Go:
[MAIN PAGE]
Fonts:
[VIQR]
[VNI]
[UNICODE]
[VISCII]
[VPS]
-----------------------------------------------------------------------
M I E^. T - V U+ O+` N
Internet Magazine
ba'n nguye^.t san va(n ho.c, nghe^. thua^.t, nha^n ba?n
ra nga`y 1 va` 15 mo^~i tha'ng
chu? nhie^.m: Ho^`ng Lan
chu? bu't: Nguye^~n Ta^'n Hu+ng
co^.ng ta'c:
ca'c ca^y vie^'t mie^.t vu+o+`n va` tha^n hu+~u
Home Page: http://saigonline.com/mietvuon/
Email: mietvuon@saigonline.com
So^' 013, Nga`y 01 Tha'ng 03, 2000
-----------------------------------------------------------------------
TRONG SO^' NA`Y:
THO+ VA(N
01. Phu+o+.ng Ho^`ng -- tho+ Phu+o+ng Trie^`u
02. Nho+' Nhu+ La' Ru.ng ... -- tho+ Ha` Huye^`n Chi
03. Xo'm Bi`nh Ho`a -- truye^.n Tie^?u Thu
04. Cu+o+`i Le^n Nhe' -- tho+ Tho+ Tho+
05. Kho Ta`ng Tre^n La' -- tho+ Vu~ Thi An
06. Be^n Kia So^ng -- truye^.n Tra^`n Long Ho^`
07. Na('ng Le^n -- tho+ Ho^`ng Lan
08. Ca'm O+n Ngu+o+`i, Ca'm O+n DDo+`i -- tho+ Nguye^~n Ta^'n Hu+ng
VA(N HO.C
09. Nguye^n To^? Hai Gio`ng Ho. Ly'... -- bie^n kha?o Tra^`n DDa.i-Sy~
LINH TINH
10. Thu+ ti'n -- so^? tay Mie^.t Vu+o+`n
-----------------------------------------------------------------------
THO+ VA(N
-----------------------------------------------------------------------
01. Phu+o+.ng Ho^`ng
by Phu+o+ng Trie^`u
phtrieu@aol.com
Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng!
Bo? tru+o+`ng , bo? lo+'p , bo? do`ng so^ng
Tu+` em vo^.i bu+o+'c theo cho^`ng
To^i chie^`u la(ng ta^?m ngo'ng tro^ng Phu+o+.ng Ho^`ng!
Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng!
Mo^.t la^`n ddi , em ve^` kho^ng ?
Nga^.m ngu`i xa'c phu+o+.ng , no^~i lo`ng khuo^n vie^n
Chie^`u mu+a , to'c ro^'i u+u phie^`n
Em gu+o+ng lu+o+.c to+'i nhu+~ng mie^`n pho^i pha ...
Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng! Phu+o+.ng Ho^`ng!
Ta va`o lo+'p ho.c mu`a ddo^ng
Trong nga(n ba`n cu~ , phu+o+.ng ho^`ng dda~ kho^
Tay em la^`n ddo' tra^`m tro^`
Ve~ trong lu+u bu't na^'m mo^` phu+o+.ng ro+i!
Bao la^`n nho+' phu+o+.ng bo^`i ho^`i
Khuo^n vie^n nay dda~ va('ng ngu+o+`i Va(n Khoa
To'c the^` dda~ va^'n kie^u sa
Chie^`u qua tru+o+`ng cu~ , mu+a nho`a nhu+ su+o+ng ...
-----------------------------------------------------------------------
02. Nho+' Nhu+ La' Ru.ng Trong Ho^`n Ra^'t Nhe.
by Ha` Huye^`n Chi
hahuyenchi@aol.com
Va`ng, va`ng ru+.c giu+~a ne^`n xanh ngu't ma('t
Ti`nh nhu+ Thu chi'n he'o mo^.t phu+o+ng ddo+`i
Nho+' kho^ng xue^? nhu+~ng chu+o+ng buo^`n he'o ha('t
Ta a^m tha^`m soi nga('m ma^'y trang vui
Em nhu+ gio' cuo^'n ho^`n ta tu+`ng lu'c
Em la` mu+a la`m suo^'i ha.nh so^ng oan
Ta nhie^`u lu'c tra^`m lua^n no+i dda'y ngu.c
Cu~ng ddo^i phen bay mu'a giu+~a thie^n dda`ng
Em co' ly' o+? ta^.n cu`ng phi ly'
Em de^~ thu+o+ng du` nha(n he'o nha(n tu+o+i
Ngo+~ go^~ dda' ma` no^`ng na`n tri ky?
Cu~ng ddo^i khi ngu+o+`i que^n no'i tie^'ng ngu+o+`i
Nho+' the^ tha?m tie^'ng cu+o+`i em xanh tre?
Em dda^u ro^`i, heo hu't la.nh mi`nh ta ?
Nho+' nhu+ la' ru.ng trong ho^`n ra^'t nhe.
Ma` so'ng buo^`n loang ddo^.ng to+'i bao la .
-----------------------------------------------------------------------
03. Xo'm Bi`nh Ho`a
by Tie^?u Thu
tieuthu@sprint.ca
Khi gia ddi`nh Mai do.n ve^` Nga~ Tu+ Bi`nh Ho`a thi` nho? vu+`a
le^n ta'm. Anh Tu' hai mu+o+i va` chi. Tho+ mu+o+`i ta'm, ddang
mang ba^`u tha(`ng Phu+o+ng. Tru+o+'c ddo' hai na(m, chi? co' mo^.t
mi`nh ba le^n Sa`i Go`n o+? ta.m nha` chu' Sa'u Tua^'n be^n Thi.
Nghe`. Ba giu+~ cha^n ke^' toa'n tru+o+?ng cho mo^.t vie^.n ba`o
che^' thuo^'c ta^y va`o ha.ng lo+'n nhu+'t Sa`i Go`n thuo+? ddo'.
O^ng chu? ngu+o+`i Pha'p quanh na(m o+? tuo^'t be^n Kinh ddo^ a'nh
sa'ng. Na(m thi` mu+o+`i hoa. mo+'i gia' la^m mo^.t la^`n dde^?
xem nha^n vie^n ma^`n a(n ra ra(ng? Mo.i vie^.c dde^`u giao cho
mo^.t qua?n ly' ngu+o+`i Vie^.t. Tuy va^.y ca'i ma`n "va('ng chu?
nha` ga` mo.c dduo^i to^m" cu~ng co' lu'c xa?y ra . Trong dda'm
phu. ta' cu?a ba co' chu' Tha.nh, nho? ho+n ba 5, 6 tuo^?i nhu+ng
so^' nhi ddo^`ng la.i ddo^ng ga^'p ddo^i, ne^n nha` chu' thu+o+`ng
xuye^n thie^'u tru+o+'c hu.t sau . Co' la^`n thie^'m vo^ nha`
thu+o+ng mo^? ruo^.t du+, tu'ng qua' chu' dda`nh vo^ bureau cu?a
ba, ga~i dda^`u ga~i tai mo^.t ho^`i mo+'i a^'p u'ng :
- Anh Tha(ng, vo+. em na(`m nha` thu+o+ng Grall... (tho+? da`i !),
em cu~ng bie^'t la` la`m phie^`n anh la('m, nhu+ng ma`... (cha('c
lu+o+~i ...), em he^'t bie^'t ti'nh sao ?
Ba Mai kho^ng no'i kho^ng ra(`ng, ru't dda.i mo^.t ca'i hoa' ddo+n
cu?a mo^.t nha` thuo^'c na`o ddo' co`n thie^'u tie^`n, ddu+a cho
chu' Tha.nh:
- Ne`, ddi ddo`i ddi . Ro^`i sau ra'ng tra? la.i cho dda`ng hoa`ng
nghe kho^ng.
Chu' Tha.nh ho+?n ho+? ca^`m ca'i ho'a ddo+n cu+'u ma.ng, mie^.ng
ca'm o+n ro^'i ri't. Ba thi'ch giu'p ddo+~ mo.i ngu+o+`i ne^n
ddu+o+.c ca'c ddo^`ng nghie^.p ye^u me^'n. Thi?nh thoa?ng ma^'y
chu' ke'o dde^'n nha` Mai nha^.u nhe.t, ca? anh cha`ng du+o+.c si~
tre? ngu+o+`i Pha'p tu+` Paris qua .
Sau na`y, tha^'y mo^~i la^`n ma' da^~n Mai le^n Sa`i Go`n tha(m ba
va^'t va? qua', vi` pha?i ddi ta`u tu+` Cao La~nh qua Sa DDe'c.
Kho^ng muo^'n phie^`n ngu+o+`i quen ne^n ma' va` Mai pha?i ngu?
qua dde^m tre^n mui ta`u, sa'ng ho^m sau mo+'i la^'y xe ddo` le^n
Sa`i Go`n. No^.i qua ca'i ba('c My~ Thua^.n cu~ng ma^'t ma^'y tie^'ng
ddo^`ng ho^`. Tha`nh thu+? qua~ng ddu+o+`ng chi? da`i ddo^. 140
ca^y so^' ma` pha?i ddi ca? nga`y mo+'i to+'i . Ma' co`n cu. bi.
lu? khu? na`o ga.o, kho^, ga` vi.t, tra'i ca^y ... La^`n na`o cu~ng
bi. lo+ xe ca(`n nha(`n. DDo' la` chu+a ke^? du+o+'i que^ ti`nh
hi`nh ra^'t lo^.n xo^.n. Li'nh Quo^'c gia . Li'nh Ho`a Ha~o . Vie^.t
Minh. Ngu+o+`i da^n o+? giu+~a gio^'ng nhu+ tra'i ddo^.n. DDo' la`
chu+a ke^? na.n cu+o+'p to+'i tha(m. Lu'c ddo' ma' va` chi. Tho+
cho+? mo^.t ghe xoa`i qua ba'n be^n ti?nh Be^'n Tre, ne^n Mai pha?i
qua o+? vo+'i o^ng ba` no^.i .
DDe^m ddo' nha(`m ra(`m ne^n tra(ng sa'ng va(`ng va(.c. Mai ngu?
chung vo+'i ba` no^.i o+? gian giu+~a . Chi. Ye^'n con co^ Hai ngu?
tre^n bo^. va'n go~ ca.nh cu+?a so^? ngo' ra vu+o+`n. Kho^ng hie^?u
cao hu+'ng gi` ma` dde^m ddo' chi. ga'c mo^.t chu+n le^n tha`nh
cu+?a so^?. Nu+?a dde^m giu+.t mi`nh thu+'c da^.y vi` co' ca?m
gia'c hai ca'nh cu+?a so^? nhu'c nhi'ch. Chi. ngo^`i ba^.t da^.y
ngo' qua khe cu+?a tha^'y mo^.t ngu+o+`i ma(.c ddo^` dden, vai ddeo
su'ng ddang la^'y su+'c ke'o ma.nh cho ca'nh cu+?a ba^.t ra . Chi.
la le^n:
- Cu+o+'p ! Cu+o+'p ! Ca^.u ba?y o+i, a(n cu+o+'p !
Ca? nha` ti?nh ngu? tu+'c kha('c. Ba` no^.i ke'o Mai chun xuo^'ng
ga^`m giu+o+`ng, con nho? run nhu+ ca^`y sa^'y . Ba` mo` xuo^'ng
be^'p la^'y ca'i ma^m thau (hay no^`i ddo^`ng gi` ddo' Mai cu~ng
que^n ma^'t), chun tro+? vo^ ga^`m giu+o+`ng, tay vu+`a go~ xe`ng
xe`ng, mie^.ng nie^.m Pha^.t lia li.a (o^ng no^.i co' cho^~ bi'
ma^.t dde^? ngu? mo^~i dde^m ne^n kho^ng khi na`o le^n tie^'ng).
Nghe tie^'ng ba'o ddo^.ng cu?a ba` no^.i, ca? xo'm ke? go~ no^`i,
ngu+o+`i go~ ma^m, ngu+o+`i kha'c la.i go~ mo~ - chi. Ye^'n gan
li` he^'t su+'c, vu+`a cha.y vo`ng vo`ng vu+`a ngo' qua khe cu+?a
(trong nha` to^'i, be^n ngo`ai tra(ng sa'ng nhu+ ban nga`y), mo^~i
la^`n tha^'y bo'ng mo^.t te^n cu+o+'p (co' khoa?ng 3 te^n, ddi
xung quanh nha`, ga(.p cu+?a na`o cu~ng giu+.t thu+?, nhu+ng cu+?a
nha` o^ng no^.i ra^'t cha('c cha('n) chi. la.i the't le^n (cha('c
dde^? cu+o+'p tinh tha^`n ddi.ch):
- No' ne` ca^.u ba?y o+i . Chi~a dda^u ddu+a dda^y con dda^m no' (!??)
Chu' Ba?y cu~ng phu. ho.a:
- DDa^u dda^u . DDe^? ddo' cho tao !
Li'nh o+? ddo^`n My~ An be^n kia so^ng, xe'o xe'o nha` o^ng no^.i
nghe tie^'ng xe`ng xe`ng, co'c co'c be^n Ta^n An lie^`n ba('n qua
ma^'y pha't su'ng thi. uy . Bo.n cu+o+'p tha^'y kho^ng xong be`n ru't
lui co' tra^.t tu+. ... Mo+` sa'ng ho^m sau, vi. ho^n phu cu?a chi.
Ye^'n (o+? tuo^'t be^n xa~ My~ Nga~i, ca'ch Ta^n An mo^.t ca'nh
ddo^`ng ro^.ng khoa?ng 2 ca^y so^' ru+o+~i . DDu+'ng o+? lo^. mo+'i
be^n na`y nhi`n xuye^n qua ca'nh ddo^`ng tha^'y tha^'p thoa'ng va`i
ma'i nha` sau ha`ng ca^y ba^`n, ca^y ga'o) la^.t dda^.t qua va^`n
an ngu+o+`i ye^u . Chi. cu+o+`i lo?n le?n ho?i sao bie^'t, thi` anh
Du+o+ng cu~ng ra^'t thie^.t tha` tho^? lo^. ra(`ng, to^'i ho^m qua,
la^~n trong tie^'ng xe`ng xe`ng, co'c co'c, anh co`n nghe tie^'ng
cu+o+'p cu+o+'p ddu+o+.c pha't ra tu+` ca'i gio.ng Soprano "vu+o+.t
bu+'c tu+o+`ng a^m thanh" cu?a chi., bay qua tuo^'t be^n nha` cu?a
anh. Vi` va^.y anh tha^'p tho?m ddo+.i hu+`ng sa'ng la` qua "tha(m
da^n cho bie^'t su+. ti`nh." Tha^'y chi. bi`nh an vo^ su+. anh ra^'t
mu+`ng(Mai kho^ng bie^'t khi kha'm pha' ra co^ vo+. tu+o+ng lai co'
ca'i gio.ng "cao ho+n ngu+o+`i" na`y - chi. Ye^'n vo^'n cao chu+a
to+'i thu+o+'c ru+o+~i - anh Du+o+ng co' lo so+. cho hai ca'i ma`ng
nhi~ cu?a anh kho^ng nu+~a ?!). Cu+' va`i tha'ng cu+o+'p la.i dde^'n
ho?i tha(m su+'c kho?e mo^.t la^`n. Tuy kho^ng to^?n tha^'t va^.t
cha^'t, nhu+ng tinh tha^`n la.i thie^.t ha.i tra^`m tro.ng. Ba tha^'y
va^.y ke^u ca? nha` le^n o+? luo^n tre^n Sa`i Go`n.
Ba ma' mua la.i mo^.t ca(n nha` ma'i to^n, va'ch bo^? kho nho nho?
tre^n ddu+o+`ng Le^ Quang DDi.nh (sau na`y buo^n ba'n kha', ba ma'
mo+'i no+'i ro^.ng the^m ra). Nha` ca'ch nga~ tu+ ddo^. tra(m thu+o+'c
ddi ve^` hu+o+'ng cho+. Ca^y Que'o . Cu~ng nho+` ba'c Ba DDa.i cu?a
Mai an cu+ la.c nghie^.p ta.i xo'm na`y ho+n 20 na(m ro^`i . Ba'c co'
8 ngu+o+`i con - 5 trai, 3 ga'i . Lo+'n nhu+'t la` anh Hai Jean. Nhu+ng
bi. mo.i ngu+o+`i "nha^'t tri'" ke^u la` Ra(ng (gia ddi`nh Ba'c da^n
Pha'p ne^n mang te^n ta^y ra'o tro.i). Lu'c o^ng Die^.m le^n cha^'p
cha'nh ba('t pha?i ddo^?i la.i quo^'c ti.ch Vie^.t. Kho^ng hie^?u do
o'c kho^i ha`i cao ddo^. hay vi` ly' do na`o kha'c, anh la^'y te^n
la` Nguye^~n Va(n Va`ng. Tu+` ddo' te^n anh tro+? tha`nh Hai Ra(ng
Va`ng, tuy ca? hai ha`m, kie^'m ba?y nga`y cu~ng kho^ng ra 1 ca'i
ra(ng va`ng na`o he^'t. Anh gio^'ng ba'c Ba trai, dde.p nhu+ ta`i
tu+? My~, ca'i mie^.ng la.i tro+n nhu+ thoa mo+~. Mo^~i la^`n anh
ghe' tha(m la` ca? nha` cu+o+`i nghie^ng cu+o+`i ngu+?a . O^ng ba`
gi`a vo+. quy' anh nhu+ va`ng. Hai o^ng ba` tru+o+'c sau chi? co'
hai co^ con ga'i ru+o+.u . Chi. Ta^m va` chi. Nguye^.t. Anh la^'y co^
em la` chi. Nguye^.t. Tin tu+o+?ng tuye^.t ddo^'i no+i cha`ng re^?
quy', ne^n na(m ba bu+~a ba` ma' vo+. la.i nho+`:
- Ra(ng a`, cho+? du`m chi. hai ma`y vo^ cho+. Lo+'n khui hu.i cho
ma'. Bu+~a nay ma' e^? mi`nh ddi ho^?ng ddu+o+.c !
- Ra(ng a`, cho+? chi. hai con vo^ nha` ba` To^n ddo`i tie^`n du`m
ma'. Tro+`i Pha^.t ngo' xuo^'ng ma` coi . Thie^'u co' na(m nga`n ma`
ddi mo`n ddu+o+`ng cu~ng ho^?ng chi.u tra?. U+' hu+. !!
Cho to+'i mo^.t ho^m chi. Ta^m kha(n go'i ra ddi kho^ng mo^.t lo+`i
tu+` bie^.t cha me. gia`. Tra kha?o rie^'t, cuo^'i cu`ng anh Ra(ng
cu~ng pha?i thu' thie^.t la` ddem chi. Ta^m da^'u mo^.t cho^~ cho+`
nga`y dda^.p ba^`u . (Vi` ngoa`i nhu+~ng chuye^.n ba` ma' vo+. nho+`
la`m, anh co`n tha`y lay la`m luo^n nhu+~ng chuye^.n ba? kho^ng he^`
nho+` mo+'i la` kho^? !!). Ba` gia` la(n ra sa`n ga.ch kho'c lo'c
tha?m thie^'t, nhu+ng cuo^'i cu`ng cu~ng dda`nh cha^'p nha^.n
thu+o+ng ddau !! Tu+` ddo' hai chi. em kho^ng the`m nhi`n ma(.t
nhau nu+~a, nhu+ng ca'i mu.c sa?n xua^'t nhi ddo^`ng thi` kho^ng ba`
na`o chi.u thua ba` na`o . Cu+' chi. Ta^m mo^.t ddu+'a thi` chi.
Nguye^.t mo^.t ddu+'a (thie^.t la` co^ng ba(`ng he^'t cho^~ no'i !).
Nha` ba'c ba DDa.i o+? ngay ma(.t ddu+o+`ng ca'i . Ke^' ddo' la` qua'n
ca` phe^, hu? ti'u cu?a vo+. cho^`ng chu' ba La^m. Hai o^ng ba`
kho^ng con, nuo^i mo^.t con cho' va`ng kho^n he^'t su+'c. Kho^ng
hie^?u sao mo^.t bu+~a cao hu+'ng, ca^?u ta cha.y ba(ng qua ddu+o+`ng
(cha('c tha^'y mo^.t bo'ng ho^`ng na`o ddo' ddang nho+?n nho+ be^n kia
cha(ng? Vi` chi? co' ti`nh ye^u mo+'i khie^'n cho muo^n loa`i dda^m
ra mu` qua'ng ! ) bi. xe xi'ch lo^ ma'y ca'n che^'t tu+o+i . Thie^'m
ba kho'c qua' chu+`ng vi` thu+o+ng chu' ca^?u na`y nhu+ con... Nha`
Mai ke^' be^n nhu+ng thu.t sa^u vo^ trong. Khoa?ng sa^n tru+o+'c
tie^'p gia'p vo+'i qua'n ca` phe^ . Mo^~i buo^?i sa'ng, Mai chi? ca^`m
ca'i ly bu+o+'c vo^ sau be^'p chu' ba La^m la` co' ca` phe^ su+~a
no'ng ho^?i ddem ve^` cho ba a(n sa'ng tru+o+'c khi ddi la`m. Ga^`n
ddu+o+`ng, sa't va'ch qua'n ma' cha^'t ddo^'ng cu?i kho^ ba'n cu`ng
xo'm, vi` tho+`i ddo' nha` na`o cu~ng co`n chu.m cu?i hoa(.c than.
Mo^~i to^'i, co+m nu+o+'c xong, ca? nha` qua^y qua^`n o+? chie^'c
ba`n tro`n tru+o+'c sa^n. No'i chuye^.n ta^`m pha`o hoa(.c nghe
ke' ma^'y tuo^`ng ha't bo^.i tu+` ca'i ra do^ be^n qua'n ca` phe^ .
Vi` va^.y ngay tu+` nho?, Mai dda~ thuo^.c lo`ng chuye^.n Ba` Chung
Vo^ Die^.m vo+'i la~o vua de^ xo^`m Te^` Tuye^n Vu+o+ng. Mo^~i la^`n
nghe ca'i gio.ng kha^?n ca^`u tha?m thie^'t cu?a la~o khi gia(.c
tra`n to+'i bie^n cu+o+ng:
- Ha^.u o+i Ha^.u . Ha^.u ra'ng cu+'u tra^~m chuye^'n na`y . Tra^~m
the^` se~...v.v. va` v.v. dde^? ro^`i sau ddo', khi ba` de.p
xong gia(.c tro+? ve^`, la~o ta la.i nghe lo+`i ma^'y con Thu+'
phi xi' xo.n de`m xie^?m, kie^'m mo.i ca'ch to^'ng ba` vo^ la~nh
cung la` Mai la.i tu+'c ca`nh ho^ng.
Co' la^`n ho?i ma':
- Ma' a`, sao ba` Chung Vo^ Die^.m gio?i vo~ nhu+ va^.y, ma` lu'c
bi. dda`y vo^ la~nh cung, ba? ho^?ng che'm cho o^ng vua mo^.t nha't
dde^? o^?ng che^'t phu+'t cho ro^`i ?
Chi. Tho+ ha'y mo^.t ca'i la.nh lu`ng luo^n:
- Va^.y cu~ng no'i ! gie^'t "tha(`ng cha?" che^'t ro^`i la` he^'t
chuye^.n, la^'y dda^u cho ma`y nghe mo^~i to^'i ?
Ma' cu~ng no'i:
- O^'i, chuye^.n ngu+o+`i ta dda(.t ra ma`, ho+i dda^u tha('c ma('c !
Va^.y cho+' Mai cu~ng cu+' a^'m u+'c ! Ca'i ba` Chung Vo^ Die^.m
ngoa`i chie^'n tru+o+`ng thi` oai phong la^~m lie^.t, tru+o+'c ma(.t
la~o vua gia` la.i i?u xi`u nhu+ ca'i ba'nh tra'ng u+o+'t ! La~o chi?
ca^`n "tho+?" ra va`i lo+`i ddu+o+`ng ma^.t la` ba` ta la.i ho^`
ho+~i xo^ng pha ddie^`u binh khie^?n tu+o+'ng. Co' la^`n va'c ca'i
ba^`u ga^`n nga`y sanh ra tra^.n,, bi. va^y kho^?n, be`n dde? ro+'t
luo^n mo^.t hoa`ng tu+? giu+~a tra^.n tie^`n. Trong khi ddo' la~o vua
gia` pha^y pha^y o+? nha` o^m a^'p ma^'y con Thu+' Phi ca` cho+'n !
Ba` Chung Vo^ Die^.m hie^`n cho+' Mai la` che'm ra'o tro.i . Tu+` la~o
da^m ta(.c cho to^'i ma^'y con vo+. be' ca` chua (u?a, ho^?ng ngo+`
sao ho^`i ddo' mie^.ng co`n ho^i su+~a ma` Mai dda~ "ba` cha(`ng"
du+~ va^.y ha' ? Cho+' sau na`y lo+'n le^n Mai hie^`n kho^ ha`. Co'
bi. o^ng xa~ a(n hie^'p cu~ng chi? da'm a'p du.ng ddo`n "chie^'n
tranh la.nh" (nhu+ Nga vo+'i My~ ho^`i na^?m), hoa(.c "ba^'t ho+.p
ta'c cha(.t che~" vo+'i phe ddi.ch ma` tho^i . DDa^u bao gio+` da'm
du`ng "ton" La hoa(.c "ton" Re' dde^? ca~i tay ddo^i ?) Va^.y mo+'i
bie^'t tha^n pha^.n dda`n ba` bao gio+` cu~ng bi. thie^.t tho`i !!
Sa't va'ch nha` Mai la` nha` co^ Ba?y Hue^.. Lu'c gia ddi`nh Mai to+'i
thi` be^n nha` co^ co' ba` me. ddo^. 60 tuo^?i, to'c hoa ra^m, ra^'t
dde.p la~o . Co^ ba?y ddo^. chu+`ng 25, 26 tuo^?i va` tha(`ng Ba?o la`
con ngu+o+`i anh ruo^.t cu?a co^ . Nghe ba'c Ba ga'i no'i o^ng na`y
theo li'nh Bi`nh Xuye^n ddo'ng be^n kia ca^`u chu+~ Y . No' ba(`ng
tuo^?i Mai ma` sa'ng na`o cu~ng ngo^`i tru+o+'c ha`ng ba kho'c nhe`o
nhe.o cho to+'i khi ba` Hai Ca^`n (ba` no^.i no') xi` tie^`n ra cu
ca^.u mo+'i chi.u ni'n. Ba ca^'m kho^ng cho Mai cho+i vo+'i no'. O^ng
no'i ba no' la` gia(.c Bi`nh Xuye^n. Mai tha^'y thie^.t la` vo^ ly'.
Ba no' theo Bi`nh Xuye^n co' pha?i ta.i no' xu'i dda^u ma` ba('t
lo^~i no' ? Vi` va^.y sau gio+` ho.c, Mai hay le'n qua sa^n nha` co^
Ba?y Hue^. dde^? cho+i nha?y lo` co` vo+'i tha(`ng Ba?o (tru+o+`ng
Mai o+? ga^`n nha` trong khi ba ddi la`m tuo^'t ngoa`i ddu+o+`ng
Catinat), nhu+ng pha?i canh chu+`ng, he^~ tha^'y bo'ng chie^'c Alcion
tro+` to+'i tru+o+'c cu+?a nha` nho? Kim Chi (ca'ch nha` Mai 2 ca(n)
la` pha?i le. le. nha?y pho'c qua ca'i lan can ma` ve^` tu+'c thi`,
ne^'u bi. ba('t ta.i tra^.n to^'i ddo' se~ bi. pha.t quy`...
Tha^.t ra cho to+'i ba^y gio+`, nghi~ la.i ti`nh ca?nh co^ Ba?y Hue^.
lu'c ba^'y gio+`, Mai kho^ng bie^'t ne^n thu+o+ng hay ne^n tra'ch ?
Co^ Ba?y ngu+o+`i ta^`m thu+o+'c, nu+o+'c da ba'nh ma^.t, mie^.ng
ho+i mo'm duye^n, cu+o+`i khoe hai ha`m ra(ng nho? ru+'c. Kho^ng
pha?i sa('c nu+o+'c hu+o+ng tro+`i, nhu+ng la` mo^.t nhan sa('c
hie^`n die^.u, u+a nhi`n. Co^ no'i na(ng la.i ra^'t nho? nhe.,
chu+`ng mu+.c. Sa'ng na`o Mai cu~ng tha^'y co^ ma(.c bo^. ddo^` nu+~
qua^n nha^n , ddu'ng gio+` mo^.t chie^'c xe nha` binh to+'i ngu+`ng
tru+o+'c ngo~, ru+o+'c co^ ddi la`m, chie^`u cu~ng chie^'c xe nha`
binh ddo' ddu+a ve^`. Ngoa`i gio+` la`m vie^.c Mai chu+a tha^'y co^
ddi cho+i vo+'i ba.n trai bao gio+`, tuy ra(`ng tho+`i ddo', o+?
tuo^?i co^, co' the^? no'i la` ho+i ... qua' lu+'a ! Mai kho^ng bie^'t
lu+o+ng hu+o+'ng cu?a co^ ra sao, chi? bie^'t ngoa`i ba` Hai Ca^`n
(ma('c bi.nh ghie^`n dda'nh tu+' sa('c) co^ pha?i cu+u mang the^m
tha(`ng Ba?o, vi` ma' no' ma^'t so+'m, ba no' ddi li'nh Bi`nh Xuye^n
ne^n giao ddu+'t luo^n cho ma' con co^ nuo^i.Tha^'y no' co^i cu't,
ne^n ddo^i khi ba` Hai cu+ng chie^`u qua' dda'ng. (Sau khi qua^n
chi'nh phu? de.p tan dda'm Bi`nh Xuye^n, ba tha(`ng Ba?o bi. ba('t
o+? tu`). Vi` va^.y ngoa`i ma' con co^ Ba?y Hue^. va` tha(`ng Ba?o,
nha` kho^ng bao gio+` co' bo'ng dda`n o^ng... Va^.y ma` mo^.t bu+~a
ddi ho.c ve^`, mo+'i to+'i dda^`u ngo~ Mai tha^'y mo^.t ngu+o+`i
dda`n o^ng tro.ng tuo^?i tu+` trong nha` co^ Ba?y ddi ra . Da'ng
ngu+o+`i ho+i tha^'p, ma^.p ma.p, tra('ng tre?o, to'c hoa ra^m.
Nhi`n o^ng, ngu+o+`i ta ddoa'n ngay ddu+o+.c la` da^n co' tie^`n.
To` mo` Mai ddu+'ng la.i nhi`n. Ra to+'i co^?ng, o^ng ta co`n do`m
be^n tra'i, be^n pha?i nhu+ kie^'m ai ro^`i mo+'i ddeo ca^.p kie^'n
dden, bu+o+'c ho^'i ha? ra ddu+o+`ng, ddi ve^` hu+o+'ng nga~ Tu+
Bi`nh Ho`a . Mai vo^ nha` ga(.p chi. Tho+ ddang na^'u co+m chie^`u,
nho? ke^? luo^n:
- Em mo+'i tha^'y co' mo^.t "o^ng gia`" tu+` nha` co^ Ba?y Hue^.
ddi ra .
Chi. Tho+ thi` tha^`m (vi` be^'p nha` Mai sa't va'ch nha` co^ Ba?y):
- O^?ng la` "me`o" cu?a co^ Ba?y ddo'.
Mai nha?y du+.ng nhu+ bi. pho?ng lu+?a:
- Ca'i gi` ? Me`o cu?a co^ Ba?y ?
Chi. Tho+ cu' le^n dda^`u Mai mo^.t ca'i ddau ddie^'ng:
- Nho? ho.ng chu't coi . Ma`y la om so`m be^n kia "ho." nghe ddu+o+.c
la`m sao ?
Mai vu+`a vo` dda^`u vu+`a nha(n nho':
- Chi. co' lo^.n ho^ng ddo'. Ru?i o^?ng la` "me`o" cu?a ba` Hai ...
Chi. Tho+ xi` mo^.t ca'i:
- Ma`y bie^'t gi` ma` no'i . Ho^m kia ba` Hai qua dda^y "ta^m su+.,"
kho'c lo'c mo^.t tra^.n qua' tro+`i vo+'i ma' dda^y ne`. Ba? no'i
ta.i nghe`o, la.i ca^`n tie^`n lo cho ba tha(`ng Ba?o ra kho?i tu`,
ne^n co' ngu+o+`i ba` con la`m mai cho co^ Ba?y la`m be' o^ng na`y,
co^? dda`nh u+ng thua^.n. O^?ng co' vo+. ma` ga^`n 20 na(m nay ba?
cu+' tro+ tro+, cha(?ng chi.u chu+?a dde? cho o^?ng ddu+'a con na`o
he^'t tro+n. Ma` o^?ng thi` gia`u qua' tro+`i . Chu? mo^.t ha~ng
taxi, to+'i ma^'y chu.c chi`e^'c cho mu+o+'n la^.n ddo'. O^?ng ham
con la('m ne^n chi.u ba?o bo.c he^'t gia ddi`nh co^ Ba?y . Ho^?m nay
tao tha^'y o^?ng vo^ dda^y ma^'y la^`n ro^`i ddo'. Nghe dda^u o^?ng
ga^`n na(m mu+o+i tuo^?i , nhu+ng nho+` gia`u co' ta^?m bo^? nhie^`u
tha`nh thu+? co`n "chie^'n" la('m. U?a ma` ma`y ho^?ng dde^? y' lu'c
na`y co^ Ba?y dda^u co`n ddi la`m nu+~a .
O+` ha', ca? tha'ng nay Mai kho^ng tha^'y chie^'c xe nha` binh mo^~i
sa'ng ngu+`ng ru+o+'c co^ Ba?y nhu+ thu+o+`ng le^.. Nhu+ng ai dda^u
dde^? y' "chie^.n" ngu+o+`i lo+'n ? Bu+~a nay chi. Tho+ nha('c Mai
mo+'i nho+' ra . Ro^`i sau nhu+~ng la^`n ga(.p go+~ le'n lu't ta.i
nha` co^ Ba?y (thu+o+`ng o^ng ta dde^'n va` ddi dde^`u trong gio+`
la`m vie^.c, cha('c dde^? ba` vo+. kho?i nghi , dda^.u xe xa xa ro^`i
mo+'i ta` ta` ddi bo^. dde^'n ca'i "to^? oan u+o+ng." Mo^~i la^`n
ngu+o+`i kha'ch quy' na`y to+'i la` ba` Hai Ca^`n pha?i kie^'m co+',
khi thi` xa'ch gio? ddi tuo^'t xuo^'ng cho+. Ba` Chie^?u, lu'c la.i
do.t qua nha` Mai ngo^`i ta'n do'c vo+'i ma' i't la^u cho "ddo^i
tre?" ma^`n vie^.c - Ra^'t nghie^m chi?nh, vi` ddo^'i vo+'i o^?ng,
thi` gio+` tha^.t su+. la` tie^`n ba.c !) - ke^'t qua? tha^'y ro~
la` co^ Ba?y Hue^. mang ba^`u . O^ng Kie^.n (sau na`y Mai mo+'i bie^'t
o^?ng te^n Kie^.n) mu+`ng he^'t lo+'n. Co' le~ vi` va^.y ma` dda^m
ra ba^'t ca^?n. Mo^.t nga`y dde.p tro+`i ddi ho.c ve^`, Mai tha^'y
mo^.t ba` ddu+'ng tuo^?i - co+~ ma' - pho^'p pha'p, ma(.t ma`y dda^`y
son pha^'n ddu+'ng tru+o+'c co^?ng nha` co^ Ba?y (ddu+o+ng nhie^n la`
ddu+o+.c ca`i mo'c phi'a trong ra^'t ky~ dde^? pho`ng ho+`...). Ba`n
tay co' nhu+~ng mo'ng so+n ddo? cho't, ddang xi?a xo'i vo^ nha`,
mie^.ng chu+?i do`n tan. Lo^'i xo'm bu la.i coi ddo^ng nghe.t. Ba?
pha^n bua :
- Tu+` ma^'y tha'ng nay tui bie^'t la` tha(`ng cha? co' me`o . Theo
do~i rie^'t ba^y gio+` mo+'i ba('t ddu+o+.c ta.i tra^.n. Tui bie^'t
cha('c la` tu.i no' ddu+o+ng hu' hi' vo+'i nhau o+? tro?ng.
Ro^`i ba? nghie^'n ra(ng tre`o tre.o ri't le^n:
- Tro+`i o+i tha(`ng gi`a di.ch. DDa^`u hai thu+' to'c ro^`i ma` co`n
ngu (?) ddem tie^`n cho "con ngu+.a" dda'ng tuo^?i con no' a(n. Tro+`i
o+i la` tro+`i ! Tui co' la^`m lo^~i gi` dda^u ma` bi. ddo^'i xu+?
ta`n nha^~n nhu+ va^`y ? DDo^` a'c nho+n tha^'t ddu+'c !!(To^.i
nghie^.p, ba? que^n la` trong xa~ ho^.i Vie^.t Nam, vo+. cho^`ng
la^'y nhau kho^ng con cu~ng la` mo^.t va^'n dde^` tro.ng dda.i . Co'
ddu+o+.c bao nhie^u ngu+o+`i dda`n o^ng ro^.ng lu+o+.ng? Hay chu.p
ngay ca'i co+' ddo' dde^? la^.p pho`ng nhi`, pho`ng ba ?!).
Re'o ddo^i gian phu da^m phu. ra chu+?i to+i bo+`i hoa la' ma` tha^'y
trong nha` va^~n a'ng binh ba^'t ddo^.ng, ba? dda^m ma^'t hu+'ng
dda`nh lui binh, sau khi ne'm la.i mo^.t ca^u dde do.a xanh do+`n :
- Ro^`i tu.i ba^y se~ bie^'t tay tao !
Nghe no'i chie^'c Peugeot 203 cu?a o^?ng dda^.u tuo^'t ngoa`i nga~
tu+, ga^`n ra.p Cao DDo^`ng Hu+ng bi. ba` Hoa.n Thu+ dda^.p tan ta`nh
he^'t ma^'y ca'i kie^'ng (kho^ng bi. ddo^'t nhu+ cho^`ng co^ Hu+o+`n
la` may ro^`i, nha(`m nho` gi` ba ca'i kie^'ng xe !).
Sau ddo', kho^ng bie^'t o^?ng ve^` ddie^`u ddi`nh vo+'i ba` vo+. ra
sao ma` kho^ng tha^'y ba? tro+? la.i dda'nh ghen co^ Ba?y Hue^. nu+~a .
Tha(`ng Toa`n ra ddo+`i trong su+. vui mu+`ng to^.t cu`ng cu?a o^ng
Kie^.n. DDa^`y tha'ng cu?a no', co^ Ba?y cu'ng nguye^n mo^.t con heo
quay to tu+o+'ng. Ba` Hai ddem bie^'u ha`ng xo'm mo^~i nha` mo^.t
pha^`n a(n la^'y tha?o . Mai co`n nho+' lu'c no' ddu+o+.c dda^u na(m,
sa'u tha'ng gi` ddo', o^ng Kie^.n bi. tai na.n ga^~y mo^.t chu+n
pha?i na(`m nha` thu+o+ng. Va^.y ma` nga`y na`o o^?ng cu~ng ba('t taxi
cho+? to+'i dda^.u tru+o+'c co^?ng nha`, co^ Ba?y Hue^. a(~m tha(`ng
To`an ra cho o^?ng nu+.ng ni.u, hun hi't mo^.t ho^`i ro^`i mo+'i
chi.u quay tro+? vo^ nha` thu+o+ng. Tha^'y ddo^'ng ddo^` cho+i cu?a
no' ma` ba('t the`m. Chi. Tho+ sanh tha(`ng Phu+o+ng tru+o+'c no' 5
tha'ng, ma` to^.i nghie^.p quanh ddi qua^?n la.i chi? co' 2, 3 mo'n
ddo^` cho+i que`n. Bu` la.i no' la` ddu+'a cha'u dda^`u ne^n ddu+o+.c
ca? nha` cu+ng nhu+ cu+ng tru+'ng. No' la.i dde.p qua' the^? ne^n ba
lu'c na`o cu~ng trong tu+ the^' sa(~n sa`ng mo'c... hi`nh tha(`ng
cha'u ngoa.i ra khoe !
Ngay phi'a sau he` nha` co^ Ba?y la` gia ddi`nh ba'c Ha^n, ngu+o+`i
Ba('c, mo+'i di cu+ va`o Nam ddu+o+.c ga^`n na(m nay . Ba'c trai ddo^.
40 nhu+ng ga^`y co`m, ma(.t mu~i nha(n nheo nhu+ tra'i ta'o kho^,
ne^n tha^'y nhu+ ngoa`i ngoa`i 50. (Con trai lo+'n nhu+'t mo+'i 16
va` ddu+'a u't mo+'i 7 tuo^?i). Ca? nha` tu+` lo+'n to+'i nho? (the^m
hai ngu+o+`i tho+.) suo^'t nga`y dda'nh ve.c ni ddo+`n. DDu? thu+' :
guitare, mandoline, violon. Chi? dda'nh ve.c ni tho^i, xong ro^`i
ddem giao cho^~ kha'c. Vi` va^.y he^~ mo+? cu+?a sau la` nghe "no^`ng
na`n" mu`i ve.c ni, ba('t nhu+'c ca'i dda^`u ! Mai kho^ng hie^?u sao
ca? nha` ba'c Ha^n co' the^? hi't tho+? ca'i mu`i kho' ngu+?i na`y
quanh na(m nga`y tha'ng? Chi. Tho+ no'i thi` quen lo^~ mu~i cho+'
sao . Gio^'ng nhu+ ba'c ba ga'i nha` mi`nh ghie^`n da^`u cu` la`, lu'c
na`o cu~ng thu? mo^.t chai trong tu'i a'o . Ba'c Ha^n trai ma('c bi.nh
suye^?n. DDo^i khi ddang la`m, ba'c ngu+ng tay, vo'i la^'y ca'i ddie^'u
ca^`y ri't thuo^'c la`o ro`ng ro.c, sau ddo' la.i no^?i co+n ho su`
su., ca'i lu+ng cong nhu+ con to^m ! Ba'c Ha^n ga'i hie^`n, cu~ng o^'m
o, ha`m ra(ng tre^n ho^, chi`a ra kho?i ca(.p mo^i da`y lu'c na`o cu~ng
sa(~n sa`ng toe't ra cu+o+`i . To^.i nghie^.p ba'c, to^'i nga`y chu'i
dda^`u trong be^'p na^'u a(n cho cho^`ng con va` dda'm tho+..
Ca.nh ba'c Ha^n (tu+'c ngay sau he` nha` Mai, chi? ca'ch ca'i sa^n
ro^.ng ddo^. 3 thu+o+'c) la` nha` ba` cu. Hie^`n. Cu. cu~ng khoa?ng
sa'u mu+o+i (ba^y gio+` go.i nhu+~ng ngu+o+`i sa'u mu+o+i ba(`ng cu.
da'm bi. va'c chie^'u ra to`a vi` to^.i ... phi? ba'ng la('m a` !),
ngu+o+`i nho? be'. To'c co`n dden mu+o+.t, ddu+o+.c va^'n trong chie^'c
kha(n nhung dden. La^`n dda^`u, Mai giu+.t mi`nh khi tha^'y cu. cu+o+`i
khoe hai ha`m ra(ng dden thu?i dden thui . Mai tu+o+?ng cu. bi. hu+ ra(ng,
nhu+ng sau ma' no'i ta.i cu. nhuo^.m. Theo phong tu.c ngoa`i Ba('c,
dda`n ba` pha?i ra(ng dden mo+'i dde.p. Ho^?ng gio^'ng "ngu+o+`i Vie^.t"
mi`nh, ra(ng tra('ng chu+`ng na`o dde.p chu+`ng na^'y, ma' no'i . Cu.
co' mo^.t ngu+o+`i con duy nhu+'t la` co^ La`nh, tra('ng tre?o, ma?nh
kha?nh, tra'i vo+'i o^ng cho^`ng te^n Thi.nh, mang lon trung si~, nghe
dda^u lo+'n ho+n co^ ca? mo^.t con gia'p. Chu' Thi.nh to lo+'n, ma(.c
ddo^` nha` binh dda^`y ve? oai ve^.. Co' la^`n cu. than vo+'i ma' :
- Kho^? la('m ba` o+i . Tha^n to^i go'a bu.a, la.i chi? co' mo^.t mu.n
con ga'i, kho^ng o+? vo+'i no' thi` o+? vo+'i ai ? O^ng re^? thi` suo^'t
nga`y la^`m la^`m, li` li` kho^ng no'i mo^.t lo+`i, ne^n mi`nh cu~ng
cha(?ng bie^'t no' thu+o+ng hay no' ghe't. Tho^i thi` cu+' ca('n ra(ng
ma` chi.u !!
No'i xong cu. ro+m ro+'m nu+o+'c ma('t. DDe^`u dde^`u, sa'ng so+'m cu.
bu+ng mo^.t thu'ng xo^i ba('p no'ng ho^?i (ngu+o+`i Ba('c go.i la` xo^i
lu'a . Co' la^`n Mai nga^y tho+ ho?i : Cu. o+i, lu'a la`m sao ma` na^'u
tha`nh xo^i ddu+o+.c ha? cu. ? Cu. cu+o+`i khoe ha`m ra(ng dden : A`,
thi` tu+` xu+a ngu+o+`i ta va^~n go.i the^' !), ddi mo^.t vo`ng tuo^'t
vo^ xo'm trong ddo^. hai tie^'ng ddo^`ng ho^` la` he^'t nha(~n.
Nha` cu. co`n mo^.t nha^n va^.t ma` Mai ra^'t thi'ch la` chu' Phong,
em ho. chu' Thi.nh. Chu' Phong thuo^.c loa.i ba.ch die^.n thu+ sinh,
tuo^?i chi? ddo^. ba mu+o+i, a(n no'i duye^n da'ng. DDo^i khi chu' qua
nha` Mai cho+i, ga(.p bu+~a co+m, ma' mo+`i:
- Mo+`i chu' du`ng ba ho^.t co+m vo+'i gia ddi`nh tui cho vui .
Chu' gia? bo^. su+?ng so^'t:
- Tro+`i, ba` chi. chi? mo+`i em ddu'ng co' ba ho^.t co+m tho^i a`?
Chu+a ddu? cho em nhe't ke~ ra(ng nu+~a la`!!
Ca? nha` ai cu~ng cu+o+`i ma', vi` tuy o+? Sai Go`n ma^'y na(m ro^`i
ma` va^~n kho^ng bo? ddu+o+.c ca'i ca^u "a(n ba ho^.t co+m cho cha('c
bu.ng." Ba no'i ba ho^.t co+m cu?a ma' ba^y cha('c la` ba ho^.t co+m
Tha.ch Sanh! Cu. Hie^`n ke^? cho ma' nghe ho^`i co`n ngoa`i Ba('c,
gia ddi`nh chu' Phong o+? du+o+'i que^ . Chu' bi. ta?o ho^n ne^n mo+'i
le^n mu+o+`i dda~ bi. nha` cu+o+'i cho mo^.t co^ vo+. to+'i hai mu+o+i
ca'i xua^n xanh. Lu'c he^'t tie^?u ho.c, chu' pha?i le^n Ha` No^.i o+?
tro. dde^? ho.c tie^'p. Mo^~i la^`n ve^` que^ cho+i tro+? le^n, co^
vo+. co' pha^.n su+. pha?i theo ho^. to^'ng o^ng cho^`ng hi? mu~i
chu+a sa.ch na`y . Co' ddie^`u ra^'t ma^'t ma(.t ba^`u cua la` chu' ddi
ve' tre? con va` co^ vo+. thi` pha?i mua ve' ngu+o+`i lo+'n. Kho?i
no'i, vo+'i la`n so'ng di cu+ na(m 54, chu' ra^'t ho^` ho+~i ddo+n
ca ba?n: Tung ca'nh chim ti`m ve^` to^?... kha'c. Chu' a^m tha^`m theo
gia ddi`nh chu' Thi.nh xuo^'ng Ha?i Pho`ng le^n ta^`u ha' mo^`m ddi
mo^.t le`o vo^ Nam.
Khi't va'ch nha` co^ Ba?y Hue^. la` gia ddi`nh co^ Tu+ Anh (em ba`
con cu?a thie^'m Ba La^m, chu? tie^.m ca` phe^). Co^ Tu+ o^'m ye^'u
xanh xao, lu'c na`o cu~ng buo^`n ru+o+`i ru+o+.i ! Cho+' vui sao
ddu+o+.c ma` vui ? Mo+'i ba mu+o+i hai ca'i xua^n xanh ma` co^ dda~
pha?i "qua?n ly'" mo^.t dda`n con ba?y ddu+'a ! Con My~ Linh lo+'n
nhu+'t le^n mu+o+`i va` tha(`ng cu u't mo+'i bie^'t bo`. O^ng cho^`ng
li'nh ki'n cu?a co^ to^'i nga`y say su+a la.i ma('c chu+'ng bi.nh
ghen kinh nie^n. DDi la`m thi` tho^i, ve^` nha` la` o^?ng kie^'m
chuye^.n ga^y go^~, dda'nh dda^.p co^ ra^'t ta`n nha^~n. Tie^'ng la
he't, kho'c lo'c tu+` nha` co^ vo.ng ra ha` ra^`m. Mo+'i dda^`u chu'
thie^'m ba Ba La^m co`n no'ng ruo^.t em, cha.y qua can gia'n, nhu+ng
bi. o^ng em re^? tro+`i dda'nh na`y "xu+.c" luo^n:
- Bo^. anh chi. la` ddo^`ng lo~a cu?a con vo+. tui hay sao ma` xi'a
vo^ ? Muo^'n o+? tu` ru.c xu+o+ng ha? ?
Chu' thie^'m dda`nh pho' ma(.c co^ em vo+'i ddi.nh me^.nh ddau thu+o+ng !
Mai co' ga(.p ca'i tha(`ng cha a'c o^n ddo' va`i la^`n, ma` la^`n na`o
cu~ng tha^'y ca(.p ma('t (cha('c la` ddo? nga^`u) cu?a ha(`n da^'u ky~
sau ca(.p kie^'n dden, ma(.t mu~i sa^`n su`i coi ra^'t du+~ da(`n,
sa(.c mu`i ... li'nh ki'n !
Giu+~a tie^.m ca` phe^ chu' Ba La^m va` nha` ba'c ba DDa.i la` con
he?m cha.y ngoa(`n ngoe`o vo^ ra^'t sa^u trong xo'm (so+? di~ no'
ngoa(`n ngoe`o la` vi` ba` con trong he?m khi ca^'t nha` kho^ng the`m
theo mo^.t nguye^n ta('c na`o ca? ma` tu`y hu+'ng, lo^`i ra thu.t vo^
mo^.t ca'ch "tu+. ro ." Vi` va^.y ma` ta^'t ca? ca`c con he?m o+? ca'i
dda^'t Sa`i Go`n dde^`u ngoa(`n ngoe`o nhu+ nhu+~ng ca'i ruo^.t ga` !).
Phia' ma(.t ddu+o+`ng, ngay go'c tie^.m ca` phe^ la` giang so+n cu?a
ba` Na(m Ha^.u . DDo^'i vo+'i Mai lu'c ddo' thi` ba` dda~ gia` la('m
ro^`i . Chie^'c kha(n ra(`n ddo? quanh na(m tru`m ma'i to'c ba.c
tra('ng. Khuo^n ma(.t va` hai ba`n tay nha(n nheo, dden sa.m vi'
suo^'t nga`y da~i na('ng, da^`m mu+a . Kho^ng cho^`ng cu~ng cha(?ng
co' con, ba` thui thu`i mo^.t mi`nh trong ca(n nha` la' ngay phi'a
sau nha` ba'c Ba DDa.i va` so^'ng nho+` va`o ca'i sa.p ha`ng nho? xi'u
tru+o+'c qua'n co^ Ba La^m. Ca'i sa.p go^~ cao ho+n ma(.t ddu+o+`ng
ddo^. hai ta^'c. Tre^n ddo' ba`y ddu? thu+' (ma` tra(m pha^`n da^`u
la` nha(`m va`o ca'c ba`, ca'c co^ va` ca'c dda^'ng... nhi ddo^`ng) :
co'c (ddu+o+.c go.t vo?, ti?a ra tu+`ng ca'nh dde^? xo?i cho le.),
o^?i ma^n, chu`m ruo^.t, me, xoa`i so^'ng... be^n ca.nh to^ muo^'i
o+'t gia~ ddo? tu+o+i va` to^ ma^'m ruo^'t dde^? cha^'m nhu+~ng thu+'
ke^? tre^n. Va`i hu~ ddu+.ng ke.o, the`o le`o cu+'t chuo^.t, ba'nh in,
ba'nh tai heo ... va` ca'i mo'n ma` ba` moi tie^`n tu.i nho'c nhie^`u
nhu+'t la` mo'n kho^ mu+.c nu+o+'ng. Tu+`ng mie^'ng kho^ ca('t vuo^ng
vu+'c ddo^. bo^'n ngo'n tay, ddu+o+.c nu+o+'ng tre^n lu+?a than (ddu+.ng
trong ca'i soong nho^m cu~). Lu'c chi'n to+'i, ba` dde^? le^n tre^n
mo^.t ca'i tho+'t me da`y co^.m, ro^`i du`ng ca'i bu'a nho? dda(.p nhe.
cho to+'i khi mie^'ng kho^ mu+.c to+i ra, sau ddo' mo+'i phe^'t le^n
tre^n mo^.t lo+'p tu+o+ng o+'t mo?ng (mo+'i ho^`i tu+o+?ng la.i dda~
cha?y nu+o+'c mie^'ng !). To^.i nghie^.p ba`, bu+~a na`o na('ng ra'o
thi` kha', nhu+~ng ho^m mu+a da^`m, cha(?ng co' ma na`o mua, la.i co`n
bi. nu+o+'c mu+a ta.t vo^ u+o+'t nhe.p, pha?i do.n ha`ng ve^` so+'m.
Pha^`n lo+'n, so^' tie^`n ma' cho Mai dde^`u cha.y tuo^'t vo^ tu'i ba`
na(m Ha^.u qua nhu+~ng tra'i co'c, o^?i, kho^ mu+.c nu+o+'ng , pha^`n
co`n la.i no^.p ma.ng cho ca'i xe nu+o+'c dda' nha^.n tru+o+'c nha`
con Bi'ch Thu?y (ma' kho^ng cho cho+i vo+'i nho? na`y vi` tre^n dda^`u
no' co' nuo^i khoa?ng... mo^.t trie^.u con chi' ! Chi? ca^`n ve'n
mo^.t nha'nh to'c le^n tho^i, la` ca? mo^.t su+ ddoa`n chi' ddu+.c,
chi' ca'i, chi' me'n ro+i xuo^'ng a`o a`o nhu+ sao sa la' ru.ng ! Ve^`
sau no' pha?i ca.o tro.c dda^`u mo+'i thanh toa'n no^?i ca'i da'm chi'
kho^?ng lo^` ddo'. Va^.y ma` o+? tru+o+`ng, tha^`y na`o, co^ na`o cu~ng
co^' ga('ng nhe't cho ba(`ng ddu+o+.c vo^ dda^`u dda'm ho.c tro` vo^
to^.i ca'i ca^u : o+? ddo+`i co'... chi' thi` ne^n ! Hay co' le~ ta.i
ma' chu+a tu+`ng nghe ca^u na`y ne^n mo+'i ca^'m Mai kho^ng ddu+o+.c
co' chi'? Ho+~i o+i ba` dda^u co' bie^'t ca'i ha^.u qua? ta.i ha.i
Mai pha?i ga'nh chi.u la` cho to+'i ba^y gi`o+, Mai cha(?ng co' mo^.t
ly o^ng cu. y' chi' na`o he^'t. La`m ca'i gi` cu~ng bo? do+? nu+?a
chu+`ng !!!)
Buo^?i to^'i, khi dde`n ddu+o+`ng ba('t dda^`u ba^.t sa'ng, kho^ng
bie^'t tu+` dda^u mo^.t chie^'c xe mi` ddu+o+.c dda^?y to+'i tra^'n
thu? ngay phia' tru+o+'c nha` ba'c Ba DDa.i, du+o+'i ta`n ca^y tru+'ng
ca'. Bao gio+` ca'i tie^'ng ta('c xi.t, ta('c xi.t cu?a hai thanh go^~
cu~ng vang le^n tu+` xa, tru+o+'c khi bo'ng da'ng chie^'c xe mi`
xua^'t hie^.n. Mu`i tho+m tu+` ma^'y thu`ng nu+o+'c le`o xo^ng le^n
ddie^'c mu~i . Chie^'c xe dde.p he^'t y'. Be^n tre^n nhu+~ng thu`ng
nu+o+'c le`o va` du+o+'i ca'i ma'i nho nho? che mu+a na('ng la` mo^.t
gia`n kie^'ng co' bo^'n ma(.t. Mo^.t ma(.t ddu+o+.c ve~ su+. ti'ch
Te^` Thie^n DDa.i Tha'nh - Mo^.t ma(.t ve~ su+. ti'ch Tie^'t DDinh
San ca^`u Pha`n le^ Hue^ va` hai ma(.t nho? hai be^n chi? ve~ chim
cho'c, hoa la', ta^'t ca? dde^`u to^ ma^`u sa('c ru+.c ro+~. Chu?
nha^n la` chu' Woo`ng, ngu+o+`i dong do?ng cao, tra.c ddo^. ba mu+o+i
ngoa`i, lu'c na`o cu~ng tu+o+i cu+o+`i, tay xo'c mi` le. nhu+ ngu+o+`i
ta mu'a kie^'m. Mo^~i la^`n anh Hai Ra(ng vo^ tha(m ba'c Ba dde^`u
ddu+o+.c dda'm em u't "queo - co+m" he^'t mi`nh, vi` mu+o+`i la^`n
he^'t chi'n anh cho phe'p "xu+.c" mi` tha? cu+?a .
To+'i tre^~ ho+n xe mi` mo^.t chu't la` ga'nh cha'o huye^'t cu?a mo^.t
o^ng Ta`u gia` . Mai kho^ng bie^'t tuo^?i, nhu+ng tha^'y o^ng gia` la('m,
la.i o+'m ye^'u hom hem. Tuy va^.y tie^'ng rao cha'o ... huye^'t... e^'t...
cu?a o^?ng co`n vang ra^'t xa . Cho to+'i ba^y gio+`, Mai chu+a ddu+o+.c
a(n la.i mo^.t to^ cha'o huye^'t na`o ngon nhu+ nhu+~ng to^ cha'o huye^'t
cu?a O^ng Ta`u gia` nga`y xu+?a nga`y xu+a . Nhu+~ng ha.t ga.o tra('ng
nga^`n, mo+? bung, dda(.c sa'nh la.i vo+'i nhau . Nhu+~ng mie^'ng huye^'t
ma`u ddo? sa^.m (kho^ng bao gio+` vu.n vo+~ khi cha'o bi. khua^'y le^n)
me^`m di.u tre^n dda^`u lu+o+~i . Ca'i ke'o trong tay o^ng ca('t xa^`m
xa^.p nhu+~ng mie^'ng da^`u cha'o qua^?y va`ng ro+.m, do`n tan nhanh
thoa(n thoa('t. Ra('t chu't tie^u, the^m chu't ha`nh la' dda~ co' mo^.t
to^ cha'o huye^'t tho+m ngon, be'o nga^.y du` cha(?ng co' mo^.t mie^'ng
thi.t na`o ...
Sau na`y nghi~ la.i Mai tha^'y thie^.t hu' vi'a . Vi` ngoa`i hai ca'i
ddi.a danh ra^'t u+ la` ba^'t lo+.i : nga~ Ba Chu' I'a va` nga~ Na(m
Chuo^`ng Cho', ba ma' la.i cho.n ddu'ng ca'i nga~ Tu+ Bi`nh Ho`a dde^?
cu+ ngu.. Gio^'ng y nhu+ te^n, ca'i xo'm nho? cu?a Mai thie^.t la`
hie^`n la`nh, de^~ thu+o+ng. Ngoa`i ca'i o^ng li'nh ki'n say su+a va`
hay ghen a^?u kia, mo.i ngu+o+`i ddo^'i xu+? vo+'i nhau ra^'t tha^n
ti`nh (ngay ca? co^ Ba?y Hue^., tuy mang tie^'ng la`m be' o^ng Kie^.n
ma` ca? xo'm cu~ng kho^ng ai nhi`n co^ ba(`ng ca(.p ma('t khinh khi re?
ru'ng). Mai kho^ng he^` tha^'y chuye^.n tro^.m cu+o+'p xa?y ra la^`n
na`o . Khi co^ u't cu?a Mai do.n nha` ra Nha Trang buo^n ba'n, co^
nhu+o+`ng ca'i tie^.m ta.p ho'a cu?a co^ la.i cho ma' tro^ng coi . Ba
ma' ba'n ca(n nha` o+? Bi`nh Ho`a do.n ve^` Be^'n Chu+o+ng Du+o+ng,
ga^`n nha` dde`n Cho+. qua'n. Mai kho^ng thi'ch la('m, vi` ca'i tie^'ng
u u tu+` nha` dde`n pha't ra ra^'t la` kho' chi.u . Ma' no'i rie^'t
ro^`i cu~ng quen. Tu.i ba^y thu+? tu+o+?ng tu+o+.ng nhu+~ng ngu+o+`i
kho^ng nha` cu+?a o+? du+o+'i ga^`m ca^`u chu+~ Y, sa't be^n nha` dde`n,
ho. co`n chi.u ddu+o+.c huo^'ng chi mi`nh o+? xa ga^`n 2 ca^y so^'.
Thi?nh thoa?ng ca? nha` tro+? ve^` xo'm cu~ tha(m ba'c Ba DDa.i . Ba'c
ga'i "ba'o ca'o" : o^ng Kie^.n dda~ ly di. ba` vo+., chia ddo^i so^'
taxi va` ba^y gio+` cha'nh thu+'c o+? luo^n vo+'i co^ Ba?y Hue^.. DDe^?
dde^`n dda'p ca'i ti`nh sa^u nghi~a na(.ng na`y, Co^ sanh the^m cho
o^?ng 2 nho'c ti' nu+~a . He`n chi ddi ngang nha` co^? tha^'y dda~ le^n
the^m mo^.t tu+`ng la^`u . Tho^i cu~ng mu+`ng cho co^?. Ba` cu. Ha^n theo
con re^? ddo^?i ve^` mie^.t Ha^.u giang, ma^'t lie^n la.c luo^n (tuy co'
lo+`i ddi'nh u+o+'c giu+~a chi. Tho+ va` co^ La`nh, cho ddo^i tre? la`
cu Phu+o+ng vo+'i con be' Lan, sanh cu`ng lu+o+.t vo+'i cu Phu+o+ng).
Co^ La`nh to^'t su+~a ne^n con be' tro`n nhu+ ca'i ha.t mi't, ca(.p
ma('t dden la'nh nhu+ hai ho^.t nha~n lo^`ng. Chu' Phong nhu+'t ddi.nh
o+? la.i Sa`i Go`n, tie^'p tu.c cuo^.c ddo+`i ddo^.c tha^n vui ti'nh.
Gia ddi`nh ba'c Ha^n la`m a(n kha^'m kha', ddo^?i ra ca(n nha` ngoa`i
ma(.t tie^`n ddu+o+`ng, co' tru+o+ng ba?ng hie^.u dda`ng hoa`ng. Co^
Tu+ A'nh sau la^`n sa^?y thai vi` bi. o^ng cho^`ng li'nh ki'n "a^u
ye^'m" ho+i na(.ng tay, ddo+.i tha(`ng cha? ddi la`m, co^ da^~n ba^`y
con ba?y ddu+'a tro^'n luo^n ve^` nha` cha me. co^? o+? tuo^'t du+o+'i
Tra` Vinh. O^ng ta ti`m xuo^'ng, na(n ni? ca'ch ma^'y co^? cu~ng nhu+'t
ddi.nh ha't ba`i "Kie^'p na`o co' ye^u nhau" cu?a nha.c si~ Pha.m Duy,
trong ddo' co' nhu+~ng ca^u ra^'t ho+.p vo+'i co^ nhu+ : DDu+`ng nhi`n
nhau nu+~a anh o+i - Xa nhau dda~ xa ro^`i, que^n nhau dda~ que^n ro^`i
v.v. va` v.v.! O^ng ta dda`nh tro+? ve^` Sa`i Go`n tie^'p tu.c ti`m
vui trong men ru+o+.u dda('ng...
Pha^`n ba` Na(m Ha^.u sau mo^.t tra^.n su+ng pho^?i na(.ng vi` tru'ng
mu+a, cu~ng dda~ tu+` tra^`n. Ha`ng xo'm la'ng gie^`ng ke? i't ngu+o+`i
nhie^`u, ddo'ng go'p la.i, la`m cho ba` mo^.t ca'i dda'm tang nho nho?.
Va^.y cu~ng xong mo^.t ddo+`i co^ qua.nh ! Chi? co' xe mi` chu' Woo`ng
va` ga'nh cha'o huye^'t cu?a o^ng Ta`u gia` va^~n be^`n theo na(m
tha'ng...
O^i ca'i xo'm nho? tha^n thu+o+ng. Vo+'i muo^n va`n nho+' nhung, nhu+ng
Mai kho^ng muo^'n so^'ng la.i ca'i ca?nh ngo+~ nga`ng cu?a Tu+` Thu+'c,
khi gia~ bie^.t cho^'n Thie^n Thai dde^' tro+? la.i la`ng xu+a ...
Bie^'t bao va^.t ddo^?i sao do+`i . Xo'm Bi`nh Ho`a muo^n ddo+`i la`
mo^.t ky? nie^.m long lanh trong ta^m tu+o+?ng cu?a Mai !.
-----------------------------------------------------------------------
04. Cu+o+`i Le^n Nhe'
by Tho+ Tho+
ThoTho2022@cs.com
Cu+o+`i le^n nhe' du` ddo+`i la` be^? kho^?
Du` tra(m la^`n ta cu+' ma~i loanh quanh
Du` ti`nh ta la` so+.i chi? mong manh
Du` xa ca'ch muo^n ddo+`i kho^ng ga(.p la.i .
Cu+o+`i le^n nhe' dde^? ti`nh co`n to^`n ta.i
DDe^? tha^'y ddo+`i la` dda'ng so^'ng bie^'t bao!
DDe^? ma('t buo^`n kho^ng tie^`u tu.y tie^u hao
DDe^? ta^m ho^`n ddu+o+.c ye^n du` mo^.t phu't!
Cu+o+`i le^n nhe' du` chie^`u DDo^ng co^i cu't
Du` mo^.t mi`nh cu`ng va.n no^~i nho+' thu+o+ng
Du` tu+o+ng tu+ thao thu+'c suo^'t canh tru+o+`ng
Ta va^~n cu+o+`i dde^? nga`y mai tie^'p bu+o+'c!
-----------------------------------------------------------------------
05. Kho Ta`ng Tre^n La'
by Vu~ Thi An
REXBOUTIQU@aol.com
Em cu'i ma(.t nhe. nha`ng ho^n le^n la'
Nho+' nhu+~ng nga`y co`n be' qua' chu+a ye^u
Lo`ng chu+a vu+o+ng pha?i so+.i na('ng to+ chie^`u
Va` ta^'t ca? dda^`y ma`u xanh hy vo.ng
Em va^~n nha(.t la' va`ng ro+i tru+o+'c ngo~
Ta^.p la`m tho+ vo+'i thu+o+ng nho+' gia? vo+`
Khi co' anh cha`ng khuo^n ma(.t nga^?n ngo+
DDi ngang cu+?a cu+' nhi`n em len le'n
U+` la. nhi? sao xu+a chu+a bie^'t the.n
Cu+' cu+o+`i ddu`a a^`m i~ nhu+ con trai
DDe^? me. hay la hoa(.c tra'ch ma('ng hoa`i
Con ga'i the^' ai the`m ddi ho?i cu+o+'i
Tu+` da.o na`o em bie^'t buo^`n ru+o+`i ru+o+.i
Tha? ho^`n theo ma^y tra('ng bay tha^.t xa
Tu+` nga`y nao em bie^'t ddie^?m tay nga`
Ma`u ho^`ng lo+.t , dde^'m nga`y trong nhung nho+'
Co' le~ tu+` da.o anh ho^n le^n ma'
DDa('m dduo^'i nhi`n go.i tha^.t nhe. : cu+ng o+i
Mi`nh chu+a ho^n nhau du` mo^i dda~ cha.m mo^i
Gia^y phu't ddo' nga`n na(m kho^ng que^n ddu+o+.c
Co' le~ tu+` khi em xa xo'm nho?
Bo? la.i cha^n tro+`i lam ngo.c de^~ thu+o+ng
Bo? la.i khoa?ng sa^n dda^`y la' trong tru+o+`ng
Va` mo^.t chu't va^'n vu+o+ng tho+`i tho+ da.i
Co' le~ tu+` khi ai vo^ ti`nh nha('c la.i
Thuo+? ho.c tro` ye^u a'i tha^.t vo^ tu+
Khi ti`nh ye^u chu+a dda.t he^'t ngo^n tu+`
Lo+`i tho+ vu.n na('n hoa`i kho^ng ra chu+~
Xin u+o+'p la' vo+'i hu+o+ng ti`nh nga`y cu~
Tha? tro^i theo do`ng so^ng nho? ve^` nguo^`n
La' cho+? dda^`y nie^`m nhung nho+' ye^u thu+o+ng
Ha(`n tre^n a^'y mo^.t kho ta`ng ky? nie^.m
-----------------------------------------------------------------------
06. Be^n Kia So^ng
by Tra^`n Long Ho^`
qttran@mindspring.com
12/99
(truye^.n vie^'t la.i theo mo^.t ca^u chuye^.n
co' tha^.t dde^? ta(.ng Ta. Cu+. Ha?i)
DDa~ ma^'y nga`y qua, tu+` khi nha^.n ddu+o+.c la' thu+ a^'y, o^ng
Tu+. kho^ng the^? na`o a(n ngon va` ngu? ye^n ddu+o+.c. O^ng ca?m
tha^'y bu+'c ru+'c trong lo`ng, tu+.a nhu+ ai ddo' ddo^'t lu+?a trong
tim o^ng. Ngo.n lu+?a na`y kho^ng cha'y phu+`ng phu+.t, kho^ng bo^'c
kho'i, ma` cu~ng cha(?ng lan ddi dda^u . No' cu+' cha'y ngay cho^~ a^'y,
trong tim o^ng, a^m i? ma` no'ng hu+`ng hu+.c. O^ng co' ca?m gia'c
nhu+ no' cha'y be^`n bi~ nhu+ nhi.p dda^.p cu?a tim o^ng.
La' thu+ a^'y dda^u co' gi` la.. No' la` mo^.t la' thu+ ddo+n so+,
gia^'y xa^'u xi', so+`n nha'm. Nhu+ng ddie^`u kha'c bie^.t, no' la`
la' thu+ tu+` Vie^.t Nam. Va` dda(.c bie^.t ho+n nu+~a, co+' su+.
kho^ng pha?i do la' thu+ ma` mo.i chuye^.n dde^`u do ngu+o+`i vie^'t
thu+ a^'y .
Nhi`n ne't chu+~ ngoa(`n nghe`o tre^n to+` gia^'y va`ng o^', o^ng
Tu+. ca?m tha^'y ho^`i ho^.p. Tim o^ng dda^.p ma.nh. DDo^`ng tho+`i,
o^ng ca?m tha^'y no'ng o+? hai be^n tha'i du+o+ng. DDie^`u na`y chu+a
tu+`ng xa?y ra trong bao nhie^u na(m qua . O^ng dda~ bie^'t no^.i
dung trong thu+ a^'y chi? la` nhu+~ng lo+`i ho?i tha(m suo^ng cu?a
mo^.t ngu+o+`i tha^n cu~. No' kho^ng co' ta'c ddo^.ng gi` dde^'n o^ng.
Ngu+o+`i vie^'t thu+ mo+'i ga^y cho o^ng nhie^`u suy nghi~. Chi?
lie^n tu+o+?ng dde^'n ca'i te^n kho^ng tho^i, o^ng Tu+. dda~ ca?m
tha^'y xao xuye^'n la('m ro^`i . Ngu+o+`i a^'y te^n Hu+o+ng, mo^.t
ngu+o+`i dda`n ba` bi`nh thu+o+`ng, kho^ng dde.p ma` cu~ng cha(?ng
co' ta`i . Ba` a^'y kho^ng gia`u sang va` cha(?ng co' chu't danh
vo.ng na`o . Ba` Hu+o+ng nho? ho+n o^ng mo^.t tuo^?i . Hie^.n ta.i
o^ng Tu+. dda~ ve^` hu+u ddu+o+.c mo^.t na(m, tu+'c la`, ba` dda~
sa'u mu+o+i la(m ro^`i . Ba^y gio+`, o^ng Tu+. nghi~, co' le~ Hu+o+ng
dda~ gia` khu' dde^'. Ba` a^'y pha?i xa^'u xi' vi` cuo^.c so^'ng lam
lu? va` thie^'u tho^'n. Ba` co' gi` dda(.c bie^.t dda^u . The^' ma`,
o^ng Tu+. vi` ngu+o+`i a^'y ma` pha?i lo nghi~ bo^`n cho^`n dde^'n
ma^'y nga`y .
Pha?i ti`m vie^.c gi` la`m dde^? que^n ba` Hu+o+ng kia ddi, o^ng Tu+.
tu+. nhu? nhu+ va^.y . O^ng hi` hu.c khua^n ho`n gia? so+n ra tru+o+'c
cu+?a . A'nh na('ng dda^`u nga`y ru+.c ro+? va` chan ho`a khoa?ng sa^n
tru+o+'c nha`. Na('ng ro.i ca'i bo'ng o^ng Tu+. va` ho`n gia? so+n
tra?i da`i tre^n ne^`n nha`. Mo^~i khi o^ng cu+? ddo^.ng hay di chuye^?n,
hai ca'i bo'ng uo^'n e'o lung linh va` quye^.n cha(.t la^'y nhau .
O^ng Tu+. la^'y hai ca'i tu+o+.ng o^ng gia` dda'nh co+` be' xi'u,
dda(.t du+o+'i go^'c ca^y tu`ng. Ro^`i o^ng ga'c ca'i ca^`u nho?
ba(`ng dda^'t nung qua con suo^'i tu+o+?ng tu+o+.ng. Hi`nh a?nh ho`n
gia? so+n khie^'n o^ng nho+' la.i ca?nh nha` gia ddi`nh o^ng nga`y
xu+a . Cha o^ng, cu. Tua^`n, cu~ng co' ho`n gia? so+n tu+o+ng tu+.
nhu+ va^.y ... Cha me. o^ng Tu+. chi? co' o^ng la` con mo^.t ne^n ho.
nha^'t ddi.nh ba('t o^ng pha?i la^'y vo+. so+'m dde^? co' cha'u
no^'i do~i to^ng ddu+o+`ng. Vi` the^'... O^ng Tu+. la.i nho+' dde^'n
ba` Hu+o+ng...
***
Nga`y Hu+o+ng ve^` nha` cho^`ng, mu+a ta^`m ta~. Tho^ng thu+o+`ng,
mu+a la^m ra^m, ne^'u lo+'n cu~ng chi? trong vo`ng na(m hay mu+o+`i
phu't. Mu+a kho^ng nhu+ la^`n na`y, nu+o+'c mu` mi.t, tra('ng ba.c
ca? do`ng so^ng. Kho^ng co`n ranh gio+'i giu+~a nu+o+'c va` tro+`i .
Ta^'t ca? chi? la` mo^.t ma`u tra('ng ddu.c. Tu+` nhie^`u na(m qua,
chu+a co' tra^.n mu+a na`o lo+'n nhu+ va^.y . Mu+a tu+` chie^`u ho^m
tru+o+'c cho dde^'n tru+a ho^m sau va^~n kho^ng du+'t. Da^n la`ng
cho la` ddie^`m kho^ng la`nh. Ho. nghi~ ra(`ng, mo.i vie^.c la`m a(n
bi`nh thu+o+`ng dde^`u ne^n ga'c la.i, huo^'ng chi chuye^.n quan
tro.ng nhu+ cu+o+'i ga?.
O^ng ba` Tua^`n kho^ng da'm xem thu+o+`ng lo+`i ba`n cu?a ho. ha`ng
va` xo'm gie^`ng nhu+ng gio+` gia^'c dda~ ddi.nh sa(~n. Ho+n nu+~a,
be^n nha` ga'i ga? con dde^? tru+` no+.. Ho. qua' nghe`o, no+. cha^'t
cho^`ng theo na(m tha'ng le^n cao dde^'n mu+'c kho^ng gi` tra? no^?i .
Ho. chi? co' mo^.t ddu+'a con ga'i dde.p va` hie^`n, no^?i tie^'ng
gio?i giang, ne^n o^ng Tua^`n quye^'t ddi.nh ba('t ho. ga? con tru+`
no+.. Ne^'u cha^`n cho+` va`o nga`y cu+o+'i hay thay ddo^?i gio+`,
ho. co' co+' dde^? kie^'m chuye^.n khu+o+'c tu+`. Lu'c ddo', no+.
kho^ng ddu+o+.c tra? ma` co`n ma^'t luo^n... con da^u . O^ng Tua^`n
kho^ng muo^'n nghi~ tie^'p nu+~a . Tha^.t su+., co^ng vie^.c trong nha`
qua' be^` bo^.n, o^ng ca^`n mo^.t ddu+'a la`m vie^.c gio?i va` dda'ng
tin ca^.y .
Be^'n ddo` be^n kia so^ng chi`m khua^'t sau ma`n nu+o+'c. Be^n na`y
so^ng cu~ng nhu+ va^.y . Nga`y ru+o+'c da^u tha^.t a?m dda.m. Tro+`i
mu+a ta^`m ta~. Nu+o+'c so^ng da^ng tra`n bo+`. DDa^'t da^.y si`nh
la^`y lo^.i .
Tro+`i dda^'t dda~ buo^`n ma` co^ da^u co`n buo^`n ho+n the^' nu+~a .
Hu+o+ng ngo^`i im su+?ng trong khoang thuye^`n. Co^ gio^'ng nhu+ mo^.t
bu+'c tu+o+.ng dda' qua so^ng trong mo^.t nga`y mu+a ta^`m ta~. Ma(.t
Hu+o+ng la.nh le?o . Sa('c ma(.t co^ vo^ ho^`n tu+.a nhu+ mo^.t phie^'n
dda' ca^?m tha.ch.
Hai ngu+o+`i ngo^`i ba^'t ddo^.ng trong khoang thuye^`n. Tu+. nhi`n
ba^ng quo+ ve^` phi'a mu~i thuye^`n. Hu+o+ng lie^'c qua khe cu+?a so^?.
A'nh sa'ng mo+` nha.t va` cha^.p cho+`n la`m cho da ma(.t co^ nho+.t
nha.t va` tra('ng ho+n ca? ma`u cu?a nu+o+'c mu+a ngoa`i kia .
Hu+o+ng nghe tie^'ng mu+a do^.i va` gio' dda^.p a^`m a^.p ngoa`i va'ch
thuye^`n. So'ng nu+o+'c ngoa`i kia cao la('m, Hu+o+ng ddoa'n nhu+ va^.y .
Co^ u+o+'c tha^`m, pha?i chi so'ng nu+o+'c ma.nh va` da^ng cao ho+n
dde^? la^.t u'p con thuye^`n. DDe^? co^ va` ca? dda'm kia che^'t he^'t.
Ca? dda'm na`o? Ca? dda'm nha` cho^`ng cho+' ai! Ca? dda'm dda'ng ghe't,
tu+` o^ng ba` Tua^`n cho to+'i anh cha`ng Tu+. o^'m ye^'u dde^'n ddo^.
tro'i ga` kho^ng cha(.t. Hay i't nha^'t, so'ng nu+o+'c cuo^'n tro^i va`
nha^.n chi`m chie^'c thuye^`n na`y, cho^n vu`i co^ va` te^n con trai
dda'ng ghe't kia . Co^ kho^ng the^? so^'ng vo+'i mo^.t ngu+o+`i cho^`ng
chu+a he^` quen bie^'t va` kho^ng the^? ye^u thu+o+ng ddu+o+.c.
Do`ng so^ng dda('m mi`nh trong bie^?n nu+o+'c. DDa~ ma^'y la^`n, ca'c
thuye^`n ru+o+'c da^u suy't chi`m vi` gio^ng mu+a va` so'ng du+.ng. Ho.
ha`ng cho^`ng, kho^ng he.n, dde^`u nguye^`n ru?a co^ da^u . A'c ca?m dda~
co' sa(~n, vi` the^', ca`ng the^m dda^.m dda` trong lo`ng nhu+~ng
ngu+o+`i mang i't ye^u thu+o+ng ma` qua' nhie^`u ghe't ha^.n.
DDe^m ta^n ho^n, ddo^'i vo+'i ke? kha'c la` gio+` phu't die^~m tuye^.t
kho^ng the^? que^n ddu+o+.c cu?a ddo+`i ngu+o+`i, nhu+ng ddo^'i vo+'i
Hu+o+ng la.i kha'c. DDe^m dda^`u tie^n cu?a cuo^.c so^'ng vo+. cho^`ng
cu~ng la` lu'c ma` Hu+o+ng nho+' hoa`i, dde^'n suo^'t kie^'p. Vo+'i
Hu+o+ng, hoa`n toa`n hoa`n kha'c. Ngu+o+`i ta bu` cho su+. kho^? ddau
cu?a mo^.t co^ ga'i xa gia ddi`nh vo+'i nie^`m ha.nh phu'c cu?a ddo+`i
cho^`ng vo+.. Ngu+o+`i ta tra? la.i nu+o+'c ma('t cu?a mo^.t ngu+o+`i
con ga'i da^'n tha^n va`o cuo^.c so^'ng mo+'i ba(`ng nie^`m hoan la.c
lu+'a ddo^i .
DDo^'i vo+'i Hu+o+ng, su+. kho^? ddau la.i co^.ng the^m bao nhie^u bi
thu+o+ng kha'c. Ngu+o+`i ta kho^ng tra? la.i cho Hu+o+ng gi` kha'c sau
nu+o+'c ma('t ro+i, ma` co^ se~ pha?i ddo^? tie^'p nhu+~ng gio.t ma'u
co`n so't la.i trong ngu+o+`i . Qua mo^.t con so^ng la` ddu+'t ha(?n
mo^.t ddoa.n ddo+`i . Chi? mo^.t do`ng so^ng ma` ca'ch tro+? dde^'n
nghi`n tru`ng.
Hu+o+ng co' the^? ti`m tha^'y be^n kia so^ng, nhu+~ng nga`y na('ng, la`ng
que^ co^ nhu+ ca'i cha^'m dden in dda^.m tre^n mo^.t la(`n xa'm nha.t
va` ma?nh kha?nh o+? cu?a cuo^'i cha^n tro+`i . Huo^'ng chi, nga`y co^
bi. ba('t ga? ddi, tro+`i mu+a ta^`m ta~. Be^n kia so^ng dda~ chi`m
ma^'t trong ba^`u tro+`i tra('ng mi.t.
Chuye^.n kho^ng tro^ng ddo+.i cu~ng to+'i, sau khi mo.i nghi le^~ va`
thu? tu.c cu`ng tie^.c tu`ng dda~ tan. Hu+o+ng la`m vie^.c dde^'n khuya
mo+'i do.n de.p xong mo.i thu+' be^` bo^.n trong nha`. O^ng ba` Tua^`n
dda~ ru't va`o trong pho`ng ngu? so+'m. Va`i ngu+o+`i giu'p vie^.c co`n
co^' ga('ng lau chu`i cho xong sa`n nha` va` que't sa.ch ra'c re^'n.
Chu' re^? Tu+. co`n sa^.t su+` vo+'i va`i ngu+o+`i ba.n tha^n. Ho. da^y
du+a hoa`i, co^' uo^'ng cho xong chai ru+o+.u cuo^'i cu`ng. Ma^'y te^n
ba.n muo^'n ke^`m cha^n Tu+. la.i va` muo^'n tha^`n lu+u linh qua^.t
nga~ anh trong dde^m nay . Hoa(.c la`, Tu+. muo^'n tri` hoa~n gio+`
phu't thie^ng lie^ng. Nhu+~ng lo+`i ba.n be` no'i qua co+n say ve^`
Hu+o+ng co' the^? kho^ng ddu'ng nhu+ Tu+. dda~ nghe qua . Anh cha(?ng
ba^.n ta^m suy nghi~ nhie^`u . Co' the^?, Tu+. bie^'t ra(`ng, cuo^.c
ddo+`i anh cu~ng nhu+ Hu+o+ng dde^`u na(`m trong ba`n tay cu?a nhu+~ng
ngu+o+`i kha'c, no'i ro~ ho+n, o^ng ba` Tua^`n. Cha me. anh sa('p xe^'p
mo.i chuye^.n, chu+' ddo^'i vo+'i Tu+., anh kho^ng muo^'n cu+o+'i vo+..
Anh chu+a tu+`ng quen bie^'t Hu+o+ng, co^ ga'i be^n kia so^ng. Tu+.
chi? mo+ u+o+'c a'nh sa'ng kinh tha`nh. Anh muo^'n le^n tha`nh pho^',
so^'ng mo^.t ddo+`i xu+'ng dda'ng va` co' y' nghi~a .
Ca? mo^.t do`ng so^ng ro^.ng va` da`i o+? que^ nha` cu?a Tu+. mang
bie^'t bao huye^`n thoa.i trong mo^.t xa~ ho^.i dda^.m ne't phong
kie^'n. Do`ng so^ng tuy ro^.ng nhu+ng kho^ng ro^.ng ddo^'i vo+'i
nhu+~ng chuye^'n ddo` ngang va` lo+`i ddo^`n a'c ddo^.c. Con ngu+o+`i
vo^'n thi'ch ke? kha'c bi. kho^? so+? nha^'t la` nhu+~ng ke? gia`u sang
va` danh tie^'ng ho+n mi`nh. Gia ddi`nh Tu+. na(`m trong so^' mu.c
tie^u cu?a lo+`i dda`m tie^'u . DDu'ng ly' ra, gia ddi`nh Hu+o+ng nghe`o,
de^~ ddu+o+.c ngu+o+`i ta bo? qua cho, nhu+ng cha(?ng may, Hu+o+ng
lie^n he^. vo+'i gia ddi`nh Tu+.. Do ddo', tie^'ng ddo^`n ve^` co^
da^u ddu+o+.c to^ dda^.m va` tho^?i pho^`ng le^n ca`ng nga`y ca`ng
nhie^`u ho+n.
DDe^m ve^` khuya, mu+a dda~ ta.nh tu+. lu'c na`o . Ba^`u tro+`i dden
nhu+ng trong. Tra(ng tuy chu+a tro`n ha(?n nhu+ng sa'ng ru+.c, treo
lu+?ng lo+` be^n ma^'y cu.m ma^y xa'm lu+a thu+a . A'nh tra(ng chie^'u
xuye^n va`o pho`ng ta^n ho^n, ke'o ma^'y ve^.t sa'ng lung linh tre^n
sa`n. Co' ve^.t cha.y da`i va` ga^~y ga^.p be^n tha`nh giu+o+`ng ca.nh
cho^~ Hu+o+ng ngo^`i .
Pho`ng ta^n ho^n ye^n la(.ng va` ngo^.t nga.t. Hu+o+ng ngo^`i ye^n be^n
giu+o+`ng. Co^ dde^? nguye^n bo^. qua^`n a'o co^ da^u . Ca'i kha(n tru`m
dda^`u ro+'t ma^'t o+? mo^.t cho^~ na`o, Hu+o+ng kho^ng nho+' ro~. Ngay
dde^m ta^n ho^n, o^ng ba` Tua^`n dda~ xe^'p co^ng chuye^.n cho Hu+o+ng
nhie^`u ga^'p ba la^`n ca'c co^ giu'p vie^.c. Hu+o+ng pha?i sa(n hai
o^'ng tay a'o le^n, co^.t qua^'n hai va.t a'o ra tru+o+'c bu.ng. Hu+o+ng
co`n sa('n ca? hai o^'ng qua^`n le^n ga^`n dde^'n go^'i . DDe^'n khi va`o
trong pho`ng ro^`i, Hu+o+ng va^~n giu+~ nguye^n qua^`n a'o nhu+ va^.y .
Co^ cha(?ng ma`ng dde^'n Tu+.. Anh cha`ng ga^`y go`, lu+ng da`i, ma(.t
tra('ng kia, qua? tha^.t dda'ng ghe't. Hu+o+ng chu+a he^` quen bie^'t
anh ta . Ngu+o+`i Hu+o+ng quen tha thie^'t trong suo^'t na(m qua, o+?
be^n kia so^ng, cu`ng xo'm vo+'i co^. Hu+o+ng chi? muo^'n ga(.p ngu+o+`i
a^'y ngay tu+'c thi` trong dde^m nay, tru+o+'c Tu+.. Ne^'u ga(.p ddu+o+.c
ngu+o+`i a^'y, Hu+o+ng mi'm mo^i suy nghi~, co^ se~ la`m ta^'t ca? mo.i
chuye^.n gi` co' the^? la`m ddu+o+.c, trong khi anh cha`ng Tu+. co`n say
khu+o+'t ngoa`i kia . Hu+o+ng se~ so^'ng ta^.n cu`ng trong gio+` phu't
na`y cho tho?a lo`ng, ma(.c ke^. Tu+.. Ha('n say nhu+ the^', bie^'t
ddu+o+.c gi` dda^u ngoa`i chuye^.n la(n ddu`ng ra ngu? nhu+ che^'t.
Suy nghi~ the^' tho^i chu+' Hu+o+ng bie^'t ro~ so^' pha^.n cu?a mi`nh.
Ngu+o+`i a^'y be^n kia so^ng la`m sao dde^'n ddu+o+.c. So^' pha^.n Hu+o+ng
cha(?ng le~ an ba`i vo+'i te^n ho.c tro` ma(.t tra('ng kia . Kho^ng the^?
ddu+o+.c, Hu+o+ng dda~ quye^'t lo`ng ro^`i .
Trong khi Hu+o+ng ddang suy nghi~ tha^?n tho+` thi` cu+?a pho`ng si.ch
mo+?. Trong dde^m, bo'ng Tu+. tro+? ne^n cao lo+'n va` tro^ng du+~
da(`n ho+n. Anh khe'p ca'nh cu+?a la.i . The^' gio+'i be^n ngoa`i bi.
nga(n ca'ch hoa`n toa`n. Kho^ng gian trong pho`ng tro+? ne^n rie^ng
tu+ nhu+ng kho^ng vi` the^' ma` a^'m cu'ng. Tra'i la.i, Hu+o+ng ca?m
tha^'y ngo^.t nga.t la('m. Hi`nh nhu+ co' mo^.t su+'c e'p ra^'t ma.nh
tu+` phi'a cu+?a . Kho^ng pha?i tu+` cu+?a, Hu+o+ng bie^'t cha('c, tu+`
phi'a Tu+.. Chi'nh cha`ng re^? xa la. kia mang dde^'n cho Hu+o+ng bao
nhie^u phie^`n na~o . Trong tho+`i gian qua, cha me. ha('n dda~ manh ta^m
bie^'n ddo^?i cuo^.c ddo+`i Hu+o+ng. Ho. mua Hu+o+ng ve^` dde^? tru+`
mo^.t so^' no+. cho ba ma' co^ . Tu+'c nhie^n, Tu+. la` chu? cho^'t
trong vu. na`y . Kho^ng co' ha('n, Hu+o+ng kho^ng bi. ba'n ga? ve^`
gia ddi`nh na`y .
Ca`ng suy nghi~ Hu+o+ng ca`ng gia^.n the^m. Trong khi a^'y Tu+. la^`n
mo` ddi to+'i . Co' le~ Tu+. chu+a quen bo'ng to^'i trong pho`ng. Hu+o+ng
tha^'y Tu+. ddi do` da^~m tu+`ng bu+o+'c. Tuy Tu+. ddi cha^.m nhu+ng
Hu+o+ng tha^'y ro~ anh ddang ddi tha(?ng ve^` phi'a co^ . Co' le~ anh
cha`ng say khu+o+'t ro^`i, Hu+o+ng tu+. nhu?, ha('n cha(?ng la`m gi`
ddu+o+.c co^ dda^u .
Co`n ca'ch Hu+o+ng va`i bu+o+'c, ddo^.t nhie^n Tu+. du+`ng la.i, anh
ho?i, gio.ng tra^`m va` ti?nh ta'o:
- Co^ chu+a ngu? sao?
Hu+o+ng ni'n thinh. Qua? nhie^n anh cha`ng kho+` kha.o va` vo^ duye^n.
Du` Hu+o+ng ghe't Tu+. tha^.m te^., co^ cu~ng cha(?ng ho?i ha('n mo^.t
ca^u nhu+ va^.y . Trong dde^m ta^n ho^n, co' chu' re^? na`o muo^'n co^
da^u ddi ngu? so+'m. The^' thi` anh cha`ng la^'y vo+. dde^? la`m gi`.
Co' le~ ha('n gia? bo^. dde^? co^ kho^ng pho`ng bi..
Nghi~ nhu+ va^.y, Hu+o+ng lu`i xa va`o mo^.t go'c giu+o+`ng, luo^`n
tay va`o trong lu+ng a'o, no+i co^ gia^'u ca^y ke'o nho.n.
Tu+. bu+o+'c to+'i, ngo^`i xuo^'ng mo^.t be^n giu+o+`ng, ga^`n Hu+o+ng
la('m, chi? ca'ch va`i gang tay tho^i . Hu+o+ng ngu+?i ddu+o+.c mu`i
ru+o+.u tu+` phi'a Tu+. to?a ra no^`ng na(.c. Co' le~ ha('n cha(?ng
uo^'ng bao nhie^u, chi? tha^'m ru+o+.u va`o ngu+o+`i cho oai .
Nho+` a'nh tra'ng mo+` nha.t xuye^n qua khe cu+?a . Hu+o+ng tha^'y Tu+.
co`n ra^'t tre?. Anh cha`ng chi? mo+'i mu+o+`i ba?y, lo+'n ho+n co^ co'
mo^.t tuo^?i . Ma(.t Tu+. non choe.t, da tra('ng nho+.t. DDo^i ma('t
Tu+. tuy nho? nhu+ng mu~i cao, tro^ng cu~ng kho^ng te^. la('m. To'c
Tu+. ho+'t cao ne^n tro^ng anh ca`ng tre? ho+n.
Hu+o+ng mi'm mo^i, ghi`m ca^y ke'o va` du+.a ngu+o+`i va`o dda^`u
giu+o+`ng. Co^ nhu? tha^`m... tha` che^'t.
Cho+.t Tu+. nhoa`i ngu+o+`i ngu+o+`i to+'i . Anh ha`nh ddo^.ng ba^'t
ngo+` qua' khie^'n Hu+o+ng hoa?ng ho^'t ru't ca^y ke'o ra he't lo+'n:
- Lui ra .
Ma^'y ve^.t tra(ng xuye^n qua va'ch, chie^'u la^'p la'nh va`o ca^y ke'o .
Hu+o+ng cu+' quo+ ke'o qua la.i khie^'n a'nh sa'ng cho+'p nha'y ha('t
va`o ma(.t Tu+.. Ma(.t Hu+o+ng chi`m trong bo'ng to^'i ne^n Tu+. kho^ng
bie^'t co^ ddang ba`y to? su+. gia^.n du+~ nhu+ the^' na`o .
Tu+. chi? co' y' ddi.nh vo+'i to+'i ca^y dde`n tre^n ba`n be^n ca.nh
giu+o+`ng nhu+ng kho^ng ngo+` Hu+o+ng pha?n u+'ng ma.nh nhu+ va^.y . Anh
gia^.t mi`nh, la(n nha`o xuo^'ng dda^'t.
Hu+o+ng tho+? ho^?n he^?n:
- Anh la`m gi`?
Tuy so+. nhu+ng Tu+. ca?m tha^'y bu+.c bo^.i:
- To^i va(.n dde`n cho sa'ng ma`.
No'i xong, Tu+. ca`ng ca?m tha^'y gia^.n ho+n. DDa^y la` nha` Tu+..
Cho^~ na`y la` pho`ng ta^n ho^n. Anh la` chu' re^?. DDe^m nay la` buo^?i
ddo^.ng pho`ng hoa chu'c. Ga(.n ho?i chu' re^? la`m gi` trong dde^m
ddo^.ng pho`ng qua? nhie^n kho^ng li.ch su+. chu't na`o .
Tuy nghi~ va^.y, Tu+. va^~n co`n so+.. Anh lo^`m co^`m ngo^`i da^.y .
Hu+o+ng la('p ba('p no'i:
- Ngo^`i ye^n ddo', kho^ng ddu+o+.c nhu'c nhi'ch.
Hu+o+ng quo+ ca^y ke'o qua la.i tru+o+'c ma(.t Tu+.. A'nh sa'ng la^'p
loa'ng khie^'n Tu+. hoa?ng so+.. Co' le~ ca^y ke'o be'n la('m, ne^'u no'
xuye^n va`o ngu+o+`i cha('c tha^'u dde^'n tim. Nghi~ va^.y, Tu+. run
gio.ng no'i:
- DDu+o+.c, to^i ngo^`i dda^y.
Tu+. ngo^`i be.p xuo^'ng sa`n, ngay du+o+'i cha^n Hu+o+ng. Ba^'t ngo+`,
ma('t Tu+. nhi`n ngay va`o hai ba('p cha^n tra('ng phau va` thon dde^`u
cu?a Hu+o+ng. Tuy ddang lo so+. nhu+ng Tu+. va^~n nhu? tha^`m, qua?
nhie^n cha^n co^ be' na`y dde.p tha^.t.
Tha^'y Tu+. nhi`n cha(m chu' va`o cha^n mi`nh, Hu+o+ng hoa?ng ho^'t no'i:
- Kho^ng ddu+o+.c nhi`n.
Hu+o+ng vu+`a no'i vu+`a vuo^'t hai o^'ng qua^`n xuo^'ng tha^.t nhanh.
Lu'c Hu+o+ng cu'i xuo^'ng, ca^y ke'o la.i cho+`n vo+`n va`o ma(.t Tu+..
Hai ngu+o+`i o+? ga^`n nhau qua', Tu+. ngu+?i ddu+o+.c mu`i tho+m thoang
thoa?ng tu+` phi'a Hu+o+ng.
Hu+o+ng lui sa't va`o va'ch, nghie^m gio.ng no'i:
- Anh kho^ng ddu+o+.c ddo^.ng to+'i to^i .
Tu+. ngu+o+'c le^n nhi`n. A'nh tra(ng chie^'u nghie^ng qua ma(.t Hu+o+ng.
Tu+. tha^'y Hu+o+ng co`n qua' tre?. To'c Hu+o+ng xo?a tung ra ca`ng la`m
ta(ng the^m ve? dde.p cu?a co^ . Mo^i Hu+o+ng mi'm la.i . Nu+o+'c ma('t
Hu+o+ng ddang cha?y ra`n ru.a xuo^'ng ma'. Co^ tho^?n thu+'c:
- Anh bu+o+'c to+'i, to^i se~ tu+. dda^m va`o co^?... nhu+ng...
Tu+. hoa?ng ho^'t ho?i:
- Nhu+ng sao?
- Nhu+ng to^i se~ dda^m anh che^'t tru+o+'c.
Tha^'y ca^y ke'o ddang o+? sa't tru+o+'c ma(.t la.i nghe Hu+o+ng ha(m he
nhu+ va^.y, Tu+. vo^.i le^'t ngu+o+.c tre^n sa`n nha`, a^'p u'ng ho?i:
- Ta.i sao co^ muo^'n gie^'t to^i?
Hu+o+ng o`a le^n kho'c:
- Anh ha.i ddo+`i to^i ma` co`n ho?i ...
Tha^'y Hu+o+ng kho'c mu`i ma^~n, Tu+. bo+'t so+.. Anh la^.t dda^.t
ddu+'ng le^n, ho?i nho?:
- To^i ha.i ddo+`i co^ ho^`i na`o?
Hu+o+ng o`a le^n kho'c:
- Anh ddem to^i ve^` dda^y la` ha.i ddo+`i to^i .
Tu+. vo^.i ca?i cha'nh:
- To^i dda^u muo^'n ddem co^ ve^`. Ta.i cha me. to^i muo^'n nhu+ va^.y .
Hu+o+ng bu+.c bo^.i, ni'n kho'c, tro^' ma('t ho?i:
- Anh kho^ng muo^'n ddem to^i ve^` nha` na`y pha?i kho^ng?
Tu+. ga^.t dda^`u . Hu+o+ng que^.t nu+o+'c ma('t, la('p ba('p ho?i:
- Anh no'i tha^.t kho^ng?
Tu+. nhanh nha^?u dda'p:
- To^i chi? muo^'n le^n tha`nh pho^' ddi ho.c.
Hu+o+ng mu+`ng ro+? no'i:
- Va^.y anh cho to^i ve^` nghen!
Tu+. im la(.ng mo^.t lu'c ro^`i ho?i:
- Co^ o+? be^n na`y sung su+o+'ng ho+n, ta.i sao co^ muo^'n ve^`?
Hu+o+ng gia^.n do^~i:
- To^i chi? muo^'n ve^` nha`. Anh kho^ng muo^'n to^i thi` tha cho to^i
ddi .
Tu+. lu+o+~ng lu+. no'i:
- To^i dda^u quye^'t ddi.nh ddu+o+.c. Co^ ve^` be^n ddo' la`m gi`?
Hu+o+ng khe'p ne'p ngo^`i xuo^'ng giu+o+`ng, a^'p u'ng ho?i:
- To^i no'i cho anh bie^'t thi` anh cho to^i ddi pha?i kho^ng?
Tu+. tha(?ng tha('n no'i:
- Co^ la` vo+. to^i ma`!
Hu+o+ng qua('c ma('t, tro^ng co^ vu+`a du+~ la.i dde.p the^m bo^.i
pha^`n. Co^ no'i qua gio.ng nghie^'n ra(ng:
- To^i la` vo+. anh?
- Chu+' sao? Cha me. to^i cu+o+'i co^ ve^` cho to^i .
Hu+o+ng quo+ ca^y ke'o, a'nh sa'ng ha('t va`o ma(.t Tu+.:
- Co`n la^u . To^i no'i cho anh bie^'t. To^i kho^ng he^` bie^'t anh la`
ai . To^i oa'n ghe't anh. Ngu+o+`i to^i ye^u o+? be^n kia so^ng. Anh
a^'y he.n to^i sa'ng so+'m ho^m nay o+? be^'n ddo`.
Tu+. nga.c nhie^n ho?i:
- Anh ta he.n co^ dde^? la`m gi`?
Hu+o+ng mi'm mo^i, ga(`n gio.ng:
- Chu'ng to^i dda~ ba`n ti'nh tru+o+'c. To^i gie^'t anh ba(`ng ca'i
ke'o na`y ro^`i ra be^'n ddo`, tro^'n ddi vo+'i anh a^'y .
Tu+. gia^.t mi`nh tho^'i lui mo^.t bu+o+'c:
- Tro+`i o+i, sao co^ a'c nhu+ va^.y?
Hu+o+ng tu+'c to^'i no'i qua ho+i tho+? na(.ng ne^`:
- Anh mo+'i la` ke? a'c. Chu'ng to^i thu+o+ng nhau, he.n so^'ng che^'t
cu`ng nhau . To^i kho^ng la^'y ddu+o+.c anh a^'y to^i pha?i che^'t. Anh
pha' ha.i ddo+`i to^i .
Hu+o+ng xu'c ddo^.ng qua', o^m ma(.t kho'c ru? ru+o+.i . Ba^y gio+`, Tu+.
dda~ quen vo+'i bo'ng to^'i trong pho`ng. Anh tha^'y Hu+o+ng na(`m gu.c
tre^n giu+o+`ng, to'c co^ xo?a xuo^'ng, la^'p ca? vai va` mo^.t be^n
lu+ng. Ngu+o+`i Hu+o+ng run ra^?y theo tie^'ng kho'c.
Tu+. bu+o+'c to+'i na('m vai Hu+o+ng, vo^~ ve^`:
- Co^ ddu+`ng kho'c nu+~a .
Hu+o+ng tu?i tha^n ca`ng kho'c nhie^`u ho+n. Tu+. pha^n va^n no'i:
- To^i kho^ng bie^'t la`m gi` ba^y gio+`.
DDo^.t nhie^n Hu+o+ng ni'n ba(.t, gio.ng ti?nh ta'o:
- To^i kho^ng the^? gie^'t anh ddu+o+.c. Hay la`...
Tu+. tha^'y tha'i ddo^. la. lu`ng cu?a Hu+o+ng lie^`n ho?i:
- Co^ no'i gi`?
Hu+o+ng a^'p u'ng, gio.ng e the.n:
- Hay la`... anh cu+' o^m to^i ddi . To^i ngu? vo+'i anh... ro^`i anh
cho to^i ddi .
Tu+. nga^?n ngo+ no'i:
- O+`... thi` co^ la` vo+. to^i . Mi`nh o+? chung trong pho`ng tu+'c
nhie^n pha?i ngu? vo+'i nhau .
Hu+o+ng tu+'c gia^.n, du`ng da(`ng no'i:
- To^i ngu? vo+'i anh mo^.t la^`n dde^? tra? no+. cho ba ma' to^i . Xem
nhu+ to^i kho^ng a(n giu+.t cu?a anh.
Gio.ng Hu+o+ng tha`nh tha^.t va` cu+o+ng quye^'t khie^'n Tu+. ca?m
tha^'y thu+o+ng co^ ho+n:
- Co^ no'i nhu+ va^.y la` sao?
Hu+o+ng gia^.n do^~i:
- Anh muo^'n to^i no'i tanh ba`nh ra he^'t hay sao? To^i ngu? vo+'i
anh tu+'c la` anh la`m chuye^.n ddo' vo+'i to^i . Tu+'c la` to^i tra?
no+. cho anh, coi nhu+ ddu?.
Tu+. tho+? da`i ho?i:
- La`m chuye^.n ddo' ha??
Hu+o+ng ga^.t dda^`u:
- O+`, la`m chuye^.n vo+. cho^`ng xong ro^`i anh cho to^i ddi nghen.
Tu+. im la(.ng. Anh kho^ng ngo+` ddo^i vo+. cho^`ng mo+'i cu+o+'i ba`n
chuye^.n ngu? vo+'i nhau de^~ o+.t nhu+ va^.y . Anh cu+' nghi~ nhu+ tu.i
con ni't cho+i mua ba'n ddo^` ha`ng.
Tha^'y Tu+. la`m thinh, Hu+o+ng co^' no'i:
- To^i na(`m ye^n, anh la`m gi` cu~ng ddu+o+.c ma`.
Tu+. tha^?n tho+` suy nghi~. Cuo^.c ddo+`i sao gio^'ng nhu+ chuye^.n
mua ba'n. E'o le o+? cho^~, mo'n ha`ng la` con ngu+o+`i, la` Hu+o+ng,
mo^.t ngu+o+`i con ga'i tre? dde.p va` tha^.t tha`.
Cho+` mo^.t lu'c, tha^'y Tu+. va^~n kho^ng dda'p, Hu+o+ng co^' thuye^'t
phu.c:
- To^i kho^ng cho^'ng cu+. dda^u . Anh muo^'n la`m sao thi` la`m.
Tu+. ngao nga'n dda'p:
- Co^ la` vo+. to^i ma`. Ta.i sao to^i pha?i ma(.c ca? chuye^.n na`y
vo+'i vo+. to^i .
Hu+o+ng bu+.c mi`nh, su+`ng so^.:
- To^i la` vo+. anh ho^`i na`o . DDa^y chi? la` mo^.t mua ba'n giu+~a
ba ma' to^i va` cha me. anh. To^i tra? no+. cho anh xong la` hue^` nhau .
Tu+. cha'n na?n no'i:
- To^i dda^u pha?i la` ngu+o+`i mua .
Hu+o+ng nghie^m gio.ng:
- To^i kho^ng pha?i la` ngu+o+`i ba'n. Anh kho^ng pha?i la` ngu+o+`i
mua . To^i chi? la` mo^.t mo'n ha`ng. Ba ma' to^i ba'n thi` cha me. anh
mua cho anh. Ba^y gio+` anh dda~ co' ha`ng, anh xa`i hay kho^ng la`
quye^`n cu?a anh.
Tu+. o^m da^`u:
- Tro+`i o+i, co^ no'i nghe sao de^~ da`ng qua' va^.y . To^i la` mo^.t
con ngu+o+`i, co^ bie^'t kho^ng. To^i kho^ng pha?i la` ca'i ma'y .
Hu+o+ng chua cha't no'i:
- Co' nhu+~ng ngu+o+`i, be^n ngoa`i la` ngu+o+`i nhu+ng trong lo`ng
kho^ng pha?i ngu+o+`i .
Tu+. tu+'c gia^.n ho?i:
- Co^ no'i ai va^.y?
Hu+o+ng dda'p ba^ng quo+:
- To^i no'i chung chung va^.y tho^i . Kho^ng a'm chi? ai ca?.
Tu+. cu'i nhi`n nhu+~ng ve^.t tra(ng sa'ng cha.y da`i tre^n ne^`n nha`.
Anh kho^ng bie^'t pha?i la`m gi`. Ngu+o+`i con ga'i ddang o+? chung
pho`ng vo+'i anh ddu+o+.c go.i la` vo+. va` anh ddu+o+.c go.i la`
cho^`ng. Giu+~a hai ngu+o+`i ddu+o+.c go.i la` vo+. cho^`ng, ddang co'
mo^.t cuo^.c mua ba'n. Con ngu+o+`i tro+? ne^n tra('ng tro+.n va`
ti`nh ngu+o+`i la.i bi. re? ru'ng dde^'n nhu+ the^'.
Hu+o+ng nga? ngu+o+`i xuo^'ng giu+o+`ng. Co^ la^`n tha'o nu't va` co+?i
a'o ngoa`i . Be^n trong, Hu+o+ng co`n lo+'p a'o mo?ng ma`u ho^`ng o^m
sa't la^'y ngu+.c. Co^ na(`m ngu+?a tre^n giu+o+`ng, ba^'t ddo^.ng. Tu+.
nhi`n la.i, ngu+.c Hu+o+ng pha^.p pho^`ng theo nhi.p tho+? . Anh tha^'y
ma`u da tra('ng muo^'t o+? hai bo+` vai Hu+o+ng.
Nhi`n Hu+o+ng nhu+ng Tu+. kho^ng ca?m tha^'y mo^.t chu't xu'c ddo^.ng
na`o . Ba?n na(ng tu+. nhie^n cu?a ddu+'a con trai che^'t tie^.t trong
ngu+o+`i anh. Chuye^.n vo+. cho^`ng bo^~ng nhie^n bi. so^? toe.t trong
dde^m ta^n ho^n. Tu+. ca?m tha^'y nhu+ bi. ai ha^'t mo^.t thau nu+o+'c
la.nh va`o ma(.t.
Tu+. tho+? da`i no'i:
- To^i kho^ng the^? la`m chuye^.n ddo' ddu+o+.c.
Hu+o+ng na(`m im la(.ng. Tu+. co+?i gia`y, ngo^`i du+.a va`o dda^`u
giu+o+`ng, duo^~i hai cha^n ra . Hai vo+. cho^`ng mo+'i cu+o+'i, ke?
na(`m, ngu+o+`i ngo^`i im li`m be^n ca.nh nhau .
DDe^m ve^` khuya ca`ng va('ng la(.ng. Tie^'ng co^n tru`ng ra? ri't
dde^`u dda(.n ngoa`i kia . Ma^'y ta`u la' chuo^'i khua ddo^.ng xa`o xa.t
be^n he`. Va`i ngo.n gio' tro+? co+n, ri't nhe. qua ma^'y khe cu+?a .
Hi`nh nhu+ co' tie^'ng con nha'i vu+`a nha?y to?m va`o vu~ng nu+o+'c
mu+a ddo.ng la.i tu+` chie^`u .
Be^n trong pho`ng chi? tie^'ng Hu+o+ng tho+? dde^`u . Thi?nh thoa?ng co^
tro+? mi`nh. Tie^'ng va?i mo?ng cha` nhe. le^n ma(.t chie^'u pha't ra
mo^.t a^m thanh mo+n man nhe` nhe.. Tu+. ngo^`i suy nghi~ mo^ng lung,
anh mo+ tu+o+?ng dde^'n ca?nh sinh hoa.t nho^.n nhi.p tre^n tha`nh
pho^'. Mai na`y, kho^ng bie^'t anh se~ ddi dda^u va` la`m gi`.
Tre^n va'ch, hai con tha(`n la(`n ru+o+.t dduo^?i nhau dda^u ddo'. Tie^'ng
ke^u ga^'p ru't. Hi`nh nhu+ chu'ng du+`ng trong mo^.t xo' ke.t. Sau ddo',
mo^.t lu'c la^u, co' tie^'ng cha('t lu+o+~i cu?a mo^.t trong hai con
tha(`n la(`n. Co' the^? cu?a ca? hai .
Hu+o+ng na(`m va` Tu+. ngo^`i nhu+ the^' la^u la('m. Tro+? mi`nh mo^.t
ho^`i, Hu+o+ng
cho+.t ho?i:
- Anh co`n thu+'c kho^ng?
Tu+. ga^.t dda^`u dda'p:
- To^i kho^ng the^? la`m ddu+o+.c chuye^.n ddo'?
- Co' gi` ma` kho^ng ddu+o+.c, de^~ da`ng qua' ma`.
Tu+. no^?i gia^.n:
- Ta.i sao co^ bie^'t de^~?
Hu+o+ng la`m thinh kho^ng dda'p. Mo^.t lu'c sau, co^ ho?i:
- Ta.i sao anh kho^ng la`m ddu+o+.c. Anh to^.i nghie^.p cho to^i pha?i
kho^ng?
Tu+. pha^n va^n dda'p:
- To^i kho^ng bie^'t. To^i chi? ca?m tha^'y to^.i lo^~i mo^~i khi to^i
nghi~ dde^'n chuye^.n o^m la^'y co^ .
Hu+o+ng la.nh lu`ng no'i:
- Anh co' la`m gi` hay kho^ng thi` dde^'n sa'ng so+'m to^i cu~ng ddi .
Tu+. la('c dda^`u, pha^n bua:
- To^i kho^ng muo^'n la`m ba^'t cu+' chuye^.n gi` to^?n thu+o+ng dde^'n
co^ . Ne^'u co^ kho^ng ye^u to^i thi` ta.i sao co^ muo^'n chuye^.n a^'y
vo+'i to^i .
Hu+o+ng bu+.c mi`nh dda'p:
- Kho^ng pha?i to^i muo^'n ma` to^i chi? tra? no+. cho anh dde^? thanh
toa'n so`ng pha(?ng mo.i chuye^.n. Mai na`y, khi to^i ddi ro^`i, ne^'u
anh kho^ng la`m gi`, to^i ca?m tha^'y a'y na'y kho^ng ye^n.
Tu+. an u?i:
- Co^ la` con ga'i chu+a co' cho^`ng bao gio+`. To^i kho^ng thu+o+ng
co^ . To^i kho^ng muo^'n pha' ha.i ddo+`i co^ . Ho+n nu+~a ...
- Anh muo^'n no'i ho+n nu+~a ca'i gi`...
Tu+. no^?i ca'u, ga('t go?ng:
- Co^ ba('t to^i la`m chuye^.n ddo' gio^'ng nhu+ to^i ra cho+. mua
ha`ng. Chuye^.n ti`nh ca?m ma`, to^i dda^u pha?i la` ca'i ma'y dde^?
co^ ba^.t ddie^.n le^n la` cha.y ngay .
Hu+o+ng ma('c co+~ ddo? ma(.t:
- Cha(?ng qua ba ma' to^i thie^'u no+. cha me. anh. Ba^y gio+`, to^i
thay ma(.t ba ma' dde^? tra? no+. cho xong.
Tu+. buo^`n ba~ no'i:
- DDa^u ai ba('t co^ tra? no+. ky` cu.c nhu+ va^.y .
Hu+o+ng nho+' to+'i cuo^.c ho^n nha^n ga? e'p, bu+.c bo^.i no'i:
- Cha me. anh cho+' ai . Ba^y gio+`, anh kho^ng muo^'n thi` tho^i . To^i
cu+' xem nhu+ tra? no+. xong ro^`i .
Hai ngu+o+`i ni'n thinh. Ca(n pho`ng la.i chi`m va`o im la(.ng.
Hai con tha(`n la(`n lu'c na?y la.i ru+o+.t dduo^?i nhau tre^n va'ch.
Trong dde^m va('ng, tie^'ng chu'ng dduo^?i nhau nghe ro~ mo^`n mo^.t.
Cha.y cha'n, chu'ng chui va`o mo^.t xo' ke.t na`o ddo'. Mo^.t lu'c sau,
co' tie^'ng cha('t lu+o+~i .
Hu+o+ng va` Tu+. nghe ma^'y ta`u la' chuo^'i cu+' co. xa't nhau dde^`u
dda(.n be^n ngoa`i . Co' tie^'ng nha'i nha?y to~m va`o vu~ng nu+o+'c.
La^`n na`y dde^'n hai con chu+' kho^ng pha?i mo^.t. Hai a^m thanh ke^'
tie^'p nhau, gio^'ng nhau, chu+'ng to? kho^ng pha?i mo^.t con nha'i
nha?y hai la^`n. Ma` no' nha?y hai la^`n la`m gi`. Chuye^.n nha?y va`o
vu~ng nu+o+'c co' gi` hu+'ng thu' dda^u . Hai tie^'ng ddo^.ng a^'y ra^'t
gio^'ng nhau, cha('c la` hai con nha'i ba(`ng nhau, nha?y xuo^'ng vu~ng
nu+o+'c cu`ng tu+` mo^.t ddo^. cao . Tu+. nghi~, hai con nha'i ddu`a
gio+~n vo+'i nhau trong dde^m khuya, co' le~ chu'ng khoan khoa'i la('m.
Co`n Hu+o+ng, co^ buo^`n ba~ nghi~ ngo+.i, cha('c la` chu'ng tu+. va^.n.
Tu+. kho^ng nghi~ dde^'n hai con nha'i nu+~a . Anh quay nhi`n Hu+o+ng,
thu+? xem co' chuye^.n gi` mo+'i la. xa?y ra hay kho^ng. Hu+o+ng na(`m
ye^n ddo', xa la.. Ngu+o+`i con ga'i ma` mo.i ngu+o+`i ba?o ra(`ng, vo+.
anh. Co`n anh, ngu+o+`i ta cu~ng ba?o, la` cho^`ng. Tha^.t ra, Tu+. nghi~
ra(`ng, vo+. cho^`ng kho^ng co' y' nghi~a gi` ca?, mo^.t khi ca? hai
chu+a co' mo^.t chu't ti`nh ca?m na`o, mo^.t chu't ky? nie^.m na`o . Anh
bie^'t ba?n tha^n mi`nh, mo^.t ngu+o+`i con trai kho?e ma.nh, tu+`ng
mo+ tu+o+?ng o^m a^'p mo^.t co^ ga'i dde.p. Nhu+ng ba^y gio+`, Hu+o+ng
na`i ni? Tu+. la`m chuye^.n ddo' dde^? co^ tra? no+. cho xong thi` anh
kho^ng the^? la`m ddu+o+.c.
Hai ngu+o+`i, mo^.t na(`m va` mo^.t ngo^`i suy nghi~ mie^n man nhu+ the^'
cho dde^'n khi tie^'ng ga` ga'y hie^.p dda^`u . Tu+. nhi`n qua khe va'ch,
tro+`i va^~n co`n to^'i . Hu+o+ng ngo^`i da^.y ma(.c a'o va`o . Cho+.t co^
quay qua o^m ma(.t Tu+., ho^n nhe. le^n go` ma'. DDo^`ng tho+`i Tu+.
na('m cha(.t la^'y ba`n tay Hu+o+ng. Tu+. kho^ng hie^?u ta.i sao anh
la`m nhu+ va^.y . Ba`n tay Hu+o+ng me^`m nhu?n trong tay Tu+.. Mu`i tho+m
nhe` nhe. tu+` ngu+o+`i Hu+o+ng cu+' pho+n pho+'t ddu+a va`o mu~i Tu+..
Ba^y gio+`, Tu+. ca?m tha^'y mo^.t ddie^`u gi` ddo' la^ng la^ng trong
ngu+o+`i . Tu+. kho^ng bie^'t ca?m gia'c gi` nhu+ng no' len va`o nhe.
nha`ng va` khie^'n anh ca?m tha^'y ma't di.u ca? ta^m ho^`n.
Ba^'t cho+.t, Tu+. muo^'n qua`ng tay o^m Hu+o+ng va`o lo`ng. Nhu+ng ddo'
chi? la` y' nghi~. Hu+o+ng dda~ vuo^.t tay, bu+o+'c xuo^'ng giu+o+`ng.
Co^ nhi`n Tu+., long lanh nu+o+'c ma('t:
- Anh dda~ hu+'a vo+'i to^i .
Tha^.t su+., Tu+. co' hu+'a gi` dda^u . Anh cha(?ng no'i ca^u na`o . Mo.i
chuye^.n dde^`u do Hu+o+ng ddu+a ra . Co^ no'i ta^'t ca? ro^`i co^ ba?o
ra(`ng anh hu+'a .
Tha^'y Tu+. im la(.ng. Hu+o+ng bu+o+'c to+'i o^m cha^`m la^'y anh,
kho'c vu`i:
- Anh co`n tho+`i gian la`m chuye^.n ddo' ma`.
Nu+o+'c ma('t Hu+o+ng cha?y xuo^'ng, a^'m mo^.t be^n co^? cu?a Tu+..
Hu+o+ng kho'c ma` Tu+. ca?m tha^'y xo't xa trong lo`ng. Nghi~ la.i, anh
chu+a he^` ye^u co^ ga'i na`y . Co^ hoa`n toa`n xa la. ddo^'i vo+'i anh.
Tu+. vuo^'t nhe. bo+` vai ro^`i mo+n man bo+` lu+ng Hu+o+ng. Chu+a bao
gio+` cho ma~i dde^'n ta^.n cuo^'i ddo+`i ve^` sau, Tu+. co' ca?m gia'c
tha'nh thie^.n va` thanh cao nhu+ va^.y . Tu+. chi? bie^'t mo^.t ddie^`u,
ngay lu'c ddo', anh muo^'n la`m ba^'t cu+' ddie^`u gi` cho Hu+o+ng vui
lo`ng.
Hu+o+ng thu? thi? be^n tai Tu+.:
- Anh hu+'a vo+'i to^i ro^`i pha?i kho^ng?
Tu+. ga^.t dda^`u . Hu+o+ng no'i nho?:
- Anh ba(`ng lo`ng cho to^i ddi pha?i kho^ng?
Tu+. la.i ga^.t dda^`u . Anh no'i, gio.ng kha`n ddu.c:
- To^i se~ ddu+a co^ ddi . Ne^'u co^ ddi mo^.t mi`nh, ngu+o+`i trong
nha` tha^'y ddu+o+.c se~ kho^ng dde^? cho co^ thoa't tha^n dda^u .
Hu+o+ng ga^.t dda^`u, buo^ng Tu+. ra . Co^ vuo^'t to'c va` ke'o a'o cho
ngay tha(?ng la.i . Hai ngu+o+`i mo+? cu+?a nhe` nhe., la'ch mi`nh ra
ngoa`i .
Tro+`i co`n to^'i . Phi'a ddo^ng vu+`a u+?ng chu't a'nh ho^`ng.
Tu+. dda^?y chie^'c xe dda.p, mo+? co^?ng cho Hu+o+ng ddi ra . Trong nha`
ye^n la(.ng hoa`n toa`n nhu+ng co' a'nh dde`n o+? phi'a nha` be^'p. Tu+.
bie^'t ngu+o+`i qua?n gia gia` dda~ thu+'c va` ddang lo bu+~a a(n sa'ng
cho gia ddi`nh.
Sau co+n mu+a dai da(?ng ma^'y nga`y qua con ddu+o+`ng da^.y bu`n nha?o
nhoe.t. Tu+. pha?i va'c chie^'c xe dda.p le^n vai . Hai ngu+o+`i ddi im
la(.ng tre^n ddu+o+`ng. Hu+o+ng ddi tru+o+'c, Tu+. no^'i bu+o+'c theo
sau . Da'ng Hu+o+ng ga^`y go` to^.i nghie^.p. Tro+`i kho^ng la.nh la('m
nhu+ng gio' ma.nh khie^'n Hu+o+ng pha?i vo`ng hai ca'nh tay o^m cha(.t
la^'y ngu+o+`i .
Chi? sau mo^.t dde^m, no'i ddu'ng ra chi? co' va`i gio+`, Tu+. nhi`n
Hu+o+ng va` ca?m tha^'y tha^n thu+o+ng nhu+ ddo^'i vo+'i mo^.t ngu+o+`i
cu`ng anh tra~i qua ca? mo^.t ddoa.n ddo+`i . Ba^y gio+`, Tu+. ca?m nha^.n
ra(`ng, anh kho^ng muo^'n ma^'t Hu+o+ng. Tu+. co`n qua' tre?, anh kho^ng
bie^'t ca?m gia'c vu+`a cho+'m trong lo`ng la` thu+' gi`. No' co' pha?i
la` ti`nh ye^u hay kho^ng? Ne^'u pha?i, ta.i sao anh co' thu+' ti`nh
dda(.c bie^.t vo+'i Hu+o+ng nhanh dde^'n nhu+ va^.y . Mo+'i va`i gio+`
tru+o+'c dda^y, Hu+o+ng co`n ca^`m ca^y ke'o ddi.nh gie^'t anh cho
che^'t. Anh ta('t tho+? thi` co^ ta mo+'i phi? chi'. Cha(?ng le~ Tu+.
ye^u ngu+o+`i toan ti'nh gie^'t anh. Tu+. kho^ng hie^?u no^?i . Tu+. chi?
bie^'t, anh kho^ng muo^'n ro+`i xa ngu+o+`i con ga'i na`y . Ke? ddu+o+.c
go.i la` vo+. anh. Ba^y gio+`, Tu+. tho+? da`i ... anh ddang da('t vo+.
mi`nh ddi giao cho ke? kha'c.
Tu+. va` Hu+o+ng dde^'n cuo^'i con ddu+o+`ng dda^'t thi` tro+`i u+?ng
sa'ng ho+n. Le^n ddu+o+`ng nhu+.a, Tu+. dda(.t chie^'c xe dda.p xuo^'ng,
dde^` nghi.:
- To^i cho+? co^ dde^'n be^'n ddo`.
Hu+o+ng kho^ng no'i gi`, la(?ng la(.ng ngo^`i sau xe . Tu+. go` lu+ng
dda.p, gio' ngu+o+.c, tuy Hu+o+ng nho? va` nhe. ca^n nhu+ng anh ca?m
tha^'y na(.ng, pha?i ra'n su+'c. Con ddu+o+`ng da`i, tha(?ng ta('p. Tro+`i
vu+`a hu+`ng sa'ng, chu+a co' bo'ng ngu+o+`i qua la.i .
DDu+o+`ng nhu+.a ke'o da`i mo^.t ddoa.n chu+`ng ba ca^y so^' ro^`i tie^'n
ga^`n ve^` phi'a bo+` so^ng. Ba^y gio+` gio' ddo^?i chie^`u, tho^?i ngang,
to^'c le^n tu+` phi'a do`ng so^ng. Gio' tho^?i tung to'c Hu+o+ng, qua^'n
va`o ma(.t va` co^? Tu+.. Tu+`ng so+.i to'c mo+n man tre^n da Tu+.. Mu`i
to'c ngu+o+`i con ga'i tre? dde.p la`m Tu+. ca?m tha^'y nga^y nga^'t.
Tu+. kho^ng ca?m tha^'y me^.t. Anh muo^'n ddu+o+`ng da`i ba^'t ta^.n va`
hai ngu+o+`i cu+' dde`o nhau tre^n xe dda.p nhu+ the^' na`y ma~i ma~i .
Hu+o+ng ngo^`i sau xe ye^n la(.ng nhu+ng trong lo`ng co^ ngo^~n ngang
tra(m mo^'i . Hu+o+ng vu+`a muo^'n ga(.p ngu+o+`i ye^u cu~ cho nhanh,
thoa't kho?i ca?nh bi. e'p ga? cho gia ddi`nh Tu+. ca`ng so+'m ca`ng
to^'t. DDo^`ng tho+`i Hu+o+ng la.i muo^'n Tu+. cho+? co^ ddi hoa`i nhu+
the^'. Ba^y gio+` co^ kho^ng ghe't Tu+. nu+~a . Anh cha`ng xa la. na`y
de^~ thu+o+ng qua'. Co^ ca?m tha^'y nhu+ va^.y . Anh ta chi? lo cho co^
ma` kho^ng nho+' dde^'n ba?n tha^n mi`nh. Ta.i sao anh ta pha?i tro^'n
cha me. dde^? giao vo+. mi`nh cho ke? kha'c. Hu+o+ng nga^?m nghi~ ro^`i
gia^.t mi`nh. Theo nghi le^~ va` thu? tu.c, Hu+o+ng dda~ la` vo+. va`
Tu+. la` cho^`ng. Anh cha`ng thu+ sinh o^'m ye^'u ddang go` lu+ng dda.p
xe la` cho^`ng. Tie^'ng cho^`ng nghe la. va` kinh khu?ng. Mo^~i la^`n
Hu+o+ng la^.p tie^'ng na`y trong na~o, co^ ca?m tha^'y nhu+ co' tie^'ng
se't ra^'t ma.nh trong dda^`u . Cho^`ng! Tro+`i o+i! Hu+o+ng dda~ co'
cho^`ng. Ba^y gio+`, cho^`ng Hu+o+ng ddang cho+? co^ ddi giao cho ngu+o+`i
ti`nh. Ta.i sao co^ co' the^? ba('t cho^`ng co^ la`m chuye^.n ta`n nha^~n
nhu+ va^.y . Hu+o+ng kho^ng hie^?u . Tro+`i o+i! Hu+o+ng nhu? tha^`m, co^
la` ddu+'a con ga'i kho^ng ra gi`.
Ba^'t cho+.t, Tu+. ca?m tha^'y a^'m ha(?n phi'a sau lu+ng. Anh nha^.n
ra, Hu+o+ng ddang a'p ma(.t va`o lu+ng anh. Ca'i ca?m gia'c a^'m a^'y
la` da ma(.t va` nu+o+'c ma('t cu?a Hu+o+ng tha^'m va`o da Tu+.. Tie^'ng
kho'c cu?a Hu+o+ng mo^~i lu'c mo^~i lo+'n.
Tu+. ca?m tha^'y cay ma('t va` la.nh tre^n hai go` ma'. Anh bie^'t mi`nh
dda~ kho'c. Anh kho'c tu+. nhie^n. Tu+. kho'c vi` chuye^.n gi`. Chi'nh
anh cu~ng kho^ng hie^?u no^?i . Co' pha?i, Tu+. kho'c cho mo^.t mo^'i
ti`nh dda^`u ddo+`i ma^'t ngay tu+` lu'c mo+'i cho+'m.
Be^'n ddo` dda~ hie^.n ra o+? cuo^'i ddu+o+`ng. Bo'ng ca^y dda gia` vo+'i
nhu+~ng da^y buo^ng cha(`ng chi.t ddang ddu+'ng u? ru? be^n so^ng.
Tu+. dda.p xe tha^.t cha^.m. Anh muo^'n du+`ng la.i nhu+ng ddo^i cha^n
cu+' cu+? ddo^.ng dde^`u . Ba^y gio+`, Tu+. so^'ng nho+` chu't su+'c ta`n
co`n so't la.i trong ngu+o+`i . Anh pho' ma(.c cho mo.i su+. die^~n bie^'n
be^n ngoa`i . Tu+. kho^ng co`n kha? na(ng kha'ng cu+. nu+~a . Chie^'c xe
dda.p du+`ng khi ca'ch be^'n ddo` chu+`ng hai mu+o+i thu+o+'c. Quang
ca?nh be^n so^ng va('ng la(.ng. Chi? co' tie^'ng so'ng nu+o+'c vo^?
dde^`u dda(.n va`o bo+`.
Tro+`i vu+`a hu+`ng sa'ng, ma(.t tro+`i chu+a le^n, ngu+o+`i co`n nga'y
ngu?. DDe^m co`n ba'm rie^'t va` nga`y chu+a ba('t dda^`u . Du+o+'i be^'n
ddo', co' chie^'c xuo^`ng ai dda^.u sa(~n o+? ddo'. DDo` chao da^.t do+`
theo so'ng nu+o+'c. Tu+. kho^ng tha^'y ai phi'a ngoa`i nhu+ng co' a'nh
thuo^'c la' sa'ng ddo? tu+`ng cha^.p trong khoang.
Tu+. ngo^`i tre^n ye^n xe . Hu+o+ng ddu+'ng be^n ca.nh. Gio' so^ng tho^?i
hai ta` a'o da`i cu+o+'i cu?a Hu+o+ng bay pha^`n pha^.t. Ma`u ddo? va`
ne't the^u va`ng cu?a a'o no^?i ba^.t trong ca?nh la.nh va('ng va` ddo+n
so+ cu?a be^'n ddo`. Ma`u a'o tro+? ne^n tro+ tre?n vo+'i ca?nh va^.t
khie^m nhu+o+.ng chung quanh.
Hu+o+ng na('m ba`n tay Tu+. ddang dda(.t tre^n tay ca^`m xe . Tu+. nhi`n
xuo^'ng do`ng so^ng. Hu+o+ng nhi`n Tu+. kho^ng cho+'p ma('t. Co^ kho^ng
bie^'t pha?i no'i gi`. Co^ ca?m tha^'y qua' ray ru+'c trong lo`ng. Su+.
vie^.c xa?y ra ba^'t nha^~n cho Tu+. qua'. Hu+o+ng ddo`i ho?i nhu+~ng
ddie^`u qua' dda'ng cha(ng. Hu+o+ng nghi~ ra(`ng, co^ pha?i tra? mo^.t
gia' ra^'t cao cho ddie^`u mong u+o+'c ddo'. Na`o ngo+`, Hu+o+ng kho^ng
pha?i tra? mo^.t thu+' gi`. Ca'i gia' ma` co^ nghi~ ra^'t cao va` qua'
kho^? nho.c dda~ tro+? ne^n qua' su+'c de^~ da`ng. Ta^'t ca? mo.i chuye^.n
xa?y ra e^m dde.p cho Hu+o+ng la` nho+` Tu+.. Hu+o+ng hie^?u ro~ nhu+
va^.y nhu+ng co^ kho^ng bie^'t pha?i la`m gi` dde^? ba'o dda'p cho Tu+..
Ma(.t Tu+. tra('ng nho+.t sau mo^.t dde^m kho^ng ngu? va` xu'c ddo^.ng
qua' na(.ng ne^`. Anh nhi`n xuo^'ng do`ng so^ng ma` nu+o+'c ma('t ru+ng
ru+ng.
Hu+o+ng nho'n cha^n le^n o^m Tu+., ghi` cha(.t. Co^ ho^n le^n ma(.t Tu+.
ma` ca?m tha^'y ma(.n o+? dda^`u mo^i . Hu+o+ng ho^n la^`n qua mo^i Tu+..
Co^ ca?m tha^'y mo^i anh gia' la.nh.
Tu+. ngo^`i ye^n. Gio' so^ng tho^?i sao la.nh ba(`ng no^~i gia' ba(ng
trong ngu+o+`i Tu+.. Hu+o+ng lui la.i, ba`n tay co^ co`n na('m cha(.t
tay Tu+.:
- Ca'm o+n anh.
Tu+. im la(.ng, kho^ng dda'p. Gio' so^ng va^~n tho^?i . To'c Hu+o+ng
va^~n bay, qua^'n qui't quanh dda^`u va` co^? co^ . To'c Hu+o+ng lo`a
xo`a va`o ma(.t Tu+.. Va^~n mu`i to'c tho+m a^'y nhu+ng Tu+. ca?m tha^'y
ddau xo't vo^ nga^`n.
Hu+o+ng thu? thi?, gio.ng nghe.n nga`o:
- Ca'm o+n anh. Em ddi .
Tu+. ba^'t ddo^.ng. Hi`nh nhu+ anh kho^ng co`n bie^'t dde^'n chung
quanh. Chi? co' nu+o+'c ma('t Tu+. cha?y da`i xuo^'ng hai be^n ma'. Gio'
so^ng tho^?i le^n khie^'n nu+o+'c ma('t tro+? ne^n gia' ba(ng tre^n
da ma(.t Tu+..
Hu+o+ng buo^ng tay Tu+.. Co^ na('m cha(.t ca^y ke'o ca('t pha(ng mo^.t
go'c va.t a'o, nhe't va`o tay Tu+.. Ma?nh va?i ddo? tu+.a nhu+ ma'u
tu+o+m tre^n la`n da tra('ng nho+.t nha.t cu?a Tu+.. Hu+o+ng ne'm ca^y
ke'o xuo^'ng do`ng so^ng ro^`i ddi lui da^`n ve^` phi'a be^'n ddo`. Mo^i
Hu+o+ng ma^'p ma'y:
- Ca'm o+n anh nhie^`u la('m... anh Tu+..
Tu+. chuye^?n ma('t nhi`n theo da'ng Hu+o+ng nho? da^`n. Co`n ca'ch bo+`
so^ng chu+`ng mu+o+`i thu+o+'c, Hu+o+ng xoay mi`nh ddi nhanh xuo^'ng
be^'n ddo`. Ba^'y gio+`, co^ ddi vo^.i va? va` du+'t khoa't. Hu+o+ng
ddi nhu+ cha.y tro^'n. Kho^ng co' ai ru+o+.t dduo^?i Hu+o+ng ca?. Hu+o+ng
ddang la^~n tro^'n vo+'i chi'nh ta^m ho^`n co^ .
Chie^'c xuo^`ng nhe. nha`ng ta'ch be^'n. Nu+o+'c so^ng dda^?y xuo^`ng
tro^i tha^.t nhanh. Thoa('t trong nha'y ma('t, no' dda~ ta'ch xa ha(?n
bo+`.
Trong su+o+ng so+'m, Tu+. chi? co`n tha^'y bo'ng chie^'c xuo^'ng mo+`
nha.t tre^n so^ng.
Gio' so^ng tho^?i la.nh nhu+ tu+. bao gio+`.
***
O^ng Tu+. thong tha? phun nu+o+'c le^n ma^'y ca^y nho? va` ma~ng re^u
xanh tre^n ho`n gia? so+n. Ma(.t tro+`i le^n cao, na('ng dda~ lan qua'
nu+?a sa^n.
O^ng Tu+. ddi va`o nha`, thay qua^`n a'o . O^ng pha?i ra bu+u ddie^.n
go+?i bu+'c thu+ ho^`i a^m. La^`n na`y, sau nu+?a the^' ky?, hai ngu+o+`i
dda~ ddi ga^`n he^'t ddu+o+`ng ddo+`i . O^ng Tu+. se~ ru+o+'c ba` Hu+o+ng
ve^`. O^ng kho^ng giao ba` cho ai nu+~a .
-----------------------------------------------------------------------
07. Na('ng Le^n
by Ho^`ng Lan
mietvuon@saigonline.com
Na('ng le^n cho ra'o ca^`u ao
Cho tu+o+i ngo.n co? vu+o+`n cau sai buo^`ng
Nhu+ng ma` tha'ng ba?y mu+a tuo^n
Che'o a'o em u+o+'t gio' luo^`n pha^'t pho+
Na('ng le^n cho tha('m la' mo+
Cho xanh ta`u chuo^'i be^n bo+` nha` anh
DDe^m na(`m tu+ tu+o+?ng na(m canh
Nga`y mai na('ng dde.p duye^n la`nh ddo^i ta
Na('ng le^n cho ti'm tra'i ca`
Cho ca^y qui't ngo.t no+? hoa tha^.t nhie^`u
Mong anh ddu+`ng nghi~ chuye^.n lie^`u
Bo+?i cha vo+'i me. chu+a xie^u ta^'m lo`ng
Na('ng le^n cho ca?i cay no^`ng
Cho da^y ba^`u thu'ng tro^? bo^ng tre^n gia`n
DDe^? anh mai mo^'i dda`ng hoa`ng
Cho cha vo+'i me. ve? vang xo'm gie^`ng
Nhu+ng mu+a tha'ng ba?y lie^n mie^n
Cho+` dde^'n tha'ng ta'm na('ng xie^n qua the^`m
Ba^'y gio+` ca^y tra'i chi'n the^m
DDe^m thanh, tra(ng sa'ng thi` em u+ng cha`ng ...
-----------------------------------------------------------------------
08. Ca'm O+n Ngu+o+`i, Ca'm O+n DDo+`i
by Nguye^~n Ta^'n Hu+ng
nth@saigonline.com
(Khai bu't Xua^n 2000)
Tu+` mang la^'y nghie^.p va`o tha^n
Va(n tho+ nha.c ho.a tuo^?i ga^`n ta'c xa
Muo^'n tre?, tre?! Muo^'n gia`, gia`!
Tre? gia` ke^'t ba.n a^'y la` vong nie^n
Ti`m ye^u nhu+~ng lu'c cuo^`ng ddie^n
Thu+o+ng tha^`m nho+' tro^.m, qua'n thie^`n tru. ta^m
Tuo^?i xu+a treo bo'ng tra(ng ra(`m
Tuo^?i nay sao la.c a^m tha^`m le? loi
Nghie^.p sa'ng ta'c qua? mo^` co^i
Ca`nh kho^ ca(`n co^~i dda^m cho^`i no+? hoa
Nghe^. si~ tre? ma~i kho^ng gia`
DDo+`i ta ro^`i cu~ng chan ho`a tuo^?i te^n
Ho^`, nu+o+'c la? khua^'y ma` ne^n ?
Con tim kho^'i o'c la`m ne^`n dda^'y tho^i
Ca'm o+n ngu+o+`i, ca'm o+n ddo+`i
Ngo^i nha` nghe^. thua^.t mo^.t tho+`i chung xa^y ...
-----------------------------------------------------------------------
VA(N HO.C
-----------------------------------------------------------------------
09. Nguye^n To^? Hai Gio`ng Ho. Ly' Ta.i DDa.i-ha`n.
by Ye^n-tu+? cu+-si~ Tra^`n DDa.i-Sy~
trandais@MicroNet.fr
(DDi ti`m con cha'u thuye^`n nha^n 849 na(m tru+o+'c:
Tri'ch trong bo^. Anh-hu`ng DDo^ng-a du+.ng co+` bi`nh Mo^ng,
5 quye^?n, 2566 trang, do DDa.i-Nam, CA Hoa-ky` a^'n ha`nh)
Nga`y 17 tha'ng 9 na(m 1957, To^?ng-tho^'ng Ngo^-ddi`nh Die^.m co^ng
du DDa.i-ha`n. (1). Na(m sau, nga`y 6 tha'ng 11 na(m 1958, To^?ng
tho^'ng DDa.i-ha`n da^n quo^'c la` Ly' Thu+`a Va~n, vie^'ng tha(m
Vie^.t-Nam. Trong di.p na`y o^ng dda~ tuye^n bo^' ra(`ng to^? tie^n
o^ng la` ngu+o+`i Vie^.t. Ba'o ho^`i a^'y co' tu+o+`ng thua^.t so+
sa`i. Co`n chi'nh quye^`n thi` ga^`n nhu+ kho^ng dde^? y' dde^'n chi
tie^'t li.ch su+? na`y.
Ba^'y gio+`, dde^. nha^'t Co^.ng-ho`a tha`nh la^.p chu+a qua' hai na(m,
mo+'i chi? co' vie^.n Kha?o-co^?, kho^ng co' co+ quan nghie^n cu+'u
li.ch su+?. Cho ne^n kho^ng ai nghi~ dde^'n vie^.c sang DDa.i-ha`n
ti`m hie^?u xem ho. Ly' tu+` Vie^.t Nam, dda~ di sang dda^y tu+` bao
gio+`? Ai la` nguye^n to^? cu?a ho.?
Tho+`i gian na`y to^i mo+'i 19 tuo^?i, vu+`a bu+o+'c cha^n va`o dda.i
ho.c. Nhu+ng nho+` tha^'m nhua^`n Nho-gia'o, ne^n dda~ chu+~ng cha.c
la('m ro^`i. To^i vie^'t thu+ cho su+' qua'n DDa.i-ha`n ta.i Vie^.t-Nam
dde^? ho?i ve^` chi tie^'t na`y. Di~ nhie^n to^i vie^'t ba(`ng chu+~
Nho. Ho+n tha'ng sau to^i ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i cu?a to^.c Ly' ta.i
Nam-ha`n. Trong thu+, ho. cho to^i bie^'t ra(`ng: " To^?ng-tho^'ng Ly'
Thu+`a Va~n la` ha^.u due^. ddo+`i thu+' 25 cu?a Kie^'n-bi`nh vu+o+ng
Ly' Long Tu+o+`ng. Kie^'n Bi`nh vu+o+ng la` con thu+' 6 cu?a vua Ly'
Anh-to^ng. Ngu+o+`i cu`ng to^ng to^.c sang Cao-ly va`o dda^`u the^' ky?
thu+' 13 vi` quo^'c na.n". A'nh sa'ng dda~ mo+? ra tru+o+'c ma('t to^i.
Nhu+ng to^i tra trong DDa.i-Vie^.t su+? ky' toa`n thu+ (DDVSKTT), trong
Vie^.t-su+? lu+o+.c (VSL), trong Kha^m-ddi.nh Vie^.t-su+? tho^ng gia'm
cu+o+ng mu.c (KDDVSTGCM), kho^ng bo^. na`o no'i dde^'n Kie^'n Bi`nh
vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng ca?.
To` mo` chu+a ddu+o+.c tho?a ma~n, nhu+ng to^i dda`nh bo? qua, vi` ba^'y
gio+` to^i pha?i do^`n he^'t ta^m tu+ va`o vie^.c ho.c.
Na(m 1959, trong khi lu.c lo.i ta.i thu+ vie^.n Paris, vo^ ti`nh to^i
ddo.c ddu+o+.c Ta^.p-san su+? ddi.a cu?a Nha^.t-ba?n, so^' 2 na(m 1941,
trong ddo' no'i va('n ta('t ra(`ng:
"Na(m Bi'nh Tua^'t, 1226, ba^'y gio+` la` nie^n hie^.u Kie^'n-trung thu+'
nhi` ddo+`i vua Tha'i-to^n nha` Tra^`n. Bie^'t mi`nh la` con thu+' sa'u
vua Ly' Anh-to^ng, la.i ddang giu+~ chu+'c ddo^ ddo^'c, tu+ le^.nh ha?i
qua^n, tru+o+'c sau gi` cu~ng bi. Tra^`n Thu? DDo^. ha~m ha.i, ne^n o^ng
dda~ ddem tu+o+'ng si~ du+o+'i quye^`n, to^ng to^.c, cu`ng ha.m ddo^.i
ra ddi, sau ddo' tro^i da.t va`o Cao-ly".
To^i tu+. he.n, sau na`y co' tie^`n se~ sang DDa.i-ha`n ti`m hie^?u chi
tie^'t na`y. The^' nhu+ng, sau khi ra tru+o+`ng, 1964, tuy dda~ co' cho^~
ddu+'ng vu+~ng cha('c ve^` phu+o+ng die^.n ta`i cha'nh. Nga(.t vi` nghe^`
sinh nhai lo^'i do.c ddu+o+`ng ngang, to^i va^~n kho^ng thu+.c hie^.n
ddu+o+.c ca'i u+o+'c vo.ng sang Ha`n quo^'c, ti`m hie^?u ve^` nguo^`n
go^'c ho. Ly' ta.i dda^y.
Ma~i to+'i na(m 1980, tha'ng 8, to^i ddi trong pha'i ddoa`n Pha'p, sang
du+. dda.i ho^.i y khoa ta.i Ha`ng-cha^u Trung-quo^'c. O+? dda.i ho^.i,
to^i ddu+o+.c tie^'p xu'c vo+'i pha'i ddoa`n Ba('c-cao. Pha'i ddoa`n na`y
co'' ba'c si~ Ly' Chie^'u Minh o+? Hu`ng-xuye^n (Hunchon) va` ba'c si~
Ly' Die^.p Oanh o+? Thua^.n-xuye^n (Sunchon). Ba^'y gio+` to^i dda~ 41
tuo^?i, co`n Die^.p Oanh mo+'i 30 tuo^?i. Tuy la` ba'c si~, the^' nhu+ng
co^ tu+o+i nhu+ hoa lan, pho+i pho+'i nhu+ hoa thu?y tie^n ban mai. Tha^'y
mo^~i bu+~a a(n co^ la^?m nha^?m ddo.c kinh ma` kho^ng la`m da^'u tha'nh
gia', to^i cho la` co^ ddo.c kinh Pha^.t. To^i cu~ng ddo.c kinh Ba't-nha~
ba(`ng tie^'ng Vie^.t. Co^ ho?i to^i:
- U?a! Anh ddo.c kinh ca?m o+n To^?ng-tho^'ng Vale'ry Giscard dda^'y a`?
- Kho^ng! To^i ddo.c kinh Pha^.t. The^' co^ ddo.c kinh gi` va^.y?
- Pha^.t dda^u co' cho anh co+m a(n, a'o ma(.c ?
- Va^.y co^ ddo.c kinh gi` ?
- To^i ddo.c kinh ca?m o+n cha gia` Kim Nha^.t-Tha`nh dda~ cho chu'ng to^i
ddu+o+c tu+. do, co' co+m a(n, a'o ma(.c! (2) Nghe co^ no'i, to^i ru`ng
mi`nh. Song tha^'y co^ xinh dde.p, to^i ddu`a:
"O+? nu+o+'c to^i, va`o the^' ky? thu+' 12, du+o+'i trie^`u vua Ly'
Anh-to^ng, to^? tie^n to^i la` Tra^`n Thu? Huy ddu+o+.c ga? co^ng chu'a
DDoan Nghi...".
Die^.p Oanh ca('t lo+`i:
"Sang dda^`u the^' ky? thu+' 13, cu~ng to^? tie^n anh la` Tra^`n Lie^~u
ddu+o+.c ga? co^ng chu'a Thua^.n Thie^n, Tra^`n Ca?nh ddu+o+.c vua Chie^u
Hoa`ng tuye^?n la`m cho^`ng. Ro^`i to^? tie^n anh xua dduo^?i, ne^n to^?
tie^n to^i tha`nh thuye^`n nha^n, nga`y nay Ha`n quo^'c mo+'i co' ho.
Ly'".
A`! Va.n ly' tha hu+o+ng ngo^. tri ky? dda^y. Bie^'t ra^'t ro~ Die^.p
Oanh la` con cha'u cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng, to^i
ddu`a the^m:
"Bie^'t dda^u co^ kho^ng la` co^ng chu'a DDoan Nghi, to^i kho^ng la`
Tra^`n Thu? Huy ta'i dda^`u thai? Co' le~ chu'ng mi`nh ne^n ddi tie^'p
con ddu+o+`ng to^? tie^n mi`nh dda~ ddi".
Die^.p Oanh va~ to^i mo^.t ca'i va`o ma' tra'i, to? cu+? chi? tha^n
thie^.n. Song chu'ng to^i ba('t con tim ngu+`ng phie^u lu+u o+? dda^y,
vi` ba^'y gio+` ba` vo+. to^i co`n so^'ng, co`n qua' tre?; vo+. cho^`ng
la.i ra^'t tu+o+ng dda('c ngoa`i ddo+`i, no^`ng tha('m trong pho`ng the.
The^' ro^`i chu'ng to^i nha^.n ho.. Suo^'t dda.i ho^.i, to^i vo+'i
Chie^'u Minh, Die^.p Oanh ga^`n nhau nhu+ bo'ng vo+'i hi`nh. To^i ke^?
cho hai ngu+o+`i nghe ve^` nhu+~ng trang su+? ru+.c ha`o quang du+o+'i
tho+`i Ly', nha^'t la` huye^`n su+? ve^` Linh Nha^n hoa`ng tha'i ha^.u
(Y? Lan). Sau dda.i ho^.i, Chie^'u Minh, Die^.p Oanh ru? to^i du li.ch
Ba('c-cao. Ba^'y gio+` la` thi.nh tho+`i cu?a chu? ti.ch Kim Nha^.t
Tha`nh, Ba('c-cao khe'p ki'n ca'nh cu+?a vo+'i the^' gio+'i be^n ngoa`i.
Tuy nhie^n nho+` mang tho^ng ha`nh Pha'p, ne^n to`a dda.i su+' Ba('c-cao
o+? Ba('c-kinh cho to^i ca'i chie^'u kha'n ddu+o+.c du li.ch nghie^n
cu+'u ve^` nha^n sa^m trong 8 nga`y.
To+'i Ba('c-cao, o^ng dda.i su+' Pha'p tu+o+?ng to^i ddi nghie^n cu+'u
nha^n sa^m thu+.c. O^ng le^.nh cho va(n pho`ng tu`y vie^n va(n ho'a
giu'p ddo+~ to^i. To^i kho^ng muo^'n no'i do^'i o^ng dda.i su+'. To^i
thu' tha^.t la` ddi ti`m mo^.t so^' ta`i lie^.u li.ch su+?. Du` bie^'t
to^i mu+o+.n danh ddi nghie^n cu+'u y khoa, co+ quan trao ddo^?i y ho.c
du+ thu+`a ta`i cha'nh dda`i tho. ta^'t ca? phi' to^?n cho to^i. The^'
nhu+ng su+' qua'n Pha'p va^~n giu'p ddo+~ to^i ta^.n ti`nh. Na`o cung
ca^'p xe, cung ca^'p ta`i xe^', gu+?i thu+ gio+'i thie^.u.v.v. Ke^? ra
la`m co^ng vie^.c nghie^n cu+'u cu?a Pha'p cu~ng su+o+'ng thu+.c.
Xin va.n va.n la^`n ca?m o+n tinh tha^`n ye^u va(n ho'a cu?a nu+o+'c
Pha'p. Ta.i Hu`ng-xuye^n, cu~ng nhu+ Thua^.n-xuye^n, ca'c chi ho. Ly'
tie^'p ddo'n to^i ra^'t nie^`m no+?. Buo^`n la` ca'c cuo^.c dda`m thoa.i
bi. gio+'i ha.n kha' nhie^`u, to^i pha?i du`ng tie^'ng Quan-thoa.i no'i
vo+'i Chie^'u Minh va` Die^.p Oanh. Hai vi. na`y di.ch sang tie^'ng
DDa.i-ha`n. Ca'c chi ho. Ly' xin phe'p chi'nh quye^`n, ro^`i to^? chu+'c
nhu+~ng buo^?i ho^.i, dde^? nghe to^i no'i chuye^.n ve^` tho+`i dda.i
Tie^u-so+n. Khi nghe ke^? dde^'n ddoa.n co^ng chu'a Ba?o Ho`a tu tie^n,
cho dde^'n tuo^?i 90 va^~n tre? nhu+ ho^`i 17 tuo^?i, cu+? to.a suy't
xoa sung su+o+'ng. La.i khi nghe to^i thua^.t giai thoa.i vua Ly'
Tha'nh-to^ng, ddang dde^m tro^'n kho?i hoa`ng cung, ga(.p co^ tho^n
nu+~ Ye^'n Loan, ro^`i sau ddu+a ve^` cung phong la`m Y? Lan phu nha^n;
cu+? to.a vo^~ tay he^'t tra`ng na`y dde^'n tra`ng kha'c. Khi nghe to^i
ke^? dde^'n ca'c co^ng chu'a Bi`nh Du+o+ng, Kim Tha`nh, Tru+o+`ng Ninh
tra^'n ngu+. bie^n cu+o+ng khie^'n ca'c quan To^'ng o+? Nam-bie^n nghe
dde^'n te^n dde^`u kinh ho^`n vo+~ ma^.t. Ca'c co^ ngu+?a ma(.t le^n
nhi`n tra^`n nha` cu+o+`i dda^`y ve? ha~nh die^.n. Lu'c ma` to^i thua^.t
dde^'n ddoa.n Qua'ch Quy`, Trie^.u Tie^'t ddem dda.i qua^n pha' vo+~
pho`ng tuye^'n Nhu+-nguye^.t, tie^'n dde^'n ru+`ng tre, ca'ch Tha(ng-long
co' 25 ca^y so^'... Trong pho`ng co' dde^'n ho+n 700 ngu+o+`i, ma` kho^ng
mo^.t tie^'ng ddo^.ng.
Ro^`i to^i ke^? tie^'p: Co^ng chu'a Thie^n Ninh dda'nh ba^.t qua^n To^'ng
tro+? ve^` Nhu+-nguye^.t, thi` pho`ng ho^.i hoan ho^ dde^'n muo^'n rung
ddo^.ng tha`nh pho^'. To^i thua^.t tie^'p dde^'n ddoa.n co^ng chu'a
tua^~n quo^'c, thi` ca? pho`ng ho^.i dde^`u kho'c nu+'c no+?. Nhu+~ng
ngu+o+`i kho'c nhie^`u nha^'t la.i la` nhu+~ng thie^'u nie^n.
Ha^`u he^'t nhu+~ng chi ho. Ly' dde^`u ddem gia pha? ra ho?i to^i nhu+~ng
chi tie^'t ma` ho. kho^ng hie^?u. Ta^'t ca? gia pha? dde^`u vie^'t ba(`ng
chu+~ Nho. Nhu+ gia pha? cu?a chi Thua^.n-xuye^n, co' ddo^i ca^u ddo^'i:
Tha^.p-ba't anh hu`ng giai Phu`-ddo^?ng,
Tam thie^n nu+~ kie^.t ty? Me^-linh.
(Mu+o+`i ta'm anh hu`ng dde^`u nhu+ Phu`-ddo^?ng thie^n vu+o+ng.
Ba nghi`n nu+~ kie^.t dde^`u co' the^? sa'nh vo+'i Tru+ng-vu+o+ng).
To^i pha?i moi tri' nho+', dde^? ddo.c cho ho. che'p la.i tie^?u su+?
18 danh tu+o+'ng va`o tho+`i vua Ly' Nha^n-to^ng, kha'ng To^'ng tua^~n
quo^'c. To^i la.i pha?i thua^.t cho ho. nghe ve^` co^ng chu'a Thie^n
Ninh (Ba` chu'a kho) co' 3 nghi`n nu+~ binh. Khi Qua'ch Quy`, Trie^.u
Tie^'t mang qua^n sang DDa.i-Vie^.t, pha' vo+~ pho`ng tuye^'n Nhu+-nguye^.t
tie^'n ve^` Tha(ng-long. Qua^n To^'ng nha^.p va`o pho`ng ddai pho`ng thu?
chi? ca'ch Tha(ng-long co' 25 ca^y so^', bi. co^ng chu'a dda'nh ba^.t
tro+? ve^` Ba('c so^ng Nhu+-nguye^.t. Sau ddo' co^ng chu'a cu`ng 3 nghi`n
nu+~ kie^.t dde^`u tua^~n quo^'c.
Ha^`u he^'t ca'c chi, khi nghe to^i no'i ra(`ng: Trie^`u Tra^`n ke^' tu.c
trie^`u Ly'. Nhu+ng ca'c vua trie^`u Tra^`n dde^`u da`nh ra mo^.t so^'
ruo^.ng dda^'t lo+'n, cho ta' ddie^`n ca^`y ca^'y, thu to^ dde^? la`m
phu+o+ng tie^.n hu+o+ng kho'i, tho+` cu'ng, tu bo^? la(ng ta^?m 9 ddo+`i
vua trie^`u Ly'... dde^`u ha`i lo`ng. Ca'c trie^`u dda.i ke^' tie^'p
nhu+ Le^, Nguye^~n va^~n giu+~ nguye^n truye^`n tho^'ng na`y. Ma~i dde^'n
na(m 1956, trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, nhu+~ng ruo^.ng dda^'t
na`y mo+'i bi. ti.ch thu. Tuy nhie^n dda^y la` nhu+~ng di ti'ch li.ch
su+?, ne^n ke^? tu+` na(m 1962, bo^. Va(n-ho'a mie^`n Ba('c Vie^.t-Nam
dda~ ban nghi. ddi.nh co^ng nha^.n la` di ti'ch va(n ho'a, li.ch su+?,
va` ba?o qua?n ra^'t ky~.
Ba'c-si~ Die^.p Oanh da^~n to^i tha(m nhu+~ng vu`ng dda^'t linh cu?a
gio`ng ho. Ly'. Thu+.c la` ky` ddie^.u, du+o+'i che^' ddo^. Co^.ng-sa?n
cu+.c ddoan, chu? tru+o+ng hu?y die^.t ta^'t ca? nhu+~ng gi` la` va(n
minh cu?a to^? tie^n, dde^? chi? co`n bie^'t dde^'n Ma'c, Le^, bie^'t
dde^'n cha gia` da^n to^.c Kim Nha^.t Tha`nh. The^' nhu+ng gio`ng ho.
Ly' va^~n giu+~ gi`n ddu+o+.c nhu+~ng di ti'ch cu?a to^? tie^n. Na`o
cu+?a bie^?n Phu'-lu+o+ng giang no+i ha.m ddo^.i cu?a Kie^'n-bi`nh
vu+o+ng ca^.p be^'n Cao-ly, na`o Ung-ta^n, no+i dda^`u tie^n ho. Ly' la`m
nha` o+?, na`o ngo.n ddo^`i Julhang thuo^.c xa~ DDo^~-mo^n (To^-mo+-ki)
no+i co' la(ng cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng. To^i cu~ng
ddu+o+.c le^n Qua?ng-dda.i so+n tha(m Vo.ng-quo^'c dda`i, la` no+i
vu+o+ng le^n nhi`n ve^` que^ hu+o+ng.
Sau ddo', na(m 1983, to^i le^n ddu+o+`ng ddi Nam-ha`n dde^? ti`m hie^?u
the^m ve^` gio`ng ho. Ly'. Tie^'c ra(`ng khi Ly' Long Tu+o+`ng to+'i
Ha`n-quo^'c ta'p va`o mie^`n Ba('c, vi` va^.y du+o+`ng nhu+ ta.i Nam-ha`n
kho^ng co' mo^.t chu't di ti'ch na`o cu?a o^ng. Gio`ng ho. Ly' so^'ng
ta.i Nam-ha`n ra^'t i't, to^?ng so^' chu+a qua' nghi`n ngu+o+`i. Ho.
cu~ng gio^'ng nhu+ ngu+o+`i Ba('c ho^`i 1954 di cu+ va`o Nam, mang theo
ra^'t i't di va^.t, gia pha? ve^` to^? tie^n mi`nh. Kho^ng nha` na`o mang
ddu+o+.c gia pha? co^?.
Gia pha? ma` ho. cho to^i xem, ha^`u he^'t la` mo+'i che'p ga^`n dda^y.
No^.i dung la.i qua' nhie^`u sai la.c. Nhu+ che'p ve^` vie^.c ra ddi
cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng, gia pha? no'i ra(`ng ho. Ly' bi. Tra^`n Thu?
DDo^. cu+o+'p ngo^i, Ly' Long Tu+o+`ng ca^`m qua^n cho^'ng la.i, bi.
thua. Ve^` Ly' Chie^u Hoa`ng, ho. che'p la` hoa`ng ha^.u cu?a vua Ly'
Hue^.-to^ng! (3)
Ho. Ly', ha^.u due^. Kie^'n Ha?i vu+o+ng, hay ho. Ly' Tinh-thie^.n.
The^' nhu+ng, ta.i Nam-ha`n to^i ga(.p o^ng Ly' Gia Trung. O^ng cho bie^'t,
to^? tie^n o^ng la` ngu+o+`i Vie^.t, nhu+ng kho^ng thuo^.c gio`ng do~i
Kie^'n Bi`nh vu+o+ng. To^? tie^n o^ng la` Kie^'n Ha?i vu+o+ng Ly' Du+o+ng
Co^n, dda~ dde^'n Cao-ly ho^`i dda^`u the^' ky? thu+' mu+o+`i mo^.t.
Quy' ddo^.c gia? co' bie^'t ta^m tra.ng to^i ba^'y gio+` ra sao kho^ng ?
Kinh nga.c, ba`ng hoa`ng, ddo+` dda^~n ca? ngu+o+`i ra. Vi` trong khi
nghie^n cu+'u ve^` trie^`u Ly', to^i bie^'t mo^.t huye^`n su+? va('n
ta('t nhu+ sau :
"Vua Ly' Nha^n-to^ng kho^ng co' hoa`ng nam, ngu+o+`i nha^.n con cu?a
ca'c tha^n vu+o+ng trong hoa`ng to^.c la`m con nuo^i. Na(m DDinh Da^.u
(1117) nha^.n con cu?a ha^`u Su`ng Hie^`n, Tha`nh Kha'nh, Tha`nh Qua?ng,
Tha`nh Chie^u, Tha`nh Hu+ng la`m con nuo^i. Sau truye^`n ngo^i cho con
cu?a Su`ng Hie^`n ha^`u la` Ly' Du+o+ng Hoa'n, tu+'c vua Ly' Tha^`n-to^ng.
Khi Ly' Tha^`n-to^ng ba(ng, Tha'i-tu+? Thie^n-to^. co`n be^' ngu+?a,
trie^`u tha^`n muo^'n to^n con cu?a Tha`nh Qua?ng ha^`u la` Ly' Du+o+ng
Co^n le^n no^'i ngo^i. Cuo^.c tranh quye^`n trong gio`ng ho. Ly' die^~n
ra, sau vo+. cu?a vua Ly' Tha^`n-to^ng nho+` co' ti`nh nha^n la` DDo^~
Anh Vu~ giu'p ddo+~, ma` loa.i he^'t ca'c ddi.ch thu?. Na(m Canh Ngo.
(1150) nha^n vu. chi'nh bie^'n, Ca?m Tha'nh tha'i ha^.u mu+u vo+'i
ti`nh nha^n DDo^~ Anh Vu~ gie^'t he^'t to^ng to^.c cu?a ca'c ha^`u
Tha`nh Kha'nh, Tha`nh Chie^u, Tha`nh Hu+ng. Ba^'y gio+` con Tha`nh Qua?ng
ha^`u la` Kie^'n Ha?i vu+o+ng Ly' Du+o+ng Co^n ddang la` ddo^ ddo^'c
Thu?y-qua^n, be`n ddem gia thuo^.c xuo^'ng chie^'n thuye^`n lu+u vong.
Song kho^ng bie^'t ddi dda^u (1150)".
Ba^y gio+`, sau 831 na(m, to^i ga(.p la.i ha^.u due^. cu?a Kie^'n Ha?i
vu+o+ng. Ta^m tu+ ru'ng ddo^.ng ! Ho+~i o+i ! Ta.i Ha`n-quo^'c co' to+'i
hai gio`ng ho. Ly', go^'c la` thuye^`n nha^n DDa.i-Vie^.t.
To^i ghi chu' ta^'t ca? nhu+~ng gi` ma` gio`ng ho. Ly' cu?a Kie^'n Ha?i
vu+o+ng cung ca^'p dde^? khi vie^'t ve^` tho+`i dda.i Tie^u-so+n co`n
co' the^m ta`i lie^.u. Cuo^'i na(m 1996, mo^.t nha` nghie^n cu+'u to^.c
pha? no^?i tie^'ng cu?a Nam-ha`n la` gia'o su+ Phie^'n Hoa(`ng Co+ (Pyon
Hong Ke) co^ng bo^' ke^'t qua? cuo^.c nghie^n cu+'u cu?a o^ng ra(`ng
o^ng dda~ pha't hie^.n mo^.t gio`ng ho. Ly' thu+' nhi`, ta.i DDa.i-ha`n,
ddu+o+.c go.i la` Ly' Tinh-thie^.n. Gio`ng ho. na`y, chi'nh la` gio`ng
ho. Ly', con cha'u Kie^'n Ha?i vu+o+ng ma` to^i dda~ co' co+ duye^n ga(.p
ha^.u due^. la` o^ng Ly' Gia Trung.
Gia'o su+ Phie^'n Hoa(`ng Co+ cho bie^'t, ca(n cu+' va`o gia pha? cu?a
gio`ng ho. na`y mang te^n Tinh-thie^.n Ly' thi. to^.c pha?, ddu+o+.c lu+u
tru+~ ta.i thu+ vie^.n Quo^'c-gia Ha'n-tha`nh, thi` o^ng to^? cu?a gio`ng
ho. Ly' Tinh-thie^.n la` Ly' Du+o+ng Co^n (Lee Yang Kon) to+'i DDa.i-ha`n
va`o dda^`u the^' ky? thu+' 12:
"Ly' Du+o+ng Co^n hie^.u la` Nguye^n Minh, hoa`ng tu+? thu+' ba con vua
Ca`n DDu+'c, ddu+o+.c To^'ng trie^`u phong tu+o+'c Nam-bi`nh vu+o+ng".
Tra trong su+? Vie^.t, thi` vua Ca`n DDu+'c chi'nh la` te^n cu?a vua Ly'
Nha^n-to^ng. Vua Ly' Nha^n-to^ng la` con cu?a vua Ly' Tha'nh-to^ng vo+'i
Y?-Lan phu nha^n, sau ddu+o+.c to^n la` Linh-Nha^n hoa`ng tha'i ha^.u.
Ngu+o+`i chi? dda.o cuo^.c dda'nh To^'ng, kha'ng To^'ng lu+`ng danh
li.ch su+. Vie^.t-Nam. Theo DDVSKTT, Ly' ky?, Nha^n-to^ng ky? thi`:
"Nie^n hie^.u Ho^.i-tu+o+`ng DDa.i-kha'nh thu+' 8 (DL.1117, DDinh Da^.u)...
...Ti`m con trai trong to^n tha^'t dde^? nuo^i trong cung. Xuo^'ng chie^'u
ra(`ng: Tra^~m cai tri. muo^n da^n ma` la^u kho^ng co' hoa`ng nam, ngo^i
ba'u cu?a thie^n ha. bie^'t truye^`n cho ai? Ne^n tra^~m nuo^i con cu?a
ca'c ha^`u Su`ng Hie^`n, Tha`nh Kha'nh, Tha`nh Qua?ng, Tha`nh Chie^u,
Tha`nh Hu+ng, cho.n ngu+o+`i gio?i la^.p la`m tha'i tu+?. Ba^'y gio+`
con Su`ng Hie^`n ha^`u la` Du+o+ng Hoa'n, lanh lo+.i, vua ra^'t ye^u,
be`n la^.p la`m Tha'i-tu+?".
Va^.y thi` Ly' Du+o+ng Co^n la` con nuo^i cu?a vua Ly' Nha^n-to^ng, chu+'
kho^ng pha?i con dde?. Con nuo^i thu+' ba, thi` la` con cu?a Tha`nh Qua?ng
ha^`u te^n Ly' Du+o+ng Co^n, tu+o+'c phong Kie^'n Ha?i vu+o+ng.
Gia'o-su+ Phie^'n Hoa(`ng Co+ du+.a theo Tinh-thie^.n Ly' thi. to^.c pha?
va` bo^. Cao-ly su+?, o^ng co^ng bo^': Ha^.u ddue^. ddo+`i thu+' sa'u
cu?a Ly' Du+o+ng Co^n la` Ly' Nghi~a Ma^~n (Lee Unimin) tro+? tha`nh
nha^n va^.t kie^.t hie^.t trong li.ch su+?. Ba^'y gio+` Cao-ly ddang
o+? du+o+'i trie^`u dda.i vua Nghi.-to^ng (Ui-jiong 1146-1170). Nha`
vua ra^'t su?ng a'i Ly' Nghi~a Ma^~n, phong cho chu+'c Bie^.t-tru+o+?ng.
Nu+o+'c Cao-ly trong tho+`i gian na`y, pha?i cho^'ng tra? vo+'i cuo^.c
xa^m la(ng cu?a Khie^'t-ddan tu+'c DDa.i-lie^u, ne^n ca'c vo~ tu+o+'ng
na('m ha^`u he^'t quye^`n ha`nh. Na(m 1170 tu+o+'ng Tri.nh Tro.ng Phu
(Jeong Jung-bu) chu+o+?ng mo^n mo^.t vo~ pha'i, dda?o chi'nh vua
Nghi.-to^ng la^.p vua Minh-to^ng (Mycong 1170-1179). Tro.ng Phu bi.
ca'c vo~ pha'i, vo~ tu+o+'ng no^?i le^n cho^'ng ddo^'i. Ly' Nghi~a
Ma^~n la` ngu+o+`i phu. ta' dda('c lu+.c cho Tri.nh Tro.ng Phu, ddem
qua^n de.p ca'c cuo^.c no^?i da^.y. O^ng ddu+o+.c tha(ng chu+'c Trung-lang
tu+o+'ng, Tu+o+'ng-qua^n, DDa.i-tu+o+'ng qua^n (1173), Thu+o+.ng-tu+o+'ng
qua^n (1174), cuo^'i cu`ng la` Ta^y Ba('c bo^. binh ma~ su+' (1178). Na(m
1179, mo^.t vo~ quan kha'c la` Kha'nh DDa.i Tha(ng (Kyung Dae-Seung) la`m
cuo^.c chi'nh bie^'n, gie^'t che^'t Tri.nh Tro.ng Phu, le^n na('m quye^`n.
Ba^'y gio+` Ly' Nghi~a Ma^~n giu+~ chu+'c Hi`nh-bo^. thu+o+.ng thu+ (1181).
Vi` o^ng thuo^.c phe Tri.nh Tro.ng Phu, ne^n bi. nghi ngo+`, che`n e'p.
O^ng ca'o quan ve^` hu+u.
Sau khi Kha'nh DDa.i Tha(ng che^'t, vua Minh-to^ng mo+`i Ly' Nghi~a Ma^~n
va`o be^. kie^'n, ddu+o+.c trao chu+'c Tu+-kho^ng, Ta?-bo^.c xa., DDo^`ng-
trung thu+ mo^n ha. bi`nh chu+o+ng su+. tu+'c Te^?-tu+o+'ng trong 14 na(m
(1183-1196).
Na(m 1196, mo^.t phe vo~ tu+o+'ng do Tho^i Chung Hie^'u (Cho Chung Heon)
ca^`m dda^`u la`m cuo^.c dda?o chi'nh, gie^'t Ly' Nghi~a Ma^~n. Ba con
o^ng la` Ly' Chi'nh Thua^`n, Ly' Chi' Vinh, Ly' Chi' Quang dde^`u la`
tu+o+'ng ca^`m qua^n, cu~ng bi. gie^'t che^'t. Qua^n phie^'n loa.n chi?
tha cho ngu+o+`i con ga'i o^ng la` Ly' Hie^`n Ba^.t. Gio`ng ho. Ly'
Tinh-thie^.n tu+o+?ng dda^u tuye^.t tu+.. Nhu+ng may ma('n thay, gio`ng
ho. na`y co`n ke^' tu.c la` nho+` ngu+o+`i anh Ly' Nghi~a Ma^~n va` ca'c
con kho^ng bi. ha.i.
Pho^'i ho+.p chi'nh su+? vo+'i gia pha?, gia'o su+ Phie^'n Hoa(`ng Co+
ke^'t lua^.n ra(`ng: Gio`ng ho. Ly' ta.i Tinh-thie^.n thuo^.c dda.o
Giang-nguye^n, phi'a DDo^ng Nam DDa.i-ha`n nga`y nay la` con cu?a hoa`ng
tu+? Ly' Du+o+ng Co^n thuo^.c trie^`u Ly', Vie^.t-Nam (1010-1225). Ly'
Du+o+ng Co^n bo? que^ hu+o+ng ra ddi vi` su+. dde do.a cu?a nu+o+'c Kim
ddo^'i vo+'i To^'ng, na(m 1115. To+'i na(m 1127 thi` Ba('c To^'ng bi.
die^.t.
Qua cuo^.c nghie^n cu+'u cu?a Phie^'n Hoa(`ng Co+, to^i tha^'y co' ddo^i
chu't nghi va^'n:
Mo^.t la`, vua Ly' Nha^n-to^ng nha^.n con nuo^i na(m 1117. Vua Tha^`n-
to^ng sinh na(m 1116, va^.y thi` Ly' Du+o+ng Co^n chi? co' the^? sinh
na(m 1116 hay 1117 ma` tho^i. Na(m Ly' Du+o+ng Co^n ro+`i DDa.i-Vie^.t
ra ddi la` na(m 1150. Ba^'y gio+` o^ng mo+'i 32-33 tuo^?i. The^' nhu+ng
gia pha? Ly' Tinh-thie^.n no'i ra(`ng na(m 1170 Ly' Nghi~a Ma^~n, ha^.u
due^. ddo+`i thu+' sa'u cu?a Ly' Du+o+ng Co^n, ddu+o+.c vua Nghi.-to^ng
phong cho chu+'c Bie^.t-tru+o+?ng. DDa^y la` ddie^`u vo^ ly'. Bo+?i na(m
ddo' chi'nh Ly' Du+o+ng Co^n co' co`n ta.i the^' thi` o^ng mo+'i co' 54
tuo^?i, la`m sao o^ng dda~ co' cha'u 6 ddo+`i? To^i thi` to^i cho ra(`ng
Ly' Nghi~a Ma^~n la` con Ly' Du+o+ng Co^n. Co`n ha^.u due^. ddo+`i thu+'
sa'u la` ke^? tu+` vua Ly' Tha'i-to^?:
1. Ly' Tha'i-to^?.
2. Ly' Tha'i-to^ng.
3. Ly' Tha'nh-to^ng.
4. Ly' Nha^n-to^ng.
5. Kie^'n Ha?i vu+o+ng Ly' Du+o+ng Co^n.
6. Ly' Nghi~a Ma^~n.
Hai la`, trong gia pha? Ly' Tinh-thie^.n no'i ra(`ng, Ly' Du+o+ng Co^n
ro+`i que^ hu+o+ng ra ddi vi` quo^'c na.n. Gia'o-su+ Phie^'n Hoa(`ng Co+
cho ra(`ng vi` su+. dde do.a cu?a Kim. Co' le~ khi gia?i ddoa'n vie^.c
ra ddi cu?a Ly' Du+o+ng Co^n, o^ng dda~ bi. a?nh hu+o+?ng bo+?i su+?
Cao-ly. Vi` ho^`i a^'y, nu+o+'c Kim ddang tu+` mo^.t bo^. la.c Nu+~-
cha^n, no^?i le^n die^.t nu+o+'c Lie^u, ro^`i ddem qua^n dda'nh To^'ng.
Sau ddo', ho. ba('t vua To^'ng mang ve^` Ba('c. Nhu+ng con cha'u nha`
To^'ng la.i ta'i la^.p trie^`u Nam- To^'ng. Khoa?ng ca'ch Kim vo+'i
DDa.i-Vie^.t co`n mo^.t nu+o+'c To^'ng qua' ro^.ng, qua' xa. Du` Kim
hu`ng ma.nh cu~ng kho^ng a?nh hu+o+?ng gi` to+i' DDa.i-Vie^.t khie^'n
Ly' Du+o+ng Co^n pha?i bo? nu+o+'c tro^'n ddi. Nha^'t la` giai ddoa.n
1161 dde^'n 1174, ba^'y gio+` binh lu+.c DDa.i-Vie^.t ddang ma.nh, muo^'n
hu+o+'ng le^n Ba('c ta'i chie^'m la.i Qua?ng DDo^ng, Qua?ng Ta^y! (xin
ddo.c Anh-hu`ng DDo^ng-A du+.ng co+` Bi`nh-Mo^ng ho^`i 4 va` ho^`i
16-17-18).
La^`n la.i trang su+? DDa.i-Vie^.t tho+`i ddo': Vua Tha^`n-to^ng ddu+o+.c
vua Nha^n-to^ng ddem va`o cung nuo^i cu`ng 4 ngu+o+`i anh em ho.. Nhu+ng
nga`i ddu+o+.c la^.p la`m Tha'i-tu+?, ro^`i le^n ngo^i vua. Theo Ho^.i-
ddie^?n su+. le^. trie^`u Ly' thi` nhu+~ng chu+'c nhu+: Tha'i-u'y, To^?ng-
li~nh Thie^n-tu+? binh, DDa.i DDo^-ddo^'c Thu?y qua^n, luo^n trao cho
ca'c hoa`ng dde^.. Vi` va^.y trong 5 con nuo^i cu?a vua Ly' Nha^n-to^ng,
thi` Tha'i-tu+? Du+o+ng Hoa'n ddu+o+c truye^`n ngo^i, co`n 4 con nuo^i
kha'c, la` con cu?a ca'c ha^`u Tha`nh Kha'nh, Tha`nh Qua?ng, Tha`nh Chie^u,
Tha`nh Hu+ng a('t ddu+o+.c phong va`o ca'c chu+'c tre^n. Con cu?a Tha`nh
Qua?ng ha^`u la` Ly' Du+o+ng Co^n ddu+o+.c phong tu+o+'c Kie^'n Ha?i
vu+o+ng, li~nh chu+'c DDa.i DDo^-ddo^'c Thu?y-qua^n. Khi vua Tha^`n-to^ng
ba(ng (1138), Tha'i-tu+? Thie^n-to^. mo+'i co' 2 tuo^?i, trie^`u tha^`n
muo^'n to^n hoa`ng dde^. Ly' Du+o+ng Co^n le^n ngo^i vua, vi` o^ng la`
ngu+o+`i tho^ng minh, ta`i tri', ddang la` DDa.i DDo^-ddo^'c, o+? tuo^?i
22. Nhu+ng ro^`i me. cu?a Tha'i-tu+? Thie^n-to^. la` Ca?m Tha'nh hoa`ng
ha^.u dda~ du`ng va`ng ba.c ddu't lo't cho ca'c quan, ba` la.i ddu+o+.c
ti`nh nha^n DDo^~ Anh Vu~ la` em cu?a Chie^u Hie^'u tha'i ha^.u, (me. vua
Tha^`n-to^ng) he^'t su+'c u?ng ho^.. Thie^n-to^. le^n ngo^i vua, sau la`
vua Anh-to^ng.
Di~ nhie^n vua Anh-to^ng le^n ngo^i, khi co`n be^' ngu+?a, thi` me. la`
Ca?m Tha'nh tha'i ha^.u thi'nh chi'nh, no'i kha'c ddi la` la`m vua. Ba`
pha?i die^.t he^'t nhu+~ng ma^`m mo^'ng co' the^? nguy hie^?m cho con
ba`. Ba` cu`ng DDo^~ Anh Vu~ vu ca'o, gie^'t he^'t ca'c em nuo^i cu?a
vua Tha^`n-to^ng la` con cu?a ca'c ha^`u em vua Nha^n-to^ng. Toa`n gia
ca'c ha^`u, tu+` the^ thie^'p, con, cha'u, tha^n binh, no^ bo^.c dde^`u
bi. gie^'t sa.ch. Rie^ng Ly' Du+o+ng Co^n ddo'ng qua^n o+? DDo^`n-so+n,
ddu+o+.c ma^.t ba'o. O^ng ddem he^'t gia thuo^.c, xuo^'ng chie^'n thuye^`n,
bo? que^ hu+o+ng ra ddi, ro^`i ta'p va`o Cao-ly.
Du` Ly' Nghi~a Ma^~n la` cha'u 6 ddo+`i cu?a Kie^'n Ha?i vu+o+ng Ly' Du+o+ng
Co^n hay la` cha'u 6 ddo+`i vua Ly' Tha'i-to^?, thi` ta va^~n ke^'t lua^.n
ra(`ng : Na(m 1150, Kie^'n Ha?i vu+o+ng Ly' Du+o+ng Co^n, li~nh chu+'c
DDa.i DDo^-ddo^'c dda~ cu`ng to^ng to^.c du`ng thuye^`n ty. na.n ta.i
Cao-ly. DDo+`i sau co' nha^n va^.t kie^.t hie^.t la` Ly' Nghi~a Ma^~n,
ddo'ng mo^.t vai tro` tro.ng ye^'u trong li.ch su+? Cao-ly. Gio`ng ho.
Ly' na`y, nay va^~n co`n truye^`n tu+? lu+u to^n ta.i DDa.i-ha`n.
Gio`ng thu+' nhi`, ha^.u due^. cu?a Kie^'n-bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng,
co`n go.i la` Ly' Hoa-so+n.
Gio`ng ho. Ly' thu+' nhi` to+'i DDa.i-ha`n sau gio`ng ho. Ly' Tinh-thie^.n
76 na(m, la` ha^.u due^. cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng, con
thu+' 7 cu?a vua Ly' Anh-to^ng. Ma` to^i dda~ tri`nh ba^`y o+? tre^n.
Theo Tra^`n-to^.c va.n the^' ngo.c pha?, cu?a chi bo^'n, thuo^.c gio`ng
do~i Chie^u-quo^'c vu+o+ng Tra^`n I'ch Ta('c, dde^? ta.i nha` tu+` o+?
thi. xa~ La~nh-thu?y, huye^.n Chie^u-du+o+ng, ti?nh Ho^` Nam, Trung-quo^'c;
pha^`n che'p ve^` Ninh-to^? hoa`ng dde^' Tra^`n Ly'. Co' ddoa.n no'i ve^`
ca'c con vua Ly' Anh-to^ng, nguye^n va(n nhu+ sau :
"Vua co' ba^?y hoa`ng tu+?.
Hoa`ng tru+o+?ng tu+? Long Xu+o+?ng do Chie^u Linh hoa`ng ha^.u sinh
va`o nie^n hie^.u DDa.i DDi.nh thu+' 12 (DL.1151, Ta^n-Mu`i). DDu+o+.c
phong tu+o+'c Hie^?n Trung vu+o+ng, la^.p la`m Tha'i-tu+?. Nie^n hie^.u
Thie^n-ca?m Chi'-ba?o nguye^n nhie^n (DL.1174, Gia'p-Ngo.) bi. gia'ng
xuo^'ng la`m con u't, tu+o+'c Ba?o Quo^'c vu+o+ng. Nie^n hie^.u Trinh
Phu` thu+' sa'u (DL.1181, Ta^n-Su+?u) la`m pha?n, bi. ha. ngu.c, ro^`i
bi. DDo^~ An Di gie^'t ca? nha`, tho. 31 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' nhi` Long Minh do Tha^`n-phi Bu`i Chie^u Du+o+ng sinh
va`o nie^n hie^.u DDa.i DDi.nh thu+' 11 (DL. 1152, Nha^m-Tha^n). Tu+o+'c
phong Kie^?m-hie^.u Tha'i-su+, Thu+o+.ng-tru. quo^'c, Khai-phu? nghi.
ddo^`ng tam tu+, Trung-vu~ qua^n tie^'t ddo^. su+', li~nh dda.i ddo^-ddo^'c,
Kie^'n Ninh vu+o+ng. Bi. gie^'t nie^n hie^.u Thie^n-ca?m Chi'-ba?o thu+'
nhi` (DL.1175.). Tho. 24 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' ba Long DDu+'c, cu~ng do Bu`i Tha^`n-phi sinh nie^n
hie^.u DDa.i DDi.nh thu+' 12 (DL.1153, Quy'-Da^.u) ra. Chu+'c tu+o+'c
phong nhu+ sau : Dao-thu. Tha'i-ba?o, Khu-ma^.t vie^.n su+', Thu+o+.ng-thu+
ta? bo^.c xa., Phu.-quo^'c thu+o+.ng tu+o+'ng qua^n, Long-tha`nh tie^'t
ddo^. su+', Kie^'n An vu+o+ng. Bi. gie^'t nie^n hie^.u Thie^n-ca?m Chi'-ba?o
thu+' nhi` (1175), tho. 23 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' tu+ Long Ho`a do Quy'-phi Hoa`ng Nga^n Hoa sinh nie^n
hie^.u DDa.i DDi.nh thu+' 11 (DL.1152, Nha^m-Tha^n). Chu+'c tu+o+'c phong
nhu+ sau : DDa(.c tie^'n Thie^'u-su+, Khu-ma^.t vie^.n su+', Thu+o+.ng-thu+
ta? thu+`a, Tra^'n Nam tie^'t ddo^. su+', Thu+o+.ng-thu+ le^.nh, Ta? kim
ngo^ thu+o+.ng tu+o+'ng, To^?ng-li~nh Thie^n-tu+? binh, Kie^'n Ti~nh
vu+o+ng. Bi. gie^'t nie^n hie^.u Thie^n-ca?m Chi'-ba?o thu+' nhi` (1175)
tho. 24 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' na(m Long I'ch, do DDu+'c-phi DDo^~ Kim Ha(`ng sinh
nie^n hie^.u Chi'nh-long Ba?o-u+'ng thu+' 5 (DL.1167, DDinh-Ho+.i). Chu+'c
tu+o+'c phong nhu+ sau : Dao-thu. Tha'i-pho', tra^'n Nam tie^'t ddo^. su+',
Thu+o+.ng-thu+ ta? thu+`a, Kie^'n Khang vu+o+ng. Hoa(ng nie^n hie^.u
Kie^'n-gia thu+' 2 (DL.1212 Nha^m-Tha^n), tho. 46 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' sa'u Long Tra't, do Thu.c-phi DDo^~ Thu.y Cha^u sinh
nie^n hie^.u Chi'nh-long Ba?o-u+'ng thu+' 11 (DL.1172, Nha^m-Thi`n),
tha'ng 5, nga`y 25, nie^n hie^.u Thie^n-ca?m Chi'-ba?o nguye^n nie^n
ddu+o+.c la^.p la`m Tha'i-tu+?. Na(m thu+' nhi` ddu+o+.c truye^`n ngo^i.
Ba(ng nie^n hie^.u Tri.-bi`nh Long-u+'ng thu+' 6 (DL.1210, Canh-Ngo.),
nga`y 28 tha'ng 10, tho. 38 tuo^?i.
Hoa`ng-tu+? thu+' ba?y Long Tu+o+`ng do Hie^`n-phi Le^ My~ Nga, sinh
va`o nie^n hie^.u Chi'nh-long Ba?o-u+'ng thu+' 12 (DL.1174, Gia'p-Ngo.).
DDu+'c Tha'i-to^ng nha` ta (tu+'c Tra^`n Ca?nh) phong chu+'c tu+o+'c
phong nhu+ sau : Tha'i-su+ Thu+o+ng-tru. quo^'c, Khai-phu? nghi. ddo^`ng
tam tu+, Thu+o+.ng-thu+ ta? bo^.c xa., li~nh dda.i ddo^ ddo^'c, tu+o+'c
Kie^'n Bi`nh vu+o+ng. Nie^n hie^.u Kie^'n-trung thu+' nhi` ddo+`i ddu+'c
Tha'i-to^ng nha` ta (tu+'c Tra^`n Ca?nh), tha'ng ta'm, nga`y ra(`m,
vu+o+ng cu`ng gia thuo^.c ho+n 6 nga`n ngu+o+`i bo^n xua^'t.
So sa'nh giu+~a To^.c pha? Hoa-so+n va` Tra^`n to^.c va.n the^' ngo.c
pha?, co' mo^.t chi tie^'t kha'c nhau. To^.c pha? Kie^'n Bi`nh thi` che'p
Kie^'n Bi`nh vu+o+ng la` con thu+' sa'u vua Anh-to^ng. Trong khi Tra^`n
to^.c va.n the^' ngo.c pha? la.i che'p vu+o+ng la` con thu+' ba^?y. Vi`
sao ? Pha? Tra^`n to^.c che'p theo huye^'t to^.c, ai sinh tru+o+'c la`
anh, ai sinh sau la` em. Vi` va^.y Kie^'n Bi`nh vu+o+ng la` con thu+' 7.
Pha? Kie^'n Bi`nh thi` che'p thu+' tu+. theo chi? du. cu?a vua Ly' Anh
to^ng, Long Xu+o+?ng bi. giang xuo^'ng la`m con u't, thi` Long Tu+o+`ng
tro+? tha`nh con thu+' sa'u.
Ho^`i ddo' Ly' Long Tu+o+`ng da^~n to^ng to^.c ro+`i DDa.i-Vie^.t ra ddi.
Tra^`n trie^`u kho^ng bie^'t ddi dda^u. Nay chu'ng ta mo+'i ddu+o+.c
bie^'t vu+o+ng vo+'i ha.m ddo^.i bi. ba~o pha?i a^?n o+? DDa`i-loan.
Nghi? i't la^u, ha.m ddo^.i cu?a vu+o+ng la.i tie^'p tu.c le^n ddu+o+`ng
ro^`i da.t va`o Cao-ly. Duy mo^.t ngu+o+`i con cu?a vu+o+ng te^n Ly' Long
Hie^`n cu`ng gia thuo^.c ho+n hai tra(m ngu+o+`i o+? la.i DDa`i-loan.
Vu+o+ng la` khai to^? cu?a gio`ng ho. Ly' ta.i DDa.i-ha`n, the^' tu+?
Long Hie^`n la` khai to^? cu?a gio`ng ho. Ly' ta.i DDa`i-loan hie^.n
nay ? Su+. kie^.n na`y to^i se~ ti`m hie^?u sau.
To^i dda~ bo? co^ng sang Ba('c cu~ng nhu+ Nam-ha`n, ti`m ca'c chi, ha^.u
due^. cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng, kha?o gia pha? cu?a
ho.. Pha^`n chi tie^'t tuy co' su+. kha'c bie^.t, nhu+ng dda.i lu+o+.c
va^~n gio^'ng nhau. To^?ng-tho^'ng Ly' Thu+`a Va~n cu?a DDa.i-ha`n la`
ha^.u due^. ddo+`i thu+' 25 cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Long Tu+o+`ng.
Co`n to^?ng tho^'ng Ly' DDa(ng Huy cu?a DDa`i-loan co' pha?i la` ha^.u
due^. cu?a the^' tu+? Ly' Long Hie^`n hay kho^ng, thi` to^i kho^ng da'm
quye^'t, bo+?i Ly' la` gio`ng ho. chie^'m dda so^' o+? Trung-quo^'c.
Ca? ba bo^. su+? DDVSKTT, VSL, KDDVSTGCM cu`ng che'p ra^'t mo+ ho^` ve^`
vie^.c vua Anh-to^ng phe^' Long Xu+o+?ng la^.p Long Tra't. Nha` vua co'
to+'i ba^?y hoa`ng tu+?. Ne^'u su+. thu+.c Long Xu+o+?ng pha.m to^.i,
phe^' xuo^'ng, sao kho^ng la^.p ca'c con dda~ tru+o+?ng tha`nh, ta`i
tri' xua^'t chu'ng, ddang ca^`m dda.i quye^`n nhu+ Kie^'n Ninh, Kie^'n
An, Kie^'n Ti~nh vu+o+ng? Hoa(.c cu`ng qua', thi` la^.p Kie^'n Khang
vu+o+ng Long I'ch, na(m a^'y dda~ chi'n tuo^?i ? Ma` pha?i la^.p Long
Tra't mo+'i co' 26 tha'ng la`m Tha'i-tu+?, ro^`i pha?i cu+? To^ Hie^'n
Tha`nh la`m phu. chi'nh ?
Ca'i khu'c ma('c na`y to^i dda~ gia?i thi'ch ra^'t chi tie^'t, ra^'t ro~
o+? ho^`i 21-23 bo^. Anh-hu`ng DDo^ng-a du+.ng co+` bi`nh Mo^ng. Trong
ba`i nga('n na`y kho^ng the^? gia?i thi'ch he^'t.
Du+o+'i dda^y la` pha^`n to^i thua^.t theo To^.c-pha? Ly' Hoa-so+n:
Nie^n hie^.u Kie^'n-trung thu+' nhi` ddo+`i vua Tha'i-to^ng nha` Tra^`n
(DL.1226, Bi'nh Tua^'t), lo so+. bi. Tha'i-su+ Tra^`n Thu? DDo^. ha~m
ha.i, vi` vi. the^' tro.ng ye^'u cu?a mi`nh:
- La` con vua Anh-to^ng, em vua Cao-to^ng, chu' vua Hue^.-to^ng.
- Tha^n vu+o+ng duy nha^'t na('m quye^`n ha`nh.
- Chu+'c tu+o+'c cu+.c pha^?m Tha'i-su+ Thu+o+ng-tru. quo^'c, Khai-phu?
nghi. ddo^`ng tam tu+, Thu+o+.ng-thu+ ta? bo^.c xa., li~nh dda.i ddo^
ddo^'c.
Vu+o+ng a^m tha^`m cu`ng Bi`nh Ha?i co^ng Ly' Quang Ba^.t tu+` ca(n cu+'
DDo^`n-so+n ve^` Kinh Ba('c, la.y o+? la(ng mie^'u DDi`nh-ba?ng. La.i
dde^'n Tha'i-mie^'u mang ba`i vi., ca'c te^' khi' ra tra^'n DDo^`n-so+n,
ro^`i ddem he^'t to^ng to^.c ho+n 6 nghi`n ngu+o+`i, xuo^'ng ha.m ddo^.i
ra ddi.
Vie^.c Kie^'n Bi`nh vu+o+ng ra ddi, co' le~ ba('t nguo^`n tu+` vie^.c ra
ddi cu?a Kie^'n Ha?i vu+o+ng tru+o+'c kia cha(ng?
Sau ho+n tha'ng le^nh dde^nh tre^n bie^?n, thi` ga(.p ba~o. Ha.m ddo^.i
pha?i ngu+`ng la.i mo^.t dda?o (DDa`i-loan?) ro^`i tie^'p tu.c le^n
ddu+o+`ng. Mo^.t trong ca'c con cu?a vu+o+ng la` The^'-tu+? Ly' DDa(ng
Hie^`n cu`ng vo+. con o+? la.i dda?o. Ha.m ddo^.i le^nh dde^nh tre^n
bie^?n mo^.t tho+`i gian, thi` ta'p va`o cu+?a Phu'-lu+o+ng giang, qua^.n
Khang-linh (Ong Jin-Gun) ti?nh Hoa`ng-ha?i (Hwang-hac) thuo^.c Ba('c
Cao-ly. No+i ha.m ddo^.i ta'p va`o, da^n chu'ng go.i la` Nak-nac-wac co'
nghi~a la` Be^'n cu?a kha'ch phu+o+ng xa co' ddo^` tho+` cu'ng.
Ky` die^.u thay, dde^m ho^m tru+o+'c, vua Cao-to^ng (Kojong) mo+ tha^'y
mo^.t con chim cu+.c lo+'n bay tu+` phu+o+ng Nam la.i dda^.u o+? bo+`
Ta^y-ha?i. Ti?nh la.i, vua sai ngu+o+`i to+'i ddo' ti`m kie^'m, thi`
ga(.p ha.m ddo^.i cu?a Kie^'n-bi`nh vu+o+ng. Kie^'n-bi`nh vu+o+ng ddu+o+.c
be^. kie^'n. Vu+o+ng du`ng bu't dda`m vo+'i vua Cao-to^ng va` ca'c dda.i
tha^`n Cao-ly. Trie^`u ddi`nh Cao-to^ng ddo^'i xu+? vo+'i vu+o+ng ra^'t
to^'t, chu ca^'p lu+o+ng thu+.c. Cho la`m nha` o+? Ung-ta^n phu? Nam-tra^'n
so+n (Chin-sang).
Ly' Long Tu+o+`ng cu`ng tu+o+'ng si~, gia thuo^.c ba('t dda^`u cuo^.c so^'ng
mo+'i. Tro^`ng tro.t, dda'nh ca', cha(n nuo^i la`m ke^' sinh nhai. O^ng
mo+? tru+o+`ng da.y ho.c: Thi phu', le^~ nha.c, te^' tu+., binh pha'p, vo~
thua^.t. O^ng soa.n sa'ch Ho.c va^'n gia?ng ha^.u. Vi` ho.c tro` ddo^ng,
o^ng cho xa^y DDo^.c-thu+ ddu+o+`ng, Gia?ng vo~ ddu+o+`ng. DDe^. tu+? cu?a
o^ng lu'c na`o cu~ng tre^n nghi`n ngu+o+`i.
Tha'ng 7 na(m Quy'-su+?u (1253) ddo+`i vua Cao-to^ng thu+' 40, qua^n Mo^ng-
co^? xa^m la(ng Cao-ly, vu+o+.t Ho^~n-ddo^`ng giang, chie^'m Ta^y-ha?i,
pha' An-giang Ta^y-tha`nh. Ve^` ma(.t thu?y, Mo^ng-co^? chie^'m ca'c dda?o
DDa.i-thanh, Tie^?u-thanh, Sa'ng-la^n, ro^`i tie^'n chie^'m Ta^y-ddo^
(Giang-hoa). Thu?-ddo^ Cao-ly bi. dde do.a. Ca'c tu+o+'ng si~ ha^`u he^'t
bi. tu+? tra^.n.
Tha^'y ti`nh hi`nh Cao-ly nguy nga^.p, Kie^'n Bi`nh vu+o+ng dde^'n ga(.p
Tha'i-u'y (tu+o+'ng to^?ng chi? huy qua^n ddo^.i) la` Vi Hie^?n Khoan, co^'
va^'n cho o^ng ve^` binh pha'p DDa.i-Vie^.t. DDi'ch tha^n vu+o+ng co+~i
ba.ch ma~ chi? huy cuo^.c giu+~ tha`nh: DDa('p tha`nh cao le^n, dda`o ha`o
dda(.t cho^ng quanh tha`nh. Trong tha`nh dda`o gie^'ng dde^? co' nu+o+'c
uo^'ng, ti'ch tru+~ lu+o+ng tha?o. O^ng ddem ta^'t ca? binh pha'p DDa.i-
Vie^.t trong nhu+~ng la^`n dda'nh To^'ng, bi`nh Chie^m ra giu'p Cao-ly.
DDa'nh nhau suo^'t 5 tha'ng, qua^n Nguye^n bi. tuye^.t lu+o+ng tha?o, bi.
cha(.n ddu+o+`ng ru't lui, xin ha`ng (6). Te^'t na(m a^'y, toa`n Cao-ly
mu+`ng chie^'n tha('ng. Trie^`u ddi`nh khen ngo+.i Ly' Long Tu+o+`ng,
la^'y te^n ngo.n nu'i o+? que^ hu+o+ng o^ng la` Hoa-so+n; phong cho o^ng
la`m Hoa-so+n tu+o+'ng qua^n. Cho ddo^?i te^n ngo.n nu'i no+i o^ng cu+
ngu. la` Hoa-so+n. (4). Nha` vua sai du+.ng bia ghi co^ng o^ng tre^n nu'i
Hoa-so+n, ddi'ch tha^n vua vie^'t ba chu+~ Thu. ha`ng mo^n (Cu+?a tie^'p
thu. gia(.c dda^`u ha`ng). Cho dde^'n nay, sau 746 na(m, tra?i bie^'t bao
nhie^u mu+a na('ng, tha(ng tra^`m; ta^'m bia a^'y va^~n tro+ gan cu`ng
cu`ng tue^' nguye^.t, nha('c nho+? du kha'ch nho+' hua^n co^ng cu?a mo^.t
Vie^.t-kie^`u tre^n Ha`n-quo^'c.
Trong di.p tha(m Hoa-so+n na(m 1981, to^i xin ngu+o+`i dda.i die^.n to^.c
Ly' cho phe'p ddu+o+.c mu+o+.n tho+. kha('c va`o mo^.t phie^'n dda' ba`i
tho+ co^? phong, dda(.t ca.nh ta^'m bia tre^n, go.i la` chu't lo`ng cu?a
ngu+o+`i sau, te^' ngu+o+`i tru+o+'c:
Phu'c ta.i Tie^u-so+n li~nh,
Tha^'t dda.i bo^n Ba('c Cao,
Bi`nh Mo^ng danh va.n dda.i,
Tu+? to^n giai phong ha^`u.
Ho.c phong nha^n ba^'t ca^.p.
Vo.ng quo^'c ho^`n phie^u phie^u,
Kim ta?i qua' ba't ba'ch,
Ha` tho+`i quy co^' hu+o+ng?
(Nga`i la` ngu+o+`i ho. Ly', ddu+o+.c hu+o+?ng phu'c ta.i ngo.n nu'i
Tie^u-so+n. Ke^? tu+` vua Ly' Tha'i-to^? to+'i nga`i la` ddo+`i thu+'
ba^?y, pha?i bo^n ta^?u dde^'n xu+' Ba('c Cao-ly. Nho+` chie^'n co^ng
dda'nh Mo^ng-co^?, ma` con cha'u nga`i dde^`u ddu+o+.c phong ha^`u.
Ngoa`i ra, nga`i la` ngu+o+`i ddem ho.c phong to+'i Cao-ly, co^ng ddu+'c
a^'y kho^ng ai sa'nh ki.p. The^' nhu+ng tra?i tre^n 8 tra(m na(m, ho^`n
nga`i lu'c na`o cu~ng phie^u phu+o+?ng, kho^ng bie^'t bao gio+` ddu+o+.c
ve^` co^' hu+o+ng ?).
Nga`y nay tre^n ngo.n ddo^`i Julbang thuo^.c xa~ DDo^~-mo^n (To^-mo+-ki)
ca'ch nu'i Hoa-so+n 10 ca^y so^' ve^` phi'a Ta^y co`n la(ng mo^. nga`i
va` con, cha'u cho dde^'n ba ddo+`i. Tre^n Qua?ng-dda.i so+n co' Vo.ng-
quo^'c dda`n, no+i cuo^'i ddo+`i nga`i thu+o+`ng le^n ddo', nga`y nga`y
nhi`n ve^` phu+o+ng Nam, o^m ma(.t kho'c, tu+o+?ng nho+' co^' quo^'c.
Mo?m dda' ma` nga`i dda(.t cha^n dda^`u tie^n le^n bo+` bie^?n Cao-ly,
ddu+o+.c go.i la` Vie^.t-thanh nham, tu+'c dda' xanh in ve^'t te^n Vie^.t.
Tre^n Hoa-so+n co`n ra^'t nhie^`u di ti'ch ky? nie^.m hua^n nghie^.p cu?a
vu+o+ng. Khi dde^'n Hoa-so+n ha`nh hu+o+ng, thay vi` cha`o nhau, du kha'ch
ddu+o+.c hu+o+'ng da^~n vie^n du li.ch da.y cho no'i ca^u: Hu+~u kha'ch,
Hu+~u kha'ch, ky. ba.ch ma~. Nghi~a la` Co' ngu+o+`i kha'ch co+~i ngu+.a
tra('ng, tu+'c Ly' Long Tu+o+`ng.
Cho dde^'n nay, gio`ng ho. Ly' Hoa-so+n truye^`n tra?i 28 ddo+`i. Ta.i Nam-
ha`n chi? co' khoa?ng ho+n 200 ho^., vo+'i tre^n du+o+'i 600 ngu+o+`i. Ta.i
Ba('c-ha`n thi` ddo^ng la('m, kho^ng tho^'ng ke^ ddu+o+.c. Ly' to^.c ta.i
Nam-ha`n, ha^`u he^'t ho. la` nhu+~ng gia ddi`nh co' ddi.a vi. tro.ng ye^'u
ve^` gia'o du.c, kinh te^', ky~ nghe^.. Ky` u+'ng cu+? vu+`a qua, mo^.t
u+'ng vie^n To^?ng tho^'ng ho. Ly' suy't tru'ng cu+?.
Theo ta^'m bia tre^n mang te^n Thu.-ha`ng mo^n bi ky', thi` Kie^'n Bi`nh
vu+o+ng Long Tu+o+`ng co' nhie^`u con trai, ta^'t ca? dde^`u hie^?n dda.t.
Kho^ng tha^'y no'i to+i' Ly' Long Hie^`n, cu`ng to^ng to^.c ho+n 200
ngu+o+`i o+? la.i DDa`i-loan. Ly' Ca'n DDa.i li~nh DDe^`-ho.c nghe^. va(n
qua'n, Kim-tu+? quang lo^.c dda.i phu. Ly' Huye^`n Lu+o+ng, Tham-nghi. le^~
ta`o, Chi'nh-nghi. dda.i phu. Ly' Long Tie^`n Gia'm- tu quo^'c su+?.
Nga`y nay, ta.i Ba('c-ha`n, cu+' dde^'n di.p te^'t Nguye^n-dda'n, ha^.u
due^. cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng kha('p la~nh tho^?
DDa.i-ha`n dde^`u ke'o ve^` Hoa-so+n dde^? du+. le^~ te^' to^?. Kho+?i
dda^`u cu?a cuo^.c te^', dda'nh chi'n tie^'ng tro^'ng, go.i la` Ta^m-thanh
dde^? mo.i ngu+o+`i cu`ng tu+o+?ng nho+' co^' quo^'c. Theo gia pha? cu?a
chi Thua^.n-xuye^n, so+? di~ dda'nh chi'n tie^'ng, vi` muo^'n ghi la.i
trie^`u Ly' tra?i 9 ddo+`i vua, ke^? ca? Ly' Chie^u-hoa`ng. (4)
Na(m 1995, con cha'u cu?a Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng, quy tu.
ho+n tra(m ngu+o+`i tro+? ve^` DDi`nh-ba?ng, huye^.n Tie^n-so+n, ti?nh
Ba('c-ninh du+. le^~ ho^.i la`ng va`o nga`y ra(`m tha'ng ba A^m-li.ch.
Ta.i thie^n chi linh, ha(?n 9 ddo+`i vua trie^`u Tie^u-so+n, cu~ng nhu+
Kie^'n Bi`nh vu+o+ng Ly' Long Tu+o+`ng dda~ tho?a nguye^.n: Nhu+~ng ddu+'a
cha'u lu+u la.c, nay tro+? ve^` cha^`u to^?.
Lo+`i que^ gu+?i to+'i ngu+o+`i Vie^.t ha?i ngoa.i :
Hie^.n nay ga^`n ba trie^.u ngu+o+`i Vie^.t lu+u la.c kha('p mo.i go'c
bie^?n, mo.i cha^n tro+`i. Co' no+i so^'ng ta^.p trung nhu+ Hoa-ky`,
Tha'i-lan, Cao-mie^n, Ai-lao, Canada, U'c, Pha'p, Nga-so^. Co' no+i so^'ng
ra?i ra'c co^ ddo^.c nhu+ Do-tha'i, Irak, Gabon...Nhi`n va`o ta^'m gu+o+ng
cu?a hai gio`ng ho. Ly' ta.i DDa.i-ha`n. Du` con cha'u quy' vi. kho^ng co`n
no'i ddu+o+.c tie^'ng Vie^.t. Du` con cha'u quy' vi. dda~ ke^'t ho^n vo+'i
ngu+o+`i ddi.a phu+o+ng. Nhu+ng quy' vi. pha?i luo^n nha('c nho+? cho chu'ng
bie^'t ra(`ng: Chu'ng la` ngu+o+`i Vie^.t, la^'y chu? dda.o la` con Ro^`ng
cha'u Tie^n. Xin qu'y vi. kha^?n che'p la.i:
1. Nguo^`n go^'c gio`ng ho. mi`nh tu+` la`ng na`o, xa~ na`o, ti?nh na`o.
Hoa(.c lie^n la.c vo+'i ho. ha`ng trong nu+o+'c dde^? xin ba?n sao gia
pha?.
2. Tie^?u su+? nhu+~ng tie^`n nha^n. Ne^'u kho^ng nho+' ddu+o+.c ha`nh
tra.ng cu?a ca'c to^? xa ddo+`i, thi` i't ra cu~ng che'p ddu+o+.c tu+`
ddo+`i o^ng, ddo+`i cha.
3. Ro+`i Vie^.t-Nam ra ddi vi` ly' do gi`? Ba('t dda^`u dde^'n dda^u? La^.p
nghie^.p ra sao?
4. Mo^~i na(m va`o di.p te^'t, quy' vi. sai ddo.c cho ta^'t ca? con cha'u
dde^`u nghe.
5. Ha(`ng na(m, ne^'u co' the^?, khuye^n con cha'u, ne^n tro+? ve^` que^
hu+o+ng, vie^'ng tha(m dda^'t to^?, tha(m mo^` ma? tie^`n nha^n. Khi ve^`
gia`, ca'c vi. sai che'p ra tha`nh nhie^`u ba?n, cho mo^~i con mo^.t ba?n.
Va`i lo+`i tho^ thie^?n. Bie^'t ra(`ng ca'c vi. cho la` thu+o+`ng. Thu+a
quy' vi., ba^y gio+` la` thu+o+`ng, nhu+ng sau dda^y tra(m na(m, nghi`n
na(m, su+. ghi che'p cu?a quy' vi. se~ tro+? tha`nh quy' ba'u vo^ cu`ng.
Mong la('m thay! Ca^`u xin nhu+ va^.y dda^'y.
-----------------------------------
(Nhu+~ng ta`i lie^.u to^i du`ng dde^? vie^'t ba`i na`y ra^'t phong phu',
ra^'t nhie^`u. Xin xem pha^`n Nhu+~ng nguo^`n ta`i lie^.u, trong bo^.
Anh-hu`ng DDo^ng-a du+.ng co+` bi`nh Mo^ng, quye^?n 1)
(1) Trong chuye^'n ddi na`y, To^?ng-tho^'ng Ngo^ DDi`nh Die^.m cho mo^.t
si~ quan tha'p tu`ng, ma` ngu+o+`i u+u a'i vi` lo`ng ye^u nu+o+'c, tin
tu+o+?ng vi` lo`ng trung tha`nh la` Du+o+ng Va(n Minh. Nhu+ng cu~ng
tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i nga`y tha'ng na`y, sa'u na(m sau, Du+o+ng Va(n
Minh tua^n le^.nh Hoa-ky`, gie^'t chu'a.
(2) Che^' ddo^. Co^.ng-sa?n cu+.c ddoan cu?a Ba('c-cao la` mo^.t che^' ddo^.
suy to^n la~nh tu. va`o ba^.c nha^'t the^' gio+'i, ba^.c nha^'t trong li.ch
su+? nha^n loa.i. Khi a(n co+m, sa'ng da^.y, to^'i ddi ngu? dde^`u ddo.c
kinh ta. o+n Kim chu? ti.ch.
(3) Sau ddo' to^i dda~ giu'p ho. hie^.u ddi'nh la.i nhu+~ng cho^~ sai la^`m
trong gia pha? cu?a ho..
(4) To^i tra trong ddi.a ly' tho+`i Ly', tre^n la~nh tho^? DDa.i Vie^.t
kho^ng co' ngo.n nu'i na`o te^n Hoa-so+n ca?. Co' le~ la` nu'i Tie^u-so+n,
no+i pha't ti'ch ra trie^`u Ly' cha(ng ?
(5) Chi'n ddo+`i vua trie^`u Ly' la` :
1. Tha'i-to^? Ly' Co^ng Ua^?n.
2. Tha'i-to^ng Ly' DDu+'c Chi'nh.
3. Tha'nh-to^ng Ly' Nha^.t To^ng.
4. Nha^n-to^ng Ly' Ca`n DDu+'c.
5. Tha^`n-to^ng Ly' Du+o+ng Hoa'n.
6. Anh-to^ng Ly' Thie^n To^..
7. Cao-to^ng Ly' Long Tra't.
8. Hue^.-to^ng Ly' Long Sa?m.
9. Chie^u-hoa`ng Ly' Pha^.t Kim
(6) Co' mo^.t su+. tru`ng ho+.p. Na(m na(m sau, tha'ng 1-1258, Tha'i-su+
Mo^ng-co^? la` Ngo^.t-lu+o+ng Ho+.p-thai (Uriyangqadai) ddem qua^n dda'nh
DDa.i Vie^.t, cu~ng bi. tuye^.t ddu+o+`ng lu+o+ng, ro^`i bo? cha.y. Xin
ddo.c Anh-hu`ng DDo^ng-a du+.ng co+` bi`nh Mo^ng ho^`i 50.
-----------------------------------------------------------------------
LINH TINH
-----------------------------------------------------------------------
10. Thu+ Ti'n
by So^? Tay Mie^.t Vu+o+`n
mietvuon@saigonline.com
- Ba`i vo+? xin go+?i ve^` mietvuon@saigonline.com , ca'm o+n nhie^`u .
Xin ddu+`ng go+?i ve^` miet-vuon@onelist.com (chi? la` tra.m pha't thu+
ma` tho^i)!
-----------------------------------------------------------------------
NHA^.N BA'O: Muo^'n nha^.n ddu+o+.c ba'o, ba.n ha~y gu+?i mo^.t email
ve^` ddi.a chi? miet-vuon@onelist.com. Trong message body, ba.n chi?
ca^`n vie^'t: "subscribe mietvuon" dde^? nha^.n ba'o, hoa(.c "unsubscribe
mietvuon" dde^? la^'y te^n ra kho?i danh sa'ch.
BA`I VO+?: Xin gu+?i ve^` mietvuon@saigonline.com. Ne^'u ca'c ba.n
kho^ng muo^'n dda(ng ddi.a chi? e-mail, hoa(.c danh ta'nh, xin ghi ro~
trong thu+ . Ba`i dda~ dda(ng o+? no+i kha'c xin ghi ro~ dde^? tu`y nghi
su+? du.ng. Ne^'u go+?i ba`i cu?a ca'c ta'c gia? kha'c, xin ke`m theo
thu+ u+ng thua^.n cu?a ta'c gia?. Mie^.t Vu+o+`n mong ddo'n nha^.n ca'c
sa'ng ta'c tho+, va(n, nha^.n ddi.nh, v.v. ke^? ca? nhu+~ng y' kie^'n
xa^y du+.ng cu~ng nhu+ tha('c ma('c cu?a ca'c ba.n.
TRI'CH DDA(NG: Xin lie^n la.c tru+.c tie^'p vo+'i ta'c gia? hay Mie^.t
Vu+o+`n.
CA?M TA.: Cha^n tha`nh ca?m ta. saigonline.com , du+o+'i su+. ba?o tro+.
cu?a ViNet Communications, Inc., dda~ cho Mie^.t Vu+o+`n lu+u tru+~ , su+?
du.ng server mie^~n phi'.
-----------------------------------------------------------------------