

Höông naèm vaø Töï ngoài nhö theá laâu laém. Trôû mình moät
hoài, Höông
chôït hoûi:

- Anh coøn thöùc khoâng?

Töï gaät ñaàu ñaùp:

- Toâi khoâng theå laøm ñöôïc chuyeän ñoù?

- Coù gì maø khoâng ñöôïc, deã daøng quaù maø.

Töï noåi giaän:

- Taïi sao coâ bieát deã?

Höông laøm thinh khoâng ñaùp. Moät luùc sau, coâ hoûi:

- Taïi sao anh khoâng laøm ñöôïc. Anh toäi nghieäp cho toâi phaûi
khoâng?

Töï phaân vaân ñaùp:

- Toâi khoâng bieát. Toâi chæ caûm thaáy toäi loãi moãi khi toâi
nghó ñeán chuyeän oâm laáy coâ.

Höông laïnh luøng noùi:

- Anh coù laøm gì hay khoâng thì ñeán saùng sôùm toâi cuõng ñi.

Töï laéc ñaàu, phaân bua:

- Toâi khoâng muoán laøm baát cöù chuyeän gì toån thöông ñeán
coâ. Neáu coâ khoâng yeâu toâi thì taïi sao coâ muoán chuyeän aáy
vôùi toâi.

Höông böïc mình ñaùp:

- Khoâng phaûi toâi muoán maø toâi chæ traû nôï cho anh ñeå thanh
toaùn soøng phaúng moïi chuyeän. Mai naøy, khi toâi ñi roài, neáu
anh khoâng laøm gì, toâi caûm thaáy aùy naùy khoâng yeân.

Töï an uûi:

- Coâ laø con gaùi chöa coù choàng bao giôø. Toâi khoâng thöông
coâ. Toâi khoâng muoán phaù haïi ñôøi coâ. Hôn nöõa...

- Anh muoán noùi hôn nöõa caùi gì...

Töï noåi caùu, gaét goûng:

- Coâ baét toâi laøm chuyeän ñoù gioáng nhö toâi ra chôï mua
haøng. Chuyeän tình caûm maø, toâi ñaâu phaûi laø caùi maùy ñeå
coâ baät ñieän leân laø chaïy ngay.

Höông maéc côõ ñoû maët:

- Chaúng qua ba maù toâi thieáu nôï cha meï anh. Baây giôø, toâi
thay maët ba maù ñeå traû nôï cho xong.

Töï buoàn baõ noùi:

- Ñaâu ai baét coâ traû nôï kyø cuïc nhö vaäy.

Höông nhôù tôùi cuoäc hoân nhaân gaû eùp, böïc boäi noùi:

- Cha meï anh chôù ai. Baây giôø, anh khoâng muoán thì thoâi. Toâi
cöù xem nhö traû nôï xong roài.

Hai ngöôøi nín thinh. Caên phoøng laïi chìm vaøo im laëng.

Hai con thaèn laèn luùc naûy laïi röôït ñuoåi nhau treân vaùch.
Trong ñeâm vaéng, tieáng chuùng ñuoåi nhau nghe roõ moàn moät.
Chaïy chaùn, chuùng chui vaøo moät xoù keït naøo ñoù. Moät luùc sau,
coù tieáng chaét löôõi.

Höông vaø Töï nghe maáy taøu laù chuoái cöù coï xaùt nhau ñeàu
ñaën beân ngoaøi. Coù tieáng nhaùi nhaûy toõm vaøo vuõng nöôùc.
Laàn naøy ñeán hai con chöù khoâng phaûi moät. Hai aâm thanh keá
tieáp nhau, gioáng nhau, chöùng toû khoâng phaûi moät con nhaùi
nhaûy hai laàn. Maø noù nhaûy hai laàn laøm gì. Chuyeän nhaûy vaøo
vuõng nöôùc coù gì höùng thuù ñaâu. Hai tieáng ñoäng aáy raát
gioáng nhau, chaéc laø hai con nhaùi baèng nhau, nhaûy xuoáng vuõng
nöôùc cuøng töø moät ñoä cao. Töï nghó, hai con nhaùi ñuøa
giôõn vôùi nhau trong ñeâm khuya, coù leõ chuùng khoan khoaùi laém.
Coøn Höông, coâ buoàn baõ nghó ngôïi, chaéc laø chuùng töï vaän.

Töï khoâng nghó ñeán hai con nhaùi nöõa. Anh quay nhìn Höông,
thöû xem coù chuyeän gì môùi laï xaûy ra hay khoâng. Höông naèm
yeân ñoù, xa laï. Ngöôøi con gaùi maø moïi ngöôøi baûo raèng, vôï
anh. Coøn anh, ngöôøi ta cuõng baûo, laø choàng. Thaät ra, Töï nghó
raèng, vôï choàng khoâng coù yù nghóa gì caû, moät khi caû hai
chöa coù moät chuùt tình caûm naøo, moät chuùt kyû nieäm naøo. Anh
bieát baûn thaân mình, moät ngöôøi con trai khoûe maïnh, töøng
mô töôûng oâm aáp moät coâ gaùi ñeïp. Nhöng baây giôø, Höông
naøi næ Töï laøm chuyeän ñoù ñeå coâ traû nôï cho xong thì anh
khoâng theå laøm ñöôïc.

Hai ngöôøi, moät naèm vaø moät ngoài suy nghó mieân man nhö theá
cho ñeán khi tieáng gaø gaùy hieäp ñaàu. Töï nhìn qua khe vaùch,
trôøi vaãn coøn toái. Höông ngoài daäy maëc aùo vaøo. Chôït coâ
quay qua oâm maët Töï, hoân nheï leân goø maù. Ñoàng thôøi Töï
naém chaët laáy baøn tay Höông. Töï khoâng hieåu taïi sao anh
laøm nhö vaäy. Baøn tay Höông meàm nhuûn trong tay Töï. Muøi thôm
nheø nheï töø ngöôøi Höông cöù phôn phôùt ñöa vaøo muõi Töï.
Baây giôø, Töï caûm thaáy moät ñieàu gì ñoù laâng laâng trong
ngöôøi. Töï khoâng bieát caûm giaùc gì nhöng noù len vaøo nheï
nhaøng vaø khieán anh caûm thaáy maùt dòu caû taâm hoàn.

Baát chôït, Töï muoán quaøng tay oâm Höông vaøo loøng. Nhöng ñoù
chæ laø yù nghó. Höông ñaõ vuoät tay, böôùc xuoáng giöôøng.
Coâ nhìn Töï, long lanh nöôùc maét:

- Anh ñaõ höùa vôùi toâi.

Thaät söï, Töï coù höùa gì ñaâu. Anh chaúng noùi caâu naøo. Moïi
chuyeän ñeàu do Höông ñöa ra. Coâ noùi taát caû roài coâ baûo
raèng anh höùa.

Thaáy Töï im laëng. Höông böôùc tôùi oâm chaàm laáy anh,
khoùc vuøi:

- Anh coøn thôøi gian laøm chuyeän ñoù maø.

Nöôùc maét Höông chaûy xuoáng, aám moät beân coå cuûa Töï.
Höông khoùc maø Töï caûm thaáy xoùt xa trong loøng. Nghó laïi, anh
chöa heà yeâu coâ gaùi naøy. Coâ hoaøn toaøn xa laï ñoái vôùi anh.

Töï vuoát nheï bôø vai roài môn man bôø löng Höông. Chöa bao
giôø cho maõi ñeán taän cuoái ñôøi veà sau, Töï coù caûm giaùc
thaùnh thieän vaø thanh cao nhö vaäy. Töï chæ bieát moät ñieàu,
ngay luùc ñoù, anh muoán laøm baát cöù ñieàu gì cho Höông vui
loøng.

Höông thuû thæ beân tai Töï:

- Anh höùa vôùi toâi roài phaûi khoâng?

Töï gaät ñaàu. Höông noùi nhoû:

- Anh baèng loøng cho toâi ñi phaûi khoâng?

Töï laïi gaät ñaàu. Anh noùi, gioïng khaøn ñuïc:

- Toâi seõ ñöa coâ ñi. Neáu coâ ñi moät mình, ngöôøi trong
nhaø thaáy ñöôïc seõ khoâng ñeå cho coâ thoaùt thaân ñaâu.

Höông gaät ñaàu, buoâng Töï ra. Coâ vuoát toùc vaø keùo aùo cho
ngay thaúng laïi. Hai ngöôøi môû cöûa nheø nheï, laùch mình ra
ngoaøi.

Trôøi coøn toái. Phía ñoâng vöøa öûng chuùt aùnh hoàng.

Töï ñaåy chieác xe ñaïp, môû coång cho Höông ñi ra. Trong nhaø
yeân laëng hoaøn toaøn nhöng coù aùnh ñeøn ôû phía nhaø beáp. Töï
bieát ngöôøi quaûn gia giaø ñaõ thöùc vaø ñang lo böõa aên saùng
cho gia ñình.

Sau côn möa dai daúng maáy ngaøy qua con ñöôøng daäy buøn nhaûo
nhoeït. Töï phaûi vaùc chieác xe ñaïp leân vai. Hai ngöôøi ñi im
laëng treân ñöôøng. Höông ñi tröôùc, Töï noái böôùc theo
sau. Daùng Höông gaày goø toäi nghieäp. Trôøi khoâng laïnh laém
nhöng gioù maïnh khieán Höông phaûi voøng hai caùnh tay oâm chaët
laáy ngöôøi.

Chæ sau moät ñeâm, noùi ñuùng ra chæ coù vaøi giôø, Töï nhìn
Höông vaø caûm thaáy thaân thöông nhö ñoái vôùi moät ngöôøi
cuøng anh traõi qua caû moät ñoaïn ñôøi. Baây giôø, Töï caûm nhaän
raèng, anh khoâng muoán maát Höông. Töï coøn quaù treû, anh khoâng
bieát caûm giaùc vöøa chôùm trong loøng laø thöù gì. Noù coù phaûi
laø tình yeâu hay khoâng? Neáu phaûi, taïi sao anh coù thöù tình
ñaëc bieät vôùi Höông nhanh ñeán nhö vaäy. Môùi vaøi giôø
tröôùc ñaây, Höông coøn caàm caây keùo ñònh gieát anh cho
cheát. Anh taét thôû thì coâ ta môùi phæ chí. Chaúng leõ Töï
yeâu ngöôøi toan tính gieát anh. Töï khoâng hieåu noåi. Töï chæ
bieát, anh khoâng muoán rôøi xa ngöôøi con gaùi naøy. Keû ñöôïc
goïi laø vôï anh. Baây giôø, Töï thôû daøi... anh ñang daét vôï
mình ñi giao cho keû khaùc.

Töï vaø Höông ñeán cuoái con ñöôøng ñaát thì trôøi öûng
saùng hôn. Leân ñöôøng nhöïa, Töï ñaët chieác xe ñaïp xuoáng,
ñeà nghò:

- Toâi chôû coâ ñeán beán ñoø.

Höông khoâng noùi gì, laúng laëng ngoài sau xe. Töï goø löng
ñaïp, gioù ngöôïc, tuy Höông nhoû vaø nheï caân nhöng anh caûm
thaáy naëng, phaûi raùn söùc. Con ñöôøng daøi, thaúng taép. Trôøi
vöøa höøng saùng, chöa coù boùng ngöôøi qua laïi.

Ñöôøng nhöïa keùo daøi moät ñoaïn chöøng ba caây soá roài tieán
gaàn veà phía bôø soâng. Baây giôø gioù ñoåi chieàu, thoåi ngang,
toác leân töø phía doøng soâng. Gioù thoåi tung toùc Höông, quaán
vaøo maët vaø coå Töï. Töøng sôïi toùc môn man treân da Töï. Muøi
toùc ngöôøi con gaùi treû ñeïp laøm Töï caûm thaáy ngaây ngaát.
Töï khoâng caûm thaáy meät. Anh muoán ñöôøng daøi baát taän vaø
hai ngöôøi cöù ñeøo nhau treân xe ñaïp nhö theá naøy maõi maõi.

Höông ngoài sau xe yeân laëng nhöng trong loøng coâ ngoãn ngang
traêm moái. Höông vöøa muoán gaëp ngöôøi yeâu cuõ cho nhanh,
thoaùt khoûi caûnh bò eùp gaû cho gia ñình Töï caøng sôùm caøng
toát. Ñoàng thôøi Höông laïi muoán Töï chôû coâ ñi hoaøi nhö
theá. Baây giôø coâ khoâng gheùt Töï nöõa. Anh chaøng xa laï naøy
deã thöông quaù. Coâ caûm thaáy nhö vaäy. Anh ta chæ lo cho coâ
maø khoâng nhôù ñeán baûn thaân mình. Taïi sao anh ta phaûi troán
cha meï ñeå giao vôï mình cho keû khaùc. Höông ngaåm nghó roài
giaät mình. Theo nghi leã vaø thuû tuïc, Höông ñaõ laø vôï vaø
Töï laø choàng. Anh chaøng thö sinh oám yeáu ñang goø löng ñaïp
xe laø choàng. Tieáng choàng nghe laï vaø kinh khuûng. Moãi laàn
Höông laäp tieáng naøy trong naõo, coâ caûm thaáy nhö coù tieáng
seùt raát maïnh trong ñaàu. Choàng! Trôøi ôi! Höông ñaõ coù
choàng. Baây giôø, choàng Höông ñang chôû coâ ñi giao cho ngöôøi
tình. Taïi sao coâ coù theå baét choàng coâ laøm chuyeän taøn nhaãn
nhö vaäy. Höông khoâng hieåu. Trôøi ôi! Höông nhuû thaàm, coâ
laø ñöùa con gaùi khoâng ra gì.

Baát chôït, Töï caûm thaáy aám haún phía sau löng. Anh nhaän
ra, Höông ñang aùp maët vaøo löng anh. Caùi caûm giaùc aám aáy
laø da maët vaø nöôùc maét cuûa Höông thaám vaøo da Töï. Tieáng
khoùc cuûa Höông moãi luùc moãi lôùn.

Töï caûm thaáy cay maét vaø laïnh treân hai goø maù. Anh bieát mình
ñaõ khoùc. Anh khoùc töï nhieân. Töï khoùc vì chuyeän gì. Chính
anh cuõng khoâng hieåu noåi. Coù phaûi, Töï khoùc cho moät moái
tình ñaàu ñôøi maát ngay töø luùc môùi chôùm.

Beán ñoø ñaõ hieän ra ôû cuoái ñöôøng. Boùng caây ña giaø vôùi
nhöõng daây buoâng chaèng chòt ñang ñöùng uû ruû beân soâng.

Töï ñaïp xe thaät chaäm. Anh muoán döøng laïi nhöng ñoâi chaân
cöù cöû ñoäng ñeàu. Baây giôø, Töï soáng nhôø chuùt söùc taøn
coøn soùt laïi trong ngöôøi. Anh phoù maëc cho moïi söï dieãn bieán
beân ngoaøi. Töï khoâng coøn khaû naêng khaùng cöï nöõa. Chieác xe
ñaïp döøng khi caùch beán ñoø chöøng hai möôi thöôùc. Quang
caûnh beân soâng vaéng laëng. Chæ coù tieáng soùng nöôùc voå
ñeàu ñaën vaøo bôø.

Trôøi vöøa höøng saùng, maët trôøi chöa leân, ngöôøi coøn ngaùy
nguû. Ñeâm coøn baùm rieát vaø ngaøy chöa baét ñaàu. Döôùi beán
ñoù, coù chieác xuoàng ai ñaäu saün ôû ñoù. Ñoø chao daät dôø
theo soùng nöôùc. Töï khoâng thaáy ai phía ngoaøi nhöng coù aùnh
thuoác laù saùng ñoû töøng chaäp trong khoang.

Töï ngoài treân yeân xe. Höông ñöùng beân caïnh. Gioù soâng thoåi
hai taø aùo daøi cöôùi cuûa Höông bay phaàn phaät. Maøu ñoû vaø
neùt theâu vaøng cuûa aùo noåi baät trong caûnh laïnh vaéng vaø ñôn
sô cuûa beán ñoø. Maøu aùo trôû neân trô treûn vôùi caûnh vaät
khieâm nhöôïng chung quanh.

Höông naém baøn tay Töï ñang ñaët treân tay caàm xe. Töï nhìn
xuoáng doøng soâng. Höông nhìn Töï khoâng chôùp maét. Coâ khoâng
bieát phaûi noùi gì. Coâ caûm thaáy quaù ray röùc trong loøng. Söï
vieäc xaûy ra baát nhaãn cho Töï quaù. Höông ñoøi hoûi nhöõng
ñieàu quaù ñaùng chaêng. Höông nghó raèng, coâ phaûi traû moät
giaù raát cao cho ñieàu mong öôùc ñoù. Naøo ngôø, Höông khoâng
phaûi traû moät thöù gì. Caùi giaù maø coâ nghó raát cao vaø quaù
khoå nhoïc ñaõ trôû neân quaù söùc deã daøng. Taát caû moïi chuyeän
xaûy ra eâm ñeïp cho Höông laø nhôø Töï. Höông hieåu roõ nhö
vaäy nhöng coâ khoâng bieát phaûi laøm gì ñeå baùo ñaùp cho Töï.

Maët Töï traéng nhôït sau moät ñeâm khoâng nguû vaø xuùc ñoäng
quaù naëng neà. Anh nhìn xuoáng doøng soâng maø nöôùc maét röng
röng.

Höông nhoùn chaân leân oâm Töï, ghì chaët. Coâ hoân leân maët Töï
maø caûm thaáy maën ôû ñaàu moâi. Höông hoân laàn qua moâi Töï.
Coâ caûm thaáy moâi anh giaù laïnh.

Töï ngoài yeân. Gioù soâng thoåi sao laïnh baèng noãi giaù baêng
trong ngöôøi Töï. Höông lui laïi, baøn tay coâ coøn naém chaët
tay Töï:

- Caùm ôn anh.

Töï im laëng, khoâng ñaùp. Gioù soâng vaãn thoåi. Toùc Höông
vaãn bay, quaán quít quanh ñaàu vaø coå coâ. Toùc Höông loøa
xoøa vaøo maët Töï. Vaãn muøi toùc thôm aáy nhöng Töï caûm thaáy
ñau xoùt voâ ngaàn.

Höông thuû thæ, gioïng ngheïn ngaøo:

- Caùm ôn anh. Em ñi.

Töï baát ñoäng. Hình nhö anh khoâng coøn bieát ñeán chung
quanh. Chæ coù nöôùc maét Töï chaûy daøi xuoáng hai beân maù. Gioù
soâng thoåi leân khieán nöôùc maét trôû neân giaù baêng treân
da maët Töï.

Höông buoâng tay Töï. Coâ naém chaët caây keùo caét phaêng moät
goùc vaït aùo, nheùt vaøo tay Töï. Maûnh vaûi ñoû töïa nhö maùu
töôm treân laøn da traéng nhôït nhaït cuûa Töï. Höông neùm caây
keùo xuoáng doøng soâng roài ñi lui daàn veà phía beán ñoø. Moâi
Höông maáp maùy:

- Caùm ôn anh nhieàu laém... anh Töï.

Töï chuyeån maét nhìn theo daùng Höông nhoû daàn. Coøn caùch bôø
soâng chöøng möôøi thöôùc, Höông xoay mình ñi nhanh xuoáng
beán ñoø. Baáy giôø, coâ ñi voäi vaû vaø döùt khoaùt. Höông
ñi nhö chaïy troán. Khoâng coù ai röôït ñuoåi Höông caû. Höông
ñang laãn troán vôùi chính taâm hoàn coâ.

Chieác xuoàng nheï nhaøng taùch beán. Nöôùc soâng ñaåy xuoàng
troâi thaät nhanh. Thoaét trong nhaùy maét, noù ñaõ taùch xa haún
bôø.

Trong söông sôùm, Töï chæ coøn thaáy boùng chieác xuoáng môø
nhaït treân soâng.

Gioù soâng thoåi laïnh nhö töï bao giôø.

***

OÂng Töï thong thaû phun nöôùc leân maáy caây nhoû vaø maõng reâu
xanh treân hoøn giaû sôn. Maët trôøi leân cao, naéng ñaõ lan quaù
nöûa saân.

OÂng Töï ñi vaøo nhaø, thay quaàn aùo. OÂng phaûi ra böu ñieän
gôûi böùc thö hoài aâm. Laàn naøy, sau nöûa theá kyû, hai ngöôøi
ñaõ ñi gaàn heát ñöôøng ñôøi. OÂng Töï seõ röôùc baø Höông
veà. OÂng khoâng giao baø cho ai nöõa.

-----------------------------------------------------------------------

07. Naéng Leân

by Hoàng Lan
mietvuon@saigonline.com

Naéng leân cho raùo caàu ao
Cho töôi ngoïn coû vöôøn cau sai buoàng
Nhöng maø thaùng baûy möa tuoân
Cheùo aùo em öôùt gioù luoàn phaát phô

Naéng leân cho thaém laù mô
Cho xanh taøu chuoái beân bôø nhaø anh
Ñeâm naèm tö töôûng naêm canh
Ngaøy mai naéng ñeïp duyeân laønh ñoâi ta

Naéng leân cho tím traùi caø
Cho caây quít ngoït nôû hoa thaät nhieàu
Mong anh ñöøng nghó chuyeän lieàu
Bôûi cha vôùi meï chöa xieâu taám loøng

Naéng leân cho caûi cay noàng
Cho daây baàu thuùng troå boâng treân giaøn
Ñeå anh mai moái ñaøng hoaøng
Cho cha vôùi meï veû vang xoùm gieàng

Nhöng möa thaùng baûy lieân mieân
Chôø ñeán thaùng taùm naéng xieân qua theàm
Baáy giôø caây traùi chín theâm
Ñeâm thanh, traêng saùng thì em öng chaøng...

-----------------------------------------------------------------------

08. Caùm Ôn Ngöôøi, Caùm Ôn Ñôøi

by Nguyeãn Taán Höng
nth@saigonline.com

(Khai buùt Xuaân 2000)

Töø mang laáy nghieäp vaøo thaân
Vaên thô nhaïc hoïa tuoåi gaàn taùc xa
Muoán treû, treû! Muoán giaø, giaø!
Treû giaø keát baïn aáy laø vong nieân

Tìm yeâu nhöõng luùc cuoàng ñieân
Thöông thaàm nhôù troäm, quaùn thieàn truï taâm
Tuoåi xöa treo boùng traêng raèm
Tuoåi nay sao laïc aâm thaàm leû loi

Nghieäp saùng taùc quaû moà coâi
Caønh khoâ caèn coãi ñaâm choài nôû hoa
Ngheä só treû maõi khoâng giaø
Ñôøi ta roài cuõng chan hoøa tuoåi teân

Hoà, nöôùc laû khuaáy maø neân?
Con tim khoái oùc laøm neàn ñaáy thoâi
Caùm ôn ngöôøi, caùm ôn ñôøi
Ngoâi nhaø ngheä thuaät moät thôøi chung xaây...

-----------------------------------------------------------------------
VAÊN HOÏC
-----------------------------------------------------------------------

09. Nguyeân Toå Hai Gioøng Hoï Lyù Taïi Ñaïi-haøn.

by Yeân-töû cö-só Traàn Ñaïi-Syõ
trandais@MicroNet.fr

(Ñi tìm con chaùu thuyeàn nhaân 849 naêm tröôùc:
Trích trong boä Anh-huøng Ñoâng-a döïng côø bình Moâng,
5 quyeån, 2566 trang, do Ñaïi-Nam, CA Hoa-kyø aán haønh)

Ngaøy 17 thaùng 9 naêm 1957, Toång-thoáng Ngoâ-ñình Dieäm coâng
du Ñaïi-haøn. (1). Naêm sau, ngaøy 6 thaùng 11 naêm 1958, Toång
thoáng Ñaïi-haøn daân quoác laø Lyù Thöøa Vaõn, vieáng thaêm
Vieät-Nam. Trong dòp naøy oâng ñaõ tuyeân boá raèng toå tieân
oâng laø ngöôøi Vieät. Baùo hoài aáy coù töôøng thuaät sô
saøò Coøn chính quyeàn thì gaàn nhö khoâng ñeå yù ñeán chi
tieát lòch söû naøî

Baáy giôø, ñeä nhaát Coäng-hoøa thaønh laäp chöa quaù hai naêm,
môùi chæ coù vieän Khaûo-coå, khoâng coù cô quan nghieân cöùu
lòch söû. Cho neân khoâng ai nghó ñeán vieäc sang Ñaïi-haøn
tìm hieåu xem hoï Lyù töø Vieät Nam, ñaõ di sang ñaây töø bao
giôø? Ai laø nguyeân toå cuûa hoï?

Thôøi gian naøy toâi môùi 19 tuoåi, vöøa böôùc chaân vaøo ñaïi
hoïc. Nhöng nhôø thaám nhuaàn Nho-giaùo, neân ñaõ chöõng chaïc
laém roàò Toâi vieát thö cho söù quaùn Ñaïi-haøn taïi Vieät-Nam
ñeå hoûi veà chi tieát naøî Dó nhieân toâi vieát baèng chöõ
Nhoï Hôn thaùng sau toâi ñöôïc thö traû lôøi cuûa toäc Lyù taïi
Nam-haøn. Trong thö, hoï cho toâi bieát raèng: " Toång-thoáng Lyù
Thöøa Vaõn laø haäu dueä ñôøi thöù 25 cuûa Kieán-bình vöông
Lyù Long Töôøng. Kieán Bình vöông laø con thöù 6 cuûa vua Lyù
Anh-toâng. Ngöôøi cuøng toâng toäc sang Cao-ly vaøo ñaàu theá kyû
thöù 13 vì quoác naïn". AÙnh saùng ñaõ môû ra tröôùc maét toâò
Nhöng toâi tra trong Ñaïi-Vieät söû kyù toaøn thö (ÑVSKTT), trong
Vieät-söû löôïc (VSL), trong Khaâm-ñònh Vieät-söû thoâng giaùm
cöông muïc (KÑVSTGCM), khoâng boä naøo noùi ñeán Kieán Bình
vöông Lyù Long Töôøng caû.

Toø moø chöa ñöôïc thoûa maõn, nhöng toâi ñaønh boû qua, vì baáy
giôø toâi phaûi doàn heát taâm tö vaøo vieäc hoïc.

Naêm 1959, trong khi luïc loïi taïi thö vieän Paris, voâ tình toâi
ñoïc ñöôïc Taäp-san söû ñòa cuûa Nhaät-baûn, soá 2 naêm 1941,
trong ñoù noùi vaén taét raèng:

"Naêm Bính Tuaát, 1226, baáy giôø laø nieân hieäu Kieán-trung thöù
nhì ñôøi vua Thaùi-toân nhaø Traàn. Bieát mình laø con thöù saùu
vua Lyù Anh-toâng, laïi ñang giöõ chöùc ñoâ ñoác, tö leänh haûi
quaân, tröôùc sau gì cuõng bò Traàn Thuû Ñoä haõm haïi, neân oâng
ñaõ ñem töôùng só döôùi quyeàn, toâng toäc, cuøng haïm ñoäi
ra ñi, sau ñoù troâi daït vaøo Cao-ly".

Toâi töï heïn, sau naøy coù tieàn seõ sang Ñaïi-haøn tìm hieåu chi
tieát naøî Theá nhöng, sau khi ra tröôøng, 1964, tuy ñaõ coù choã
ñöùng vöõng chaéc veà phöông dieän taøi chaùnh. Ngaët vì ngheà
sinh nhai loái doïc ñöôøng ngang, toâi vaãn khoâng thöïc hieän
ñöôïc caùi öôùc voïng sang Haøn quoác, tìm hieåu veà nguoàn
goác hoï Lyù taïi ñaâî

Maõi tôùi naêm 1980, thaùng 8, toâi ñi trong phaùi ñoaøn Phaùp, sang
döï ñaïi hoäi y khoa taïi Haøng-chaâu Trung-quoác. ÔÛ ñaïi hoäi,
toâi ñöôïc tieáp xuùc vôùi phaùi ñoaøn Baéc-caoï Phaùi ñoaøn naøy
coù' baùc só Lyù Chieáu Minh ôû Huøng-xuyeân (Hunchon) vaø baùc só
Lyù Dieäp Oanh ôû Thuaän-xuyeân (Sunchon). Baáy giôø toâi ñaõ 41
tuoåi, coøn Dieäp Oanh môùi 30 tuoåò Tuy laø baùc só, theá nhöng
coâ töôi nhö hoa lan, phôi phôùi nhö hoa thuûy tieân ban maò Thaáy
moãi böõa aên coâ laåm nhaåm ñoïc kinh maø khoâng laøm daáu thaùnh
giaù, toâi cho laø coâ ñoïc kinh Phaät. Toâi cuõng ñoïc kinh Baùt-nhaõ
baèng tieáng Vieät. Coâ hoûi toâi:

- UÛa! Anh ñoïc kinh caûm ôn Toång-thoáng Valeùry Giscard ñaáy aø?

- Khoâng! Toâi ñoïc kinh Phaät. Theá coâ ñoïc kinh gì vaäyû

- Phaät ñaâu coù cho anh côm aên, aùo maëc?

- Vaäy coâ ñoïc kinh gì?

- Toâi ñoïc kinh caûm ôn cha giaø Kim Nhaät-Thaønh ñaõ cho chuùng toâi
ñöôc töï do, coù côm aên, aùo maëc! (2) Nghe coâ noùi, toâi ruøng
mình. Song thaáy coâ xinh ñeïp, toâi ñuøa:

"ÔÛ nöôùc toâi, vaøo theá kyû thöù 12, döôùi trieàu vua Lyù
Anh-toâng, toå tieân toâi laø Traàn Thuû Huy ñöôïc gaû coâng chuùa
Ñoan Nghò..".

Dieäp Oanh caét lôøi:

"Sang ñaàu theá kyû thöù 13, cuõng toå tieân anh laø Traàn Lieãu
ñöôïc gaû coâng chuùa Thuaän Thieân, Traàn Caûnh ñöôïc vua Chieâu
Hoaøng tuyeån laøm choàng. Roài toå tieân anh xua ñuoåi, neân toå
tieân toâi thaønh thuyeàn nhaân, ngaøy nay Haøn quoác môùi coù hoï
Lyù".

AØ! Vaïn lyù tha höông ngoä tri kyû ñaâî Bieát raát roõ Dieäp
Oanh laø con chaùu cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng, toâi
ñuøa theâm:

"Bieát ñaâu coâ khoâng laø coâng chuùa Ñoan Nghi, toâi khoâng laø
Traàn Thuû Huy taùi ñaàu thaæ Coù leõ chuùng mình neân ñi tieáp
con ñöôøng toå tieân mình ñaõ ñi".

Dieäp Oanh vaõ toâi moät caùi vaøo maù traùi, toû cöû chæ thaân
thieän. Song chuùng toâi baét con tim ngöøng phieâu löu ôû ñaây,
vì baáy giôø baø vôï toâi coøn soáng, coøn quaù treû; vôï choàng
laïi raát töông ñaéc ngoaøi ñôøi, noàng thaém trong phoøng theï

Theá roài chuùng toâi nhaän hoï. Suoát ñaïi hoäi, toâi vôùi
Chieáu Minh, Dieäp Oanh gaàn nhau nhö boùng vôùi hình. Toâi keå
cho hai ngöôøi nghe veà nhöõng trang söû röïc haøo quang döôùi
thôøi Lyù, nhaát laø huyeàn söû veà Linh Nhaân hoaøng thaùi haäu
(YÛ Lan). Sau ñaïi hoäi, Chieáu Minh, Dieäp Oanh ruû toâi du lòch
Baéc-caoï Baáy giôø laø thònh thôøi cuûa chuû tòch Kim Nhaät
Thaønh, Baéc-cao kheùp kín caùnh cöûa vôùi theá giôùi beân ngoaøò
Tuy nhieân nhôø mang thoâng haønh Phaùp, neân toøa ñaïi söù Baéc-cao
ôû Baéc-kinh cho toâi caùi chieáu khaùn ñöôïc du lòch nghieân
cöùu veà nhaân saâm trong 8 ngaøî

Tôùi Baéc-cao, oâng ñaïi söù Phaùp töôûng toâi ñi nghieân cöùu
nhaân saâm thöïc. OÂng leänh cho vaên phoøng tuøy vieân vaên hoùa
giuùp ñôõ toâò Toâi khoâng muoán noùi doái oâng ñaïi söù. Toâi
thuù thaät laø ñi tìm moät soá taøi lieäu lòch söû. Duø bieát
toâi möôïn danh ñi nghieân cöùu y khoa, cô quan trao ñoåi y hoïc
dö thöøa taøi chaùnh ñaøi thoï taát caû phí toån cho toâò Theá
nhöng söù quaùn Phaùp vaãn giuùp ñôõ toâi taän tình. Naøo cung
caáp xe, cung caáp taøi xeá, göûi thö giôùi thieäuïv.v. Keå ra
laøm coâng vieäc nghieân cöùu cuûa Phaùp cuõng söôùng thöïc.

Xin vaïn vaïn laàn caûm ôn tinh thaàn yeâu vaên hoùa cuûa nöôùc
Phaùp. Taïi Huøng-xuyeân, cuõng nhö Thuaän-xuyeân, caùc chi hoï Lyù
tieáp ñoùn toâi raát nieàm nôû. Buoàn laø caùc cuoäc ñaøm thoaïi
bò giôùi haïn khaù nhieàu, toâi phaûi duøng tieáng Quan-thoaïi noùi
vôùi Chieáu Minh vaø Dieäp Oanh. Hai vò naøy dòch sang tieáng
Ñaïi-haøn. Caùc chi hoï Lyù xin pheùp chính quyeàn, roài toå chöùc
nhöõng buoåi hoäi, ñeå nghe toâi noùi chuyeän veà thôøi ñaïi
Tieâu-sôn. Khi nghe keå ñeán ñoaïn coâng chuùa Baûo Hoøa tu tieân,
cho ñeán tuoåi 90 vaãn treû nhö hoài 17 tuoåi, cöû toïa suyùt
xoa sung söôùng. Laïi khi nghe toâi thuaät giai thoaïi vua Lyù
Thaùnh-toâng, ñang ñeâm troán khoûi hoaøng cung, gaëp coâ thoân
nöõ Yeán Loan, roài sau ñöa veà cung phong laøm YÛ Lan phu nhaân;
cöû toïa voã tay heát traøng naøy ñeán traøng khaùc. Khi nghe toâi
keå ñeán caùc coâng chuùa Bình Döông, Kim Thaønh, Tröôøng Ninh
traán ngöï bieân cöông khieán caùc quan Toáng ôû Nam-bieân nghe
ñeán teân ñeàu kinh hoàn vôõ maät. Caùc coâ ngöûa maët leân
nhìn traàn nhaø cöôøi ñaày veû haõnh dieän. Luùc maø toâi thuaät
ñeán ñoaïn Quaùch Quyø, Trieäu Tieát ñem ñaïi quaân phaù vôõ
phoøng tuyeán Nhö-nguyeät, tieán ñeán röøng tre, caùch Thaêng-long
coù 25 caây soá... Trong phoøng coù ñeán hôn 700 ngöôøi, maø khoâng
moät tieáng ñoäng.

Roài toâi keå tieáp: Coâng chuùa Thieân Ninh ñaùnh baät quaân Toáng
trôû veà Nhö-nguyeät, thì phoøng hoäi hoan hoâ ñeán muoán rung
ñoäng thaønh phoá. Toâi thuaät tieáp ñeán ñoaïn coâng chuùa
tuaãn quoác, thì caû phoøng hoäi ñeàu khoùc nöùc nôû. Nhöõng
ngöôøi khoùc nhieàu nhaát laïi laø nhöõng thieáu nieân.

Haàu heát nhöõng chi hoï Lyù ñeàu ñem gia phaû ra hoûi toâi nhöõng
chi tieát maø hoï khoâng hieåuï Taát caû gia phaû ñeàu vieát baèng
chöõ Nhoï Nhö gia phaû cuûa chi Thuaän-xuyeân, coù ñoâi caâu ñoái:

Thaäp-baùt anh huøng giai Phuø-ñoång,
Tam thieân nöõ kieät tyû Meâ-linh.

(Möôøi taùm anh huøng ñeàu nhö Phuø-ñoång thieân vöông.
Ba nghìn nöõ kieät ñeàu coù theå saùnh vôùi Tröng-vöông).

Toâi phaûi moi trí nhôù, ñeå ñoïc cho hoï cheùp laïi tieåu söû
18 danh töôùng vaøo thôøi vua Lyù Nhaân-toâng, khaùng Toáng tuaãn
quoác. Toâi laïi phaûi thuaät cho hoï nghe veà coâng chuùa Thieân
Ninh (Baø chuùa kho) coù 3 nghìn nöõ binh. Khi Quaùch Quyø, Trieäu
Tieát mang quaân sang Ñaïi-Vieät, phaù vôõ phoøng tuyeán Nhö-nguyeät
tieán veà Thaêng-long. Quaân Toáng nhaäp vaøo phoøng ñai phoøng thuû
chæ caùch Thaêng-long coù 25 caây soá, bò coâng chuùa ñaùnh baät
trôû veà Baéc soâng Nhö-nguyeät. Sau ñoù coâng chuùa cuøng 3 nghìn
nöõ kieät ñeàu tuaãn quoác.

Haàu heát caùc chi, khi nghe toâi noùi raèng: Trieàu Traàn keá tuïc
trieàu Lyù. Nhöng caùc vua trieàu Traàn ñeàu daønh ra moät soá
ruoäng ñaát lôùn, cho taù ñieàn caày caáy, thu toâ ñeå laøm
phöông tieän höông khoùi, thôø cuùng, tu boå laêng taåm 9 ñôøi
vua trieàu Lyù... ñeàu haøi loøng. Caùc trieàu ñaïi keá tieáp
nhö Leâ, Nguyeãn vaãn giöõ nguyeân truyeàn thoáng naøî Maõi ñeán
naêm 1956, trong cuoäc caûi caùch ruoäng ñaát, nhöõng ruoäng ñaát
naøy môùi bò tòch thuï Tuy nhieân ñaây laø nhöõng di tích lòch
söû, neân keå töø naêm 1962, boä Vaên-hoùa mieàn Baéc Vieät-Nam
ñaõ ban nghò ñònh coâng nhaän laø di tích vaên hoùa, lòch söû,
vaø baûo quaûn raát kyõ.

Baùc-só Dieäp Oanh daãn toâi thaêm nhöõng vuøng ñaát linh cuûa
gioøng hoï Lyù. Thöïc laø kyø ñieäu, döôùi cheá ñoä Coäng-saûn
cöïc ñoan, chuû tröông huûy dieät taát caû nhöõng gì laø vaên
minh cuûa toå tieân, ñeå chæ coøn bieát ñeán Maùc, Leâ, bieát
ñeán cha giaø daân toäc Kim Nhaät Thaønh. Theá nhöng gioøng hoï
Lyù vaãn giöõ gìn ñöôïc nhöõng di tích cuûa toå tieân. Naøo
cöûa bieån Phuù-löông giang nôi haïm ñoäi cuûa Kieán-bình
vöông caäp beán Cao-ly, naøo Ung-taân, nôi ñaàu tieân hoï Lyù laøm
nhaø ôû, naøo ngoïn ñoài Julhang thuoäc xaõ Ñoã-moân (Toâ-mô-ki)
nôi coù laêng cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng. Toâi cuõng
ñöôïc leân Quaûng-ñaïi sôn thaêm Voïng-quoác ñaøi, laø nôi
vöông leân nhìn veà queâ höông.

Sau ñoù, naêm 1983, toâi leân ñöôøng ñi Nam-haøn ñeå tìm hieåu
theâm veà gioøng hoï Lyù. Tieác raèng khi Lyù Long Töôøng tôùi
Haøn-quoác taùp vaøo mieàn Baéc, vì vaäy döôøng nhö taïi Nam-haøn
khoâng coù moät chuùt di tích naøo cuûa oâng. Gioøng hoï Lyù soáng
taïi Nam-haøn raát ít, toång soá chöa quaù nghìn ngöôøò Hoï
cuõng gioáng nhö ngöôøi Baéc hoài 1954 di cö vaøo Nam, mang theo
raát ít di vaät, gia phaû veà toå tieân mình. Khoâng nhaø naøo mang
ñöôïc gia phaû coå.

Gia phaû maø hoï cho toâi xem, haàu heát laø môùi cheùp gaàn ñaâî
Noäi dung laïi quaù nhieàu sai laïc. Nhö cheùp veà vieäc ra ñi
cuûa Kieán Bình vöông, gia phaû noùi raèng hoï Lyù bò Traàn Thuû
Ñoä cöôùp ngoâi, Lyù Long Töôøng caàm quaân choáng laïi, bò
thuaï Veà Lyù Chieâu Hoaøng, hoï cheùp laø hoaøng haäu cuûa vua Lyù
Hueä-toâng! (3)

Hoï Lyù, haäu dueä Kieán Haûi vöông, hay hoï Lyù Tinh-thieän.

Theá nhöng, taïi Nam-haøn toâi gaëp oâng Lyù Gia Trung. OÂng cho bieát,
toå tieân oâng laø ngöôøi Vieät, nhöng khoâng thuoäc gioøng doõi
Kieán Bình vöông. Toå tieân oâng laø Kieán Haûi vöông Lyù Döông
Coân, ñaõ ñeán Cao-ly hoài ñaàu theá kyû thöù möôøi moät.

Quyù ñoäc giaû coù bieát taâm traïng toâi baáy giôø ra sao khoâng?
Kinh ngaïc, baøng hoaøng, ñôø ñaãn caû ngöôøi raï Vì trong khi
nghieân cöùu veà trieàu Lyù, toâi bieát moät huyeàn söû vaén
taét nhö sau:

"Vua Lyù Nhaân-toâng khoâng coù hoaøng nam, ngöôøi nhaän con cuûa
caùc thaân vöông trong hoaøng toäc laøm con nuoâò Naêm Ñinh Daäu
(1117) nhaän con cuûa haàu Suøng Hieàn, Thaønh Khaùnh, Thaønh Quaûng,
Thaønh Chieâu, Thaønh Höng laøm con nuoâò Sau truyeàn ngoâi cho con
cuûa Suøng Hieàn haàu laø Lyù Döông Hoaùn, töùc vua Lyù Thaàn-toâng.
Khi Lyù Thaàn-toâng baêng, Thaùi-töû Thieân-toä coøn beá ngöûa,
trieàu thaàn muoán toân con cuûa Thaønh Quaûng haàu laø Lyù Döông
Coân leân noái ngoâò Cuoäc tranh quyeàn trong gioøng hoï Lyù dieãn
ra, sau vôï cuûa vua Lyù Thaàn-toâng nhôø coù tình nhaân laø Ñoã
Anh Vuõ giuùp ñôõ, maø loaïi heát caùc ñòch thuû. Naêm Canh Ngoï
(1150) nhaân vuï chính bieán, Caûm Thaùnh thaùi haäu möu vôùi
tình nhaân Ñoã Anh Vuõ gieát heát toâng toäc cuûa caùc haàu
Thaønh Khaùnh, Thaønh Chieâu, Thaønh Höng. Baáy giôø con Thaønh Quaûng
haàu laø Kieán Haûi vöông Lyù Döông Coân ñang laø ñoâ ñoác
Thuûy-quaân, beøn ñem gia thuoäc xuoáng chieán thuyeàn löu vong.
Song khoâng bieát ñi ñaâu (1150)".

Baây giôø, sau 831 naêm, toâi gaëp laïi haäu dueä cuûa Kieán Haûi
vöông. Taâm tö ruùng ñoäng! Hôõi ôi! Taïi Haøn-quoác coù tôùi
hai gioøng hoï Lyù, goác laø thuyeàn nhaân Ñaïi-Vieät.

Toâi ghi chuù taát caû nhöõng gì maø gioøng hoï Lyù cuûa Kieán Haûi
vöông cung caáp ñeå khi vieát veà thôøi ñaïi Tieâu-sôn coøn
coù theâm taøi lieäuï Cuoái naêm 1996, moät nhaø nghieân cöùu toäc
phaû noåi tieáng cuûa Nam-haøn laø giaùo sö Phieán Hoaèng Cô (Pyon
Hong Ke) coâng boá keát quaû cuoäc nghieân cöùu cuûa oâng raèng
oâng ñaõ phaùt hieän moät gioøng hoï Lyù thöù nhì, taïi Ñaïi-haøn,
ñöôïc goïi laø Lyù Tinh-thieän. Gioøng hoï naøy, chính laø gioøng
hoï Lyù, con chaùu Kieán Haûi vöông maø toâi ñaõ coù cô duyeân gaëp
haäu dueä laø oâng Lyù Gia Trung.

Giaùo sö Phieán Hoaèng Cô cho bieát, caên cöù vaøo gia phaû cuûa
gioøng hoï naøy mang teân Tinh-thieän Lyù thò toäc phaû, ñöôïc löu
tröõ taïi thö vieän Quoác-gia Haùn-thaønh, thì oâng toå cuûa gioøng
hoï Lyù Tinh-thieän laø Lyù Döông Coân (Lee Yang Kon) tôùi Ñaïi-haøn
vaøo ñaàu theá kyû thöù 12:

"Lyù Döông Coân hieäu laø Nguyeân Minh, hoaøng töû thöù ba con vua
Caøn Ñöùc, ñöôïc Toáng trieàu phong töôùc Nam-bình vöông".

Tra trong söû Vieät, thì vua Caøn Ñöùc chính laø teân cuûa vua Lyù
Nhaân-toâng. Vua Lyù Nhaân-toâng laø con cuûa vua Lyù Thaùnh-toâng vôùi
YÛ-Lan phu nhaân, sau ñöôïc toân laø Linh-Nhaân hoaøng thaùi haäuï
Ngöôøi chæ ñaïo cuoäc ñaùnh Toáng, khaùng Toáng löøng danh
lòch söï Vieät-Nam. Theo ÑVSKTT, Lyù kyû, Nhaân-toâng kyû thì:

"Nieân hieäu Hoäi-töôøng Ñaïi-khaùnh thöù 8 (DL.1117, Ñinh Daäu)...
...Tìm con trai trong toân thaát ñeå nuoâi trong cung. Xuoáng chieáu
raèng: Traãm cai trò muoân daân maø laâu khoâng coù hoaøng nam, ngoâi
baùu cuûa thieân haï bieát truyeàn cho aæ Neân traãm nuoâi con cuûa
caùc haàu Suøng Hieàn, Thaønh Khaùnh, Thaønh Quaûng, Thaønh Chieâu,
Thaønh Höng, choïn ngöôøi gioûi laäp laøm thaùi töû. Baáy giôø
con Suøng Hieàn haàu laø Döông Hoaùn, lanh lôïi, vua raát yeâu,
beøn laäp laøm Thaùi-töû".

Vaäy thì Lyù Döông Coân laø con nuoâi cuûa vua Lyù Nhaân-toâng, chöù
khoâng phaûi con ñeû. Con nuoâi thöù ba, thì laø con cuûa Thaønh Quaûng
haàu teân Lyù Döông Coân, töôùc phong Kieán Haûi vöông.

Giaùo-sö Phieán Hoaèng Cô döïa theo Tinh-thieän Lyù thò toäc phaû
vaø boä Cao-ly söû, oâng coâng boá: Haäu ñueä ñôøi thöù saùu
cuûa Lyù Döông Coân laø Lyù Nghóa Maãn (Lee Unimin) trôû thaønh
nhaân vaät kieät hieät trong lòch söû. Baáy giôø Cao-ly ñang
ôû döôùi trieàu ñaïi vua Nghò-toâng (Ui-jiong 1146-1170). Nhaø
vua raát suûng aùi Lyù Nghóa Maãn, phong cho chöùc Bieät-tröôûng.
Nöôùc Cao-ly trong thôøi gian naøy, phaûi choáng traû vôùi cuoäc
xaâm laêng cuûa Khieát-ñan töùc Ñaïi-lieâu, neân caùc voõ töôùng
naém haàu heát quyeàn haønh. Naêm 1170 töôùng Trònh Troïng Phu
(Jeong Jung-bu) chöôûng moân moät voõ phaùi, ñaûo chính vua
Nghò-toâng laäp vua Minh-toâng (Mycong 1170-1179). Troïng Phu bò
caùc voõ phaùi, voõ töôùng noåi leân choáng ñoáò Lyù Nghóa
Maãn laø ngöôøi phuï taù ñaéc löïc cho Trònh Troïng Phu, ñem
quaân deïp caùc cuoäc noåi daäî OÂng ñöôïc thaêng chöùc Trung-lang
töôùng, Töôùng-quaân, Ñaïi-töôùng quaân (1173), Thöôïng-töôùng
quaân (1174), cuoái cuøng laø Taây Baéc boä binh maõ söù (1178). Naêm
1179, moät voõ quan khaùc laø Khaùnh Ñaïi Thaêng (Kyung Dae-Seung) laøm
cuoäc chính bieán, gieát cheát Trònh Troïng Phu, leân naém quyeàn.

Baáy giôø Lyù Nghóa Maãn giöõ chöùc Hình-boä thöôïng thö (1181).
Vì oâng thuoäc phe Trònh Troïng Phu, neân bò nghi ngôø, cheøn eùp.
OÂng caùo quan veà höuï

Sau khi Khaùnh Ñaïi Thaêng cheát, vua Minh-toâng môøi Lyù Nghóa Maãn
vaøo beä kieán, ñöôïc trao chöùc Tö-khoâng, Taû-boäc xaï, Ñoàng-
trung thö moân haï bình chöông söï töùc Teå-töôùng trong 14 naêm
(1183-1196).

Naêm 1196, moät phe voõ töôùng do Thoâi Chung Hieáu (Cho Chung Heon)
caàm ñaàu laøm cuoäc ñaûo chính, gieát Lyù Nghóa Maãn. Ba con
oâng laø Lyù Chính Thuaàn, Lyù Chí Vinh, Lyù Chí Quang ñeàu laø
töôùng caàm quaân, cuõng bò gieát cheát. Quaân phieán loaïn chæ
tha cho ngöôøi con gaùi oâng laø Lyù Hieàn Baät. Gioøng hoï Lyù
Tinh-thieän töôûng ñaâu tuyeät töï. Nhöng may maén thay, gioøng
hoï naøy coøn keá tuïc laø nhôø ngöôøi anh Lyù Nghóa Maãn vaø caùc
con khoâng bò haïò

Phoái hôïp chính söû vôùi gia phaû, giaùo sö Phieán Hoaèng Cô
keát luaän raèng: Gioøng hoï Lyù taïi Tinh-thieän thuoäc ñaïo
Giang-nguyeân, phía Ñoâng Nam Ñaïi-haøn ngaøy nay laø con cuûa hoaøng
töû Lyù Döông Coân thuoäc trieàu Lyù, Vieät-Nam (1010-1225). Lyù
Döông Coân boû queâ höông ra ñi vì söï ñe doïa cuûa nöôùc Kim
ñoái vôùi Toáng, naêm 1115. Tôùi naêm 1127 thì Baéc Toáng bò
dieät.

Qua cuoäc nghieân cöùu cuûa Phieán Hoaèng Cô, toâi thaáy coù ñoâi
chuùt nghi vaán:

Moät laø, vua Lyù Nhaân-toâng nhaän con nuoâi naêm 1117. Vua Thaàn-
toâng sinh naêm 1116, vaäy thì Lyù Döông Coân chæ coù theå sinh
naêm 1116 hay 1117 maø thoâò Naêm Lyù Döông Coân rôøi Ñaïi-Vieät
ra ñi laø naêm 1150. Baáy giôø oâng môùi 32-33 tuoåò Theá nhöng
gia phaû Lyù Tinh-thieän noùi raèng naêm 1170 Lyù Nghóa Maãn, haäu
dueä ñôøi thöù saùu cuûa Lyù Döông Coân, ñöôïc vua Nghò-toâng
phong cho chöùc Bieät-tröôûng. Ñaây laø ñieàu voâ lyù. Bôûi naêm
ñoù chính Lyù Döông Coân coù coøn taïi theá thì oâng môùi coù 54
tuoåi, laøm sao oâng ñaõ coù chaùu 6 ñôøæ Toâi thì toâi cho raèng
Lyù Nghóa Maãn laø con Lyù Döông Coân. Coøn haäu dueä ñôøi thöù
saùu laø keå töø vua Lyù Thaùi-toå:

1. Lyù Thaùi-toå.
2. Lyù Thaùi-toâng.
3. Lyù Thaùnh-toâng.
4. Lyù Nhaân-toâng.
5. Kieán Haûi vöông Lyù Döông Coân.
6. Lyù Nghóa Maãn.

Hai laø, trong gia phaû Lyù Tinh-thieän noùi raèng, Lyù Döông Coân
rôøi queâ höông ra ñi vì quoác naïn. Giaùo-sö Phieán Hoaèng Cô
cho raèng vì söï ñe doïa cuûa Kim. Coù leõ khi giaûi ñoaùn vieäc
ra ñi cuûa Lyù Döông Coân, oâng ñaõ bò aûnh höôûng bôûi söû
Cao-lî Vì hoài aáy, nöôùc Kim ñang töø moät boä laïc Nöõ-
chaân, noåi leân dieät nöôùc Lieâu, roài ñem quaân ñaùnh Toáng.

Sau ñoù, hoï baét vua Toáng mang veà Baéc. Nhöng con chaùu nhaø
Toáng laïi taùi laäp trieàu Nam- Toáng. Khoaûng caùch Kim vôùi
Ñaïi-Vieät coøn moät nöôùc Toáng quaù roäng, quaù xaï Duø Kim
huøng maïnh cuõng khoâng aûnh höôûng gì tôí Ñaïi-Vieät khieán
Lyù Döông Coân phaûi boû nöôùc troán ñò Nhaát laø giai ñoaïn
1161 ñeán 1174, baáy giôø binh löïc Ñaïi-Vieät ñang maïnh, muoán
höôùng leân Baéc taùi chieám laïi Quaûng Ñoâng, Quaûng Taây! (xin
ñoïc Anh-huøng Ñoâng-A döïng côø Bình-Moâng hoài 4 vaø hoài
16-17-18).

Laàn laïi trang söû Ñaïi-Vieät thôøi ñoù: Vua Thaàn-toâng ñöôïc
vua Nhaân-toâng ñem vaøo cung nuoâi cuøng 4 ngöôøi anh em hoï. Nhöng
ngaøi ñöôïc laäp laøm Thaùi-töû, roài leân ngoâi vuaï Theo Hoäi-
ñieån söï leä trieàu Lyù thì nhöõng chöùc nhö: Thaùi-uùy, Toång-
lónh Thieân-töû binh, Ñaïi Ñoâ-ñoác Thuûy quaân, luoân trao cho
caùc hoaøng ñeä. Vì vaäy trong 5 con nuoâi cuûa vua Lyù Nhaân-toâng,
thì Thaùi-töû Döông Hoaùn ñöôc truyeàn ngoâi, coøn 4 con nuoâi
khaùc, laø con cuûa caùc haàu Thaønh Khaùnh, Thaønh Quaûng, Thaønh Chieâu,
Thaønh Höng aét ñöôïc phong vaøo caùc chöùc treân. Con cuûa Thaønh
Quaûng haàu laø Lyù Döông Coân ñöôïc phong töôùc Kieán Haûi
vöông, lónh chöùc Ñaïi Ñoâ-ñoác Thuûy-quaân. Khi vua Thaàn-toâng
baêng (1138), Thaùi-töû Thieân-toä môùi coù 2 tuoåi, trieàu thaàn
muoán toân hoaøng ñeä Lyù Döông Coân leân ngoâi vua, vì oâng laø
ngöôøi thoâng minh, taøi trí, ñang laø Ñaïi Ñoâ-ñoác, ôû tuoåi
22. Nhöng roài meï cuûa Thaùi-töû Thieân-toä laø Caûm Thaùnh hoaøng
haäu ñaõ duøng vaøng baïc ñuùt loùt cho caùc quan, baø laïi ñöôïc
tình nhaân Ñoã Anh Vuõ laø em cuûa Chieâu Hieáu thaùi haäu, (meï vua
Thaàn-toâng) heát söùc uûng hoä. Thieân-toä leân ngoâi vua, sau laø
vua Anh-toâng.

Dó nhieân vua Anh-toâng leân ngoâi, khi coøn beá ngöûa, thì meï laø
Caûm Thaùnh thaùi haäu thính chính, noùi khaùc ñi laø laøm vuaï Baø
phaûi dieät heát nhöõng maàm moáng coù theå nguy hieåm cho con
baø. Baø cuøng Ñoã Anh Vuõ vu caùo, gieát heát caùc em nuoâi cuûa
vua Thaàn-toâng laø con cuûa caùc haàu em vua Nhaân-toâng. Toaøn gia
caùc haàu, töø theâ thieáp, con, chaùu, thaân binh, noâ boäc ñeàu
bò gieát saïch. Rieâng Lyù Döông Coân ñoùng quaân ôû Ñoàn-sôn,
ñöôïc maät baùoï OÂng ñem heát gia thuoäc, xuoáng chieán thuyeàn,
boû queâ höông ra ñi, roài taùp vaøo Cao-lî

Duø Lyù Nghóa Maãn laø chaùu 6 ñôøi cuûa Kieán Haûi vöông Lyù Döông
Coân hay laø chaùu 6 ñôøi vua Lyù Thaùi-toå, thì ta vaãn keát luaän
raèng: Naêm 1150, Kieán Haûi vöông Lyù Döông Coân, lónh chöùc
Ñaïi Ñoâ-ñoác ñaõ cuøng toâng toäc duøng thuyeàn tî naïn taïi
Cao-lî Ñôøi sau coù nhaân vaät kieät hieät laø Lyù Nghóa Maãn,
ñoùng moät vai troø troïng yeáu trong lòch söû Cao-lî Gioøng hoï
Lyù naøy, nay vaãn coøn truyeàn töû löu toân taïi Ñaïi-haøn.

Gioøng thöù nhì, haäu dueä cuûa Kieán-bình vöông Lyù Long Töôøng,
coøn goïi laø Lyù Hoa-sôn.

Gioøng hoï Lyù thöù nhì tôùi Ñaïi-haøn sau gioøng hoï Lyù Tinh-thieän
76 naêm, laø haäu dueä cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng, con
thöù 7 cuûa vua Lyù Anh-toâng. Maø toâi ñaõ trình baày ôû treân.

Theo Traàn-toäc vaïn theá ngoïc phaû, cuûa chi boán, thuoäc gioøng
doõi Chieâu-quoác vöông Traàn Ích Taéc, ñeå taïi nhaø töø ôû
thò xaõ Laõnh-thuûy, huyeän Chieâu-döông, tænh Hoà Nam, Trung-quoác;
phaàn cheùp veà Ninh-toå hoaøng ñeá Traàn Lyù. Coù ñoaïn noùi veà
caùc con vua Lyù Anh-toâng, nguyeân vaên nhö sau:

"Vua coù baåy hoaøng töû.

Hoaøng tröôûng töû Long Xöôûng do Chieâu Linh hoaøng haäu sinh
vaøo nieân hieäu Ñaïi Ñònh thöù 12 (DL.1151, Taân-Muøi). Ñöôïc
phong töôùc Hieån Trung vöông, laäp laøm Thaùi-töû. Nieân hieäu
Thieân-caûm Chí-baûo nguyeân nhieân (DL.1174, Giaùp-Ngoï) bò giaùng
xuoáng laøm con uùt, töôùc Baûo Quoác vöông. Nieân hieäu Trinh
Phuø thöù saùu (DL.1181, Taân-Söûu) laøm phaûn, bò haï nguïc, roài
bò Ñoã An Di gieát caû nhaø, thoï 31 tuoåò

Hoaøng-töû thöù nhì Long Minh do Thaàn-phi Buøi Chieâu Döông sinh
vaøo nieân hieäu Ñaïi Ñònh thöù 11 (DL. 1152, Nhaâm-Thaân). Töôùc
phong Kieåm-hieäu Thaùi-sö, Thöôïng-truï quoác, Khai-phuû nghò
ñoàng tam tö, Trung-vuõ quaân tieát ñoä söù, lónh ñaïi ñoâ-ñoác,
Kieán Ninh vöông. Bò gieát nieân hieäu Thieân-caûm Chí-baûo thöù
nhì (DL.1175.). Thoï 24 tuoåò

Hoaøng-töû thöù ba Long Ñöùc, cuõng do Buøi Thaàn-phi sinh nieân
hieäu Ñaïi Ñònh thöù 12 (DL.1153, Quyù-Daäu) raï Chöùc töôùc
phong nhö sau: Dao-thuï Thaùi-baûo, Khu-maät vieän söù, Thöôïng-thö
taû boäc xaï, Phuï-quoác thöôïng töôùng quaân, Long-thaønh tieát
ñoä söù, Kieán An vöông. Bò gieát nieân hieäu Thieân-caûm Chí-baûo
thöù nhì (1175), thoï 23 tuoåò

Hoaøng-töû thöù tö Long Hoøa do Quyù-phi Hoaøng Ngaân Hoa sinh nieân
hieäu Ñaïi Ñònh thöù 11 (DL.1152, Nhaâm-Thaân). Chöùc töôùc phong
nhö sau: Ñaëc tieán Thieáu-sö, Khu-maät vieän söù, Thöôïng-thö
taû thöøa, Traán Nam tieát ñoä söù, Thöôïng-thö leänh, Taû kim
ngoâ thöôïng töôùng, Toång-lónh Thieân-töû binh, Kieán Tónh
vöông. Bò gieát nieân hieäu Thieân-caûm Chí-baûo thöù nhì (1175)
thoï 24 tuoåò

Hoaøng-töû thöù naêm Long Ích, do Ñöùc-phi Ñoã Kim Haèng sinh
nieân hieäu Chính-long Baûo-öùng thöù 5 (DL.1167, Ñinh-Hôïi). Chöùc
töôùc phong nhö sau: Dao-thuï Thaùi-phoù, traán Nam tieát ñoä söù,
Thöôïng-thö taû thöøa, Kieán Khang vöông. Hoaêng nieân hieäu
Kieán-gia thöù 2 (DL.1212 Nhaâm-Thaân), thoï 46 tuoåò

Hoaøng-töû thöù saùu Long Traùt, do Thuïc-phi Ñoã Thuïy Chaâu sinh
nieân hieäu Chính-long Baûo-öùng thöù 11 (DL.1172, Nhaâm-Thìn),
thaùng 5, ngaøy 25, nieân hieäu Thieân-caûm Chí-baûo nguyeân nieân
ñöôïc laäp laøm Thaùi-töû. Naêm thöù nhì ñöôïc truyeàn ngoâò
Baêng nieân hieäu Trò-bình Long-öùng thöù 6 (DL.1210, Canh-Ngoï),
ngaøy 28 thaùng 10, thoï 38 tuoåò

Hoaøng-töû thöù baûy Long Töôøng do Hieàn-phi Leâ Myõ Nga, sinh
vaøo nieân hieäu Chính-long Baûo-öùng thöù 12 (DL.1174, Giaùp-Ngoï).
Ñöùc Thaùi-toâng nhaø ta (töùc Traàn Caûnh) phong chöùc töôùc
phong nhö sau: Thaùi-sö Thöông-truï quoác, Khai-phuû nghò ñoàng
tam tö, Thöôïng-thö taû boäc xaï, lónh ñaïi ñoâ ñoác, töôùc
Kieán Bình vöông. Nieân hieäu Kieán-trung thöù nhì ñôøi ñöùc
Thaùi-toâng nhaø ta (töùc Traàn Caûnh), thaùng taùm, ngaøy raèm,
vöông cuøng gia thuoäc hôn 6 ngaøn ngöôøi boân xuaát.

So saùnh giöõa Toäc phaû Hoa-sôn vaø Traàn toäc vaïn theá ngoïc
phaû, coù moät chi tieát khaùc nhauï Toäc phaû Kieán Bình thì cheùp
Kieán Bình vöông laø con thöù saùu vua Anh-toâng. Trong khi Traàn
toäc vaïn theá ngoïc phaû laïi cheùp vöông laø con thöù baåî Vì
sao? Phaû Traàn toäc cheùp theo huyeát toäc, ai sinh tröôùc laø
anh, ai sinh sau laø em. Vì vaäy Kieán Bình vöông laø con thöù 7.
Phaû Kieán Bình thì cheùp thöù töï theo chæ duï cuûa vua Lyù Anh
toâng, Long Xöôûng bò giang xuoáng laøm con uùt, thì Long Töôøng
trôû thaønh con thöù saùuï

Hoài ñoù Lyù Long Töôøng daãn toâng toäc rôøi Ñaïi-Vieät ra ñò
Traàn trieàu khoâng bieát ñi ñaâuï Nay chuùng ta môùi ñöôïc
bieát vöông vôùi haïm ñoäi bò baõo phaûi aån ôû Ñaøi-loan.
Nghæ ít laâu, haïm ñoäi cuûa vöông laïi tieáp tuïc leân ñöôøng
roài daït vaøo Cao-lî Duy moät ngöôøi con cuûa vöông teân Lyù Long
Hieàn cuøng gia thuoäc hôn hai traêm ngöôøi ôû laïi Ñaøi-loan.
Vöông laø khai toå cuûa gioøng hoï Lyù taïi Ñaïi-haøn, theá töû
Long Hieàn laø khai toå cuûa gioøng hoï Lyù taïi Ñaøi-loan hieän
nay? Söï kieän naøy toâi seõ tìm hieåu sauï

Toâi ñaõ boû coâng sang Baéc cuõng nhö Nam-haøn, tìm caùc chi, haäu
dueä cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng, khaûo gia phaû cuûa
hoï. Phaàn chi tieát tuy coù söï khaùc bieät, nhöng ñaïi löôïc
vaãn gioáng nhauï Toång-thoáng Lyù Thöøa Vaõn cuûa Ñaïi-haøn laø
haäu dueä ñôøi thöù 25 cuûa Kieán Bình vöông Long Töôøng.
Coøn toång thoáng Lyù Ñaêng Huy cuûa Ñaøi-loan coù phaûi laø haäu
dueä cuûa theá töû Lyù Long Hieàn hay khoâng, thì toâi khoâng daùm
quyeát, bôûi Lyù laø gioøng hoï chieám ña soá ôû Trung-quoác.

Caû ba boä söû ÑVSKTT, VSL, KÑVSTGCM cuøng cheùp raát mô hoà veà
vieäc vua Anh-toâng pheá Long Xöôûng laäp Long Traùt. Nhaø vua coù
tôùi baåy hoaøng töû. Neáu söï thöïc Long Xöôûng phaïm toäi,
pheá xuoáng, sao khoâng laäp caùc con ñaõ tröôûng thaønh, taøi
trí xuaát chuùng, ñang caàm ñaïi quyeàn nhö Kieán Ninh, Kieán
An, Kieán Tónh vöông? Hoaëc cuøng quaù, thì laäp Kieán Khang
vöông Long Ích, naêm aáy ñaõ chín tuoåi? Maø phaûi laäp Long
Traùt môùi coù 26 thaùng laøm Thaùi-töû, roài phaûi cöû Toâ Hieán
Thaønh laøm phuï chính?

Caùi khuùc maéc naøy toâi ñaõ giaûi thích raát chi tieát, raát roõ
ôû hoài 21-23 boä Anh-huøng Ñoâng-a döïng côø bình Moâng. Trong
baøi ngaén naøy khoâng theå giaûi thích heát.

Döôùi ñaây laø phaàn toâi thuaät theo Toäc-phaû Lyù Hoa-sôn:
Nieân hieäu Kieán-trung thöù nhì ñôøi vua Thaùi-toâng nhaø Traàn
(DL.1226, Bính Tuaát), lo sôï bò Thaùi-sö Traàn Thuû Ñoä haõm
haïi, vì vò theá troïng yeáu cuûa mình:

- Laø con vua Anh-toâng, em vua Cao-toâng, chuù vua Hueä-toâng.
- Thaân vöông duy nhaát naém quyeàn haønh.
- Chöùc töôùc cöïc phaåm Thaùi-sö Thöông-truï quoác, Khai-phuû
nghò ñoàng tam tö, Thöôïng-thö taû boäc xaï, lónh ñaïi ñoâ
ñoác.

Vöông aâm thaàm cuøng Bình Haûi coâng Lyù Quang Baät töø caên cöù
Ñoàn-sôn veà Kinh Baéc, laïy ôû laêng mieáu Ñình-baûng. Laïi
ñeán Thaùi-mieáu mang baøi vò, caùc teá khí ra traán Ñoàn-sôn,
roài ñem heát toâng toäc hôn 6 nghìn ngöôøi, xuoáng haïm ñoäi
ra ñò

Vieäc Kieán Bình vöông ra ñi, coù leõ baét nguoàn töø vieäc ra
ñi cuûa Kieán Haûi vöông tröôùc kia chaêng?

Sau hôn thaùng leânh ñeânh treân bieån, thì gaëp baõoï Haïm ñoäi
phaûi ngöøng laïi moät ñaûo (Ñaøi-loan?) roài tieáp tuïc leân
ñöôøng. Moät trong caùc con cuûa vöông laø Theá-töû Lyù Ñaêng
Hieàn cuøng vôï con ôû laïi ñaûoï Haïm ñoäi leânh ñeânh treân
bieån moät thôøi gian, thì taùp vaøo cöûa Phuù-löông giang, quaän
Khang-linh (Ong Jin-Gun) tænh Hoaøng-haûi (Hwang-hac) thuoäc Baéc
Cao-lî Nôi haïm ñoäi taùp vaøo, daân chuùng goïi laø Nak-nac-wac coù
nghóa laø Beán cuûa khaùch phöông xa coù ñoà thôø cuùng.

Kyø dieäu thay, ñeâm hoâm tröôùc, vua Cao-toâng (Kojong) mô thaáy
moät con chim cöïc lôùn bay töø phöông Nam laïi ñaäu ôû bôø
Taây-haûò Tænh laïi, vua sai ngöôøi tôùi ñoù tìm kieám, thì
gaëp haïm ñoäi cuûa Kieán-bình vöông. Kieán-bình vöông ñöôïc
beä kieán. Vöông duøng buùt ñaøm vôùi vua Cao-toâng vaø caùc ñaïi
thaàn Cao-lî Trieàu ñình Cao-toâng ñoái xöû vôùi vöông raát
toát, chu caáp löông thöïc. Cho laøm nhaø ôû Ung-taân phuû Nam-traán
sôn (Chin-sang).

Lyù Long Töôøng cuøng töôùng só, gia thuoäc baét ñaàu cuoäc soáng
môùò Troàng troït, ñaùnh caù, chaên nuoâi laøm keá sinh nhaò OÂng
môû tröôøng daïy hoïc: Thi phuù, leã nhaïc, teá töï, binh phaùp, voõ
thuaät. OÂng soaïn saùch Hoïc vaán giaûng haäuï Vì hoïc troø ñoâng,
oâng cho xaây Ñoäc-thö ñöôøng, Giaûng voõ ñöôøng. Ñeä töû cuûa
oâng luùc naøo cuõng treân nghìn ngöôøò

Thaùng 7 naêm Quyù-söûu (1253) ñôøi vua Cao-toâng thöù 40, quaân Moâng-
coå xaâm laêng Cao-ly, vöôït Hoãn-ñoàng giang, chieám Taây-haûi,
phaù An-giang Taây-thaønh. Veà maët thuûy, Moâng-coå chieám caùc ñaûo
Ñaïi-thanh, Tieåu-thanh, Saùng-laân, roài tieán chieám Taây-ñoâ
(Giang-hoa). Thuû-ñoâ Cao-ly bò ñe doïaï Caùc töôùng só haàu heát
bò töû traän.

Thaáy tình hình Cao-ly nguy ngaäp, Kieán Bình vöông ñeán gaëp
Thaùi-uùy (töôùng toång chæ huy quaân ñoäi) laø Vi Hieån Khoan, coá
vaán cho oâng veà binh phaùp Ñaïi-Vieät. Ñích thaân vöông côõi
baïch maõ chæ huy cuoäc giöõ thaønh: Ñaép thaønh cao leân, ñaøo haøo
ñaët choâng quanh thaønh. Trong thaønh ñaøo gieáng ñeå coù nöôùc
uoáng, tích tröõ löông thaûoï OÂng ñem taát caû binh phaùp Ñaïi-
Vieät trong nhöõng laàn ñaùnh Toáng, bình Chieâm ra giuùp Cao-lî

Ñaùnh nhau suoát 5 thaùng, quaân Nguyeân bò tuyeät löông thaûo, bò
chaën ñöôøng ruùt lui, xin haøng (6). Teát naêm aáy, toaøn Cao-ly
möøng chieán thaéng. Trieàu ñình khen ngôïi Lyù Long Töôøng,
laáy teân ngoïn nuùi ôû queâ höông oâng laø Hoa-sôn; phong cho oâng
laøm Hoa-sôn töôùng quaân. Cho ñoåi teân ngoïn nuùi nôi oâng cö
nguï laø Hoa-sôn. (4). Nhaø vua sai döïng bia ghi coâng oâng treân nuùi
Hoa-sôn, ñích thaân vua vieát ba chöõ Thuï haøng moân (Cöûa tieáp
thuï giaëc ñaàu haøng). Cho ñeán nay, sau 746 naêm, traûi bieát bao
nhieâu möa naéng, thaêng traàm; taám bia aáy vaãn trô gan cuøng
cuøng tueá nguyeät, nhaéc nhôû du khaùch nhôù huaân coâng cuûa moät
Vieät-kieàu treân Haøn-quoác.

Trong dòp thaêm Hoa-sôn naêm 1981, toâi xin ngöôøi ñaïi dieän toäc
Lyù cho pheùp ñöôïc möôïn thôï khaéc vaøo moät phieán ñaù baøi
thô coå phong, ñaët caïnh taám bia treân, goïi laø chuùt loøng cuûa
ngöôøi sau, teá ngöôøi tröôùc:

Phuùc taïi Tieâu-sôn lónh,
Thaát ñaïi boân Baéc Cao,
Bình Moâng danh vaïn ñaïi,
Töû toân giai phong haàuï
Hoïc phong nhaân baát caäp.
Voïng quoác hoàn phieâu phieâu,
Kim taûi quaù baùt baùch,
Haø thôøi quy coá höông?

(Ngaøi laø ngöôøi hoï Lyù, ñöôïc höôûng phuùc taïi ngoïn nuùi
Tieâu-sôn. Keå töø vua Lyù Thaùi-toå tôùi ngaøi laø ñôøi thöù
baåy, phaûi boân taåu ñeán xöù Baéc Cao-lî Nhôø chieán coâng
ñaùnh Moâng-coå, maø con chaùu ngaøi ñeàu ñöôïc phong haàuï
Ngoaøi ra, ngaøi laø ngöôøi ñem hoïc phong tôùi Cao-ly, coâng ñöùc
aáy khoâng ai saùnh kòp. Theá nhöng traûi treân 8 traêm naêm, hoàn
ngaøi luùc naøo cuõng phieâu phöôûng, khoâng bieát bao giôø ñöôïc
veà coá höông?).

Ngaøy nay treân ngoïn ñoài Julbang thuoäc xaõ Ñoã-moân (Toâ-mô-ki)
caùch nuùi Hoa-sôn 10 caây soá veà phía Taây coøn laêng moä ngaøi
vaø con, chaùu cho ñeán ba ñôøò Treân Quaûng-ñaïi sôn coù Voïng-
quoác ñaøn, nôi cuoái ñôøi ngaøi thöôøng leân ñoù, ngaøy ngaøy
nhìn veà phöông Nam, oâm maët khoùc, töôûng nhôù coá quoác.
Moûm ñaù maø ngaøi ñaët chaân ñaàu tieân leân bôø bieån Cao-ly,
ñöôïc goïi laø Vieät-thanh nham, töùc ñaù xanh in veát teân Vieät.
Treân Hoa-sôn coøn raát nhieàu di tích kyû nieäm huaân nghieäp cuûa
vöông. Khi ñeán Hoa-sôn haønh höông, thay vì chaøo nhau, du khaùch
ñöôïc höôùng daãn vieân du lòch daïy cho noùi caâu: Höõu khaùch,
Höõu khaùch, kî baïch maõ. Nghóa laø Coù ngöôøi khaùch côõi ngöïa
traéng, töùc Lyù Long Töôøng.

Cho ñeán nay, gioøng hoï Lyù Hoa-sôn truyeàn traûi 28 ñôøò Taïi Nam-
haøn chæ coù khoaûng hôn 200 hoä, vôùi treân döôùi 600 ngöôøò Taïi
Baéc-haøn thì ñoâng laém, khoâng thoáng keâ ñöôïc. Lyù toäc taïi
Nam-haøn, haàu heát hoï laø nhöõng gia ñình coù ñòa vò troïng yeáu
veà giaùo duïc, kinh teá, kyõ ngheä. Kyø öùng cöû vöøa qua, moät
öùng vieân Toång thoáng hoï Lyù suyùt truùng cöû.

Theo taám bia treân mang teân Thuï-haøng moân bi kyù, thì Kieán Bình
vöông Long Töôøng coù nhieàu con trai, taát caû ñeàu hieån ñaït.
Khoâng thaáy noùi tôí Lyù Long Hieàn, cuøng toâng toäc hôn 200
ngöôøi ôû laïi Ñaøi-loan. Lyù Caùn Ñaïi lónh Ñeà-hoïc ngheä vaên
quaùn, Kim-töû quang loäc ñaïi phuï Lyù Huyeàn Löông, Tham-nghò leã
taøo, Chính-nghò ñaïi phuï Lyù Long Tieàn Giaùm- tu quoác söû.

Ngaøy nay, taïi Baéc-haøn, cöù ñeán dòp teát Nguyeân-ñaùn, haäu
dueä cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng khaép laõnh thoå
Ñaïi-haøn ñeàu keùo veà Hoa-sôn ñeå döï leã teá toå. Khôûi
ñaàu cuûa cuoäc teá, ñaùnh chín tieáng troáng, goïi laø Taâm-thanh
ñeå moïi ngöôøi cuøng töôûng nhôù coá quoác. Theo gia phaû cuûa
chi Thuaän-xuyeân, sôû dó ñaùnh chín tieáng, vì muoán ghi laïi
trieàu Lyù traûi 9 ñôøi vua, keå caû Lyù Chieâu-hoaøng. (4)

Naêm 1995, con chaùu cuûa Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng, quy tuï
hôn traêm ngöôøi trôû veà Ñình-baûng, huyeän Tieân-sôn, tænh
Baéc-ninh döï leã hoäi laøng vaøo ngaøy raèm thaùng ba AÂm-lòch.
Taïi thieân chi linh, haún 9 ñôøi vua trieàu Tieâu-sôn, cuõng nhö
Kieán Bình vöông Lyù Long Töôøng ñaõ thoûa nguyeän: Nhöõng ñöùa
chaùu löu laïc, nay trôû veà chaàu toå.

Lôøi queâ göûi tôùi ngöôøi Vieät haûi ngoaïi:

Hieän nay gaàn ba trieäu ngöôøi Vieät löu laïc khaép moïi goùc
bieån, moïi chaân trôøò Coù nôi soáng taäp trung nhö Hoa-kyø,
Thaùi-lan, Cao-mieân, Ai-lao, Canada, UÙc, Phaùp, Nga-soä Coù nôi soáng
raûi raùc coâ ñoäc nhö Do-thaùi, Irak, Gabon...Nhìn vaøo taám göông
cuûa hai gioøng hoï Lyù taïi Ñaïi-haøn. Duø con chaùu quyù vò khoâng coøn
noùi ñöôïc tieáng Vieät. Duø con chaùu quyù vò ñaõ keát hoân vôùi
ngöôøi ñòa phöông. Nhöng quyù vò phaûi luoân nhaéc nhôû cho chuùng
bieát raèng: Chuùng laø ngöôøi Vieät, laáy chuû ñaïo laø con Roàng
chaùu Tieân. Xin quùy vò khaån cheùp laïi:

1. Nguoàn goác gioøng hoï mình töø laøng naøo, xaõ naøo, tænh naøoï
Hoaëc lieân laïc vôùi hoï haøng trong nöôùc ñeå xin baûn sao gia
phaû.

2. Tieåu söû nhöõng tieàn nhaân. Neáu khoâng nhôù ñöôïc haønh
traïng cuûa caùc toå xa ñôøi, thì ít ra cuõng cheùp ñöôïc töø
ñôøi oâng, ñôøi chaï

3. Rôøi Vieät-Nam ra ñi vì lyù do gì? Baét ñaàu ñeán ñaâuû Laäp
nghieäp ra saoû

4. Moãi naêm vaøo dòp teát, quyù vò sai ñoïc cho taát caû con chaùu
ñeàu ngheï

5. Haèng naêm, neáu coù theå, khuyeân con chaùu, neân trôû veà queâ
höông, vieáng thaêm ñaát toå, thaêm moà maû tieàn nhaân. Khi veà
giaø, caùc vò sai cheùp ra thaønh nhieàu baûn, cho moãi con moät baûn.

Vaøi lôøi thoâ thieån. Bieát raèng caùc vò cho laø thöôøng. Thöa
quyù vò, baây giôø laø thöôøng, nhöng sau ñaây traêm naêm, nghìn
naêm, söï ghi cheùp cuûa quyù vò seõ trôû thaønh quyù baùu voâ cuøng.

Mong laém thay! Caàu xin nhö vaäy ñaáî

-----------------------------------

(Nhöõng taøi lieäu toâi duøng ñeå vieát baøi naøy raát phong phuù,
raát nhieàuï Xin xem phaàn Nhöõng nguoàn taøi lieäu, trong boä
Anh-huøng Ñoâng-a döïng côø bình Moâng, quyeån 1)

(1) Trong chuyeán ñi naøy, Toång-thoáng Ngoâ Ñình Dieäm cho moät
só quan thaùp tuøng, maø ngöôøi öu aùi vì loøng yeâu nöôùc, tin
töôûng vì loøng trung thaønh laø Döông Vaên Minh. Nhöng cuõng
töông ñöông vôùi ngaøy thaùng naøy, saùu naêm sau, Döông Vaên
Minh tuaân leänh Hoa-kyø, gieát chuùaï

(2) Cheá ñoä Coäng-saûn cöïc ñoan cuûa Baéc-cao laø moät cheá ñoä
suy toân laõnh tuï vaøo baäc nhaát theá giôùi, baäc nhaát trong lòch
söû nhaân loaïò Khi aên côm, saùng daäy, toái ñi nguû ñeàu ñoïc
kinh taï ôn Kim chuû tòch.

(3) Sau ñoù toâi ñaõ giuùp hoï hieäu ñính laïi nhöõng choã sai laàm
trong gia phaû cuûa hoï.

(4) Toâi tra trong ñòa lyù thôøi Lyù, treân laõnh thoå Ñaïi Vieät
khoâng coù ngoïn nuùi naøo teân Hoa-sôn caû. Coù leõ laø nuùi Tieâu-sôn,
nôi phaùt tích ra trieàu Lyù chaêng?

(5) Chín ñôøi vua trieàu Lyù laø:

1. Thaùi-toå Lyù Coâng Uaån.
2. Thaùi-toâng Lyù Ñöùc Chính.
3. Thaùnh-toâng Lyù Nhaät Toâng.
4. Nhaân-toâng Lyù Caøn Ñöùc.
5. Thaàn-toâng Lyù Döông Hoaùn.
6. Anh-toâng Lyù Thieân Toä.
7. Cao-toâng Lyù Long Traùt.
8. Hueä-toâng Lyù Long Saûm.
9. Chieâu-hoaøng Lyù Phaät Kim

(6) Coù moät söï truøng hôïp. Naêm naêm sau, thaùng 1-1258, Thaùi-sö
Moâng-coå laø Ngoät-löông Hôïp-thai (Uriyangqadai) ñem quaân ñaùnh
Ñaïi Vieät, cuõng bò tuyeät ñöôøng löông, roài boû chaïî Xin
ñoïc Anh-huøng Ñoâng-a döïng côø bình Moâng hoài 50.

-----------------------------------------------------------------------
LINH TINH
-----------------------------------------------------------------------

10. Thö Tín

by Soå Tay Mieät Vöôøn
mietvuon@saigonline.com

- Baøi vôû xin gôûi veà mietvuon@saigonline.com, caùm ôn nhieàu.
Xin ñöøng gôûi veà miet-vuon@onelist.com (chæ laø traïm phaùt thö
maø thoâi)!

-----------------------------------------------------------------------

NHAÄN BAÙO: Muoán nhaän ñöôïc baùo, baïn haõy göûi moät email
veà ñòa chæ miet-vuon@onelist.com. Trong message body, baïn chæ
caàn vieát: "subscribe mietvuon" ñeå nhaän baùo, hoaëc "unsubscribe
mietvuon" ñeå laáy teân ra khoûi danh saùch.

BAØI VÔÛ: Xin göûi veà mietvuon@saigonline.com. Neáu caùc baïn
khoâng muoán ñaêng ñòa chæ e-mail, hoaëc danh taùnh, xin ghi roõ
trong thö. Baøi ñaõ ñaêng ôû nôi khaùc xin ghi roõ ñeå tuøy nghi
söû duïng. Neáu gôûi baøi cuûa caùc taùc giaû khaùc, xin keøm theo
thö öng thuaän cuûa taùc giaû. Mieät Vöôøn mong ñoùn nhaän caùc
saùng taùc thô, vaên, nhaän ñònh, v.v. keå caû nhöõng yù kieán
xaây döïng cuõng nhö thaéc maéc cuûa caùc baïn.

TRÍCH ÑAÊNG: Xin lieân laïc tröïc tieáp vôùi taùc giaû hay Mieät
Vöôøn.

CAÛM TAÏ: Chaân thaønh caûm taï saigonline.com, döôùi söï baûo trôï
cuûa ViNet Communications, Inc., ñaõ cho Mieät Vöôøn löu tröõ, söû
duïng server mieãn phí.

-----------------------------------------------------------------------